Subscribe via RSS Feed

Μαύρες φεμινίστριες στην εμπροσθοφυλακή των σύγχρονων αμερικανικών κινημάτων

saul1_1

Peter Saul. San Quentin # 1 (Angela Davis at San Quentin), 1971

της Ιουλίας Λειβαδίτη

Την επόμενη ημέρα της διάλεξής της, η Angela Davis έδωσε συνέντευξη Τύπου στην οποία μίλησε για διάφορα θέματα: την κυβέρνηση Trump και την απόφαση του να αναγνωρίσει την Ιερουσαλήμ ως πρωτεύουσα του Ισραήλ, την άνοδο του εθνικισμού στις ΗΠΑ και την Ευρώπη, την εμφάνιση ενός νέου τύπου ηγεσίας από τις μαύρες φεμινίστριες και την ανάγκη δημιουργίας ενός νέου διεθνιστικού κινήματος για την υπεράσπιση των μεταναστών και των προσφύγων. Οι τελευταίες της παρατηρήσεις αφορούσαν το πώς τα αποκαλούμενα «ζητήματα ταυτότητας» είναι ζωτικής σημασίας για τη δημοκρατία και μας βοηθούν να «ξαναφανταστούμε το παγκόσμιο (universal)».

H Ντέιβις αναφέρθηκε στις διαδηλώσεις του ελληνικού λαού κατά της λιτότητας το 2011 και στο πόσο είχαν εμπνεύσει ανθρώπους σε ολόκληρο τον κόσμο. «Οι άνθρωποι εξακολουθούν να κοιτάνε τι συμβαίνει στην Ελλάδα για να καταλάβουν τι συμβαίνει στην ΕΕ: η Ελλάδα δεν είναι μόνη της», τόνισε. Η περίπτωση της Ελλάδας, ανέφερε η Ντέιβις, θα μπορούσε να παραλληλιστεί με καταστάσεις στη Νότια Αφρική ή και τη Βραζιλία, χώρες για τις οποίες οι ελπίδες ότι γίνονταν  φορείς μεγάλων αλλαγών διαψεύσθηκαν. Ειδικά η Νότια Αφρική σε κάποια δεδομένη στιγμή εκπροσωπούσε την ελπίδα δημιουργίας με νέας κοινωνίας, όμως μετά την πτώση του Απαρτχάιντ, η χώρα δεν μπόρεσε να ανταπεξέλθει στις προσδοκίες. Παρόλα αυτά, είπε η Ντέιβις, η δική της απάντηση σε αυτό είναι ότι «όταν χάνουμε, δεν μπορούμε απλώς να εκφράσουμε την απογοήτευσή και την κατάθλιψή μας· πρέπει να κρατήσουμε ζωντανό αυτό που μας ενέπνευσε στην αρχή… Πρέπει να θυμόμαστε, για παράδειγμα, τι σήμαινε για τις προοδευτικές δυνάμεις σε όλο τον κόσμο να είναι ενωμένες με την ελπίδα ότι η Νότια Αφρική θα δημιουργούσε την κοινωνία του μέλλοντος· πραγματικά πιστεύω ότι οι ανεκπλήρωτες υποσχέσεις του παρελθόντος πρέπει να  συγκροτούν την ατζέντα του μέλλοντος. Αυτός είναι ο μόνος τρόπος για να συνεχίσουμε και να προσφέρουμε στις νέες γενιές την ελπίδα οικοδόμησης του σοσιαλιστικού μέλλοντος».

Για την κυβέρνηση Τραμπ

Σε ερώτηση για το τι μέλλει γενέσθαι μετά την εκλογή του Τραμπ στις ΗΠΑ, η Ντέιβις απάντησε ότι είναι απαραίτητο ο αμερικάνικος λαός που διαφωνεί με τις πολιτικές του να προχωρήσει σε «άμυνα και σαφή αντίσταση» αλλά και να διατυπώσει πιο μακροπρόθεσμες στρατηγικές. Τόνισε ότι το δικομματικό σύστημα δεν λειτουργεί πια και ότι αρκετοί στην Αμερικανική Αριστερά εξετάζουν τη δυνατότητα οικοδόμησης ενός τρίτου πολιτικού κόμματος, το οποίο δεν θα έχει εξαρτήσεις από τις μεγάλες επιχειρήσεις.

Για την απόφαση του Τραμπ να αναγνωρίσει την Ιερουσαλήμ ως πρωτεύουσα του Ισραήλ, η Ντέιβις σχολίασε ότι αυτό αποτελεί ένδειξη του βαθύ συντηρητισμού της τωρινής κυβέρνησης και των ακροδεξιών καταβολών της, καθώς είναι μια επιλογή με την οποία διαφωνούν ακόμη και οι πιο συντηρητικοί αναλυτές στο θέμα της Παλαιστίνης. Την χαρακτήρισε ως «μια απόφαση που σχεδιάστηκε για να προκαλέσει βία, να δημιουργήσει χάος και να εκτροχιάσει την ειρηνευτική διαδικασία», προθέτοντας ότι «ελπίζουμε ότι  θα γίνει το έναυσμα για μαζική αντίσταση και περισσότερη διεθνή στήριξη στην Παλαιστίνη».

Σύμφωνα με την Ντέιβις, ο Τραμπ έχει νομιμοποιήσει περιθωριοποιημένες μέχρι τώρα ομάδες υπέρ της λευκής υπεροχής, οι οποίες πλέον μπορούν να ακουστούν και αισθάνονται ότι έχουν αποκτήσει κάποια εξουσία: «Η επιτυχία της ρητορικής του Τραμπ μεταξύ των λευκών Αμερικάνων που υπέφεραν ως αποτέλεσμα του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού αποδεικνύει την αποτυχία μας, ως προοδευτικές δυνάμεις, να φέρουμε αυτούς τους ανθρώπους στο πλευρό μας».

H άνοδος του εθνικισμού στη Δύση

Σχολιάζοντας την άνοδο του εθνικισμού και του νεοναζισμού στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ, η Ντέιβις υποστήριξε ότι το φαινόμενο αυτό δεν είναι κάτι νέο, καθώς η Ευρώπη έχει ζήσει την άνοδο του φασιστικού λαϊκισμού σε διάφορες στιγμές στο παρελθόν και ιδιαίτερα κατά τη δεκαετία του 1930. «Έχουμε μια τάση να θέλουμε να προχωρήσουμε και να αφήσουμε όλα αυτά πίσω», ανέφερε η Ντέιβις, «αλλά αυτές οι μνήμες είναι πολύ πρόσφατες και ακόμα πολύ ζωντανές ως μέρος της πολιτικής κουλτούρας: στην Καταλονία υπήρξαν άνθρωποι που διαδήλωσαν κατά της απόσχισης από την Ισπανία τραγουδώντας Viva Franco!. Στις ΗΠΑ εξακολουθούν να υπάρχουν αποτυπώματα της δουλείας που θα έπρεπε να έχουν αντιμετωπιστεί εδώ και 150 χρόνια». Για την Ντέιβις «πρέπει να αναμετρηθούμε με τις ιστορικές συνθήκες που δημιούργησαν το φασισμό και τη δουλεία, διαφορετικά θα μείνουν μαζί μας για πάντα».

αντζελα ντειβις

Η Άντζελα Ντέιβις κατά τη συνέντευξη τύπου στην Αθήνα

Μαύρες κουήρ φεμινίστριες: ένας νέος τύπος ηγεσίας

Το Φύλο Συκής ζήτησε από την Άντζελα Ντέιβις να μας αναλύσει περισσότερο σε τι συνίσταται ο νέος τύπος ηγεσίας που, όπως είχε αναφέρει στη διάλεξή της, έχει αναδειχθεί από τις μαύρες κουήρ φεμινίστριες που είναι επικεφαλής του κινήματος Black Lives Matter (BLM). Αυτή η νέα ηγεσία, όπως απάντησε η Ντέιβις, διαφέρει από την παλιότερη στο ότι δεν είναι το είδος της χαρισματικής, ατομικιστικής, μάτσο ηγεσίας με την οποία είναι εξοικειωμένοι οι  περισσότεροι άνθρωποι. Όπως πρόσθεσε, ήταν χαρακτηριστικό ότι κόσμος, ειδικά οι μεγαλύτεροι άνθρωποι, ρωτούσαν, όταν ξεκίνησε το BLM, ‘μα, που είναι οι ηγέτες;’». «Υπάρχουν τρεις γυναίκες που εκπροσωπούν συλλογικά την ηγεσία του οργανισμού», ανέφερε η Ντέιβις, διευκρινίζοντας ότι «το Black Lives Matter είναι ουσιαστικά ένας όρος-ομπρέλα που αναφέρεται σε μια συμμαχία από  περισσότερα από 50 νεανικά κινήματα»: «Είναι σημαντικό να αναγνωρίσουμε ότι πρόκειται για μια τεράστια κινητοποίηση νέων σε όλες τις ΗΠΑ, και παρόλα αυτά δεν έχετε δει συγκεκριμένα άτομα να αναδεικνύονται. Έτσι, δεν υπάρχει ένας Martin Luther King, ή ένας Malcom X: η φύση αυτής της νέας ηγεσίας είναι συλλογική».

Σύμφωνα με την Ντέιβις, έχουμε να κάνουμε με ένα είδος «μετασχηματιστικής (transformative) φεμινιστικής προσέγγισης, που δεν συνίσταται απλώς στο να αντικαταστήσουμε τους άνδρες με γυναίκες στην ηγεσία: πρόκειται για την αμφισβήτηση των ίδιων των δομών της εξουσίας, της αντίληψης ότι χρειαζόμαστε ένα άτομο στο τιμόνι. Ίσως, συνεχίζει η Ντέιβις, αυτές οι νέες μορφές ηγεσίας δεν έχουν πάρει την τελική τους μορφή καθώς πρόκειται για ένα πείραμα εν εξελίξει και παραμένουν ακόμα πολλά ζητήματα που πρέπει να λυθούν. Πάντως, «αυτό που είναι τόσο συναρπαστικό» καταλήγει, «είναι ότι είναι ότι πάρα πολλοί νέοι συμμετέχουν τώρα στο κίνημα Black Lives Matter. Αυτό δίνει μεγάλη ελπίδα, ίσως περισσότερη από όση μπορέσαμε εμείς να δώσουμε κατά τη δεκαετία του 60».

Όπως επισημαίνει, δεν θεωρεί απαραίτητο ότι τα κινήματα πρέπει διαρκούν περισσότερο από την εποχή τους. Tα κινήματα της δεκαετίας 1960 που δημιούργησε η γενιά της είναι ακόμα κομμάτι της πολιτικής και πολιτιστικής κληρονομιάς, αλλά δεν μπορούν να αλλάξουν τα πράγματα σήμερα. Κατά τη γνώμη της, οι καταστάσεις που αντιμετωπίζουμε τώρα είναι εντελώς διαφορετικές: ακόμα και μόνο τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται τις σχέσεις μεταξύ τους. Τα κινήματα που δημιουργούν οι νέοι άνθρωποι σήμερα, επισημαίνει η Ντέιβις «παρόλο που μπορεί να βασίζονται στα παλιότερα, δεν μπορούν να χρησιμοποιούν την ίδια ανάλυση, ούτε τις ίδιες στρατηγικές, πρέπει να αναπτύξουν νέες ιδέες, νέες προσεγγίσεις. Σε αυτό το πλαίσιο, αν συγκρίνουμε ας πούμε το κίνημα των Μαύρων Πανθήρων της δεκαετίας 1960 με το σημερινό κίνημα Black Lives Matter, παρόλο που ουσιαστικά ασχολούνται με τα ίδια ζητήματα, την κρατική και αστυνομική ρατσιστική βία, τα αντιμετωπίζουν με άλλο τρόπο. Οι Μαύροι Πάνθηρες π.χ. αποφάσισαν να ‘αστυνομεύσουν’ την αστυνομία, και περιπολούσαν τις γειτονιές με νομικά βιβλία και με όπλα. Τα βιβλία αντιπροσώπευαν τα δικαιώματα των μαύρων και τα όπλα την ανάγκη για αντίσταση. Αυτή η προσέγγιση βρήκε μεγάλη απήχηση στις μαύρες γειτονιές της εποχής, και ως ένα σημείο ήταν έξυπνη και σίγουρα πολύ πετυχημένη. Όμως ήταν και παράλληλα πολύ μάτσο: η αντίληψη ότι θα αντιμετωπίσεις τον μιλιταρισμό με μιλιταρισμό είναι προβληματική. Το κίνημα Black Lives Matter, χρησιμοποιεί μια προσέγγιση με πολύ περισσότερες αποχρώσεις: καταλαβαίνουν ότι δεν μπορείς να χρησιμοποιήσεις αστυνομικές τακτικές για να καταπολεμήσεις την αστυνομική βία. Μιλάνε λοιπόν για εξέλιξη, για να την ικανότητα να φανταστούμε μια διαφορετική έννοια της ασφάλειας. Δεν αρκεί να ασχολείσαι ατομικά με κάθε ρατσιστή αστυνομικό: υπάρχει κάτι δομικό, κάτι ενσωματωμένο στην κουλτούρα της αστυνομίας που έχει επιτρέψει στη ρατσιστική βία να συνεχίζεται εδώ και τόσες δεκαετίες.»

Αυτό, όπως τονίζει η Ντέιβις είναι το παράδειγμα μιας φεμινιστικής προσέγγισης στο πρόβλημα, ότι πρέπει δηλαδή να κοιτάξουμε όλα αλληλοσυνδεόμενα ζητήματα, σύμφωνα  και με τις αρχές της διαθεματικότητας, της έννοιας που εισήγαγε το 1977 η μαύρη συλλογικότητα γυναικών Combahee River Collective. Να εξετάσουμε πχ. την στρατιωτικοποίηση της αμερικάνικης αστυνομίας και τη σχέση της τοπικής αστυνομίας με το Ισραήλ, το οποίο έχει αναλάβει την εκπαίδευση πολλών μικρών αστυνομικών τμημάτων στις ΗΠΑ. Για παράδειγμα αναφέρει ότι οι αστυνομικοί στο Ferguson είχαν εκπαιδευτεί στην αντιμετώπιση τρομοκρατικών ενεργειών από τον ισραηλινό στρατό. Για την Ντέιβις, αυτή η νέα προσέγγιση είναι πολύ πιο περίπλοκη και έχει περισσότερες πιθανότητες να φέρει μακροπρόθεσμα αποτελέσματα. Αναγνωρίζει ότι δεν είναι μόνο θέμα να αστυνομεύσεις την αστυνομία ή να καταθέτεις μηνύσεις κατά συγκεκριμένων αστυνομικών και να βεβαιώνεσαι ότι μπαίνουν στη φυλακή. Το θέμα είναι ένας ριζικός μετασχηματισμός της ίδιας της έννοιας της ασφάλειας, να ζητήσουμε από τον κόσμο να φανταστεί έναν διαφορετικό κόσμο.

Ένας νέος διεθνισμός για την υπεράσπιση των προσφύγων και των μεταναστών

Το θέμα των μεταναστών και των προσφύγων είναι σύμφωνα με την Ντειβις, ένα ιδιαίτερα σοβαρό ζήτημα για όλα τα κινήματα: «Ενώ οι καπιταλιστές ήταν πολύ έξυπνοι στην ανάπτυξη των διασυνδέσεων τους, των διακρατικών σχέσεών και των δικτύων τους, οι προοδευτικές δυνάμεις δεν τους έχουν ακολουθήσει. Τώρα είναι απαραίτητο να δημιουργηθεί να παγκόσμιο κίνημα που να υπερασπίζεται τα δικαιώματα των προσφύγων και των μεταναστών, καθώς αυτό που αντιμετωπίζουμε στην Ευρώπη σχετίζεται άμεσα με όσα συμβαίνουν στις ΗΠΑ και την Αφρική. Ο παγκόσμιος καπιταλισμός έχει εξαπολύσει την μετανάστευση των επιχειρήσεων, η παγκοσμιοποίηση αναφέρεται ως η εποχή κατά την οποία τα πάντα είναι σε κίνηση, το κεφάλαιο και η γνώση διασχίζουν τα σύνορα κατά βούληση· αλλά όταν οι άνθρωποι αρχίζουν διασχίζουν σύνορα, κηρύσσονται παράνομοι. Πώς λοιπόν διαχειριζόμαστε αυτό το ζήτημα με τρόπους που να αντικατοπτρίζουν τις τοπικές, εθνικές ή περιφερειακές μας συνθήκες, ενώ παράλληλα προσπαθούμε να χτίσουμε ένα παγκόσμιο κίνημα; Νομίζω ότι εδώ είναι που έχουμε αποτύχει. Ελπίζω ότι στο μέλλον θα καταφέρουμε να δημιουργήσουμε έναν τέτοιο διεθνισμό, παρόλο που οι δομές που είχαν κάνει πραγματικότητα τον διεθνισμό στο παρελθόν δεν υπάρχουν πια. Εν μέρει καλώς, αλλά μπορώ να πω, ως πρόσωπο που ωφελήθηκε από αυτές τις διεθνείς δομές, τα κομμουνιστικά κόμματα που υπήρχαν σε όλο τον κόσμο, αμφιβάλω πολύ σοβαρά κατά πόσο η εκστρατεία για την απελευθέρωσή μου θα ήταν πετυχημένη χωρίς αυτή η δομή. Αυτό που πρέπει να αναρωτηθούμε τώρα είναι πως θα οικοδομήσουμε τους παγκόσμιους δεσμούς που θα μας επιτρέψουν να φτιάξουμε ένα νέο διεθνιστικό κίνημα ως βασικό στοιχείο της στρατηγικής μας.»

Η σημασία των κινημάτων «ταυτότητας»

Ως συμπέρασμα, η Ντέιβις, ολοκλήρωσε τη συνέντευξη Τύπου λέγοντας ότι πρέπει να λάβουμε σοβαρά υπόψη μας τα νέα κινήματα τα οποία πολλοί, ακόμα και από τον προοδευτικό χώρο, θέλουν να από-νομιμοποιήσουν, παρουσιάζοντάς τα ως κινήματα που ασχολούνται αποκλειστικά με ζητήματα ταυτότητας: «Πλέον αναγνωρίζουμε πόσο σημαντικό είναι να αντιμετωπίσουμε ζητήματα, όπως για παράδειγμα τη σωματική ικανότητα. Το κίνημα των ατόμων με αναπηρία είναι πάρα πολύ σημαντικό· έχει αντίκτυπο όχι μόνο στα άτομα με αναπηρίες αλλά στον τρόπο που κατανοούμε οι ίδιες τον εαυτό μας – είτε έχουμε κάποια αναπηρία είτε όχι – και τη σχέση που έχουμε η μία με την άλλη.

Αν πραγματικά θέλουμε να υπάρξει ελπίδα για έναν καλύτερο κόσμο, προτείνω να αναμετρηθούμε με αυτά τα ζητήματα, που συχνά θεωρούνται δευτερεύοντα, και να πάρουμε στα σοβαρά. Για παράδειγμα, η υποστήριξη των αγώνων των διεμφυλικών ατόμων. Οι νόμοι αναγνώρισης είναι σημαντικοί, αλλά δεν είναι μόνο θέμα νόμων, έχει να κάνει με το πως φανταζόμαστε τον εαυτό μας σαν ανθρώπινα όντα και πώς αναπτύσσουμε στρατηγικές για να αντιμετωπίσουμε τον ιδεολογικό αντίκτυπο μιας σειράς επικρατούντων αντιλήψεων. Γι’ αυτό και το ζήτημα των διεμφυλικών δικαιωμάτων είναι τόσο σημαντικό, γιατί θέτει υπό αμφισβήτηση αυτό που οι άνθρωποι είχαν μάθει ότι είναι φυσιολογικό: μας δίνει τη δυνατότητα να συνειδητοποιήσουμε τον βαθμό κατά τον οποίο έχουμε διαμορφωθεί από διάφορες κανονιστικές διαδικασίες.

Πρέπει να αναγνωρίσουμε πως ο αγώνας για τη δημοκρατία έγκειται ακριβώς σε αυτούς τους χώρους που ιστορικά ήταν τόσο περιθωριοποιημένοι. Όπως και το κίνημα Black Lives Matter δεν είναι μόνο για τις μαύρες ζωές: έχει να κάνει με το αναγνωρίσουμε ότι όσοι έχουν καταπιεστεί και υποδουλωθεί περισσότερο από όλους, όταν αυτοί αρχίζουν να σηκώνουν το κεφάλι, τότε όλοι κερδίζουμε. Αν οι μαύρες ζωές είχαν ποτέ στ’ αλήθεια σημασία, όλες οι ζωές θα αποκτούσαν σημασία. Το ίδιο μπορεί να πει κανείς και για τους ιθαγενείς πληθυσμούς. Πρόκειται για έναν διαφορετικό τρόπο να φανταζόμαστε πως θα επιτύχουμε το πανανθρώπινο (universal). Εάν είμαστε πραγματικά υπέρ της δημοκρατίας, τότε δεν είναι σε αυτές τις κοινότητες που χρειάστηκε να διεξάγουν μια συνεχή μάχη, εδώ και εκατοντάδες χρόνια για να είναι ελεύθερες, εκεί που πρέπει να δούμε αυτή τη σπίθα της δημοκρατίας;»

 

Διαβάστε ακόμα

Άντζελα Ντέιβις: «Στις ΗΠΑ υπάρχει μια αδιάσπαστη συνέχεια στην αστυνομική βία που μας πηγαίνει πίσω στην εποχή της δουλείας»

“Η ιστορία δεν μπορεί να διαγραφεί όπως οι ιστοσελίδες”

Πέρα από το νεοφιλελεύθερο φεμινισμό: Για ένα φεμινισμό του 99% και μια Διεθνή Αγωνιστική Απεργία στις 8 Μάρτη  

Ένας φεμινισμός που θα μας αγκαλιάζει όλες

Από τη Μαδρίτη με αγωνιστικούς χαιρετισμούς

Feminist-protest-Spain-800x450

Η φεμινιστική απεργία και η πορείες που πραγματοποιήθηκαν στη Μαδρίτη αλλά και σε άλλες ισπανικές πόλεις αυτή την 8 του Μάρτη έχουν γράψει ήδη ιστορία: τα δύο μεγαλύτερα συνδικάτα (CCOO και UGT) υπολογίζουν ότι περίπου 6 εκατομμύρια εργαζόμενες και εργαζόμενοι συμμετείχαν στην απεργία (ουσιαστικά κυλιόμενες δίωρες στάσεις εργασίας). Είναι η πρώτη φορά στην Ισπανία (και ίσως σε όλη την Ευρώπη, με εξαίρεση τη γνωστή γυναικεία απεργία στην Ισλανδία το 1975) που γίνεται απεργία με φεμινιστικά αιτήματα, η οποία δεν αφορούσε μόνο την αποχή από την πληρωμένη εργασία αλλά και την απλήρωτη (φροντίδα σπιτιού, ηλικιωμένων, παιδιών και αρρώστων) όπως και την κατανάλωση. Πέρα από τη Μαδρίτη, πορείες πραγματοποιήθηκαν σε 48 άλλες ισπανικές πόλεις, μεταξύ των οποίων η Βαρκελώνη, το Αλικάντε, το Μπιμπλάο, η Γρανάδα, το Σαντιάγκο ντε Κοσμποστέλα, η Χιχόν, η Λεόν και η Βαλένθια. Σύμφωνα με τους διοργανωτές, η πορεία στη Μαδρίτη συγκέντρωσε 500.000 άτομα (για την αστυνομία 170.000), ενώ στη Βαρκελώνη 600.000 (200.000 για την αστυνομία). Αντίστοιχα εντυπωσιακά είναι και τα νούμερα σε άλλες πόλεις (Σεβίλλη 100.000, Μπιλμπαο 50.000 κλπ). Είναι προφανές ότι το φεμινιστικό κίνημα έχει δυναμική στην Ισπανία και, κάτι άλλο πολύ σημαντικό, μαζικότητα. Η φίλη μας η Κατερίνα που ζει μόνιμα στη Μαδρίτη πήγε στην πορεία και μας γράφει τι είδε, τι άκουσε και τι ένιωσε:

8 Μαρτίου 2018: Φεμινιστική απεργία και πορεία στη Μαδρίτη.

Η φεμινιστική απεργία στην Ισπανία είχε προκηρυχθεί σαν απεργία όλων των γυναικών από τη δουλειά, τις φροντίδες και την κατανάλωση.

Η πορεία ξεκινούσε στις 19:00 από την Atocha αλλά ήδη από τις 18:00 οι δρόμοι στις γειτονιές και τα ΜΜΜ ήταν γεμάτα με γυναίκες με μοβ που κατευθύνονταν προς  στην πορεία. Είχε κάτι το συναρπαστικό αυτή η σιωπηρή συνενοχή και η διασταύρωση βλεμμάτων των γυναικών με τα μοβ.

Στο κέντρο για την σεξουαλική υγεία των νέων, ο Χουάν και η Τάνια οργάνωναν ένα εργαστήρι διήγησης για ηλικιωμένους. Μόνο που σήμερα το εργαστήρι είχε ως σκοπό τη δημιουργία πλακάτ. Γύρω στις δέκα γυναίκες άνω των 65 ετών και δύο άντρες ετοίμαζαν πλακάτ που θα κατέβαζαν στην πορεία. «Είμαστε τα δέντρα της ζωής», «είμαστε οι εγγονές των μαγισσών που δεν κάψατε» μεταξύ άλλων…

image001

Οι γυναίκες με τα πλακάτ έξω από το κέντρο νέων στην περιοχλη του Callao.

19:30 κι ενώ η πορεία στην Atocha ήταν σε εκκίνηση Gran Vía και Cibeles ήταν ήδη γεμάτες από κόσμο που περίμενε την αρχή της πορείας να φτάσει για να την ακολουθήσει. Γυναίκες όλων των ηλικιών και εθνικοτήτων, μόνες τους, σε παρέες αλλά και με συντρόφους και παιδιά.

image003

19:30 στη συμβολή των δρόμων Alcala και Gran Via. Στο βάθος διακρίνεται ο κόσμος που γεμίζει την Cibeles και φτάνει μέχρι την Puerta de Alcala.

image006

H Atocha την ίδια περίπου ώρα που Cibeles και Alcala ήταν ήδη γεμάτες. Η απόσταση μεταξύ των δύο φωτογραφιών είναι περίπου 2 km.

Οι απαιτήσεις τους: πραγματική ισότητα, γιατί ακόμα οι γυναίκες κερδίζουν κατά μέσo όρο 13% λιγότερο από τους άντρες και γιατί οι συντάξεις που προορίζονται για  γυναίκες είναι 34% μικρότερες από αυτές που προορίζονται σε άντρες (στοιχεία του 2016 για την Ισπανία), γιατί όταν μια γυναικά πηγαίνει σε μία συνέντευξη εργασίας δεν είναι υποχρεωμένη να απαντήσει αν σκέφτεται να κάνει παιδιά ή όχι, γιατί ο χρόνος ο οποίος αφιερώνει μια γυναίκα στην φροντίδα των παιδιών, των ηλικιωμένων και του σπιτιού είναι πολύ περισσότερος από αυτόν που αφιερώνει ένας άντρας, γιατί μια γυναίκα έχει δικαίωμα να γυρίσει σπίτι της σώα και χωρίς να φοβάται ό,τι ώρα θέλει, να φοράει ό,τι θέλει και να πιεί όσο θέλει κι αν θέλει, γιατί μια γυναίκα έχει το δικαίωμα να επιλέξει με ποιόν και αν θα κάνει σεξ, γιατί όχι σημαίνει όχι, γιατί μια γυναίκα έχει τον πρώτο λόγο στον αν θα συνεχίσει μια εγκυμοσύνη ή όχι, γιατί 55 γυναίκες δολοφονήθηκαν το 2017 στην Ισπανία από άντρες (συντρόφους, πρώην συντρόφους ή μη συντρόφους) και ήδη 6 μέσα στο 2018. Γιατί μέχρι όλα αυτά να είναι πραγματικότητα και για την τελευταία γυναίκα σε αυτόν τον πλανήτη ο φεμινιστικός αγώνας δεν μπορεί να σταματήσει.

Στην πορεία στη Μαδρίτη εντυπωσίασε το πλήθος και η πυκνότητα του κόσμου, το απίστευτο νούμερο νέων γυναικών και κοριτσιών που συμμετείχε με απίστευτο παλμό και ενέργεια, το γεγονός ότι δεν υπήρξε ηλικιακή ομάδα που να ήταν χωρίς αντιπροσώπευση, το ότι γυναίκες όλων των κοινωνικών ομάδων και εθνικοτήτων, Ισπανίδες και μετανάστριες ήταν εκεί.

Τα συνθήματα εμπνευσμένα και ειρωνικά: «Χωρίς εμάς σταματάει ο κόσμος», «Γιάννη Γιαννάκη φτιάξε μόνος σου φαγάκι», «Μεθυσμένη ή νηφάλια θέλω να γυρίσω σπίτι», «Αν δεν είναι ιπτάμενη δεν είναι η σκούπα μου», «Η κοπέλα του Εξορκιστή ήταν και αυτή φεμινίστρια», «δεν βγήκα εγώ από το πλευρό σου, εσύ βγήκες από το μουνί μου», «το σώμα μου, η ζωή μου, ο τρόπος μου να πηδιέμαι δεν το καθορίζει η πατριαχία», «ο αγώνας θα είναι φεμινιστικός ή δεν θα είναι», «εγώ διαλέγω πως ντύνομαι και με ποιόν γδύνομαι», «γυρνώντας σπίτι θέλω να είμαι ελεύθερη όχι γενναία», «το νούμερο 38 με στενεύει στο μουνί», «ο φεμινισμός είναι η ριζοσπαστική ιδέα ότι οι γυναίκες είναι άνθρωποι», «ούτε παρθένες ούτε τσούλες, ούτε σκύλες ούτε νεράιδες, ίσως λίγο μάγισσες γιατί έχουμε καεί», «μας πήραν τόσα που στο τέλος μας πήραν και το φόβο», «είμαστε το ουρλιαχτό όσων δεν έχουν φωνή», «είμαι δαιμονισμένη», «το αντίθετο του φεμινισμού είναι η άγνοια», «ο έρωτας ήταν το όπιο της γυναίκας»…

Αντί επιλόγου: Πριν κάποιους μήνες είχα παρευρεθεί σε ένα συνέδριο για τις «δημοκρατικές πόλεις», εκεί εν μέσω καταλανο-ισπανικής κρίσης υπήρξε ένας διάλογος μεταξύ των δημάρχων Μαδρίτης και Βαρκελώνης, Manuela Carmena και Ada Colau, δύο γυναίκες που στο λίγο χρόνο που άρχονται των κοινών έχουν μετατραπεί σε σύμβολα του φεμινισμού και της δημοκρατίας για πολλούς. Στην ομιλία τους ξεχώρισε, συγκίνησε και προκάλεσε αυθόρμητο χειροκρότημα από το γεμάτο αμφιθέατρο η φράση ότι ο 21ος αιώνας θα είναι ο αιώνας των γυναικών.

Μετά από την χθεσινή πορεία, είμαι σίγουρη ότι κάτι τέτοιο είναι γεγονός, ωστόσο χρειάζεται αγώνα, φροντίδα και επαγρύπνηση.

 

Διαβάστε ακόμα

Ισπανία: Ανακοίνωση φεμινιστικών συλλογικοτήτων/οργανώσεων για την απεργία στις 8 Μάρτη

 

Όλες στους δρόμους στις 8 Μάρτη!

φεμινισμός

Κάθε μέρα Αγώνα, για μας είναι Γιορτή!

Στον απόηχο του «Νi una menos!» και του «Womens’ Strike», φέτος στις 8 Μάρτη οι γυναικείες και φεμινιστικές οργανώσεις παγκοσμίως μας καλούν να βγούμε στους δρόμους. Στην Ισπανία, εκατοντάδες οργανώσεις απευθύνουν κοινό κάλεσμα για μια φεμινιστική απεργία. Το #WeStrike υπογράφει όλο και περισσότερα καλέσματα στα social media. Στη Βρετανία, στις ΗΠΑ, σε χώρες της Λατινικής Αμερικής και αλλού, γίνονται καλέσματα για συμμετοχή στην απεργία και σε διαδηλώσεις όχι μόνο για τη σεξουαλική βία, αλλά και για τις διακρίσεις στους χώρους εργασίας, για την απλήρωτη οικιακή εργασία, για τον ανισομερή καταμερισμό καθηκόντων στο σπίτι.

Η πολλαπλή καταπίεση των γυναικών από την Πατριαρχία και τον Καπιταλισμό είναι η παγκόσμια καθημερινότητά μας. Σεξουαλική παρενόχληση, βιασμοί, γυναικοκτόνιες, απολύσεις, ακόμη και εγκύων, διακρίσεις στους χώρους δουλειάς, αποκλειστική ανάληψη της φροντίδας στην οικογένεια ξανά και ξανά. Σε κάθε κοινωνική σχέση, η έμφυλη ταυτότητά μας χρησιμοποιείται με διαφορετικό τρόπο εναντίον μας.

Οι ζωές μας!

Στη δουλειά πληρωνόμαστε λιγότερο, μας σέβονται λιγότερο, κινδυνεύουμε με απόλυση όταν μείνουμε έγκυες, δεν παίρνουμε τα απαραίτητα επιδόματα, συχνά μας παρενοχλούν σεξουαλικά. Στο σπίτι, οι περισσότερες δουλειές πέφτουν αυτονόητα πάνω μας -τα πιάτα, η μπουγάδα, η φασίνα, η φροντίδα των παιδιών και των ηλικιωμένων συγγενών. Στους δημόσιους χώρους φαίνεται ότι είναι δική μας ευθύνη να μην παραβιάσει κάποιος το σώμα μας – κι αν πράγματι κάποιος το κάνει και εμείς το καταγγείλουμε, ο περίγυρος, η αστυνομία, τα δικαστήρια μας αντιμετωπίζουν με δυσπιστία και υποτίμηση.

Tα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα, οι περιπτώσεις γυναικών που αντιμετώπισαν προβλήματα στην εργασία τους -επειδή ήταν γυναίκες- και έγιναν γνωστές είναι πολυάριθμες. Πρόσφατα, η εταιρεία NETSCOPESOLUTIONS απέλυσε μια εργαζόμενη με την λήξη της άδειας λοχείας της. Η MIGATO και τα My Market απέλυσαν εργαζόμενες όσο αυτές ήταν έγκυες. Στον Άγιο Νικόλαο Λασιθίου, πολλές γυναίκες κατήγγειλαν πως οι εργοδότες τους αφού τις παρενόχλησαν σεξουαλικά, τις απείλησαν στην συνέχεια με απολύσεις. Στην Δάφνη, θυμόμαστε την κοπέλα που απάντησε σε αγγελία εργασίας για βοήθεια στο σπίτι και ο άντρας που αναζητούσε βοηθό τελικά τη βασάνισε φρικτά και τη βίασε. Το Τριφασικό, στο Μεταξουργείο, απέλυσε τρεις σερβιτόρες επειδή πίεζαν τον εργοδότη να διώξει τον μάγειρα που ξυλοφόρτωσε άλλη σερβιτόρα.

Για όλες τις γυναίκες που σιδερώνουν τα μεσάνυχτα!

Η κοινωνική πίεση πάνω στα σώματά μας είναι αφόρητη. Πρέπει να είμαστε υπάκουες κόρες, καλές μαθήτριες, να σπουδάσουμε, να βρούμε δουλειά, να παντρευτούμε, να φροντίζουμε για τα πάντα, καλές νοικοκυρές, καλές μανάδες, μια Μαίρη Παναγιωταρά.

Ο καπιταλισμός και η πατριαρχία επιβάλλει το πρότυπο της super-woman κι εμείς ενσωματώνουμε τη βία και την καταπίεση, τους πολλαπλούς ρόλους της καθημερινότητας ως παράσημο. Σιωπούμε αντί να αγωνιζόμαστε.

Εμείς αγωνιζόμαστε – Δε σιωπούμε!

Αγανακτούμε γιατί το κράτος προωθεί και η κοινωνία συναινεί στην υποταγή και εξάρτηση των γυναικών. Αντιδρούμε, γιατί απολυόμαστε όταν είμαστε έγκυες, γιατί φτάσαμε στο σημείο το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο να δικαιώνει τις εταιρίες που απολύουν μαζικά και εγκυμονούσες, γιατί οι άντρες μαθαίνουν να αντιμετωπίζουν την πατρότητα και τις δουλειές στο σπίτι σαν χόμπι, γιατί δεν υπάρχουν κρατικές δομές που να απασχολούν δημιουργικά τα παιδιά και να αναλαμβάνουν τα άτομα που χρειάζονται φροντίδα. Γιατί να υπάρχουν ακόμη γυναίκες που μένουν στο σπίτι οικονομικά εξαρτημένες από τους συζύγους τους.

Σε έναν κόσμο που ο Καπιταλισμός έχει ενσωματώσει τις πατριαρχικές δομές, οι γυναίκες βρισκόμαστε σε ένα διαρκή αγώνα ενάντια σε κάθε μορφή βίας. Τον αποκλεισμό από την αγορά εργασίας, την υποτίμησή μας, το μισογυνισμό που διαχέεται σε όλα τα κοινωνικά στρώματα και όλες τις κρατικές δομές, τις σεξουαλικές παρενοχλήσεις, τους βιασμούς, τις γυναικοκτονίες, την απαγόρευση των αμβλώσεων. Βλέπουμε τον εξευτελισμό μας στα δικαστήρια όταν καταγγέλλουμε κακοποίηση, βλέπουμε να αποκλείεται από τον διάλογο το δικαίωμά μας στην αυτοάμυνα, βλέπουμε βιαστές να αθωώνονται.

Ακόμα κι αν στα χαρτιά δεν έχουμε λιγότερα δικαιώματα, στην πράξη βγαίνουμε συνεχώς χαμένες. Η κουλτούρα απαξίωσης και υπονόμευσής μας, η αντικειμενοποίησή μας, νομιμοποιούνται καθημερινά από την κοινωνία. Την ημέρα της γυναίκας αυτό δεν αλλάζει και δεν ξεχνιέται! Δεν μπορούμε πια να μένουμε σιωπηλές!

 

Πέμπτη 8 Μαρτίου, όλες και όλοι στις 18:00 στην πλατεία Κλαυθμώνος.

Καμιά Ανοχή!

event στο facebook: εδώ

κα

***

Το θέμα δεν είναι η 8 Μάρτη

Κάθε χρόνο στις 8 Μαρτίου, η κοινωνία σπεύδει να γιορτάσει την ημέρα της γυναίκας, με μπόλικα λουλούδια, αρώματα και χρόνια πολλά, την ίδια στιγμή που προσπαθεί να ξεπλύνει τα βαθιά εξουσιαστικά-πατριαρχικά χαρακτηριστικά της, με ημερίδες και φανφάρες για την ισότητα των φύλων. Για ποιο λόγο όμως χρειάζεται η γυναίκα -και κάθε εκφραζόμενη θηλυκότητα- μία παγκόσμια ημέρα? Η απονοηματοδότηση αυτής της ημέρας, όπως και ο πλήρης διαχωρισμός της από τις ρίζες της, για εμάς, είναι και αυτά ένα κομμάτι της πατριαρχικής κυριαρχίας που βιώνουμε. Ένα εξουσιαστικό σύστημα, όπως χρειάζεται τους καταπιεστές και τους καταπιεζόμενους, έτσι χρειάζεται και την διαγραφή της ιστορικής μνήμης, ώστε να μην υπάρχει βάση για εξέγερση.

Για την υπενθύμιση λοιπόν, η ιστορία της 8 Μαρτίου ξεκινάει μέσα από τους αγώνες των γυναικών από το μόνο μέρος που μπορούσαν να συλλογικοποιήσουν τις ανάγκες τους και να οργανωθούν. Μέσα στους χώρους δουλειάς τους. Από τις πρώτες απεργίες το 1910 στην Νέα Υόρκη μέχρι και σήμερα, μία από τις βασικές διεκδικήσεις, είναι οι ίσοι μισθοί μεταξύ ανδρών και γυναικών. Οι διεκδικήσεις των γυναικών συνέχισαν τις επόμενες δεκαετίες με πολύ αγώνα αλλά και καταστολή: δικαίωμα στην ιδιοκτησία, δικαίωμα ψήφου, δικαίωμα στην αυτοδιάθεση. Γι’ αυτό τα ταξικά χαρακτηριστικά του φεμινιστικού αγώνα είναι βασικά στις διεκδικήσεις του. Ας μην ξεχνάμε επίσης, ότι η καθολική εκκλησία αναγνώρισε ότι έχουμε ψυχή (δηλαδή είμαστε άνθρωποι), μόλις τον 16ο αιώνα (σύνοδος του Τρέντο), ενώ μέσα από το στόμα του Άγιου Βασίλειου μαθαίνουμε την θέση της ορθοδοξίας για εμάς: «Η γυναίκα δεν έχει την άδεια να αφήνει τον άνδρα της, αλλά, κι αν δέρνει αυτήν εκείνος, πρέπει να υπομένει».

Όσο όμως υπάρχει αντίσταση, υπάρχει και καταστολή. Κάθε φορά που αμυνόμαστε στην έμφυλη βία που καθημερινά δεχόμαστε, τόσο το πατριαρχικό – καπιταλιστικό σύστημα βάζει όλα του τα όπλα εναντίων μας. Ενδεικτική ήταν η αντιμετώπιση από αστυνομία, Μ.Μ.Ε. και δικαιοσύνη, στις πρόσφατες υποθέσεις γυναικών σε κατάσταση αυτοάμυνας από επίδοξους βιαστές και κακοποιητικούς συντρόφους. Φυλάκιση, διαπόμπευση και ψυχολογική εξόντωση. Στην περίπτωση της 22χρονης από την Κόρινθο, η ποινή ήταν 15χρόνια φυλάκισης και της Τ. 10 χρόνια, επειδή έκαναν το αυτονόητο και αμύνθηκαν. Η αυτοάμυνα όμως δεν τους αναγνωρίστηκε στο δικαστήριο. Και κάπου εδώ είναι που η κουλτούρα του βιασμού γίνεται εργαλείο του συστήματος.

Κάθε φορά βιώνουμε την ίδια συνθήκη: ο πατριάρχης παρουσιάζεται ως «έντιμος πολίτης και οικογενειάρχης», ενώ οι γυναίκες που κατάφεραν (ή όχι) να του ξεφύγουν, βαφτίζονται «χαμηλών ηθών ή αξιών», «υστερικές» και «υπερβολικές», αποκαθιστώντας έτσι την έμφυλη τάξη πραγμάτων. Ο δράστης, σύμφωνα με αυτούς, «πρέπει να παραδοθεί λευκός, χωρίς το στίγμα». Προφανώς, για κράτος και εξουσία, ο όρος άμυνα, ισχύει μονάχα για άντρες που υπερασπίζονται το βιος και την τιμή τους.

Κάθε μέρα που περνά, μας υπενθυμίζει ότι ο φεμινισμός είναι το δικό μας εργαλείο ελευθερίας. Κάθε φορά που θεωρείται αυτονόητο ότι στο σπίτι το φαγητό θα μαγειρευτεί από εμάς και τα παιδιά θα ανατραφούν από εμάς – αμισθί. Κάθε φορά που ως γιαγιάδες, επωμιζόμαστε την λειτουργία όλου του σπιτιού. Κάθε φορά που άνεργες, κοιτάμε τις αγγελίες που ζητούν «εμφανίσιμες κοπέλες» και που ως εργαζόμενες βιώνουμε την σεξουαλική παρενόχληση και συγχρόνως αμφισβητείται η ποιότητα της εργασίας μας λόγω του φύλου μας. Κάθε φορά που βλέπουμε τον άνδρα συνάδελφό μας να παίρνει μεγαλύτερο μισθό και κάθε φορά που τα αφεντικά υποχρεώνουν να υπογράψουμε: Δεν θα μείνω έγκυος!. Κάθε φορά που βλέπουμε την νομική επικύρωση του σεξισμού, όπως προσφάτως που επετράπη η απόλυση εγκύων γυναικών από την Ε.Ε.. Κάθε φορά που ακούμε βήματα από πίσω μας στον δρόμο το βράδυ, μα και κάθε φορά που ακούμε αυτή την σιχαμένη συμβουλή μετάθεσης της ευθύνης: «Μην κυκλοφορείς μόνη σου το βράδυ». Κάθε φορά που άλλη μία από εμάς γεμίζει μώλωπες ή πέφτει νεκρή από τα χέρια του συντρόφου, του συζύγου, του πατέρα και του αδελφού, υπό τον τίτλο τους «μεμονωμένο περιστατικό» και κάθε φορά που η ετεροκανονικότητά τους βρωμάει από το κεφάλι: ο «άντρας» ο σωστός δεν είναι γκέι, η τρανς γυναίκα δεν είναι γυναίκα και γενικά ό,τι δεν χωράει στην σεξιστική νοοτροπία τους, δεν του αναγνωρίζεται ανθρώπινη υπόσταση άξια σεβασμού.

Ανέγγιχτη από αυτήν την πατριαρχική σαπίλα δεν μένει προφανώς ούτε η λεβεντογέννα Κρήτη. Οι μούσκαροι, και οι παλικαράδες αλλά και οι «ευυπόληπτοι οικογενειάρχες» που κυκλοφορούν αμέριμνα στους δρόμους, βαφτίσανε ότι τους λείπει σε ποιότητα – παράδοση και λεβεντιά και το οιδιπόδειό τους – μητριαρχία. Κατά τα άλλα, όταν σβήσουν τα φώτα στην πόλη ή στο χωριό, όλοι και όλες μας, κάνουμε πως δεν ακούμε τις φωνές και τα κλάματα από το δίπλα σπίτι.

Οι φεμινισμοί, δεν είναι όρος του παρελθόντα χρόνου, δεν είναι γυναίκες που μισούν τους άντρες, ούτε στόχος τους είναι να κάψουν τα εσώρουχά τους (που πολλές φορές είναι και κάπως χρήσιμα). Στο εδώ και το τώρα, οι φεμινισμοί είναι πολλοί και όλοι έχουν κάτι κοινό: Το τέλος της πατριαρχίας και της επιβολής πάνω στα σώματα και τις ζωές των ανθρώπων βάση φύλου, σώματος και σεξουαλικού προσανατολισμού. Η μάχη δηλαδή ενάντια στην πραγματικότητα όπου ΑΜΕΑ, ΛΟΑΤΚΙΑ+ (Λεσβίες, Ομοφυλόφιλοι, Αμφιφυλόφιλοι, Τρανς, Κουήρ, Ίντερσεξ, Ασέξουαλ+), ηλικιωμένοι, μετανάστριες, άνθρωποι με διαφορετικό σωματότυπο από αυτόν που δείχνουν τα περιοδικά μόδας, γυναίκες, παιδιά, φύση, γη και γενικότερα ΟΛΑ όσα ξεφεύγουν από τα κυρίαρχα πρότυπα, βιώνουν διακρίσεις, κοινωνική βία και υπόκεινται σε εκμετάλλευση.

Οι αγώνες που γίνονται σήμερα είναι σημαντικοί και είναι παγκόσμιοι. Σε Βρετανία και Ιταλία, η φετινή 8 Μάρτη κηρύχτηκε απεργία των γυναικών, διεκδικώντας ίσους μισθούς. Στην Πολωνία, οι γυναίκες βγαίνουν στους δρόμους, αντιτασσόμενες σε κράτος και εκκλησία, διεκδικώντας δικαίωμα στην άμβλωση και ισότητα των φύλων. Στην Ινδία, οι γυναίκες αυτοοργανώνονται και δημιουργούν ομάδες άμυνας για την προστασία τους απέναντι στην κουλτούρα που έχει νομιμοποιήσει τους βιασμούς. Στο Κομπάνι, οι κούρδισες γυναίκες παίρνουν τα όπλα, και βάζουν την ισότητα των φύλων ως κύριο πρόταγμα της επανάστασης. Στην Τσιάπας του Μεξικού, καλείται η πρώτη διεθνής πολιτική, καλλιτεχνική, αθλητική, πολιτιστική συνάντηση αγωνιζόμενων γυναικών. Στην βαθιά πατριαρχική και σεξιστική βιομηχανία του κινηματογράφου στις ΗΠΑ, οι εργαζόμενες γυναίκες βγάζουν στο φως όλα τα περιστατικά σεξουαλικής παρενόχλησης και βιασμών που έχουν βιώσει. Αυτό πυροδοτεί σε παγκόσμιο επίπεδο, αντίστοιχες καταγγελίες στον χώρο εργασίας, όπως στην Σουηδία, που σωματεία και συνδικάτα καταγγέλλουν σεξουαλική κακοποίηση.

Δεν χρειαζόμαστε, ούτε θέλουμε, άτια ή στολές του μακεδονο-καρνάβαλου. Ο φεμινιστικός αγώνας – άλλοτε αόρατος και άλλοτε ορατός – είναι πέρα από έθνη και πατρίδες και είναι μέσα στην καθημερινότητά μας, όσο βιώνουμε την έμφυλη βία σε κάθε πτυχή της ζωής μας.

αυτοοργανωνόμαστε και μαχόμαστε αλληλέγγυα μέχρι το τέλος της πατριαρχίας.

ΤΟ ΝΟΥ ΣΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗ – ΤΟ ΝΟΥ ΣΟΥ ΣΕΞΙΣΤΗ

ΦΕΜΙΝΙΣΜΟΙ ΤΡΑΝΤΑΖΟΥΝΕ ΟΛΑΚΕΡΗ ΤΗ ΓΗ

Φεμινιστική Πρωτοβουλία Ηρακλείου

ΦΕΜΙΝΙΣΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ – 8 ΜΑΡΤΗ, 6 μ.μ. στα ΛΙΟΝΤΑΡΙΑ

event στο facebook: εδώ

***

Θεσσαλονίκη:

event στο facebook: εδώ

θεσσ

***

Παρακάτω το κάλεσμα της Καμιάς Ανοχής στα αγγλικά

March 8th

Every Μinute of Struggle for Us is a Feast!

In the wake of “Ni una menos!” And “Women’s Strike,” this March, women and feminist organizations all over the world call us to come out on the streets. In the Spanish state, hundreds of organizations are calling for a feminist strike. #WeStrike signs more and more calls on social media. In the United Kingdom, the United States, Latin America and elsewhere, there are calls for participation in the strike and demonstrations not only for sexual violence but also for discrimination in the workplace, unpaid domestic work, and unequal distribution of duties at home.

The multiple oppression of women by patriarchy and capitalism is our global everyday life. Sexual harassment, rape, feminicide, layoffs, even pregnant women, discrimination in workplaces, exclusive taking care of the family over and over again. In every social relationship, our gender identity is used in a different way against us.

Our lives!

At work, we are payed less, we are respected less, we are in danger of being laid off when we are pregnant, we do not get the obligatory allowances and are often sexually harassed. At home, most of the work falls naturally on us – the dishes, the laundry, the cleaning, the care of the children and the elderly relatives. In public, it seems that it is our responsibility to keep our own body from being violated – and if indeed one does, and we report it, the social environment, the police, the courts encounter us with mistrust and devaluation.

In recent years in Greece, women who have experienced problems in their work – because they were women – have become known to be numerous. Recently, NETSCOPESOLUTIONS sacked a worker at the expiration of her maternity leave. MIGATO and My Market cut off workers as they were pregnant. In Agios Nikolaos, Lasithi in Crete many women complained that their employers, having sexually harassed them, threatened them with redundancies. In Daphne, we remember the girl who responded to a job advert for home help, and the guy who was looking for a helper eventually racked her horribly and raped her. The Trifasiko Restaurant, in Metaxourgeio, sacked three waitresses because they pushed the employer to fire the cook who was picking up another waitress.

For all women ironing at midnight.

Social pressure on our bodies is unbearable. We must be obedient daughters, good schoolgirls, we must study, find work, get married, and take care of everything, we must be good housewives, good mothers, a female super-hero. Capitalism and patriarchy impose the model of super-woman and we incorporate violence and oppression, the multiple roles of everyday life as a medal. We are silent instead of fighting.

We fight – We are not silent.

We are angry because the state is promoting and society is consonant with the subordination and dependence of women. We are responding because we are redundant when we are pregnant, we have come to the point where the European Court accepts that pregnant women are included in collective redundancies, while previously protected because of pregnancy, because men learn to treat paternity and housework as a hobby, because we lack social structures that creatively engage with children and take care of those in need. Because, there are still women who stay at home financially depending on their spouses.

In a world where capitalism has embedded patriarchal structures, women are in a constant struggle against all forms of violence. Exclusion from the labor market, our devaluation, misogyny spread across all walks of life and all government structures, sexual harassment, rape, feminicide, prohibition of abortion. We see our humiliation in the courts when we denounce abuse, we see our right to self-defense being excluded from public debate and we see rapists being acquitted.

Even if we do not have fewer rights on paper, we are constantly losing out. The culture of our devaluation and undermining, our objectification, is legitimized by society every day.

This situation is neither different nor forgotten on the “Woman’s Day”.

We can no longer remain silent!

Every day of struggle, for us is a feast !

Thursday 8 March, all at 6 pm at Klafthmonos square!

KAMIA ANOHI

This slideshow requires JavaScript.

«Ντυθείτε κυρία μου αλλά ντυθείτε σωστά»: Ο στηθόδεσμος ως τέχνημα στον γυναικείο τύπο

gender and technology5

Προερχόμενοι και προερχόμενες από διαφορετικά επιστημονικά πεδία, οι συγγραφείς των παρακάτω κειμένων συναντηθήκαμε ως συμφοιτητές και συμφοιτήτριες του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών Ιστορία και Φιλοσοφία των Επιστημών και της Τεχνολογίας, διατμηματικού μεταπτυχιακού μεταξύ των τμημάτων Ιστορία και Φιλοσοφία των Επιστημών του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και της Σχολής Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Κατά το εαρινό εξάμηνο της χρονιάς 2016-2017, παρακολουθήσαμε το σεμινάριο Φύλο και Τεχνολογία, με καθηγήτρια την κ. Μαρία Ρεντετζή. Έχοντας μελετήσει, κατά τη διάρκεια του εξαμήνου, ποικιλία άρθρων σχετικά με το ζήτημα, επέλεξε ο καθένας και η καθεμιά μας το θέμα της εξαμηνιαίας εργασίας του. Εξαίρεση αποτελεί η Θέμις Κανετάκη, της οποίας το θέμα αποτελεί μέρος διπλωματικής εργασίας. Οι εργασίες αυτές παρουσιάστηκαν στις 8 Νοεμβρίου 2017 σε ημερίδα που διοργανώθηκε στη σχολή ΙΦΕ και είχε τίτλο Σουτιέν, Γυναικολογικές Καρέκλες και Πλυντήρια: Τι σχέση έχει το φύλο με την τεχνολογία. Περιλήψεις των εργασιών αυτών παρουσιάζονται στα παρακάτω κείμενα.

***

«Φορώ μετάξι – η κάλυψη προς αποκάλυψη –

Γιατί μετάξι είναι αυτό που θέλω να σκέφτεσαι.

Μα τ’ αποστρέφομαι το ρούχο. Είναι υπερβολικά απαιτητικό.»

Anne Sexton – Το στήθος

της Θέμις Κανετάκη[1]

«Ντυθείτε κυρία μου αλλά ντυθείτε σωστά» προέτρεπε μια διαφήμιση το 1965 τις αναγνώστριες του περιοδικού «Γυναίκα». Στο κείμενο αυτό μελετώ τον τρόπο που δομείται το γυναικείο σώμα μέσα από την τεχνολογία του σουτιέν κατά τη δεκαετία 1960-1970, με τον τρόπο που αποτυπώνεται στο περιοδικό «Γυναίκα».[2] Το συγκεκριμένο περιοδικό, κυκλοφορεί το πρώτο του τεύχος την 1η Φεβρουαρίου του 1950, με εκδότη τον Ευάγγελο Τερζόπουλο. H γκάμα θεμάτων είναι μεγάλη, όπως μαγειρική, νοικοκυριό, μόδα, συμβουλές πλεξίματος, παιδαγωγικά ζητήματα, θέματα σχετικά με την κοινωνική θέση της γυναίκας, ψυχαγωγία και τέχνη. Το αναγνωστικό κοινό ήταν κυρίως γυναίκες αστές, μεσοαστές, αλλά και λίγες, χαμηλότερων οικονομικά στρωμάτων, λόγω του χαμηλού κόστους του περιοδικού. Σε σχέση με τον υπόλοιπο γυναικείο έντυπο τύπο αποτελούσε δείγμα αρκετά προοδευτικό. Η κυκλοφορία του έφτανε τα τριάντα χιλιάδες τεύχη.

Τη δεκαετία του 1960, είναι ήδη εμφανής η αστικοποίηση ενός μεγάλου κομματιού της ελληνικής κοινωνίας˙ ενώ είναι σαφής μια τάση εξευρωπαϊσμού. Το 1961 η Ελλάδα εισέρχεται στην Ε.Ο.Κ., με άμεση απόρροια τη διευκόλυνση εισαγωγών ευρωπαϊκών προϊόντων και κατ’ επέκταση και των σουτιέν. Το γεγονός αυτό γίνεται άμεσα εμφανές και σε αρκετές διαφημίσεις που χαρακτηριστικά αναφέρουν: «εισαγωγή U.S.A.», «ευρωπαϊκά υλικά», διαφημίσεις εισαγωγών ευρωπαϊκών εταιρειών κ.ά. Αυτό που προκαλεί τεράστιο ενδιαφέρον είναι το γεγονός ότι η εισροή βιομηχανοποιημένων στηθόδεσμων αυτή την εποχή, συνδυάζεται με μια έντονη ρητορεία τόσο γύρω από την κομψότητα όσο και γύρω από την τεχνολογική αρτιότητά τους (βλ. εικόνα 1).  Το βιομηχανοποιημένο εσώρουχο έρχεται πραγματικά να ανταγωνιστεί τα εσώρουχα που παράγουν οι μοδίστρες της εποχής, παραγκωνίζοντάς τες. Η προώθηση του βιομηχανοποιημένου εσώρουχου, φτάνει σε τέτοια έκταση που αποτελεί εχέγγυο της κομψής εμφάνισης, κάνοντας εμφανές το πέρασμα από την υφάντρα στο βιομηχανοποιημένο κόσμο των εσωρούχων. Έτσι, γύρω από το σουτιέν δημιουργείται μια βιομηχανία με εξαιρετικά μεγάλο κύκλο παραγωγής. Παράλληλα, δημιουργούνται νέες θέσεις εργασίας και στον τριτογενή τομέα, κυρίως μέσα από τα «καταστήματα νεωτερισμού», που κάνουν σταδιακά την εμφάνιση τους.

1. Το σουτιέν ως επιστημονικό και τεχνολογικό επίτευγμα

Μέσα από τις διαφημίσεις και τα σχετικά άρθρα του περιοδικού «Γυναικά», το σουτιέν παρουσιάζεται όχι ως ένα απλό εσώρουχο, αλλά ως ένα τέχνημα, που αποκρυσταλλώνει τη «μοντέρνα» τεχνολογία· σε αντίθεση με αυτήν του κορσέ, που παρουσιάζεται ως απαρχαιωμένη.[3]

Η συγκεκριμένη ορολογία των εξαρτημάτων του σουτιέν (όπως οι μπανέλες), τα διάφορα υλικά που χρησιμοποιούνται (όπως τα υφάσματα), αλλά και όσοι απασχολούνται για την κατασκευή του (όπως γιατροί), δημιουργούν ένα ολόκληρο δίκτυο όρων αλλά και σχέσεων μεσολαβημένων από την αντικειμενική ματιά της τεχνοεπιστήμης.

Συναντάμε συχνά το τρίπτυχο: ανθεκτικότητα, ποιότητα, γραμμή, το οποίο εξασφαλίζεται βάσει των διαφημίσεων από την «καινοτόμα» τεχνολογία. Όλη αυτή η τεχνολογία εγγυάται την ομορφιά, τη σωστή θέση του στήθους, την άρτια εμφάνιση και την υγεία της γυναικείας σιλουέτας. Παράλληλα, βλέπουμε αρκετές διαφημίσεις να νουθετούν τις γυναίκες να μην κάνουν απερίσκεπτη εκλογή εσώρουχου, διότι μπορεί να καταλήξει σε καταστροφή του σώματος. Επομένως, η τεχνολογία αυτή έρχεται και ως εγγυήτρια της διατήρησης ενός καλού σώματος.

Οι διαφημίσεις των σουτιέν χρησιμοποιούν τον επιστημονικό λόγο με βασικό άξονα την υγεία και την εργονομικότητα

Η ανάλυση των διαφημίσεων αναδεικνύει μια βαθιά αλλαγή στην έννοια της υγιεινής. Σε αντίθεση με την προηγούμενη περίοδο, που ο κορσές χρησιμοποιούνταν καθημερινά και δίχως να πλένεται, τώρα το σουτιέν έρχεται ως υγειονομική επιλογή, καθαρή και επιστημονικά ελεγμένη. Χαρακτηριστικά αυτής της αλλαγής είναι δυο άρθρα που δημοσιεύονται το  1963[4] και αναδεικνύουν  μια νέα βάση υγειονομικής ρουτίνας: Η γυναίκα παροτρύνεται να έχει τουλάχιστον δυο στηθόδεσμους και δύο λαστέξ, έτσι ώστε να μπορεί εύκολα να πλένει το ένα ενώ φοράει το άλλο. Γίνεται χρήση εξειδικευμένης ορολογίας, όπως τα οξέα του ιδρώτα, τα οποία δε θα πρέπει να παραμένουν για καιρό στο ύφασμα, διότι αλλοιώνουν την ανθεκτικότητα των εσωρούχων. Μετά από τρεις με τέσσερις χρήσεις, θα πρέπει να πλένονται και να φοριούνται εναλλάξ. Η ρητορεία γύρω από την εργονομικότητα, αναπτύσσεται κυρίως στους άξονες της ευκολίας-άνεσης και της διευκόλυνσης της αναπνοής. (βλ. εικόνα 1)

kanetaki6

Εικόνα 1 (Τεύχος 294, 26.04.1961)

kanetaki10

Εικόνα 2 (Τεύχος 377, 01.07.1964)

Σε πολλές διαφημίσεις της εποχής, όπως προαναφέρθηκε, το σουτιέν αντιμετωπίζεται ως ένα καινοτόμο τέχνημα. Γίνονται αναφορές σε διάφορες υλικότητές του (όπως τα ειδικά ελαστικά), σε σημεία του σώματος μέσα από μια επιστημονίζουσα ρητορεία, ενώ συχνά παρατηρείται η ύπαρξη ενός σημείου που απεικονίζει μεγεθυμένο το εσωτερικό του σουτιέν, ως μια κλεφτή ματιά στο «μαύρο κουτί» του τεχνήματος. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η παραπάνω διαφήμιση (2), όπου γίνεται χρήση εκφράσεων όπως «παρέχει κοντρόλ». Έτσι το τεχνολογικό αυτό επίτευγμα, έρχεται να τιθασεύσει το σώμα, ελέγχοντάς το και δίνοντας του την ιδανική μορφή.

Χαρακτηριστικό είναι και ένα άρθρο της εποχής που συμπυκνώνει τις παραπάνω παρατηρήσεις, με τίτλο: «Πάντα κομψή, πάντα άψογη με… τα κατάλληλα ‘ντεσσού’»:[5]

«Το μελετημένο κόψιμο, οι σωστές ντεκούπ, οι πένσες, η μεγάλη ποικιλία υλικών, τα σοφά τεχνάσματα, στην αποκλειστική υπηρεσία του γυναικείου σώματος, τα διάφορα μοντέλλα, που ακολουθούν πιστά τις προσταγές της «Ωτ Κουτύρ», όλ’ αυτά του επιτρέπουν να μας χαρίση μια σιλουέττα που πλησιάζει όσο το δυνατόν περισσότερο εκείνη που απαιτεί η μόδα. Τις… πονηριές αυτές δεν μπορούν ευτυχώς να τις καταλάβουν οι αθώοι άρρενες…παρατηρηταί, που θαυμάζουν μόνο την πλαστικότητά μας και διερωτώνται, πως είναι δυνατόν να προσαρμόζεται κάθε φορά η γυναικεία σιλουέττα τόσο εύκολα στις απαιτήσεις της άστατης αυτής θεάς…».

Τέλος, μπορούμε να αναφερθούμε σε ένα παραλληλισμό του στηθόδεσμου με την επιστημονική επικαιρότητα, όπως αποτυπώνεται στην παρακάτω διαφήμιση.

kanetaki11

Εικόνα 3: Το 1962 πάει στο διάστημα ο πρώτος αμερικανός αστροναύτης Τζον Γκλεν, 10μήνες μετά το Γιούρι Γκαγκάριν. Παραλληλίζει το επίτευγμα ενός άνδρα να κατακτήσει το διάστημα με το επίτευγμα των γυναικών να κατακτηθούν από τα συγκεκριμένα εσώρουχα. (Τεύχος 337, 19.12.1962)

Οι καινοτομίες στον κλάδο του στηθόδεσμου

Ο στηθόδεσμος κατάλληλος για ειδικές ή όχι περιστάσεις, με ή χωρίς τιράντες, με ή χωρίς μπανέλες, με αναφορές ή όχι στα υφάσματα κατασκευής, με ή χωρίς μεγεθύνσεις των ινών τους: ως νέα τεχνολογία αποτυπώνεται στις διαφημίσεις του έντυπου τύπου, ως τέχνημα εγγυητή των ιδανικών, αλλά και των φυσιολογικών διεργασιών του γυναικείου σώματος, όπως είναι η αναπνοή, χαρίζοντας ομορφιά και υγεία. Το σουτιέν παρουσιάζεται ως υλικότητα η οποία αποτελεί το απτό αποτέλεσμα της συνεργασίας επιστήμης, τεχνολογίας και βιομηχανίας.

Βλέπουμε πως αυτό το τρίπτυχο αποτελεί τη βάση, που ανοίγει το δρόμο για τη δημιουργία διαφόρων καινοτόμων εσωρούχων, π.χ. το παλλόμενο σουτιέν, το οποίο αυξάνει το μέγεθος του στήθους, το σουτιέν αδυνατίσματος, τα ηλεκτρονικά σουτιέν που αναγνωρίζουν τις γόνιμες μέρες καθώς και τυχόν καρκινικά κύτταρα.

kanetaki9

Εικόνα 4: Σουτιέν nothing, που υπογραμμίζει την ενσωμάτωση του τεχνήματος στο σώμα. (Τεύχος 397, 05.04.1965)

2. Το σουτιέν ως δεύτερο δέρμα

Στην παρακάτω διαφήμιση, διαβάζουμε πως το σουτιέν γίνεται ένα με το δέρμα, ώστε να χαρίσει με τον τρόπο αυτό την ιδανική όψη για κάθε εμφάνιση. Επίσης, φέρνει την επανάσταση μέσα από τη χρήση διαφόρων εξαρτημάτων (μπρετέλα, λάστιχο κ.ά.), ακολουθώντας την κάθε μας κίνηση. Προσαρμόζεται σε κάθε στήθος, ασχέτως μεγέθους.

kanetaki7

Εικόνα 5 (Τεύχος 389, 16.12.1964)

Σε άρθρο του 1963[6] σημειώνεται: «Μια τελευταία συμβουλή: περιποιηθήτε τα εσώρουχά σας σαν ναταν το … «δεύτερο δέρμα» σας! Θα σας το ανταπωδώσουν.» Τα εσώρουχα δομούνται ως η προέκταση του γυναικείου σώματος, ως δεύτερο δέρμα πάνω στο δέρμα, που οφείλει πάντοτε να πειθαρχεί βάσει των κυρίαρχων επιταγών, αλλά και ως βιωμένης εμπειρίας που όντως κατοικεί πάνω στο γυναικείο σώμα το οποίο κατασκευάζεται, δομείται και σμιλεύεται.

kanetaki2

Εικόνα 6 (Τεύχος 357, 25.09.1963)

Όπως διατυπώνεται στην παραπάνω διαφήμιση τα εσώρουχα προστατεύουν το σώμα ώστε να μη χαλαρώσει! Πρόκειται για μια  διαδικασία αντίστροφη αυτής που γνωρίζουμε σήμερα:  το σώμα διατηρεί την εμφάνισή του, μέσα από διαδικασία πειθάρχησης, όπως είναι η ρουτίνα της γυμναστικής, της σωστής διατροφής και μιας σειράς καθημερινών συνηθειών. Ωστόσο όπως μας πληροφορεί η διαφήμιση του 1963, όλα αυτά δε χρειάζονται. Αρκούν κάποια εσώρουχα, ώστε να εξασφαλιστεί μια επιθυμητή εμφάνιση. Ως  δεύτερο γυναικείο δέρμα φορμάρουν διαρκώς το σώμα και επομένως το τέλειο σώμα, αποκτάται μέσα από τη χρήση εσωρούχων.

«Η αρχή της κομψότητας: τα εσώρουχα»[7]

Το σουτιέν ως δεύτερο δέρμα έρχεται να «οργανώσει» κατά τέτοιο τρόπο το γυναικείο σώμα, ώστε να εξελιχθεί στον εγγυητή της κομψότητας. Η κομψότητα γίνεται προνόμιο της γυναίκας, που μπορεί να αγοράσει τα απαραίτητα εσώρουχα μετατρέποντας το κορμί της στο πολυπόθητο. Σε διάφορα άρθρα τουλάχιστον της πενταετίας 1960-1965,[8] κρίνεται ότι είναι ελάχιστες οι γυναίκες των οποίων το σώμα δεν χρειάζεται απαραιτήτως εσώρουχα, ενώ όλες αναγνωρίζουν τη σημασία και την αναγκαιότητά τους. Η κάθε γυναίκα χρειάζεται ένα σουτιέν ή και ένα λαστέξ, όχι απαραίτητα για να κρύψει πιθανές ατέλειες, αλλά «γιατί είναι ο κυριότερος τρόπος για να πέσει καλά ένα φόρεμα ή μια φούστα».[9]

Χαρακτηριστικά, μία διαφήμιση του 1965, έχει ως κεντρική πρόταση: «Η κομψότης αρχίζει απ’ τα εσώρουχα!».[10] Σε άλλο άρθρο, με τίτλο «Η βάσις της γυναικείας κομψότητας»,[11]  τα εσώρουχα κρίνονται ως ο θεμέλιος λίθος της κομψότητας. Το άρθρο ξεκινάει ως εξής:

«Μια γυναίκα στην κρεβατοκάμαρά της, την ώρα που ετοιμάζεται να ντυθή για έξω, φανερώνει το μυστικό της κομψότητάς της: ένα σουτιέν με φιξ μπρετέλες….»

Στο ίδιο άρθρο, λίγο παρακάτω αναφέρει: «Η πραγματικά κομψή και φίνα γυναίκα δεν κρίνεται απ’ τα φουστάνια της, μα από τα εσώρουχά της».

Ενώ σε ένα άλλο άρθρο βλέπουμε την εξής πρόταση κατακλείδα,[12] «Και μη ξεχνάτε αυτό που λένε οι Γάλλοι: «Η πραγματική κομψότης είναι αυτή που αρχίζει από μέσα» δηλαδή από τα εσώρουχα.».

Η σημασία της «έγκαιρης πρόληψης» στην επιλογή του στηθόδεσμου

Κατά τα άρθρα του περιοδικού, θεωρείται αναγκαία η έγκαιρη «πρόληψη» και χρήση του στηθόδεσμου από την προεφηβεία, αποτελώντας την προϋπόθεση της αρμονικής διάπλασης του στήθους. Η τεχνολογία τους, σύμφωνα με τις διαφημίσεις και τα άρθρα, είναι τέτοια ώστε, να μεγαλώνουν μαζί με το στήθος σε μια πορεία διαρκούς υποστήριξης και εξασφάλισης της κατάλληλης σιλουέτας, μέσα από μια συνεχόμενη διαδικασία εξατομικευμένης προσαρμογής. Η ηλικία αυτή παρουσιάζεται να αποτελεί την περίοδο όπου δημιουργείται η βάση του εύμορφου στήθους για μια ζωή.

3. Το δυτικό πρότυπο ομορφιάς στις διαφημίσεις των στηθόδεσμων

Παρατηρούμε πως στις περισσότερες διαφημίσεις, απεικονίζονται γυναίκες που τα χαρακτηριστικά τους παραπέμπουν σε δυτικά πρότυπα ομορφιάς. Συχνά είναι ανοιχτόχρωμες, με ξανθά μαλλιά και ανοιχτόχρωμα μάτια, αδύνατες και ψηλές. Χαρακτηριστικά που δεν παραπέμπουν στη μέση Ελληνίδα, επιβάλλοντας ένα πρότυπο ομορφιάς που είναι δύσκολο να ακολουθήσουν. Το σουτιέν παρουσιάζεται και ως μια τεχνολογία μετάβασης και προσαρμογής στο πρότυπο αυτό.

Το κέντρο βάρους βρίσκεται στο εξωτερικό είτε πρόκειται για ένα προϊόν είτε για κάποιο συγκεκριμένο εξάρτημα του στηθόδεσμου˙ ό,τι συμβαίνει εκεί αποκτά μια άλλη νοηματοδότηση και επιθυμητότητα.

kanetaki5

Εικόνα 7: Στην Ελλάδα φτάνει μια από τις πιο επιτυχημένες διαφημιστικές καμπάνιες, της εταιρείας «Maidenform», με τίτλο: «I Dreamed» ((Τεύχος 372, 22.04.1964) 

Η προσαρμογή (appropriation) της τεχνολογίας του σουτιέν στα ελληνικά δεδομένα

Καθώς οι διαφημίσεις δημιουργούν στις Ελληνίδες ένα έλλειμα, σε σχέση με τα δυτικά πρότυπα ομορφιάς που προβάλλονται ως ιδανικά, οι τεχνολογίες των εσωρούχων προτίθενται να «γεφυρώσουν» το χάσμα αυτό. Πιο συγκεκριμένα, η τεχνολογία του σουτιέν έρχεται να κανονικοποιήσει, να «υποβοηθήσει» τις Ελληνίδες που ως μεσογειακές γυναίκες δεν ανταποκρίνονται στα δυτικά πρότυπα. Τα συγκεκριμένα εσώρουχα είναι «ειδικά μελετημένα για το σώμα της Ελληνίδας. Όπου κι αν βρίσκεστε, όποιο κι αν είναι το σχήμα του σώματός σας, μπορείτε να βρήτε τον τύπο που σας ταιριάζει».[13]

Σε άρθρο-διαφήμιση με τίτλο «“Silhouette” τα είδη που σας χαρίζουν αιθέρια σιλουέτα!»[14] γράφεται:

«Ξεκινώντας από την άποψι ότι το σώμα της Ελληνίδας έχει έναν ωρισμένο και αρκετά χαρακτηριστικό τύπο κατασκευής, η «ΣΙΛΟΥΕΤ», στα είκοσι οκτώ χρόνια της λειτουργίας της, μας έχει δώσει 55 σχέδια σουτιέν και 30 σχέδια λαστέξ, ειδικά μελετημένα και τέλεια προσαρμοσμένα στο ελληνικό γυναικείο σώμα.».

Σε άλλες διαφημίσεις συναντάμε την ιδιαιτερότητα του σουτιέν να μεγαλώνει το μικρό στήθος και να μικραίνει το μεγάλο! Το κατόρθωμα αυτό επιτελείται μέσα από το άριστο ελαστικό αμερικανικής προελεύσεως, το οποίο διατηρεί συνεχώς το σχήμα του. Είναι προφανές ότι τα δυτικά πρότυπα επιτυγχάνονται μέσα από με τη χρήση δυτικής τεχνολογίας.

4. Ανόρθωση, σύσφιξη στήθους και τα κέντρα ομορφιάς

Σταδιακά αναπτύσσεται ο κλάδος της σύσφιξης, ομορφιάς και διατήρησης της νεότητας του στήθους. Τότε είναι και η περίοδος της μετάβασης, μεταξύ της αντίληψης ότι το γυναικείο σώμα προκειμένου να γίνει ιδανικό, αρκούν κάποια εξωτερικά εξαρτήματα και της αναδυόμενης αντίληψης ότι το γυναικείο σώμα οφείλει να είναι ιδανικό κι όχι απλώς να φαίνεται με τη χρήση εσωρούχων.

Αυτό μπορούσε να υλοποιηθεί με τη χρήση σκευασμάτων (π.χ. λοσιόν, κρέμες) και με την επίσκεψη σε ένα κέντρο ομορφιάς. Το σουτιέν μοιράζεται πλέον το διαφημιστικό χώρο των περιοδικών με τεχνολογίες που αφορούν το ίδιο το στήθος. Η ρητορεία ενός «επιστημονοφανούς» λόγου είναι εμφανής.

Η αναδυόμενη βιομηχανία της ομορφιάς και υγείας του σώματος, συναντά τη βαθιά  ρητορεία της επιτυχημένης και προοδευτικής επιστήμης. Η συγκεκριμένη βιομηχανία, εισάγεται από τη Δύση συγκεκαλυμένη μέσα  από την επιστήμη της ιατρικής. Τα κέντρα αυτά δεν είναι απλά κέντρα αισθητικής, αλλά κέντρα υγείας. Κεντρικούς άξονες αποτελούν: η επιστημονικότητα και η δυτική προέλευση.

Το αποτέλεσμα είναι ότι πιά δεν υπάρχουν άσχημες γυναίκες, με μια προϋπόθεση: την περιποίηση. Αυτό ακριβώς παρέχει τη η βεβαιότητα ότι όποια γυναίκα επιθυμεί να περιποιηθεί τον εαυτό της, θα καταλήξει στο συγκεκριμένο Επιστημονικό Ινστιτούτο, για να αποκτήσει την πολυπόθητη νεανική όψη του στήθους.

Προς το τέλος της δεκαετίας, το 1968 η επιστήμη πια μας εγγυάται, μέσα από το άρθρο «Το πρόβλημα ωραίο στήθος»,[15] νεανικό και σφριγηλό στήθος, με την εφαρμογή αμπούλας. Το προϊόν έρχεται από το εξωτερικό και μπορεί να αγοραστεί από τα φαρμακεία, όπως η επιστήμη ορίζει. Λίγο παρακάτω, η επιστήμη της στατιστικής έχει διαπιστώσει ότι το τέλειο στήθος, αφορά σε ένα πολύ μικρό κομμάτι του γυναικείου πληθυσμού. Αλλά ευτυχώς, «η επιστήμη έρχεται να δώση το μεγάλο της παρόν». Η επαναστατική αυτή λοσιόν, είναι τόσο επαναστατική που μπορεί να χαρίσει την επιθυμητή όψη όχι μόνο στο στήθος, αλλά μάλιστα στο λαιμό και την κοιλιά. Αρκεί η χρήση να είναι καθημερινή.

Η γυμναστική ως μέσο πειθάρχησης του σώματος

Η πειθάρχηση αυτή αφορά την υγεία του γυναικείου σώματος και παράλληλα τη μεγαλύτερη ανταπόκρισή του στα δυτικά πρότυπα: ένα σώμα σφριγηλό και εύρωστο.  Η γυμναστική αποκτά σταδιακά μια κεντρικότητα στα άρθρα του περιοδικού «Γυναίκα». Ήδη  από το 1965 ξεκινάνε δειλά δειλά να διαφημίζονται Σχολές Φυσικής Αγωγής. Παρατηρούμε μια μετατόπιση βάρους από το στηθόδεσμο και τα προϊόντα περιποίησης στήθους, στη φυσική εκγύμνασή του.

Τα ίχνη του στηθόδεσμου στον ελλαδικό χώρο: εκκωφαντική σιωπή

Τα ίχνη του στηθόδεσμου στην Ελλάδα χάνονται μέσα στα χρόνια κυρίως λόγω ελλιπούς συστηματοποίησης των ελαχίστων πηγών και σχετικών καταγεγραμμένων πληροφοριών. Είναι  εκκωφαντική η σιωπή, που περιβάλλει την ιστορία του στηθόδεσμου στην Ελλάδα.

Ακόμη και στο χώρο των ιστορικών της τεχνολογίας, ο στηθόδεσμος παρότι βρίσκεται στον πυρήνα της γυναικείας καθημερινότητας, κρίνεται ως ασήμαντη τεχνολογία ή καλύτερα ως μη-τεχνολογία, σε σχέση με τα υπόλοιπα τεχνολογικά επιτεύγματα, όπως για παράδειγμα το τηλέφωνο, το ραδιόφωνο ή  το αεροπλάνο· για τα οποία, πολύ μελάνι έχει χυθεί ώστε να περιγραφούν οι κοινωνικές σχέσεις που τα διέπουν.

Η ανάλυση του στηθόδεσμου, ως καθημερινού τεχνήματος, ως μια θηλυκής τεχνολογίας όπως θα υποστήριζε και η Judith McGaw, παρέχει μια άλλη οπτική της ίδιας της έννοιας της τεχνολογίας. Η χρήση του αφορούσε μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού και ως εκ τούτου με τεράστια επίδραση στις σύγχρονες κοινωνίες. Ένας ακόμη λόγος που υποβιβάζεται η κοινωνική του σημασία, είναι ενδεχομένως και η σύνδεσή του με τη θηλυκή σεξουαλικότητα, που «οφείλει» να μένει καλά κρυμμένη. Ο στηθόδεσμος αποτελεί το τέχνημα που από τη μια πλευρά, κατασκευάζει με τον πιο απτό τρόπο το φύλο και τη γυναικεία σεξουαλικότητα και από την άλλη, αποτελεί εμπορικό αγαθό, εξαιρετικά απαιτητικό τεχνολογικά, το οποίο παράγεται από μια από της πιο προσοδοφόρες βιομηχανίες παγκοσμίως. Ωστόσο, εξακολουθεί να παραλείπεται και να παραβλέπεται από τους ιστορικούς της τεχνολογίας, που επιμένουν να ταυτίζουν τα τεχνήματα με τα μεγάλα τεχνολογικά συστήματα.

 

 

[1] Σχετικά με τον τίτλο βλ. Τεύχος 405, 28.07.1965

[2] To κείμενο αυτό, αποτελεί κομμάτι μιας ευρύτερης έρευνας, στην οποία μελετώ το πώς κατασκευάζεται το γυναικείο σώμα μέσω των διαφημίσεων στηθόδεσμου, των σχετικών άρθρων και της αλληλογραφίας αναγνωστριών μέσα από το περιοδικό «Γυναίκα», τη χρονική περίοδο 1960-1980.  Η μελέτη αυτή με τίτλο «Τεχνολογία και Θηλυκότητα: Η ιστορία ενός έμφυλου τεχνήματος στην Ελλάδα», γίνεται στο πλαίσιο της πτυχιακής μου εργασίας, στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα Ι.Φ.Ε. με επιβλέπουσα καθηγήτρια την Μ. Ρεντετζή. Οι φωτογραφίες που παρουσιάζονται αποτελούν προσωπικές λήψεις του αρχείου του Ε.Λ.Ι.Α.

[3] Τεύχος 406, 11.08.1965

[4] Τεύχος 348, 02.05.1963, Τεύχος 351, 03.07.1963

[5] Τεύχος 351, 03.07.1963

[6] Τεύχος 348, 22.05.1963

[7] αποτελεί τον τίτλο ενός άρθρου του περιοδικού «Γυναίκα», τεύχος 348, 22.05.1963

[8] Π.χ. τεύχος 348, 22.05.1963

[9] Τεύχος 348, 22.05.1963

[10]  Ibid.

[11] Τεύχος 292, 29.03.1961

[12] Τεύχος 323, 06.06.1962

[13] Τεύχος 332, 10.10.1962

[14] Τεύχος 332, 10.10.1962

[15] Τεύχος 484, 31.07.1968

Όπου δεν υπάρχει ισότητα, δεν υπάρχει κι αγάπη

amor-y-feminismo-son-compatibles

της Εsra Dogan και της Ειρήνης Κωνσταντοπούλου

Σήμερα είναι του «Αγίου Βαλεντίνου»

Μια μέρα που θα είμαστε πολλαπλώς εκτεθειμένες στην εμπορευματοποίηση της «αγάπης». Τα περιοδικά, τα εμπορικά καταστήματα, τα εστιατόρια θα γιορτάζουν  την κατεξοχήν «τέλεια εικόνα της ετεροφυλοφιλικής αγάπης». Μια μέρα που οι διαφημίσεις, τα «facebook meme» και τα αστεία  θα φτάσουν στο απόγειο του σεξισμού.

Για μια ακόμη φορά θα μας υπενθυμίσουν ότι αν ένας άντρας είναι μόνος εξακολουθεί να είναι εντάξει, διότι αυτό μπορεί απλά να είναι ένας δείκτης της «εργένικης ζωής» του ή ένα μέρος τoυ μοναχικού του προφίλ. Σε κάθε περίπτωση δεν χάνει και πολλά, πάντοτε θα «δικαιούται το σεξ». Από την άλλη πλευρά, μια ακόμη μέρα που οι περισσότερες γυναίκες που είναι μόνες, θα αγχωθούν για την «μοναξιά» τους, σαν να υπάρχει κάτι που πηγαίνει στραβά με αυτές. Μια μέρα όπου η «αγάπη» θα οπτικοποιηθεί σε μια ακραία ρομαντική μορφή, μορφή που θα μας υπενθυμίζει το ότι η κοινωνία αντιλαμβάνεται τους έμφυλους ρόλους με double standard.

Θα μπορούσαμε να σας γράψουμε σελίδες για το πόσο απεχθανόμαστε τους έμφυλους ρόλους και τον σεξισμό μέσω του «εκρομαντισμού της αγάπης». Αλλά όχι σήμερα.

Μέσα στην πραγματικότητα της σύγχρονης πατριαρχίας, γνωρίζουμε πολύ καλά πώς οι αποκαλούμενες «σχέσεις αγάπης» μπορούν να θέσουν τις γυναίκες σε κίνδυνο. Είναι γεγονός ότι σύμφωνα με τα επίσημα στατιστικά, οι γυναίκες σκοτώνονται περισσότερο από τους συντρόφους τους, στο όνομα της αγάπης, παρά από τον καρκίνο. Κάθε μέρα μας υπενθυμίζεται πως η βία κατά των γυναικών είναι αληθινή και επιδημική.

Έχουμε επίγνωση ότι η βία έχει τις ρίζες της στην έλλειψη ισότητας των φύλων. Ο ίδιος ο τρόπος που δομούνται οι σχέσεις άνδρα-γυναίκας, αποδεικνύει ξεκάθαρα ότι υπάρχει μια τεράστια διαφορά. Διαφορετικά διδάσκονται να κοινωνικοποιούν τις συμπεριφορές τους τα φύλα και διαφορετικά αναμένεται να αντιδρούν. Και αυτή η διαφορά αναμφίβολα είναι που βρίσκεται πίσω από τις περιπτώσεις όπου εκδηλώνεται βία σωματική, συναισθηματική ή πράξεις που παραβιάζουν τις σαφείς γραμμές συγκατάθεσης.

Η πρόσφατη ιστορία των καταγγελιών του ηθοποιού Aziz Ansari, άνοιξε τεράστιες συζητήσεις, ιδιαίτερα στους φεμινιστικούς κύκλους στις Η.Π.Α καθώς και αλλού, για τον τρόπο με τον οποίο εκδηλώνεται το φλερτ. Η αφορμή αυτή μας ωθεί να ανοίξουμε την κουβέντα για τη συγκατάθεση πέρα από την παράμετρο των σχετικά σαφών γραμμών, του απλού ναι και του όχι, και να ξανασκεφτούμε τις σχέσεις εξουσίας στις ερωτικές και συντροφικές μας σχέσεις.

Θεωρούμε πολύ ενθαρρυντικό ότι αυτές οι συζητήσεις πάνω στη γκρίζα ζώνη των διαπροσωπικών σχέσεων θα προχωρήσουν περισσότερο. Αλλά δεν θα γράψουμε ούτε για αυτό εδώ. Τουλάχιστον όχι σήμερα.

Σήμερα ως φεμινίστριες ακτιβίστριες θα γράψουμε για την αγάπη. Δεν  θα σας μιλήσουμε για την αγάπη όπως έχει δραματοποιηθεί, θεοποιηθεί, ή εμπορευματοποιηθεί μέχρι τώρα. Φτάνει πια. Εμείς θα σας προκαλέσουμε να ξανασκεφτούμε και να ξανα-ορίσουμε τι είναι αληθινή αγάπη.

Ένα φεμινιστικό σύνθημα από την Τουρκία, για την ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου στάθηκε η αφορμή για αυτό το άρθρο. H αγάπη, λέει, απαιτεί ένα βασικό, ένα κύριο στοιχείο που δεν απαντάται σε κανένα λεξικό στον ορισμό της:

«Όπου δεν υπάρχει ισότητα δεν υπάρχει και αγάπη».

Με κάποιον που αντιλαμβάνεται τον εαυτό του ως υποδεέστερο σας, θα είχατε μάλλον μια κοντινή σχέση κύριου-υπεξούσιου, θα μπορούσε όμως αυτή η σχέση να λέγεται αγάπη;

Ως γυναίκες, για καιρό έχουμε αναζητήσει την αγάπη, και ως φεμινίστριες για καιρό έ-χουμε αγωνιστεί για την ισότητα. Σημαίνει όμως πράγματι αυτό ότι διεκδικήσαμε και τα δύο συγχρόνως; Οι ίδιες οι φεμινίστριες λέμε ότι ο φεμινισμός δεν είναι μόνο μια θεωρητική ιδεολογία για την ισότητα των φύλων,  αλλά κι ένας συνεχής αγώνας στην πράξη, μια διαρκής μάχη ενάντια σε  όλες τις  μορφές  καταπίεσης. Παρόλα αυτά έχουμε όντως αναρωτηθεί για την ισότητα στις ίδιες μας τις σχέσεις; Ως φεμινίστριες επί δεκαετίες λέμε ότι, «ό,τι είναι προσωπικό είναι και πολιτικό», αλλά γιατί στην πράξη αποτυγχάνουμε να μοιραζόμαστε στους φεμινιστικούς κύκλους την πιο ιδιωτική πλευρά της ζωής μας;

Η συντρόφισσα μας Dilara Gurcu, εδώ και ένα χρόνο μοιράστηκε τις παρατηρήσεις της από την Τουρκία, βασισμένη στο γεγονός ότι οι περισσότερες φεμινίστριες επιλέγουν τους συντρόφους τους από ακτιβιστικούς χώρους, αφού πιστεύουν ότι με αυτούς μοιράζονται παρόμοιες ιδέες και την ίδια μάχη για ισότητα. Με αφετηρία αυτές τις παρατηρήσεις ανέλυσε το πώς εν τέλει οι γυναίκες αυτές καταλήγουν να νιώθουν απογοητευμένες.

Μας λέει πως γνώρισε κομμουνιστές που ακόμα θεωρούν ότι οι δουλειές του σπιτιού είναι γυναικεία υπόθεση και πως από την καλή τους την καρδιά «βοηθούσαν» περιστασιακά, πως είδε αντικαπιταλιστές να πληρώνουν για να αγοράσουν σεξ και αναρχικούς να κρίνουν με ηθικολογίες τις φεμινίστριες που διαδήλωναν «ανήθικα» στους δρόμους. Λέει ακόμα πως άκουσε πάμπολλους ακτιβιστές να καταδικάζουν την συστημική καταπίεση αλλά να επιβάλλουν την ίδια ακριβώς καταπίεση στις συντρόφισσες τους.

Σας ακούγεται γνώριμο;

Εκτός κι αν ζούμε σε διαφορετικό κόσμο από εσάς, μπορούμε να σας διαβεβαιώσουμε ότι έχουμε δει και έχουμε ζήσει όλα τα παραπάνω και ακόμα περισσότερα.

Έχουμε δει αριστερούς να επικαλούνται την «γυναικεία απελευθέρωση» άλλα να παρενοχλούν γυναίκες. Ακούσαμε αναρχικούς να ζητάνε σεβασμό στο διαφορετικό, την ίδια στιγμή που επικρίνουν τις συντρόφισσες τους για την εξωτερική τους εμφάνιση. Αντιεξουσιαστές μας μίλησαν για ώρες για τις μορφές της εξουσίας, αλλά φαίνεται ακόμα να χρησιμοποιούν την σεξιστική γλώσσα της πατριαρχίας στις «αντρικές τους κουβέντες». Σταθήκαμε τέλος δίπλα σε πάμπολλους ακτιβιστές που καταδικάζουν το κράτος που τους στερεί την ελευθερία του λόγου, τη στιγμή που οι ίδιοι στις συζητήσεις επιδίδονται σε «mansplaining».

Η Gurcu μας ρωτάει «αγαπημένες μου αδελφές, που έχετε ετεροσεξουαλικό προσανατολισμό και επιλέγετε συντρόφους από τον ίδιο πολιτικό χώρο, παρατηρήσατε ποτέ τις σχέσεις σας από φεμινιστική οπτική; Ο σύντροφος σας μέσα στη σχέση, σας βλέπει ως ίση, ή θεωρεί ως πιο σημαντικά τις ιδέες και τα προβλήματα του; Αμφισβητεί ποτέ τον δικό του ‘ανδρισμό’, αρνούμενος να απολαμβάνει το προνόμιο του; Καταβάλλετε άραγε την ίδια πνευματική προσπάθεια για να κρατήσετε την σχέση σας; Εάν όχι, παρόλο που φαίνεστε να μοιράζεστε τον ίδιο πολιτικό αγώνα, αυτό δεν αλλάζει την πραγματικότητα ότι ο σύντροφος σας είναι ένας πατριάρχης και η σχέση που έχετε με αυτόν δεν λέγεται αγάπη.»

Ξέρουμε από εμπειρίες δικές μας και του φεμινιστικού κύκλου ότι πολλές φορές έχουμε βρεθεί παγιδευμένες σε άνισες σχέσεις, όταν θέλαμε τόσο πολύ να πιστέψουμε ότι ήταν αγάπη. Ότι επιλέξαμε συντρόφους για την πολιτική τους σκέψη, αλλά δυσκολευτήκαμε να καταλάβουμε την συμπεριφορά τους απέναντι μας. Ότι κουραστήκαμε τόσο πολύ κουβαλώντας το συναισθηματικό φορτίο και την ελπίδα ότι η ισορροπία στη σχέση μας θα μπορούσε να αλλάξει.

Ξέρουμε ότι είναι πιο δύσκολο να ζητάμε την ισότητα στην πιο ευαίσθητη πλευρά της ζωής μας και να εξετάσουμε τις σχέσεις μας από την φεμινιστική όψη. Όμως αυτό δεν είναι το πρόταγμά μας ως φεμινίστριες;

Υπάρχει λόγος που αρκετές αδελφές μας επιλέγουν να είναι μόνες, γιατί βαρέθηκαν να πολεμούν  τις καταπιεστικές σχέσεις. Πώς θα μπορούσαμε να παραβλέψουμε το ότι μας αξίζει η απόλυτη χειραφέτηση; Δεν είναι προτιμότερο να είμαστε μόνες από το να είμαστε σε σχέσεις που λείπει η αγάπη, δηλαδή η ισότητα;

 

Διαβάστε ακόμα

Δεν φταις εσύ, φταίει ο Άγιος Βαλεντίνος

Αποδομώντας τον Αγιο Βαλεντίνο: 14 μύθοι για τον έρωτα και την αγάπη

Καθένας με το ταίρι του 

 

Δεν φταις εσύ, φταίει ο Άγιος Βαλεντίνος

γριες

του Φύλου Συκής

Έρχεται Αγίου Βαλεντίνου και είσαι μόνη σαν την ανεμώνη; Το φύλο συκής είναι εδώ για να σου δώσει όλες τις απαντήσεις!

Πρώτον, σταμάτα να αυτομαστιγώνεσαι, να σκέφτεσαι τι λάθος έκανες και είσαι μόνη, τι πρέπει να αλλάξεις πάνω σου, στο σώμα σου, στη συμπεριφορά σου, στον χαρακτήρα σου, στο όλο σου το είναι. Όχι, δεν είναι ανάγκη να είσαι το ώριμο, ολοκληρωμένο, σούπερ γαμάτο άτομο για να βρεις σύντροφο! Απόδειξη, ο γελοίος ο πρώην σου που έχει γκόμενα, τι άλλο να σου πω;

Χωρίς πλάκα τώρα, ο λόγος που είσαι μόνη σου είναι πιθανότητα η πατριαρχία (δες προηγούμενα πιο σοβαρά άρθρα μας για τη συντροφικότητα) και εντάξει, μπορεί να είσαι και περιπτωσάρα, δεν σε ξέρω. Το πιθανότερο όμως είναι ότι είσαι ένα βασικά εντάξει άτομο που κάνει ό,τι μπορεί σε αυτή τη ζωή, όπως οι περισσότερες. Υπάρχει πάντα και η περίπτωση να είσαι απλώς άτυχη. Ξέρω, η ζωή είναι άδικη.

Θέλω να κάτσεις και να σκεφτείς ότι πραγματικά, μπορεί να είσαι τόσο άτυχη που να μην κάνεις ποτέ σου μια ‘σοβαρή σχέση’ όσο και να το θες. Και μετά να σκεφτείς πώς να φτιάξεις τη  ζωή σου, αρχίζοντας από τώρα όμως, ώστε να αυτή η πιθανή ατυχία να μην σε κάνει χάλια. Αν αναλογιστείς τη γενικότερη κατάσταση πολέμων, αρρωστιών και φτώχειας που πλήττει την πλειοψηφία των ανθρώπων εντάξει, το να μην βρεις ‘το λιμάνι σου’ δεν είναι και τοοοσο φοβερό πια. Αλήθεια τώρα.

Δεύτερον όμως, δεν είμαστε εντελώς κατά της ενδοσκόπησης. Μήπως ο λόγος που είσαι μόνη σου, δεν είναι ότι κάνεις κάτι λάθος εσύ, αλλά ότι είναι λάθος το επικρατόν μοτίβο σχέσης; Μήπως, στη κυριολεξία, πάει στραβά ο γιαλός; Εδώ κολλάει και η πατριαρχία που λέγαμε παραπάνω, συγκεκριμένα η ετεροκανονική, μονογαμική, ρομαντική ερωτική σχέση, το άγιο δισκοπότηρο των σχέσεων. Έχεις σκεφτεί μήπως θα ήσουν πιο ευτυχισμένη σε μια λεσβιακή, ή πολυσυντροφική, ή ελεύθερη σχέση; Ή σε μια ασέξουαλ σχέση; Μια αρομαντική σχέση; Μήπως θα ήσουν πιο ευτυχισμένη με το αγόρι σου αν δεν μένατε μαζί; Μήπως θέλεις βασικά ένα παιδί χωρίς να θέλεις σύντροφο; Θέλω να πω, όλα είναι θεμιτά, δεν είναι ανάγκη να χωρέσεις στον στενό κορσέ της ετεροκανονικότητας.

Τρίτον, δεν είναι ανάγκη καν να έχεις κάποια σχέση που να μοιάζει έστω και από μακριά με ‘κανονική’ σχέση, ακόμα και την πιο εναλλακτική. Συμφωνώ ότι η ζωή δεν βγαίνει χωρίς συντροφιά. Συμφωνώ ότι αξίζεις την αγάπη. Διαφωνώ όμως στο τι σε τι συνίσταται η συντροφιά και η αγάπη. Μπορεί ο άνθρωπός σου, ο συνοδοιπόρος σου στη ζωή, να είναι η κολλητή σου. Η αδελφή σου. Ο πρώην σου που μείνατε φίλοι. Ή η παρέα σου. Μην εμποδίζεις τον εαυτό σου από το να είναι ευτυχισμένος, επειδή η ευτυχία σου δεν ταιριάζει με αυτό που σου έμαθαν ότι είναι η ευτυχία. Παρεπιπτόντως, έχεις φίλες; Πολύ σημαντικό. Σε αυτό είμαι κάθετη. Πρέπει να έχεις πολλές καλές φίλες, όσες μπορείς τελοσπάντων. Και να δίνεις αξία στη φιλία σας. Η φιλία σας πιθανότατα να κρατήσει περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη σχέση, ερωτική ή μη.

Μετά από αυτή την παρένθεση / ύμνο στη φιλία, μπορεί να μου πεις, εντάξει τα σκέφτηκα όλα αυτά και όχι, μου φαίνονται περίεργα, παθέτικ, νεοχίπικες μαλακίες κλπ. Σιγά που οι άνθρωποι είναι ποτέ δυνατόν να είναι ευτυχισμένοι χωρίς το έτερον τους ήμισυ. Ζωή που δεν μοιράζεται είναι ζωή κλεμμένη. Η αγάπη θέλει δυο για να ζεσταθεί. Εγώ θέλω τη σχέση που μου υποσχέθηκαν οι ταινίες και τα τραγούδια! Αυτή που (νομίζω ότι) έχουν οι παντρεμένες φίλες μου! Αυτή που έχει ο μαλάκας ο πρώην μου!

Αν είσαι εντελώς σίγουρη ότι αυτό είναι αυτό που θες και δεν είναι απλώς αυτό που νομίζεις ότι θες, ή αυτό που θέλει η μαμά σου, εντάξει. Φυσικά και είναι απόλυτα φυσιολογικό και ανθρώπινο να θες ένα γλυκό αγόρι στην αγκαλιά σου για πάντα. Επειδή είμαι κακός άνθρωπος, θα ξαναγυρίσω στην αρχή και θα σου θυμίσω ότι, όσο και αν το θες και να το αξίζεις, μπορεί να μην το βρεις ποτέ. Αυτή είναι η αλήθεια, όσο δυσάρεστη και αν είναι. Μην στενοχωριέσαι όμως, το καλύτερο στο φύλαξα για το τέλος: ακόμα και βρεις το αγόρι που θες, η σχέση σας δεν θα είναι τόσο υπέροχη όσο νομίζεις! Κάποια προβλήματα θα λύσει, θα δημιουργήσει άλλα όμως, θα είναι συναρπαστικά, αλλά θα είναι και βαρετά. Όπως όλες οι ανθρώπινες σχέσεις. Για κάποιο λόγο όμως, οι ρομαντικές σχέσεις είναι ο μόνος τύπος σχέσεων που δεν τις βλέπουμε ως κάτι που αξίζει από μόνο του, να τις απολαύσουμε για αυτό που είναι, όσο κρατήσουν, αλλά ως μέσο για την επίτευξη άλλων στόχων. Μέσα από τη ρομαντική σχέση θα ολοκληρωθώ ως άνθρωπος, μέσα από τη ρομαντική σχέση θα καλύψω όλες τις ανάγκες μου, θα βρω την ευτυχία, το νόημα της ζωής κλπ. Φαντάσου να έβλεπες κάθε σχέση έτσι.

Ξεκόλλα λοιπόν από το ότι μια ρομαντική σχέση θα λύσει όλα τα προβλήματα σου και θα σε κάνει ευτυχισμένη. Ναι, μπορεί να είναι όμορφα, αν αυτό θες, αλλά δεν είναι το happy end που φαντάζεσαι. Γενικώς, δεν υπάρχει ούτως ή άλλως μόνιμη κατάσταση ευτυχίας, εκτός αν έχεις πετύχει τη νιρβάνα. Αλλά ας πούμε, ικανοποίηση, χαρά, ολοκλήρωση: οι άνθρωποι που νιώθουν έτσι στη σχέση τους, συνήθως έχουν πρόσβαση σε αυτά τα συναισθήματα και εκτός σχέσης.

Δεν έχω γνωρίσει κάποιον μίζερο άνθρωπο που να βρήκε σύντροφο και να έγινε χαρούμενος. Μακροπρόθεσμα δεν υπάρχει αυτό. Μην αναλώνεσαι λοιπόν ψυχικά και σωματικά κυνηγώντας ‘τη σχέση’. Η αλήθεια επίσης είναι, ότι όσο περισσότερο εναποθέτεις όλες τις ελπίδες σου και να όνειρα σου σε μια ρομαντική σχέση, τόσο πιο πολύ φορτώνεις τη σχέση αυτή με υπερβολικές προσδοκίες και τόσο λιγότερο πιθανόν είναι να κρατήσει. Κανείς δεν θέλει να είναι η πραγματοποίηση των ονείρων του άλλου, είναι τεράστια ευθύνη.

Τέλος, είναι καταθλιπτικός αυτός ο σταχανοβισμός που έχει μετατρέψει την αναζήτηση σχέσης σε κάτι σαν δουλειά του τύπου, όσα περισσότερα ραντεβού βγεις, τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες να βρεις τον κατάλληλο άνθρωπο. Συνέχισε, μην τα παρατάς, όσο βαρετά/ κουραστικά / απογοητευτικά και αν είναι, τώρα υπάρχουν και τα apps, δεν έχεις δικαιολογία! Όμως, οι σχέσεις δεν λειτουργούν σαν αλγόριθμος. Δεν υπάρχει το κάνω ινπουτ τόσα ραντεβού θα έχω στο τέλος άουτπουτ τη σχεσάρα.

Άκου τη συμβουλή και μου και πολύ απλά, παράτα τα. Έστω για λίγο, κάνε ένα διάλειμμα, το αξίζεις, τόση δουλειά έχεις ρίξει. Αν όχι του Αγίου Βαλεντίνου, πότε; Τόσα χρόνια ασχολείσαι με το πότε θα βρεις ‘τη σχέση’, και όταν τη βρεις, πώς θα την κρατήσεις,  νισάφι… Σκέψου πόσο περισσότερο χρόνο θα έχεις, και το σημαντικότερο, πόσο πιο ανάλαφρο θα είναι το μυαλό σου χωρίς αυτό το μόνιμο πρέπει. Ποσό χώρο θα απελευθερώσεις στη σκέψη σου για άλλα πράγματα, άλλες σχέσεις, άλλους ανθρώπους. Απλώσου.

 

Παρακάτω ένα βίντεο από τη σειρά Crazy Ex-Girlfriend που μας εκφράζει και μας έκανε να γελάσουμε (με την ένσταση ότι το ξεκόλλημα απο την ρομαντική αγάπη δεν ισοδυναμεί με ‘ασέξουαλ ουτοπία’)”

YouTube Preview Image

 

Διαβάστε ακόμα

Αποδομώντας τον Αγιο Βαλεντίνο: 14 μύθοι για τον έρωτα και την αγάπη

Καθένας με το ταίρι του 

Και πάνω από 40 και μόνη και χωρίς παιδιά

Ισπανία: Ανακοίνωση φεμινιστικών συλλογικοτήτων/οργανώσεων για την απεργία στις 8 Μάρτη

απεργια γυναικων

Τι είναι η φεμινιστική απεργία;

Ερχόμαστε από μακριά, έχουμε μια μακρά φεμινιστική ιστορία, και ένα ταξίδι όπου κάθε 8 του Μάρτη βρισκόμαστε στους δρόμους, στην πλατεία και φωνάζουμε με σκοπό την ανατροπή της τάξης αυτού του κόσμου, της (ετερό)πατριαρχίας, του ρατσισμού και του νεοφιλελευθερισμού.

Με την κραυγή «ni una menos, vivas nos queremos» (Καμία λιγότερη, μας θέλουμε ζωντανές!), που ξεκίνησαν οι Αργεντίνες φεμινίστριες, πραγματοποιήθηκε η πρώτη παγκόσμια απεργία γυναικών στην παραγωγική και αναπαραγωγική εργασία στις 8 Μαρτίου του 2017. Εκατομμύρια γυναικών από 70 χώρες, από την Αργεντινή μέχρι την Πολωνία, από την Τουρκία μέχρι της ΗΠΑ και από την Βραζιλία μέχρι την Ιταλία φτάνοντας και τα δικά μας εδάφη, καταλάβαμε τους δρόμους για να κάνουμε ορατές την εργασία μας, τα αιτήματά μας και τα σώματά μας.

Τα τελευταία χρόνια που το διαχρονικό φεμινιστικό κίνημα αυξήθηκε σε ποσότητα και ποιότητα, προωθήσαμε και αναπτύξαμε προτάσεις και ιδέες για να μπορέσουμε να σκεφτούμε άλλες ζωές σε έναν άλλο κόσμο. Είμαστε χιλιάδες, εκατομμύρια οι γυναίκες πρόθυμες να το πετύχουμε, και θα το κάνουμε για όλες μας.

Το 2018 θέλουμε να φτάσουμε πιο μακριά και να κάνουμε ορατή, με μια απεργία πιο ευρεία από αυτή του 2017, τη δύναμη μας, την οργή και τον πόνο μας και ταυτόχρονα την κοινή μας απόλαυση να νιώθουμε δυνατές. Δεν θέλουμε κανένας να μπορεί να κοιτάξει αλλού, μπροστά στις δικές μας προτάσεις, στη δική μας κεντρική θέση στον κόσμο.

Για αυτό το λόγω, ως Επιτροπή της 8ης Μαρτίου του φεμινιστικού κινήματος συγκαλούμε μια φεμινιστική απεργία. Είναι μια απεργία που ξεπερνάει το γνωστό «πάγωμα της παραγωγής», καθώς η συμμετοχή των γυναικών είναι κεντρική σε όλα τα παιδία ζωής και η απεργία πρέπει να φτάνει επίσης σε όλες αυτές τις υπόλοιπες εργασίες και μέρη: αυτά της φροντίδας, της κατανάλωσης, της φοιτητικής και κοινωνικής ζωής.

Μια απεργία γυναικών μέσα από την οποία μπορούμε να αναλογιστούμε συλλογικά τι μπορούν να κάνουν όλοι μαζί και ο καθένας ξεχωριστά από τους άντρες για να αλλάξουν μια κατάσταση για την οποία θα έπρεπε ήδη να διαδηλώνουν απέναντι της, να διαδηλώνουν μαζί μας.

Υιοθετούμε ένα διαθεματικό φεμινισμό, επειδή πιστεύουμε ότι διαπερνιόμαστε από ανισότητες και καταπιέσεις που μας τοποθετούν σε θέσεις πολύ διαφορετικές απέναντι στην πατριαρχία, τη μισθωτή εργασία, τη φροντίδα, την κατανάλωση, την άσκηση των δικαιωμάτων μας, την πολιτική διαπαιδαγώγηση και συμμετοχή, για τις διακρίσεις που τέμνουν κάθε μια από εμάς, λόγω της καταγωγής, της τάξης, της ηλικίας, του σεξουαλικού προσανατολισμού, της φυλετικής ταυτότητας και των ικανοτήτων. Η απεργία όμως είναι για όλες, υπάρχει ένα κενό για όλες και κάθε μία από εμάς, στην φεμινιστική απεργία της 8ης Μαρτίου.

Μας καλούμε όλες, όπως έκαναν οι προμητέρες μας, να έρθουμε σε ρήξη με τα προνόμια μιας κοινωνίας πατριαρχικής και καπιταλιστικής, ρατσιστικής και ετεροκανονικής. Μας καλούμε όλες σε αυτή την απεργία που συνεχίζει το παρελθόν των αδερφών μας, που βρεθήκαν τραγικά δολοφονημένες, καμένες, κατηγορημένες ως «μάγισσες», στο βωμό της διαιώνισης της αντρικής κυριαρχίας στην κοινωνία και στην οικονομία, που ένιωθε ότι απειλείται.

Η κραυγή μας είναι μια κραυγή οικουμενική, πέρα από σύνορα και έθνη. Είναι ένα κίνημα διεθνιστικό και διαπολιτισμικό που στέκεται απέναντι στην πατριαρχική, ρατσιστική και καπιταλιστική τάξη και την καταστροφή του περιβάλλοντος, που προτάσσει μία άλλη ζωή σε έναν άλλο κόσμο, ριζικά διαφορετικό. Είμαστε κομμάτι των αγώνων απέναντι στην αντρική βία, για το δικαίωμα να αποφασίζουμε εμείς για τις ζωές και τα σώματα μας, για την κοινωνική δικαιοσύνη, την στέγαση, την υγεία, την εκπαίδευση, την τροφή, την παράδοση, απέναντι στην εκμετάλλευση και στις συνθήκες της ελεύθερης αγοράς και πολλές άλλες συλλογικές μάχες. Ενωμένες για έναν άλλο τρόπο κατανόησης και οργάνωσης της ζωής, της οικονομίας και των κοινωνικών σχέσεων. Είμαστε αντιμιλιταρίστριες και είμαστε απέναντι στους πολέμους, στα σύνορα, απέναντι στα αυταρχικά και καταπιεστικά κράτη που επιβάλλουν τρομονόμους και ποινικοποιούν την φεμινιστική διαμαρτυρία και αντίσταση. Μαζί με τις γυναίκες που αμύνονται των δικαιωμάτων των ανθρώπων και της γης, ρισκάροντας την ζωή τους.

Είμαστε κομμάτι μιας διαδικασίας ενός ριζικού μετασχηματισμού της κοινωνίας, της κουλτούρας, της οικονομίας, των σχέσεων. Θέλουμε να καταλάβουμε τον κοινωνικό χώρο, επαναπροσδιορίζοντας την δυνατότητα μας να αποφασίσουμε για το σώμα και την ζωή μας, να επανακτήσουμε την πολιτική δύναμη των γυναικών, των λεσβιών και των τρανς και να διατηρήσουμε τον πλανήτη στον οποίο ζούμε.

Για αυτό το λόγο στις 8 Μαρτίου σταματάμε την κατανάλωση μας, την οικιακή εργασία και την φροντίδα, τη μισθωτή εργασία και τις σπουδές μας, για να δείξουμε ότι χωρίς εμάς τίποτα δεν παράγεται και τίποτα δεν αναπαράγεται.

Αυτή η προσπάθεια ούτε ξεκινάει ούτε τελειώνει στις 8 Μαρτίου. Η διαδικασία ξεκινάει πολύ πριν την ημέρα της απεργίας, πραγματοποιώντας συνελεύσεις και συσκέψεις, δημιουργώντας προτάσεις, χτίζοντας δίκτια και διαδίδοντας παντού την προσπάθεια μας, και τελειώνει στις 8 Μαρτίου με μια απεργία όπου θα κάνουμε ορατές τις καταγγελίες και τις επιθυμίες μας σε όλους τους χώρους, θα καταλάβουμε όλους τους δρόμους σε πόλεις και χωριά.

Το ντοκουμέντο που παρουσιάζουμε είναι προϊόν αυτής της συλλογικής φεμινιστικής συνείδησης που υφαίνουμε μοιραζόμενες τους δρόμους, την ανταλλαγή εμπειριών, γνώσεων και πρακτικών για την ατομική και συλλογική αντίσταση απέναντι στα πολλά πρόσωπα με τα οποία εμφανίζεται η πατριαρχία.

Είναι ένα ντοκουμέντο προτάσεις και δράσης για την κίνηση της φεμινιστικής απεργίας.

Έχει δύο μέρη.

Στο πρώτο εξηγούμε το γιατί πραγματοποιούμε την απεργία σε σχέση με διάφορους θεματικούς άξονες που θέλουμε να υπογραμμίσουμε, γύρω από τους οποίους αρθρώνονται οι προτάσεις, οι δράσεις και οι κινητοποίηση για την απεργία.

Δεν είναι τα πάντα, αλλά είναι ένας τρόπος για να ξεκινήσουμε. Κάθε μια μπορεί να έχει περισσότερους λόγους να προσθέσει από αυτούς που παραθέτουμε εδώ.

Στο δεύτερο μέρος παραθέτουμε μερικές ιδέες γύρω από το πως να πραγματοποιήσουμε την απεργία στην φροντίδα, την κατανάλωση, την εργασία και την φοίτηση: τη φεμινιστική απεργία.

Είμαστε πολλές, αλλά θα γίνουμε περισσότερες γιατί: αν σταματήσουμε εμείς, σταματάμε τα πάντα.

Η 8η Μαρτίου μπορεί να είναι μια μεγάλη μέρα σε αυτή την επανάσταση που έχουμε θέσει σε κίνηση, τη φεμινιστική επανάσταση!

Μαδρίτη, Δεκέμβρης του 2017

Επιτροπή 8ης Μαρτίου του φεμινιστικού κινήματος

 

Μετάφραση: Βαγγέλης Μόσχος

Πηγή: Sabbat – Burn the rich not the witch 

Το κείμενο πρωτοδημοσιεύτηκε στα ισπανικά και μπορείτε να το βρείτε εδώ

 

 

Ούρσουλα Λε Γκεν: «Αν δεν αντισταθείς, είσαι συνεργός»…

Ούρσουλα-Λε-Γκεν1

της Maria Popova

Η Ούρσουλα Λε Γκεν μιλάει για την εξουσία, την καταπίεση, την ελευθερία και το πώς η ευφάνταστη αφήγηση ιστοριών διευρύνει τον ορίζοντα του εφικτού.

«Δεν θα κατανοήσουμε την αδικία που ζούμε, αν δεν μπορούμε να φανταστούμε την δικαιοσύνη. Δεν θα είμαστε ελεύθεροι αν δεν μπορούμε να φανταστούμε την ελευθερία. Δεν μπορούμε να αξιώνουμε να κατακτήσει την δικαιοσύνη και την ελευθερία κάποιος που δεν είχε την ευκαιρία να τις φανταστεί ως εφικτές».

«Πρέπει πάντα να διαλέγεις πλευρά» παρότρυνε ο Ελί Βίζελ στην εντυπωσιακή ομιλία του για την αποδοχή του βραβείου Νόμπελ. «Η ουδετερότητα βοηθάει τον καταπιεστή, ποτέ το θύμα. Η σιωπή ενθαρρύνει το βασανιστή, ποτέ το βασανιζόμενο». Ωστόσο, κομμάτι της ανθρώπινης τραγωδίας είναι το γεγονός, ότι παρά τις καλές προθέσεις μας και τα φλογερά ιδανικά μας, συχνά επαναπαυόμαστε στην ουδετερότητα μπροστά στην αδικία, είτε από φόβο για τη δική μας σταθερότητα είτε από έλλειψη εμπιστοσύνης στην ικανότητά μας να κάνουμε τη διαφορά, είτε λόγω του πιο καταστρεπτικού ελαττώματος της ψυχής, το δικέφαλο φίδι του κυνισμού και της απάθειας. Πώς μπορούμε, λοιπόν, να απεγκλωβιστούμε από την παθητικότητα που εκλογικεύουμε με τόση τέχνη, ενθυμούμενοι ότι «η αδικία, οπουδήποτε και αν συμβαίνει, απειλεί τη δικαιοσύνη παντού»** και να κατακτήσουμε μία τέτοια επίγνωση με θάρρος και φαντασία;

Αυτό το ζήτημα εξετάζει η Ούρσουλα Λε Γκεν (γεννημένη 21 Οκτωβρίου του 1929) σε ένα από τα πολλά εξαιρετικά κομμάτια του έργου της «The Wave in the Mind: Talks and essays on the Writer, the Reader and the Imagination» (σσ δεν έχει εκδοθεί στα ελληνικά). Πρόκειται για ένα θησαυρό νηφάλιας και ζεστής σοφίας σε θέματα τόσο ετερόκλητα και ουσιαστικά όπως το φύλο, ο ιερός χαρακτήρας των δημόσιων βιβλιοθηκών, η μαγεία της πραγματικής ανθρώπινης συζήτησης και για το τί πραγματικά σημαίνει ομορφιά.

Σε ένα εξυψωτικό και ευχάριστα προκλητικό δοκίμιο της συλλογής με τίτλο «A War Without End», το οποίο η Λε Γκεν περιγράφει ως «σκέψεις, γραμμένες κατά διαλλείματα για την καταπίεση, την επανάσταση και τη φαντασία» γράφει :

«Η χώρα μου δημιουργήθηκε από μία επανάσταση και σχεδόν καταστράφηκε από μία άλλη. Η πρώτη επανάσταση αποτελούσε μία διαμαρτυρία ενάντια στην ενοχλητική, ηλίθια αλλά σχετικά ήπια κοινωνική και οικονομική εκμετάλλευση. Ηταν σχεδόν απόλυτα επιτυχής. Πολλοί από αυτούς που πραγματοποίησαν την πρώτη επανάσταση εφάρμοσαν την πιο ακραία μορφή οικονομικής εκμετάλλευσης και οικονομικής καταπίεσης: Ηταν δουλέμποροι. Η δεύτερη αμερικάνικη επανάσταση, ο Εμφύλιος Πόλεμος, ήταν μία προσπάθεια να διατηρηθεί η δουλεία. Ηταν εν μέρει επιτυχής. Ο θεσμός καταργήθηκε αλλά ο τρόπος σκέψης του αφέντη και ο τρόπος σκέψης του δούλου ακόμα επηρεάζουν πολλές από τις σκέψεις στην Αμερική».

Όταν αυτές οι κυρίαρχες αφηγήσεις ενσωματώνονται τόσο βαθιά σε μία κοινωνία, όπως θεωρεί η Λε Γκεν, ακόμα και αυτοί που υφίστανται την καταπίεσή τους, καταλήγουν να τις εσωτερικεύουν. Σκέφτομαι τον Τζέιμς Μπάλντουιν, ο οποίος σε μία τρομερή συνέντευξή του με την Νίκη Τζιοβάνι τόνισε: «Αυτό που σου κάνει ο κόσμος, αν το κάνει για αρκετό διάστημα και αρκετά αποτελεσματικά, αρχίζεις να το κάνεις στον εαυτό σου. Γίνεσαι προδότης, ένας συνεργός των δολοφόνων σου, επειδή πιστεύεις τα ίδια με αυτούς».

Περνώντας στο θέμα της αντίστασης στην καταπίεση, η Λε Γκεν επικαλείται τα αξιομνημόνευτα λόγια της ποιήτριας και πρώην σκλάβου Phillis Wheatley, η οποία έγραψε το 1774: «Σε κάθε ανθρώπινο ζώο, ο άνθρωπος έχει ενσταλάξει μία αρχή την οποία λέμε Αγάπη για την Ελευθερία· δεν ανέχεται την καταπίεση και διψάει για σωτηρία».

Η Λε Γκεν εξετάζει το ανησυχητικό παράδοξο στην καρδιά αυτής της μόνιμης αλήθειας: «Ό,τι είναι καλό στους θεσμούς και την πολιτική της χώρας μου βασίζεται σε αυτήν την αλήθεια. Ωστόσο βλέπω ότι παρόλο που αγαπάμε την ελευθερία, είμαστε τις περισσότερες φορές ανεκτικοί απέναντι στην καταπίεση και αρνούμαστε ακόμα και την απελευθέρωση. Βλέπω ένα κίνδυνο στο να επιμένουμε ότι η αγάπη μας για την ελευθέρια πάντα ξεπερνάει οποιαδήποτε δύναμη ή αδράνεια μας κρατάει από το να αντισταθούμε στην καταπίεση και να αναζητήσουμε την απελευθέρωση. Αν αρνηθώ ότι ισχυροί, έξυπνοι και ικανοί άνθρωποι θα αποδεχθούν και όντως αποδέχονται την καταπίεση, τότε χαρακτηρίζω τους καταπιεζόμενους ως αδύναμους, χαζούς και ανίκανους.

»Αν είναι αλήθεια ότι οι ανώτεροι άνθρωποι αρνούνται να τους αντιμετωπίζουν ως κατώτερους, τότε αυτό θα συνεπάγονταν ότι αυτοί που είναι χαμηλά στην κοινωνική ιεραρχία είναι όντως κατώτεροι, καθώς, αν ήταν ανώτεροι θα εξεγείρονταν. Αφ’ ης στιγμής αποδέχονται μία κατώτερη θέση, είναι όντως κατώτεροι. Αυτό είναι το βολικό ταυτολογικό επιχείρημα του δουλεμπόρου, αυτού που έχει κοινωνικά αντιδραστικές απόψεις, του ρατσιστή και του μισογύνη.»

Αντιπαρατιθέμενη με τις απόψεις του Κίρκεγκωρ σχετικά με την ισχύ της μειονότητας, η Λε Γκεν ελέγχει με βάση την πραγματικότητα την κατανομή της εξουσίας καθ’ όλη την ανθρώπινη ιστορία:

«Η κυρίαρχη τάξη είναι πάντα μικρή σε αριθμό και τα κατώτερα στρώματα μεγάλα, ακόμα και σε μία κοινωνία με κάστες. Οι φτωχοί πάντα ξεπερνούν κατά πολύ τους πλούσιους. Αυτοί που ασκούν την εξουσία είναι πάντα λιγότεροι έναντι αυτών επί των οποίων ασκείται. Οι ενήλικοι άνδρες κρατούν τις ανώτερες θέσεις σχεδόν σε όλες τις κοινωνίες παρόλο που αριθμητικά είναι λιγότεροι από τις γυναίκες και τα παιδιά. Οι κυβερνήσεις και οι θρησκείες επικυρώνουν και διατηρούν την ανισότητα, την κοινωνική ιεραρχία, τη διαφορά μεταξύ των φύλων και τα προνόμια, είτε καθολικά είτε με επιλεκτικό τρόπο.

»Οι περισσότεροι άνθρωποι, στα περισσότερη μέρη του κόσμου, στο μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας, κατέχουν κατώτερες κοινωνικές θέσεις. Και οι περισσότεροι άνθρωποι, ακόμα και σήμερα, ακόμα και στον “ελεύθερο κόσμο”, ακόμα και στη “χώρα της ελευθερίας”, θεωρούν ότι αυτή η τάξη πραγμάτων ή συγκεκριμένες πλευρές αυτής, είναι φυσικές, αναγκαίες και δεν υπόκεινται σε αλλαγές. Θεωρούν ότι τα πράγματα ήταν πάντα έτσι και συνεπώς έτσι πρέπει να είναι. Αυτό μπορεί να είναι είτε πεποίθηση είτε άγνοια. Συχνά είναι και τα δύο.

»Στη διάρκεια των αιώνων, οι περισσότεροι άνθρωποι με κατώτερη κοινωνική θέση δεν μπορούσαν να γνωρίζουν ότι ένας άλλος τρόπος οργάνωσης της κοινωνίας έχει υπάρξει ή θα μπορούσε να υπάρχει, ότι η αλλαγή είναι εφικτή. Μόνο όσοι βρίσκονταν στις ανώτερες θέσεις γνώριζαν αρκετά ώστε να το κατανοούν αυτό και η εξουσία και τα προνόμιά τους είναι αυτά που θα διακυβεύονταν αν άλλαζε η τάξη πραγμάτων».

Αλλά και πέρα από την κοινοτοπία ότι όσοι κατέχουν την εξουσία είναι πιο κατάλληλοι γι αυτήν, η Λε Γκεν ισχυρίζεται ότι μία βαθύτερη αδυναμία στην ηθική φαντασία διατηρεί τις καταπιεστικές δομές εξουσίας στη θέση τους. Γράφει τα εξής:

«Έχουμε έναν καλό λόγο να είμαστε προσεκτικοί, να είμαστε ήσυχοι, να μην κουνάμε πολύ τη βάρκα. Διακυβεύεται η ειρήνη και η άνεσή μας. Το διανοητικό και ηθικό πέρασμα από την άρνηση της αδικίας μέχρι τη συνειδητοποίηση της συνοδεύεται συνήθως από μεγάλο κόστος. (…) Η τελευταία φράση του ινδικού έπους Μαχαβαράτα λέει ότι “σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να πετύχω ένα στόχο πέρα από την ικανότητά μου”. Είναι πιθανό ότι η δικαιοσύνη, μία ανθρώπινη ιδέα, είναι ένας στόχος πέρα από τις ανθρώπινες ικανότητες. Είμαστε καλοί στο να επινοούμε πράγματα που δεν υπάρχουν.

»Πιθανώς η ελευθερία μπορεί να κατακτηθεί μέσα από ανθρώπινους θεσμούς αλλά πρέπει να παραμείνει μία ιδιότητα του μυαλού ή του πνεύματος που δεν εξαρτάται από τις περιστάσεις, ένα θείο δώρο…

»Το πρόβλημά μου με αυτή τη θέση είναι ότι απαξιώνει το γεγονός η δουλειά και η περίσταση ενθαρρύνουν την θεσμική αδικία που καθιστά απρόσιτο το θείο δώρο. Σε ένα παιδί δύο χρονών που πεθαίνει από την πείνα ή από χτυπήματα ή από βομβαρδισμούς δεν του χορηγήθηκε πρόσβαση στην ελευθερία, ούτε κάποιο θείο δώρο, υπό καμία έννοια που να μπορώ να καταλάβω. Μπορούμε να κατακτήσουμε μέσα από τις προσπάθειες μας μία ατελή δικαιοσύνη, μία περιορισμένη ελευθερία. Καλύτερα έτσι παρά καθόλου. Ας κρατήσουμε γερά αυτή την αρχή, την αγάπη της Ελευθερίας για την οποία μίλησε η απελευθερωμένη σκλάβος, η ποιήτρια».

Επαναλαμβάνοντας τον ισχυρισμό της Σούζαν Σόνταγκ ότι «το θάρρος είναι τόσο μεταδοτικό όσο ο φόβος», η Λε Γκεν εξετάζει την αναπόδραστα περίπλοκη διαδικασία συνειδητοποίησης και δράσης μέσα από την οποία αντιμετωπίζεται η αδικία :

«Το πέρασμα από την άρνηση της αδικίας στην αναγνώρισή της δεν μπορεί να αναιρεθεί. Τα μάτια δεν ξεχνούν αυτό που είδαν. Όταν αντιληφθείς την αδικία, δεν μπορείς ποτέ ξανά καλή τη πίστει να αρνηθείς την καταπίεση και να υπερασπιστείς τον καταπιεστή. Αυτό που ήταν αφοσίωση πριν, τώρα γίνεται προδοσία. Από δω και στο εξής, αν δεν αντισταθείς, είσαι συνεργός. Αλλά υπάρχει μία μέση οδός ανάμεσα στην άμυνα και την επίθεση, μία οδός ευέλικτης αντίστασης, ένα πεδίο που είναι ανοιχτό στην αλλαγή. Δεν είναι εύκολο να το βρει κανείς ή να ζήσει εντός του».

Στοχαζόμενη τον ισχυρισμό της Οντρ Λορντ ότι «κανείς δεν μπορεί να διαλύσει το σπίτι του αφέντη με τα δικά του εργαλεία», φράση που η Λε Γκεν θεωρεί μία «πλούσια και επικίνδυνη» μεταφορά, γράφει:

«Η εξουσία όχι μόνο διαφθείρει, αλλά εθίζει. Η εργασία γίνεται καταστροφή. Τίποτα δεν οικοδομείται. Οι κοινωνίες αλλάζουν και με και χωρίς βία. H επαναδημιουργία είναι εφικτή. Η οικοδόμηση είναι εφικτή. Τί εργαλεία έχουμε για να οικοδομήσουμε πέρα από σφυριά, καρφιά, πριόνια, εκπαίδευση, να μάθεις να σκέφτεσαι, να έχεις ικανότητες μάθησης;».

Με μία διάθεση που θυμίζει την υπέροχη σκέψη του μεγάλου βιολοντσελίστα Πάου Καζάλς για «τη δημιουργία ενός κόσμου αντάξιου των παιδιών του», η Λε Γκεν προσθέτει:

«Υπάρχουν όντως εργαλεία που δεν έχουν εφευρεθεί, που πρέπει εμείς να εφεύρουμε προκειμένου να χτίσουμε το σπίτι που θέλουμε να ζήσουν τα παιδιά μας; Μπορούμε να προχωρήσουμε πέρα από όσα ξέρουμε μέχρι σήμερα ή όσα ήδη γνωρίζουμε μας εμποδίζουμε να μάθουμε όσα έχουμε ανάγκη; Το να μάθουμε τί έχουν να διδάξουν οι έγχρωμοι άνθρωποι, οι γυναίκες, οι φτωχοί το να αποκτήσουμε την αναγκαία γνώση, σημαίνει να ξεχάσουμε όλη τη γνώση των λευκών, των ανδρών, των ισχυρών;»

Το πιο ισχυρό εργαλείο, ισχυρίζεται η Λε Γκεν, είναι η φαντασία. Η ικανότητα και η διάθεση να φανταστείς εναλλακτικές στην πραγματικότητα όπως την ξέρουμε, είναι πάντα το πρώτο βήμα προς το να καταστήσεις εφικτές, διαφορετικές και καλύτερες πραγματικότητες. Αναδεικνύει την αφήγηση ως την πιο ισχυρή χρήση της φαντασίας για την επέκταση του εφικτού:

«Η Ουτοπία και η Δυστοπία είναι μέρη που υπάρχουν διανοητικά. Γράφω από πάθος και παιχνιδιάρικη διάθεση. Οι ιστορίες μου δεν είναι ούτε καμπανάκια κινδύνου ούτε σχεδιαγράμματα για το τί πρέπει να κάνουμε. Νομίζω ότι οι περισσότερες είναι κωμωδίες των ανθρώπινων τρόπων, μας υπενθυμίζουν την τεράστια ποικιλία τρόπων με τους οποίους επιστρέφουμε στο ίδιο μέρος και επικροτούν αυτή την ποικιλία μέσα από την εφεύρεση ακόμα περισσότερων εναλλακτικών και πιθανοτήτων. (…) Για εμένα το πιο σημαντικό πράγμα δεν είναι να προσφέρεις κάποια συγκεκριμένη ελπίδα βελτίωσης, αλλά να προσφέρεις μία φανταστική αλλά πειστική εναλλακτική πραγματικότητα, να ταρακουνήσει το μυαλό μου και το μυαλό του αναγνώστη από την τεμπέλικη και άτολμη συνήθεια να σκέφτεται ότι ο τρόπος που ζούμε τώρα είναι ο μόνος τρόπος που μπορούν να ζήσουν οι άνθρωποι. Αυτή η αδράνεια επιτρέπει στους θεσμούς της αδικία να συνεχίζουν να υπάρχουν χωρίς να αμφισβητούνται.

»Η φαντασία και η επιστημονική φαντασία στην ίδια τη σύλληψή τους προσφέρουν εναλλακτικές στον παρόντα, υπαρκτό κόσμο του αναγνώστη. Νεότεροι άνθρωποι, σε γενικές γραμμές, υποδέχονται θετικά τέτοιου είδους ιστορίες επειδή μέσα από το σθένος και την προθυμία τους για εμπειρίες αποδέχονται θετικά τις εναλλακτικές, τις πιθανότητες, την αλλαγή. Έχοντας φτάσει να φοβούνται ακόμα και την φαντασία της πραγματικής αλλαγής, πολλοί ενήλικες αρνούνται όλη τη φανταστική λογοτεχνία και είναι υπερήφανοι με το ότι δεν βλέπουν τίποτα πέρα από αυτό που γνωρίζουν ή νομίζουν ότι γνωρίζουν».

Με μία διάθεση που απηχεί τις όμορφες σκέψεις της Σούζαν Σονταγκ σχετικά με την αφήγηση και το τί σημαίνει να είναι κανείς ηθικός άνθρωπος, η Λε Γκεν εξετάζει το καθήκον της αφήγησης φανταστικών ιστοριών και την ουσιαστική ανταμοιβή που αυτό φέρει:

«Η άσκηση της φαντασίας είναι επικίνδυνη για όσους επωφελούνται από τον τρόπο που είναι τα πράγματα επειδή έχει τη δύναμη να δείξει ότι αυτή η κατάσταση δεν είναι μόνιμη, δεν είναι καθολική, δεν είναι αναγκαία. Κατέχοντας την πραγματική, αν και περιορισμένη, δύναμη να θέσει υπό αμφισβήτηση τους κατεστημένους θεσμούς, η λογοτεχνία του φανταστικού έχει επίσης και την ευθύνη για αυτή τη δύναμη. O παραμυθάς είναι ο τελάλης της αλήθειας (…).

»Δεν θα κατανοήσουμε την αδικία που ζούμε, αν δεν μπορούμε να φανταστούμε τη δικαιοσύνη. Δεν θα είμαστε ελεύθεροι αν δεν μπορούμε να φανταστούμε την ελευθερία. Δεν μπορούμε να αξιώνουμε να κατακτήσει τη δικαιοσύνη και την ελευθερία κάποιος που δεν είχε την ευκαιρία να τις φανταστεί ως εφικτές».

Πηγή: Το Περιοδικό

Το άρθρο πρωτοδημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα brainpickings.org

** Μάρτιν Λούθερ Κινγκ

Διάρθρωση έμφυλου λόγου και άυλη εργασία: η περίπτωση του fashion vlogging

gender and technology4

Προερχόμενοι και προερχόμενες από διαφορετικά επιστημονικά πεδία, οι συγγραφείς των παρακάτω κειμένων συναντηθήκαμε ως συμφοιτητές και συμφοιτήτριες του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών Ιστορία και Φιλοσοφία των Επιστημών και της Τεχνολογίας, διατμηματικού μεταπτυχιακού μεταξύ των τμημάτων Ιστορία και Φιλοσοφία των Επιστημών του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και της Σχολής Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Κατά το εαρινό εξάμηνο της χρονιάς 2016-2017, παρακολουθήσαμε το σεμινάριο Φύλο και Τεχνολογία, με καθηγήτρια την κ. Μαρία Ρεντετζή. Έχοντας μελετήσει, κατά τη διάρκεια του εξαμήνου, ποικιλία άρθρων σχετικά με το ζήτημα, επέλεξε ο καθένας και η καθεμιά μας το θέμα της εξαμηνιαίας εργασίας του. Εξαίρεση αποτελεί η Θέμις Κανετάκη, της οποίας το θέμα αποτελεί μέρος διπλωματικής εργασίας. Οι εργασίες αυτές παρουσιάστηκαν στις 8 Νοεμβρίου 2017 σε ημερίδα που διοργανώθηκε στη σχολή ΙΦΕ και είχε τίτλο Σουτιέν, Γυναικολογικές Καρέκλες και Πλυντήρια: Τι σχέση έχει το φύλο με την τεχνολογία. Περιλήψεις των εργασιών αυτών παρουσιάζονται στα παρακάτω κείμενα.

***

του Ηρακλή Βογιατζή και της Ελένης Γρηγοριάδη 

Έμφυλος Λόγος

Η σχέση λόγου ή/και γλώσσας και φύλου έχει αποτελέσει (και ακόμα φυσικά αποτελεί) σημαντικό πεδίο προβληματισμού και μελέτης για πολλούς τομείς όπως η ανθρωπολογία, η κοινωνιολογία, η ψυχολογία καθώς επίσης και για το φεμινιστικό κίνημα. Γενικά, μπορούμε να πούμε ότι είχαμε δυο μεγάλες προσεγγίσεις: η μια δίνει έμφαση στο πώς το φύλο αναπαρίσταται από τη γλώσσα και η άλλη μελετά τον τρόπο με τον οποίο τα υποκείμενα (γυναίκες και άντρες) χρησιμοποιούν τη γλώσσα. Με βάση κυρίως αυτούς τους άξονες έχουν διατυπωθεί διαφορετικές προσεγγίσεις κάθε μια από τις οποίες επικεντρώνεται σε μια διαφορετική πτυχή του ζητήματος. Οι κυρίαρχες προσεγγίσεις του φεμινισμού για το ζήτημα αυτό είναι τέσσερις (S.A.Speer, 2005): η σεξιστική γλώσσα, η κοινωνιογλωσσολογική αλληλεπίδραση και η εθνογραφία της επικοινωνίας, κριτικές προσεγγίσεις που αντλούν πληροφορίες από θεωρήσεις όπως ο μεταδομισμός ή η ψυχανάλυση και προσεγγίσεις που αντλούν το περιεχόμενό τους από την εθνομεθοδολογία (Ethnomethodology or EM) και την αναλυτική της συζήτησης (Conversation Analytic or CA).  Πλέον αυτές οι δυο γραμμές θεωρούνται σαν μια και το βάρος έχει δοθεί στον λόγο (discourse) και όχι απλά στη γλώσσα και στις μεμονωμένες λέξεις. Οι δυο πρώτες κατηγορίες αναπτύχθηκαν υπό το φως του πρώτου διαχωρισμού ενώ στη νέα θεώρηση του λόγου (discourse) τοποθετούνται οι δυο τελευταίες.

Λίγο πιο συγκεκριμένα για τις τέσσερις κατηγορίες που αναφέραμε:

1) Σεξιστική Γλώσσα

Η προσέγγιση αυτή έχει σαν αφετηρία τη θεώρηση ότι η γλώσσα αποτελεί ουσιαστικά ένα ιδεολογικό φίλτρο για τον κόσμο, όπως διατυπώθηκε από τους Ehrlich and King (1994) και έχει ως βασικό άξονα μελέτης το πώς το φύλο αναπαρίσταται στη γλώσσα. Σε αυτήν την περίπτωση, στη γλώσσα αντανακλάται μια σεξιστική και ετεροφυλόφιλη μορφή της πραγματικότητας και παράλληλα διαιωνίζεται μέσω αυτής.

2) Κοινωνιογλωσσολογική αλληλεπίδραση και εθνογραφία της επικοινωνίας

Η γραμμή μελέτης εδώ βρίσκεται στο πώς τα υποκείμενα χρησιμοποιούν τη γλώσσα. Η έμφαση δίνεται στη σχέση φύλου, γλώσσας και πολιτισμού και έχει τις ρίζες της στην ανθρωπολογία και στη γλωσσολογία. Η διαφορά στη χρήση της γλώσσας οφείλεται, σύμφωνα με αυτήν την προσέγγιση, σε δημογραφικά και μακροκοινωνικά χαρακτηριστικά όπως η τάξη, το φύλο και το πλαίσιο στο οποίο γίνεται η εκφορά μιας πρότασης. Συμπληρωματικά, η εθνογραφία της επικοινωνίας παίρνει ως βασικά χαρακτηριστικά για την κατανόηση της χρήσης της γλώσσας την εθνικότητα, την κοινωνική τάξη και το πλαίσιο εκφοράς. Οι μελετητές εδώ, εστιάζουν είτε σε πολιτισμικές ομάδες εκτός του δυτικού πολιτισμού είτε σε ομάδες του δυτικού πολιτισμού οι οποίες αποτελούνται από μειονότητες.

3) Κριτικές προσεγγίσεις που αντλούν πληροφορίες από θεωρήσεις όπως ο μεταδομισμός ή η ψυχανάλυση

Γενικά πρόκειται για μια πολιτικά προσανατολισμένη (αριστερή ή σοσιαλιστική κατά κύριο λόγο) και «από πάνω προς τα κάτω» ιδεολογία. Οι μελετητές που την ασπάζονται επικεντρώνονται στις έννοιες της εξουσίας, της ιδεολογίας και του εαυτού, με τις έρευνές τους να διεξάγονται σε ευρεία κοινωνικά συστήματα. Δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στη συστατική δύναμη του λόγου (constitutive power of discourse) και βασικός στόχος τους είναι ο προσδιορισμός των ευρύτερων συστημάτων νοήματος (broad meaning systems).

4) Προσεγγίσεις που αντλούν το περιεχόμενό τους από την εθνομεθοδολογία και την αναλυτική της συζήτησης

Αυτή η προσέγγιση πρόκειται για ένα συνδυασμό της εθνομεθοδολογίας και της αναλυτικής της συζήτησης (conversation analytic). Η εθνομεθοδολογία έχει σαν κύριο συστατικό μελέτης τις μεθόδους των μελών (members’ methods) τις οποίες θεωρεί ως συγκεκριμένες (και αλγοριθμοποιημένες θα λέγαμε) διαδικασίες τις οποίες ακολουθούν τα δρώντα υποκείμενα προκειμένου να φέρουν εις πέρας τις διάφορες υποθέσεις της καθημερινής ζωής στις οποίες εμπλέκονται. Οι μελετητές που υιοθετούν αυτήν την άποψη θεωρούν πως η κοινωνική τάξη επιτυγχάνεται εξαιτίας του ότι τα δρώντα υποκείμενα ενεργούν σύμφωνα με ένα εσωτερικό σύστημα περιορισμού των κοινωνικών κανονικοτήτων. Σε αντίθεση με αυτή την οπτική, η αναλυτική της συζήτησης επικεντρώνεται στην in situ οργάνωση της επαφής των υποκειμένων και στην τοπική παραγωγή της τάξης. Οι υποστηρικτές αυτής της ανάλυσης θεωρούν τα υποκείμενα ως ενεργά μέλη τα οποία μάλιστα παράγουν και καθορίζουν την τάξη καθώς αλληλεπιδρούν μεταξύ τους.

Όλα αυτά επικρατούσαν μέχρι και τα τέλη του 20ου αιώνα όπου οι κριτικές ή/και αναλύσεις γίνονταν υπό το πρίσμα των φεμινιστικών θεωριών κατά κύριο λόγο. Στο σήμερα όμως, φαίνεται να έχει διαφοροποιηθεί αρκετά ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβάνεται ο φεμινισμός από ένα μεγάλο κοινωνικό σύνολο, και ένα νέο ‘φαινόμενο’ που καλείται «μεταφεμινισμός» έχει αναδυθεί. Η σύστασή του είναι εξαιρετικά ετερόμορφη μιας και μπορεί κανείς να βρει τελείως διαφορετικές, έως και αντιφατικές ίσως, απόψεις. Ο μεταφεμινισμός μπορεί να ανιχνευθεί και να κατανοηθεί καλύτερα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τα οποία έχουν πλέον κυρίαρχο ρόλο στη ζωή πολλών ανθρώπων. Μεταξύ άλλων, ένα χαρακτηριστικό που μπορεί να μελετηθεί είναι ο λόγος που υιοθετείται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, και στην περίπτωσή μας πώς οι fashion vloggers χρησιμοποιούν τις λέξεις στα διάφορα video που ανεβάζουν. Λίγο πιο αναλυτικά:

Μεταφεμινισμός στα μέσα

Σύμφωνα με την Gill, ο μεταφεμινιστικός λόγος που πλέον κυριαρχεί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης χαρακτηρίζεται τόσο από φεμινιστικές όσο και από αντιφεμινιστικές θέσεις, γεγονός που θα μπορούσε να πει κανείς ότι δημιουργεί μια σύγχυση, το λιγότερο. Πρόκειται για ένα λόγο ο οποίος δομείται, συνυπάρχει και προωθεί ανισότητες οι οποίες εντοπίζονται στην εθνικότητα, την τάξη, τη φυλή, την ηλικία αλλά και φυσικά το φύλο (Gill, 2007). Η θηλυκότητα πλέον προωθείται ως μια σωματική ιδιότητα και όχι ως μια κοινωνική ή ψυχολογική κατασκευή. Ένα σέξι γυναικείο σώμα παρουσιάζεται κάτι που κάθε σύγχρονη γυναίκα οφείλει να έχει. Πρόκειται για ένα μέσο επιβολής δύναμης, βρίσκεται σε συνεχή επιτήρηση και κριτική και ως εκ τούτου οφείλει να εναρμονίζεται με τα πρότυπα που προωθούνται. Αυτό φυσικά δεν συμβαίνει με το αντρικό σώμα. Παράλληλα, η σεξουαλικοποίηση του πολιτισμού παίζει νευραλγικό ρόλο στην παραπάνω θεώρηση. Πολλά περιοδικά για παράδειγμα, παρουσιάζουν τις γυναίκες ως πλάσματα που έχουν ανάγκη για συνεχή προσοχή, φροντίδα και που το μόνο πράγμα που τις απασχολεί είναι πώς θα γίνουν ποθητές για τον άντρα. Η εικόνα που δημιουργείται για τις γυναίκες αποτελείται από συνεχή αναζήτηση για ηδονή και φυσικά πρόκειται για ετερόφυλα υποκείμενα που επιδιώκουν την σεξουαλική ικανοποίηση του άντρα ενώ παράλληλα πρέπει να είναι υπεύθυνες οι ίδιες για την αντισύλληψη και την πρόληψη για τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα. Η γυναίκα δεν είναι πλέον ένα αντικείμενο με παθητικό ρόλο αλλά η δράση της είναι πιο ενεργή μιας και η ίδια φαίνεται να προωθεί τον εαυτό της όπως περιγράφηκε παραπάνω. Ακόμη, θα πρέπει να αναφέρουμε πως μέσα από τα μέσα φαίνεται πως όλα τα παραπάνω αποτελούν ελεύθερες ατομικές επιλογές της γυναίκας και οι οποίες μάλιστα της προσδίδουν ένα είδος δύναμης. Βέβαια, αυτές οι ελεύθερες ατομικές επιλογές έρχονται με κάποιο κόστος. Το κόστος είναι η αυτοεπιτήρηση, η αυτοπαρακολούθηση και η αυτοπειθαρχία στις οποίες υποχρεώνονται πλέον οι γυναίκες. Όλα αυτά συνιστούν απαραίτητα συστατικά για μια επιτυχημένη θηλυκότητα. Οι γυναίκες πρέπει να ελέγχουν συνεχώς το μακιγιάζ τους, τις θερμίδες που καταναλώνουν προκειμένου να μένουν στο ‘κανονικό’ τους βάρος, ακόμη πρέπει να ακολουθούν τις συμβουλές για το πώς θα μαγειρέψουν το τέλειο φαγητό, ‘τα πέντε απλά βήματα για να αποκτήσουν τον άντρα των ονείρων τους’ και πολλά άλλα που μπορεί κανείς να βρει σε πληθώρα άρθρων τόσο σε περιοδικά όσο και σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Όπως έχει τονιστεί ήδη στο κείμενο, η θηλυκότητα είναι μια σωματική ιδιότητα και η οποία θα πρέπει να ανταποκρίνεται σε συγκεκριμένες νόρμες. Αυτό συνεπάγεται τη δημιουργία μιας ανάγκης για αλλαγή· μια ολοκληρωτική αλλαγή (extreme makeover). Πολλές τηλεοπτικές σειρές φτιάχνονται με σκοπό να αλλάξουν ριζικά την εμφάνιση της γυναίκας. Η αλλαγή περιλαμβάνει την ενδυμασία, το μακιγιάζ, τα μαλλιά ακόμα και το βάρος ορισμένες φορές. Το γεγονός αυτό ενισχύει ή/και προωθεί ένα συγκεκριμένο πρότυπο θηλυκότητας στο οποίο οι γυναίκες θα πρέπει να προσαρμοστούν.

Οι γυναίκες είναι πλέον ίσες με τους άντρες μιας και πλέον ψηφίζουν, δουλεύουν και γενικά μπορούν να κάνουν ό,τι και ένας άντρας. Ο μεταφεμινισμός αφαιρεί κατά κάποιον τρόπο από το κίνημα κάθε είδους πολιτική συνιστώσα μιας και η έμφαση πλέον δίνεται στην ατομικότητα και όχι στη συλλογικότητα (βασικό συστατικό κάθε πολιτικής θεώρησης) καθώς επίσης και η ισότητα έχει πια επιτευχθεί. Φυσικά αυτό συμβαίνει σε συνδυασμό με το γεγονός πως δε γίνεται κάποια ουσιαστική αναφορά στην πολιτική διάσταση του φαινομένου παρά μόνο τονίζεται η θηλυκότητα ως ιδιότητα του σώματος και τίποτα παραπάνω και την οποία μάλιστα οφείλει να έχει κάθε γυναίκα εντός ορισμένου πλαισίου πάντα. Παράλληλα το στοιχείο της ειρωνείας που διαποτίζει οποιαδήποτε έκφραση σεξισμού ή/και ομοφοβίας καθιστά ιδιαίτερα δύσκολη την αναγνώριση αυτών αφενός και την αντίδραση αφετέρου. Θεωρείται τρόπον τινά δεδομένο πως οι γυναίκες έχουν κερδίσει τον αγώνα τους, κανείς δεν τις αμφισβητεί και η οποιαδήποτε υποτιμητική αναφορά σε αυτές είναι απλώς ‘πλάκα’.

Τέλος, θα πρέπει να αναφέρουμε την ενίσχυση του δίπολου άντρας – γυναίκα / αρρενωπότητα – θηλυκότητα με όρους τόσο φυλετικούς όσο και φυσικούς, κάτι το οποίο μας πηγαίνει πίσω αρκετές δεκαετίες. Σε αυτό καταλυτικό ρόλο έχει παίξει η ραγδαία ανάπτυξη της εξελικτικής ψυχολογίας από τη μια και η εμφάνιση της γενετικής επιστήμης από την άλλη. Το αποτέλεσμα είναι ότι πλέον έχουμε στραφεί στην ύπαρξη και σημασία διαφόρων γονιδίων που καθορίζουν τα χαρακτηριστικά των ανθρώπων. Επιπλέον, υπάρχει μια (άλλοτε σιωπηρή και άλλοτε εμφανής) υποτίμηση της διαμάχης μεταξύ αντρών και γυναικών μέσω της υποτίμησης του φεμινισμού. Πολλοί αναρωτιούνται προς τι αυτή η διαμάχη  μεταξύ των δυο φύλων από τη στιγμή που το φεμινιστικό κίνημα είναι ισχυρό και μάλιστα έχει καταφέρει πολλά; Η απάντηση είναι φυσικά πολύ απλή και βρίσκεται στην εκ γενετής διαφορά των δυο φύλων η οποία είναι φυσικά αδύνατο να αλλάξει. Έτσι αντί να την αρνούμαστε αυτό που πρέπει να κάνουμε είναι να τη δεχτούμε (Gill 2006, 2007).

Θα μπορούσε να πει κανείς πως ο φεμινισμός βρίσκεται παντού στα μέσα. Μια μεγάλη μερίδα της κοινωνίας δεν έχει πρόσβαση στο φεμινιστικό λόγο πέραν των μέσων και ως εκ τούτου καταλήγουν να συνεισφέρουν σε μεγάλο βαθμό στη διαμόρφωση άποψης γύρω από το ζήτημα. Για όλους του λόγους που αναλύθηκαν παραπάνω ο φεμινισμός φαίνεται να δέχεται επίθεση ουσιαστικά από τον ίδιο του τον εαυτό. Ο μεταφεμινισμός μοιάζει να αποτελείται από ένα φεμινιστικό περιτύλιγμα με αντιφεμινιστικό περιεχόμενο κάτι το οποίο εκδηλώνεται ιδιαίτερα στα μέσα.

Δουλεύοντας στο YouTube

Τις τελευταίες δύο δεκαετίες αναπτύσσεται ένα σώμα ιδεών, το οποίο ασχολείται με τις αλλαγές που επιφέρει η ψηφιακότητα στην εργασία. Μια από τις βασικές έννοιες ανάλυσης, αυτής της συζήτησης για την φύση των μετά- βιομηχανικών κοινωνιών είναι αυτή της άυλης εργασίας. Στη παρούσα εργασία θα χρησιμοποιήσουμε, κριτικά, την έννοια της άυλης εργασίας του Maurizzio Lazzarato επεκτείνοντας την με την ανάλυση των Mark Cote και Jeniffer Pybus για την Άυλη Εργασία 2.0 στη νέα συνθήκη του Παγκόσμιου Ιστού, προκειμένου να προσεγγίσουμε την περίπτωση των fashion vloggers. Οι ακαδημαϊκοί διάλογοι περί άυλης εργασίας είναι εκτενείς, όμως δεν είναι σκοπός αυτής της εργασίας η ανάλυση τους. Παρά τις κριτικές που έχουν δεχθεί οι έννοιες αυτές, κατά την γνώμη μας, θεμελιώνουν ένα θεωρητικό πλαίσιο, μέσα στο οποίο μπορούμε να αναλύσουμε τα χαρακτηριστικά της εργασίας των vloggers καθώς και τη συναισθηματική και οικονομική σχέση που δομούν με το κοινό, χρησιμοποιώντας τον έμφυλο λόγο.

Μια νέα μορφή εργασίας η οποία αναδύεται μέσα στα δίκτυα του Παγκόσμιου Ιστού είναι αυτή των fashion vloggers. Στην συνέχεια θα προσπαθήσουμε να αναλύσουμε το περιβάλλον μέσα στο οποίο οι fashion vloggers δουλεύουν και παράγουν το περιεχόμενο τους, το οποίο δεν είναι άλλο από το Youtube. Η πλατφόρμα του Youtube συνιστά το κατεξοχήν εργαλείο για την δημιουργία vlog και αποτελεί τον χώρο μέσα στον οποίο παράγουν, διαμοιράζουν και τελικά μετατρέπουν σε αξία, τα ιστολόγια τους οι vloggers. Οι τρόποι με τους οποίους οι δημιουργοί μετατρέπουν σε εισόδημα τις προτιμήσεις, τα γούστα και τις συναισθηματική οικειότητα που δημιουργούν με το κοινό τους αφορούν την σφαίρα της διαφήμισης. Οι fashion vloggers έχουν τρεις πηγές εσόδων 1. τις διαφημίσεις του Youtube 2. τη χρηματοδότηση από συγκεκριμένες εταιρίες για την προώθηση των προϊόντων τους 3. έσοδα από σειρές προϊόντων που φέρουν την επωνυμία τους και τα οποία πωλούν. Τα έσοδα των διαφημίσεων δεν είναι σταθερά και εξαρτώνται από διαφορετικούς παράγοντες. Σημαντικό είναι να τονίσουμε πως δεν υπολογίζονται με βάση τις επισκέψεις των βίντεο. Πολλές επισκέψεις στο βίντεο ή πολλοί συνδρομητές στο κανάλι ενός vlogger δεν μεταφράζονται αυτόματα σε πολλά χρήματα γι’ αυτούς.

Θα παρουσιάσουμε πολύ συνοπτικά την πολιτική οικονομία του Youtube (Wasko&Erickson 2009) και τους όρους με τους οποίους καλούνται οι fashion vloggers να εργαστούν. Το σύστημα είναι απλό και συγκροτείται από ένα τρίπτυχο, τους διαφημιστές, τους vloggers και το YouTube, το οποίο διαιτητεύει τις συναλλαγές. Ο κάθε διαφημιστής πληρώνει για να προβάλλει τις διαφημίσεις με βάση μια μονάδα μέτρησης: το Κόστος ανά Χιλιάδα (Cost Per Mille ή CPM). Το CPM είναι το ποσό που πληρώνει ο διαφημιστής ανά χίλιες εντυπώσεις της διαφήμισης στο βίντεο. «Εντύπωση» ονομάζεται μια πλήρης προβολή διαφήμισης (Pinsky 2014). Συνήθως οι διαφημίσεις έχουν τη μορφή μικρών βίντεο διάρκειας 30 δευτερολέπτων, τα οποία προβάλλονται πριν την έναρξη του περιεχομένου που θέλει να δει ο χρήστης ή παρεμβάλλονται στο περιεχόμενο που ήδη παρακολουθεί. Το ύψος του CPM εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, για παράδειγμα αυξάνεται τις περιόδους των διακοπών, όταν οι αγορές είναι εντονότερες. Επίσης το CPM εξαρτάται από το είδος του προϊόντος, για παράδειγμα το CPM για διαφημίσεις σπιτιών είναι υψηλότερο από το αντίστοιχο για φαγητό. Μια μέση τιμή, χωρίς να είναι ενδεικτική, που προέκυψε από την έρευνα μας στο διαδίκτυο είναι περίπου $7,68 ανά CPM

Όμως, ένα μικρό ποσοστό των χρηστών του περιεχομένου δημιουργεί «εντυπώσεις», μόλις το 15% δεν επιλέγει να αποφύγει τις διαφημίσεις. Οι παραγωγοί περιεχομένου προκειμένου να υπολογίσουν τα έσοδα τους χρησιμοποιούν μια διαφορετική μονάδα μέτρησης το eCPM (effective CPM). Το αποτελεσματικό Κόστος Ανά Χιλιάδα είναι το ποσό χρημάτων που λαμβάνουν ανά 1000 προβολές του βίντεο που έχουν δημιουργήσει (Pinsky 2014). Η τιμές των CPM και eCPM, τα τελευταία χρόνια, έχουν πτωτικές τάσεις καθώς όσο περισσότεροι vloggers μπαίνουν στην «αγορά» τόσο απλώνεται το διαθέσιμο κεφάλαιο. Η λύση για να ανταπεξέλθουν οι παραγωγοί περιεχομένου σε αυτή την πτωτική τάση είναι όλο και πιο εντατικοί ρυθμοί εργασίας, όλο και πιο συχνά και ποιοτικά βίντεο (Calacanis 2013). Οι υπολογισμοί και οι πληρωμές γίνονται αυτόματα όταν ο vlogger εγγραφεί στην υπηρεσία AdSense, η οποία διαχειρίζεται τις διαφημίσεις. Το ποσό που «παράγουν» οι διαφημίσεις μοιράζεται ανάμεσα στα δύο εμπλεκόμενα μέρη. O παραγωγός του περιεχομένου παίρνει 68% του ποσού των διαφημίσεων. Για κάθε 100$ που παράγει ο vlogger λαμβάνει τα 68$ (Google 2017).

Από το 2012 η εταιρία έθεσε σε χρήση ένα απλούστατο μοντέλο διεπαφής παραγωγών περιεχομένου και διαφημιστών, το οποίο προκάλεσε τον «πυρετό του χρυσού» στο Youtube: Οι δημιουργοί με το πάτημα ενός κουμπιού αποδέχονται την προβολή διαφημίσεων στο περιεχόμενο τους με αντάλλαγμα ποσοστό επί των κερδών. Σύμφωνα με τους New York Times εκατομμύρια τέτοιοι συνεργάτες προσπαθούν να εργαστούν ως vloggers: «από μεγάλες επιχειρήσεις με αποθήκες μέχρι ερασιτέχνες μάγειροι σε μικρές κουζίνες στην Βραζιλία» (Kaufman 2014). Η Google στέλνει το μήνυμα: ελάτε στο youtube, προσελκύστε το κοινό και βγάλτε χρήματα. Στην κορυφή αυτού του σχήματος βρίσκονται διάσημοι vloggers όπως η Ζoella που τον Ιούλιο του 2017 είχε 11 εκατομμύρια εγγεγραμμένους ακολούθους στο κανάλι της ή ο PewDiePie με 56 εκατομμύρια, με τα έσοδα τους να ξεπερνούν τα 4 εκατομμύρια δολάρια τον χρόνο. Δεν θα ήταν υπερβολή να παρομοιάσουμε τη έξαψη του κινήματος των vloggers με τον πυρετό του χρυσού στην μετεμφυλιακές Η.Π.Α στα τέλη του 19ου αιώνα. Youtubers απ’ όλο τον κόσμο συρρέουν στην πλατφόρμα προκειμένου να εξασφαλίσουν γρήγορα από το σαλόνι του σπιτιού τους, μεγάλα εισοδήματα. Η πραγματικότητα όμως δεν είναι τόσο αστραφτερή για όλους. Όπως η Καλιφόρνια δεν έγινε η γη της επαγγελίας για του φτωχούς Αμερικανούς που συνέρρεαν σε αυτή- το αντίθετο μάλιστα έγινε τόπος μόχθου- έτσι και το youtube λειτουργεί ως πλατφόρμα που εκατομμύρια vloggers δουλεύουν ατελείωτες εργατοώρες όμως ελάχιστοι μπορούν όντως να βιοποριστούν από αυτή την εργασία. Η ίδια η εταιρία παραδέχεται πως ανάμεσα στα εκατομμύρια κανάλια μόνο μερικές χιλιάδες μπορούν να φτάσουν εξαψήφιο νούμερο στα κέρδη τους (Kaufman 2014).

 

 

21 Γενάρη: δύο πορείες, δύο κόσμοι

6

του Φύλου Συκής

Αν σας έχουν πεταχτεί τα μάτια έξω από την παρέλαση τόσων μακεδονομάχων στο συλλαλητήριο της Θεσσαλονίκης με αφορμή την ονομασία της Δημοκρατίας της Μακεδονίας, ρίξτε μια ματιά στην άλλη όχθη του Ατλαντικού, όπου δεκάδες χιλιάδες γυναίκες και σύμμαχοί τους έδωσαν το παρόν στη μεγάλη διαδήλωση για τον ένα χρόνο από την ορκομωσία του Τραμπ στην Ουάσινγκτον, καθως και σε πολλές άλλες πόλεις. Από τη μια σκοταδισμός, ματσίλα και εθνικισμός (και κακογουστιά εδώ που τα λέμε) και από την άλλη ανεκτικότητα και ελπίδα.

Οπότε αν κι εσάς μαγκώνεται η καρδιά σας αντικρίζοντας αυτές τις εικόνες…

This slideshow requires JavaScript.

 

… ρίξτε μια ματιά παρακάτω να ισιάξετε:

This slideshow requires JavaScript.

Το σχόλιο της Natalie Portman και το παράδειγμα της Σουηδίας

Natalie-Portman-Golden-Globes-All-Male-Director-Nominees

της Ιωάννας Βακάλη

«Και εδώ είναι οι αποκλειστικά αντρικές υποψηφιότητες για το βραβείο σκηνοθεσίας» ήταν το εύστοχο λακωνικό σχόλιο της ηθοποιού Natalie Portman στην 75η απονομή των βραβείων Χρυσές Σφαίρες φέρνοντας στο προσκήνιο την απογοητευτική πραγματικότητα της υποεκπροσώπησης των γυναικών στα βραβεία και πυροδοτώντας σχόλια και απορίες των απανταχού αδαών «Mα αφού είναι λίγες οι γυναίκες σκηνοθέτιδες, πως είναι δυνατόν να παίρνουν και βραβεία;» .

Το θέμα είχε θίξει παλιότερα η φεμινίστρια θεωρητικός κινηματογράφου Laura Mulvey στο έργο της Οπτικές και άλλες απολαύσεις σημειώνοντας μεταξύ άλλων σε σχέση με τις πρώτες έρευνες της δεκαετίας του 70 για τη γυναικεία παρουσία στον κινηματογράφο (μέχρι τότε οι γυναίκες ήταν σχεδόν αόρατες) «αυτές οι πρώτες μέρες της έρευνας για τη θέση των γυναικών στην ιστορία του κινηματογράφου γρήγορα εδραίωσαν το γεγονός ότι οι γυναίκες είχαν αποκλειστεί από την παραγωγή και τη δημιουργία των ταινιών, πιθανότατα σε βαθμό ανάλογο με τη διαβόητη εκμετάλλευση τους  ως σεξουαλικά αντικείμενα στην οθόνη»

Η υποεκπροσώπηση των γυναικών στη βιομηχανία του κινηματογράφου δεν είναι ένα τυχαίο γεγονός που προκύπτει από το χαμηλό ενδιαφέρον των γυναικών για τον κινηματογράφο, όπως άλλοι θα πουν και για την πολιτική. Αποτελεί το αποτέλεσμα μιας διαρκούς και στοχευμένης αποσιώπησης της γυναικείας φωνής στον κινηματογράφο όπως άλλωστε και σε όλους τους φορείς διαμόρφωσης της κυρίαρχης αντίληψης. Και αυτό πιστοποιείται πλέον από μία σειρά μελετών σε όλες τις προηγμένες χώρες που θέτουν ως εθνική επιδίωξη την ισότητα των ευκαιριών.

Στο πλέον πρόσφατο παράδειγμα, τον Δεκέμβριο του 2017 η UNESCO δημοσιοποίησε μια εξαιρετικά κατατοπιστική έρευνα συνολικής έκτασης 252 σελίδων με θέμα την αποτίμηση της εφαρμογής της Διεθνούς Σύμβασης για την Προστασία και την Προώθηση της Ποικιλομορφίας των Πολιτιστικών Εκφράσεων (2005) με τίτλο (Ανα)Σχηματίζοντας τις Πολιτιστικές Πολιτικές: Προωθώντας τη δημιουργικότητα για την ανάπτυξη.

Το ένατο κεφάλαιο είναι αφιερωμένο στην ισότητα των φύλων και εντάσσεται στον τέταρτο στόχο της Διεθνούς Σύμβασης του 2005 περί ανθρωπίνων δικαιωμάτων και θεμελιωδών ελευθεριών στο χώρο του πολιτισμού. Τα στατιστικά στοιχεία είναι άκρως αποκαλυπτικά της κατάστασης σχετικά με την έμφυλη ανισότητα στην πολιτιστική δημιουργία διεθνώς. Συγκεκριμένα για τον χώρο του κινηματογράφου, μόλις μία στις πέντε κινηματογραφικές ταινίες στην Ευρώπη σκηνοθετείται από γυναίκα, ενώ μόλις το 16% των επιδοτούμενων κινηματογραφικών ταινιών στην Ευρώπη καταλήγει σε σκηνοθέτιδες και το υπόλοιπο 84% σε άντρες σκηνοθέτες. Το καθεστώς μερικής απασχόλησης, εξάλλου, είναι γένους θηλυκού και στον χώρο του πολιτισμού: 27,7% για τις γυναίκες έναντι 17,5% για τους άνδρες συναδέλφους τους. Τον Ιούλιο του 2017 ο δημόσιος φορέας ραδιοτηλεόρασης της Μεγάλης Βρετανίας (BBC) αποκάλυψε ότι μόλις το ένα τρίτο των 96 ατόμων με τις υψηλότερες χρηματικές απολαβές ήταν γένους θηλυκού.

Σε μελέτη που πραγματοποιήθηκε στην Αυστρία, σημειώνεται ότι παρόλο που γυναίκες συνιστούν περίπου το 40% των σπουδαστών κινηματογραφικών ακαδημιών, τελικά στη βιομηχανία του κινηματογράφου παραμένουν ελάχιστες. Οι γυναίκες αποτελούν μόλις το ένα τέταρτο του συνόλου των αυστριακών σκηνοθετών και σεναριογράφων, ενώ το ποσοστό τους στον τομέα της παραγωγής είναι ακόμη μικρότερο. Η ανάλυση της FC Gloria, ενός δικτύου γυναικών στην αυστριακή βιομηχανία κινηματογράφου και οπτικοακουστικών μέσων, σε σχέση με την κατανομή χρηματοδοτικών πόρων μεταξύ ανδρών και γυναικών σε τρεις καίριους τομείς του κινηματογράφου – σενάριο, σκηνοθεσία και παραγωγή- μεταξύ του 2011 και 2015, αποκάλυψε μία αδιαμφισβήτητη ασυμφωνία. Μόλις το 22% όλων των κρατικών επιχορηγήσεων για τον κινηματογράφο δόθηκε σε ταινίες γυναικών σκηνοθετριών, σεναριογράφων και παραγωγών. Η διαφορά ήταν ακόμη μεγαλύτερη για τις τηλεταινίες, όπου μόνο το 12% της χρηματοδότησης κατανεμήθηκε σε παραγωγές όπου συμμετείχε γυναίκα σε μία τουλάχιστον από τις τρεις δημιουργικές θέσεις.

Και βεβαίως δεν είναι μόνο η Αυστρία που προβάλλει μέσω ερευνών την εθνική υποεκπροσώπηση των γυναικών σε δυναμικές κινηματογραφικές θέσεις. Πολλές ακόμη χώρες όπως η Βραζιλία, η Γερμανία, ο Καναδάς, η Γεωργία έχουν να επιδείξουν τη δική τους πραγματικότητα σε σχέση με την άνιση εκπροσώπηση των γυναικών στον χώρο του κινηματογράφου και της τηλεόρασης. Απίστευτη φωτεινή εξαίρεση αποτελεί η Σουηδία.

Ήταν το 2013 κατά τη διάρκεια της πεντηκοστής επετείου του Ινστιτούτου Σουηδικού Κινηματογράφου (SFI), όταν η Anna Serner, ανώτατο διοικητικό στέλεχος του Ινστιτούτου, ανακοίνωσε αυτό που έγινε γνωστό ως «Στόχος 50/50 μέχρι το 2020» στο Κινηματογραφικό Φεστιβάλ Καννών. Εντελώς αναπάντεχα, ο στόχος επιτεύχθηκε το 2015 κιόλας, κάνοντας τη Σουηδία την πρώτη χώρα στον κόσμο που κατάφερε φυλετική ισότητα στην κυβερνητική χρηματοδότηση ταινιών. Αυτή η αξιοσημείωτη κατάκτηση επιτεύχθηκε με συστηματική στρατηγική, σύμφωνα με την οποία αναγνωρίστηκαν και μελετήθηκαν οι πιο κοινές παρεξηγήσεις και παρανοήσεις που εκλογικεύουν τη φτωχή παρουσία των γυναικών στην βιομηχανία του κινηματογράφου, ειδικά σε δημιουργικούς ρόλους –κλειδιά, ενώ εκπονήθηκαν σχέδια δράσης στοχευμένα σε κάθε μία από αυτές τις παρεξηγήσεις.

Μεταξύ των πρωτοβουλιών που συμπεριλήφθηκαν στην στρατηγική ήταν και οι ακόλουθες: μια ηλεκτρονική σελίδα με το όνομα Σκανδιναβές Γυναίκες στον Κινηματογράφο με στόχο να ενισχύσει την ορατότητα των γυναικών που εργάζονται στον χώρο του κινηματογράφου, ένα πρόγραμμα καθοδήγησης γνωστό ως «Mοviement», το οποίο στοχεύει να βοηθήσει τις γυναίκες σκηνοθέτιδες να αναπτύξουν ηγετικές ικανότητες και στρατηγικές καριέρας, πλείστα ερευνητικά σχέδια τα οποία προάγουν την αποδοχή της ισότητας μεταξύ των νέων σκηνοθετών, γυναικών και ανδρών, καθώς και ενίσχυση του τρέχοντος ελέγχου των χρηματοδοτικών αποφάσεων.

Πιστεύοντας ακράδαντα ότι η στόχευση στην ισότητα των φύλων συνδυάζεται με την ποιότητα, η Serner επισημαίνει ότι οι ταινίες που χρηματοδοτούνται από την SFI προβάλλονται στα διεθνή φεστιβάλ περισσότερο από ποτέ και επίσης κερδίζουν περισσότερα βραβεία. Και πολλές από αυτές τις ταινίες είναι από γυναίκες σκηνοθέτιδες. Πιστεύει πως όσο μεγαλύτερη ποικιλία φωνών που αφηγούνται ιστορίες στο σινεμά και όσο περισσότερο οι ταινίες καθρεπτίζουν την κοινωνία με όλες της τις ποικιλομορφίες τόσο περισσότερο ποιοτικό γίνεται το ίδιο το σινεμά. Δεν πιστεύει σε ποσοστώσεις ως λύση στη φυλετική ανισότητα. «Δεν κάνουμε ποσοστώσεις» υποστηρίζει, εξηγώντας πως το κριτήριο προτεραιότητας για τις χρηματοδοτικές αποφάσεις είναι πάντοτε η ποιότητα.

Ως μέρος της συνεχούς εργασίας για την προβολή της ισότητας των φύλων, το SFI ανακοίνωσε ένα καινούργιο σχέδιο δράσης τον Ιούλιο του 2016, τον Στόχο 2020: Η ισότητα των φύλων στην κινηματογραφική παραγωγή, μπροστά και πίσω από την κάμερα.

Επανερχόμενοι στην έρευνα της UNESCO, στο ίδιο κεφάλαιο της έρευνας, προτείνονται τέσσερις βασικοί άξονες για την αντιμετώπιση του χάσματος μεταξύ γυναικών και ανδρών στον χώρο του πολιτισμού: Η ένταξη της διάστασης του φύλου σε όλες τις πολιτικές και δράσεις στον πολιτιστικό τομέα, η ποσοτική και ποιοτική αναβάθμιση της στατιστικής καταγραφής της συμμετοχής των δύο φύλων στο χώρο του πολιτισμού, η διασφάλιση της ισότιμης πρόσβασης ανδρών και γυναικών σε χρηματοδότηση, καθώς και σε λοιπές ευκαιρίες δημιουργίας, απασχόλησης και προβολής και τέλος η ουσιαστική υποστήριξη των γυναικών ως δημιουργών και παραγωγών σύγχρονων πολιτιστικών εκφράσεων.

Το παράδειγμα της Σουηδίας, άλλωστε, συνιστά την απόδειξη ότι είναι εύκολα εφικτός ο στόχος της ισοτιμίας, αρκεί να υπάρχει ειλικρινής θέληση και στοχευμένες προς αυτή την κατεύθυνση δράσεις.

 

Βιβλιογραφία και πηγές:

Mulvey L.(2004), Οπτικές και άλλες απολαύσεις, Παπαζήσης, Αθήνα

Koening Kurt B.,(1989) Women Directors, The Emergence of a New Cinema, Greenwood Publishing Group, New York

http://unesdoc.unesco.org/images/0026/002605/260592e.pdf 

http://www.isotita.gr/ethniko-programma-drasis/

http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/natalie-portman-golden-globes-all-male-nominees-directors-oprah-video-a8147166.html

My dress is not a yes! Η Sabbat απαντά στο μισογύνικο άρθρο του Βίδου

my dress is not a yes

Μια οφειλόμενη απάντηση

Ο Κοσμάς Βίδος, που από την στήλη του στο ΒΗΜΑgazino κατακεραύνωνε την επιλογή των γυναικών να φορέσουν ζεστά παπούτσια το χειμώνα και τις καλούσε να κυκλοφορούν με γόβες -προσεκτικά καθαρισμένες ώστε να μη φαίνεται η λάσπη από την βροχή, βρίσκει φιλόξενο απάγκιο σε όλα τα έντυπα του νεοφιλελευθερισμού και του νεοσυντηριτικού χιπστερισμού. Σε πρόσφατο άρθρο του στο Protagon αυτός ο διαβόητος μισογύνης πήρε τη θέση που περιμέναμε και στην υπόθεση των αποκαλύψεων των περιστατικών σεξουαλικής παρενόχλησης στο Hollywood, δίνοντας μαθήματα mansplaining για ακόμη μία φορά.

Στο συγκεκριμένο άρθρο υποστηρίζει ότι το δικαίωμα – ή όχι – των ηθοποιών του Hollywood να καταγγείλουν την σεξιστική βία και παρενόχληση εξαρτάται από το πόσο μέτρα ύφασμα φοράνε, αν το ντεκολτέ τους είναι βαθύ και αν είναι τα τακούνια τους ψηλά. Φαίνεται, λοιπόν, πως οι γυναίκες έχουν δικαίωμα να μιλάνε υπό προϋποθέσεις. Σύμφωνα με τον Βίδο, αν μια γυναίκα ντύνεται, κατά αυτόν, “προκλητικά” αποδέχεται το ρόλο της ως σεξουαλικό αντικείμενο και τίποτα παραπάνω, και άρα δεν έχει δικαίωμα να μιλήσει. Μα και εκείνες που μίλησαν βρέθηκαν κατηγορούμενες στο χαοτικό και κυριαρχικό πατριαρχικό του ντελίριο γιατί δεν μίλησαν εγκαίρως. Τελικά, κύριε Βίδο, υπάρχει κάτι που μπορούμε να κάνουμε καλά ή καλά θα κάνουμε να σωπάσουμε επιτέλους;

Απαντώντας κωδικά – καθώς δεν του αξίζει ούτε ένα λεπτό παραπάνω από τον πολύτιμο χρόνο μας.

My dress is not a yes!

Μία από τις πλέον βασικές πλευρές της κουλτούρας του βιασμού και του σεξισμού είναι η αντίληψη πως οι γυναίκες που ντύνονται “προκλητικά”, σύμφωνα με τα θρησκευτικά και πατριαρχικά ήθη -γιατί στην πραγματικότητα δεν έχει τίποτα το προκλητικό το γυμνό ανθρώπινο σώμα, είναι “τσούλες” και άρα τα “γυρεύει ο κώλος τους”. Στο άρθρο αναπαράγεται με τον πιο χυδαίο τρόπο η αντίληψη αυτή που υποστηρίζει ότι η σεξουαλικότητα της γυναίκας υποβιβάζει την αξία της ως ον. Για να έχει δικαίωμα να ακουστεί πρέπει να ευθυγραμίζεται με τις στυλιστικές και ηθικές απόψεις του κάθε Κοσμά Βίδου. Με την ίδια λογική, βέβαια, είναι το μήκος της φούστας μας ο κυρίαρχος παράγοντας για το αν θα πέσουμε θύματα βιασμού ή σεξουαλικής παρενόχλησης και στο κάτω κάτω φταίμε εμείς για τον σεξισμό που δεχόμαστε, και όχι το σύστημα που τον αναπαράγει.

Δεν δεχόμαστε υποδείξεις από τους (εν δυνάμει) δράστες των παραβιαστικών, σεξιστικών συμπεριφορών ως προς το πότε και πως θα μιλήσουμε!

Οι δολοφονημένες από άντρες, πατεράδες και συντρόφους αδερφές μας, οι κακοποιημένες με χίλιους τρόπους αδερφές μας, δεν σας το επιτρέπουν. Το πλαίσιο της πατριαρχίας επιβάλλει και ενισχύει το νόμο της σιωπής γύρω από την καταπάτηση του συνόλου των δικαιωμάτων των γυναικών, σιωπή από την οποία κομίζει οφέλη το κεφάλαιο και οι άντρες. Η βία που ασκείται στα σώματα και στη σκέψη μας είναι καθημερινή και παγκόσμια. Για να σπάσουμε τη σιωπή και να μιλήσουμε είναι αναγκαία η δύναμη που αντλούμε από τη συλλογικότητα. Η επάνοδος των φεμινισμών, που διεκδικεί ξανά και ξανά την απελευθέρωση και τη χειραφέτηση του μισού πληθυσμού των ανθρώπων, προσφέρει το πλαίσιο για την άρνηση της καταπίεσης.

Το γνωρίζουμε ότι απειλούνται τα προνόμια σας, κύριε Βίδο. Προνόμια που πηγάζουν από το φύλο σας, τη φυλή σας και την τάξη σας. Και σας διαβεβαιούμε ότι θα απολαύσουμε την ημέρα που δεν θα έχετε κανένα.

Sabbat – Burn the Rich not the Witch.

Στο link το επίμαχο άρθρο (εδώ). Η απάντησή μας έχει σταλεί στο protagon με την απαίτηση να δημοσιευτεί.

Πηγή: Sabbat – Burn the Rich not the Witch

 

 

Εμπειρίες γυναικών: η χρήση της γυναικολογικής καρέκλας

gender and technology3

Προερχόμενοι και προερχόμενες από διαφορετικά επιστημονικά πεδία, οι συγγραφείς των παρακάτω κειμένων συναντηθήκαμε ως συμφοιτητές και συμφοιτήτριες του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών Ιστορία και Φιλοσοφία των Επιστημών και της Τεχνολογίας, διατμηματικού μεταπτυχιακού μεταξύ των τμημάτων Ιστορία και Φιλοσοφία των Επιστημών του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και της Σχολής Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Κατά το εαρινό εξάμηνο της χρονιάς 2016-2017, παρακολουθήσαμε το σεμινάριο Φύλο και Τεχνολογία, με καθηγήτρια την κ. Μαρία Ρεντετζή. Έχοντας μελετήσει, κατά τη διάρκεια του εξαμήνου, ποικιλία άρθρων σχετικά με το ζήτημα, επέλεξε ο καθένας και η καθεμιά μας το θέμα της εξαμηνιαίας εργασίας του. Εξαίρεση αποτελεί η Θέμις Κανετάκη, της οποίας το θέμα αποτελεί μέρος διπλωματικής εργασίας. Οι εργασίες αυτές παρουσιάστηκαν στις 8 Νοεμβρίου 2017 σε ημερίδα που διοργανώθηκε στη σχολή ΙΦΕ και είχε τίτλο Σουτιέν, Γυναικολογικές Καρέκλες και Πλυντήρια: Τι σχέση έχει το φύλο με την τεχνολογία. Περιλήψεις των εργασιών αυτών παρουσιάζονται στα παρακάτω κείμενα.

***

της Αντιγόνης Λαζοπούλου

Σε μια προσπάθεια κατανόησης του γυναικείου βιώματος κατά την γυναικολογική εξέταση, επιλέξαμε να εστιάσουμε στην μελέτη της γυναικολογικής καρέκλας, την οποία στο σύνολο της εργασίας την προσεγγίζουμε ως τέχνημα. Θέτοντας ως βασικό σημείο αναφοράς τις μεθοδολογικές και θεωρητικές αφετηρίες των Σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας αλλά και της Κοινωνιολογίας της επιστημονικής γνώσης και τις προσεγγίσεις της Κοινωνικής Κατασκευής της Τεχνολογίας, η αναζήτηση του νοήματος του τεχνήματος της γυναικολογικής καρέκλας θα αναζητηθεί στην ετερογένεια των κοινωνικών αλληλεπιδράσεων και στις κοινωνικότητες που αυτό εγγενώς εμπεριέχει.

Ο L. Winner στο άρθρο του «Do artifacts have politics», χρησιμοποιώντας ως μεθοδολογία την μελέτη περιπτώσεων από το πεδίο της ιστορίας της τεχνολογίας, επιχειρηματολογεί ότι τα τεχνουργήματα περιέχουν εγγενώς πολιτικές ποιότητες, δηλαδή συγκεκριμένες μορφές εξουσίας και ισχύος, με σκοπό να καταδείξει τα κοινωνικοοικονομικά συστήματα τα οποία εγγράφουν στο εσωτερικό τους καθώς και τις κοινωνικές συνθήκες μέσα στις οποίες διαμορφώθηκε ο σχεδιασμός, η ανάπτυξη αλλά και η χρήση τους. Με τον όρο τεχνολογία, εννοεί οποιοδήποτε μοντέρνο πρακτικό τεχνούργημα, διάταξη και σύστημα, ενώ με τον όρο πολιτική τις διαπραγματεύσεις εξουσιών και ισχύος.

Σκοπός λοιπόν της παρούσας μελέτης, είναι η ανίχνευση και ανάδειξη των κοινωνικοτήτων και κοινωνικών σχέσεων που αποτυπώνονται στον σχεδιασμό και χρήση της γυναικολογικής καρέκλας και καθορίζουν και νοηματοδοτούν το γυναικείο βίωμα. Έτσι σε ένα πρώτο επίπεδο, θα προσπαθήσουμε να παρουσιάσουμε συνοπτικά την σχετική συζήτηση όπως αυτή προκύπτει από την σύγχρονη διεθνή βιβλιογραφία, στην συνέχεια θα εστιάσουμε στην ανάδειξη της σχέσης  του σχεδιασμού της γυναικολογικής καρέκλας και της επιτελεστικότητας του φύλου, ενώ στο τελευταίο μέρος, θα συζητήσουμε τα αποτελέσματα της περιορισμένης έρευνας μέσω ερωτηματολογίου που πραγματοποιήσαμε κατά την συγγραφή της εργασίας.

Μέρος Α’

Στο άρθρο «Women’s Experiences of Pelvic Examination: An Interview Study» (Oscarsson M. et. al.: 2009) παρατίθεται το ζήτημα της έκθεσης του γυναικείου σώματος κι η δυσκολία της γυναίκας να αποχωρήσει από τη γυναικολογική καρέκλα ακόμη κι όταν νιώθει άβολα και πρέπει να υπερασπιστεί το σώμα της απέναντι στην κριτική του γιατρού. Ένα εξίσου σημαντικό σημείο πέρα από το φύλο του γιατρού, το οποίο παίζει καθοριστικό ρόλο, είναι η διαδικασία στην οποία υποβάλλεται η γυναίκα πριν την επίσκεψη, όπου καλείται να καθαρίσει το σώμα της εξ αιτίας της επερχόμενης εξέτασης και να επιλέξει συγκεκριμένα ρούχα που θα εξυπηρετήσουν το γυναικολογικό έλεγχο. H επίσκεψη στο γυναικολόγο μετατρέπει το γυναικείο σώμα σε πρόβλημα που μπορεί να λυθεί, να αναλυθεί και να αξιολογηθεί αντικειμενικά, γεγονός που καθιστά το βίωμα των γυναικών «προβληματικό», ενώ ταυτόχρονα η σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ ασθενή – γιατρού αναδεικνύεται σε παράγοντα κομβικής σημασίας.

Στο άρθρο «Women’s experiences of the gynecologic examination: factors associated with discomfort» (Hilden M. et. al.: 2003) γίνεται σαφές πως ανάλογα με την ηλικιακή ομάδα και τις σεξουαλικές εμπειρίες των ασθενών αλλάζει και διαμορφώνεται η εμπειρία της επίσκεψης. Το αίσθημα άγχους και ντροπής συνδέεται τις περισσότερες φορές είτε με ανατομικές ιδιαιτερότητες ή έλλειψη εμπειρίας από τη συγκεκριμένη διαδικασία, είτε με περιστατικά σεξουαλικής κακοποίησης τα οποία οι ασθενείς δε συζητούν με το γιατρό. Ταυτόχρονα στη μελέτη αυτή επαναδιατυπώνεται ο φόβος για την κριτική που μπορεί να υποστεί η ασθενής από το γιατρό για το σώμα της ή/και τη σεξουαλική της ζωή.

Τέλος, στο άρθρο με τίτλο: «Gender and the Gynecological Examination: Women’s Identities in Doctors’ Narratives» (Galasinski D. et. al.: 2007) οι συγγραφείς υπογραμμίζουν πως η βιβλιογραφία δίνει έμφαση στο φύλο του γιατρού, δεν δίνεται όμως έμφαση στο φύλο της ασθενούς. Φαίνεται μάλιστα πως δεν υπάρχει καθόλου χώρος στο ιατρείο για το φύλο κι οι γυναίκες φαίνεται συστηματικά να απο-σεξουαλικοποιούνται κατά τη διάρκεια της εξέτασης. Το βασικό επιχείρημα του άρθρου είναι ότι το φύλο της ασθενούς όχι μόνο απουσιάζει αλλά κατασκευάζεται από τον άντρα γυναικολόγο την ίδια στιγμή που αυτός κατασκευάζει το δικό του.

Μέρος Β’

Το αρνητικό βίωμα των γυναικών στη διάρκεια της γυναικολογικής εξέτασης έχει συσχετιστεί στην βιβλιογραφία και με το σχεδιασμό της γυναικολογικής καρέκλας. Στο άρθρο «The Androchair: Performing Gynaecology through the Practice of Gender Critical Design» (Ehrnberger K. et. al.:2017) συσχετίζουν το βίωμα και την καρέκλα με την επιτελεστικότητα του φύλου, καθώς και μια διατύπωση εναλλακτικής μορφής του τεχνουργήματος, τονίζοντας πως παρά τις συνεχείς απαιτήσεις στο πεδίο του design το συγκεκριμένο τεχνούργημα δεν έχει αμφισβητηθεί εδώ και 100 χρόνια.

Ξεκινώντας από την παραδοχή ότι η επιστήμη της γυναικολογίας είναι εγγενώς έμφυλη πρακτική καθώς βασίζεται στην εξουσία των αντρών πάνω στα γυναικεία σώματα υιοθετούμε την θέση των συγγραφέων ότι το design της καρέκλας οφείλει να προσληφθεί ως μία συνεχής κοινωνική διαδικασία που φτάνει πέρα από την υλικότητα και εγγράφει αφηγήσεις σχετικές με το ποιος έχει εξουσία και ποιος όχι.

Οι έννοιες του doing genderκαι της επιτελεστικότητας του φύλου όπως προτείνεται από την Butler, αποτελούν βασικά στοιχεία του επιχειρήματος των συγγραφέων σχετικά με το φύλο, την γυναικολογική εξέταση και το τεχνούργημα. Μέσω αυτών προσεγγίζεται η έννοια του φύλου όχι ως κάτι που «είναι», αλλά ως κάτι που κατασκευάζεται, διατηρείται και μετασχηματίζεται κοινωνικά. Παράλληλα η έννοια της επιστελεστικότητας του φύλου παρέχει έναν τρόπο κατανόησης των άκαμπτων ρυθμιστικών πλαισίων που καθοδηγούν τις πράξεις του υποκειμένου. Η τακτική επίσκεψη στο γυναικολόγο είναι μία πράξη κατά την οποία επιτελείται το φύλο. Καθώς η υλικότητα κατευθύνει τις πράξεις και τις σκέψεις μας, η γυναικολογική καρέκλα είναι μία υλικότητα που συμβάλλει στο κανονιστικό πλαίσιο μέσα στο οποίο δρούμε ως υποκείμενα. Έτσι, εάν η γυναικολογική εξέταση αντιμετωπιστεί ως μία παράσταση που αποτελείται από την ασθενή, τις υλικότητες (καρέκλα, εργαλεία), το σκηνικό του γυναικολογικού γραφείο, μπορούμε να φανταστούμε ότι οι πολλαπλές αλληλεπιδράσεις των παραπάνω μπορούν να καταλήξουν σε πολλαπλές αφηγήσεις.

Οι συγγραφείς εστιάζουν στα βιώματα των γυναικών που σχετίζονται με την χρήση της καρέκλας διαβάζοντας το design ως οπτική γλώσσα, με σκοπό την αποδόμησή του και την ανάδειξη των ιεραρχικών και έμφυλων αξιών που το συγκροτούν. Η μεθοδολογία που ακολουθούν βασίζεται στις συνεντεύξεις χρηστών της γυναικολογικής καρέκλας, δηλαδή γυναίκες ασθενείς και ιατρικό προσωπικό. Ταυτόχρονα, παίρνουν συνεντεύξεις από άντρες ασθενείς κι ιατρικό προσωπικό αναζητώντας την εμπειρία εκείνη που θα μπορούσε να συγκριθεί με την γυναικολογική εξέταση.

Καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι η εξέταση αυτή είναι η εξέταση για τον προστάτη, και κατασκευάζουν μία καρέκλα Androchair που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την εξέταση αυτή. Η καρέκλα, είναι σχεδιασμένη έτσι ώστε να μεταφέρει στον ασθενή τις δυσάρεστες εμπειρίες που έχουν αναφέρει οι ερωτηθείσες γυναίκες, όπως είναι η δυσκολία ισορροπίας στην άκρη της καρέκλας, ο περιορισμός των κινήσεων κι η αδυναμία παρέμβασης κατά τη διάρκεια της εξέτασης.

Τα αποτελέσματα της έρευνας καθώς κι η ίδια η καρέκλα παρουσιάστηκαν σε ένα σεμινάριο του Swedish Centre for Architecture and Design στη Στοκχόλμη, στις 8 Μάρτη 2013. Σκοπός της παρουσίασης αυτής ήταν να ξεπεράσει η συζήτηση σχετικά με την γυναικεία εμπειρία στο γυναικολόγο τα ακαδημαϊκά όρια και να εισέλθει στο δημόσιο χώρο. Η κατασκευή της Androchair συνέβαλε στο να γίνουν ορατά τα βιώματα των γυναικών από την καρέκλα του γυναικολόγου, καθώς υπέδειξε τις νόρμες που η γυναικολογική καρέκλα ενσωματώνει. Η αντιμετώπιση του design ως έμφυλη πρακτική, χρησιμοποιήθηκε ως βάση για την αναζήτηση εναλλακτικών σχεδίων, που δεν θα ακολουθούν κανονικότητες και απαιτήσεις για το πώς πρέπει να είναι ένα γυναικείο σώμα ενώ ταυτόχρονα δεν θα ενσωματώνουν ιεραρχικές σχέσεις μεταξύ εξεταστή/εξετάστριας –εξεταζόμενου/ης.

Μέρος Γ’

Τα ερωτηματολόγια απαντήθηκαν από 140 γυναίκες ηλικίας 15-40+. Ακολουθούν επιγραμματικά τα αποτελέσματα-συμπεράσματα.

  • Τουλάχιστον μία φορά το χρόνο επισκέπτεται το γυναικολόγο το 80% των ερωτηθέντων, υπογραμμίζοντας το γεγονός πως η διαδικασία αυτή έχει ενσωματωθεί στην καθημερινότητα της γυναίκας που ζει στην Ελλάδα το 2017, δεδομένου ότι το 85% των γυναικών δεν έχει κάποιο διαγνωσμένο πρόβλημα που να επιτάσσει την τακτική και συχνή επίσκεψη στο γιατρό.
  • Ένα τέταρτο μόνο των γυναικών έχουν γυναίκα γυναικολόγο, ενώ το συντριπτικό 75% έχει άντρα. Ταυτόχρονα το 65% δεν έχει προτίμηση στο φύλο του/της γιατρού.
  • Η αξιολόγηση της επίσκεψης βαθμολογήθηκε κατά μέσο όρο με 3,6 (1-εξαιρετικά άβολη, 5-εντελώς άνετη). Όμως, το 15% των ερωτηθέντων έχουν βαθμολογήσει την επίσκεψη με 1 και 2. Έτσι συμπεραίνουμε πως για πολλές γυναίκες που δεν αρνούνται και επαναλαμβάνουν την εξέταση χωρίς αντίσταση, αποτελεί αρνητικό βίωμα.
  • Στην ερώτηση αν η καρέκλα του γυναικολόγου αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της γυναικολογικής εξέτασης, απαντήθηκε θετικά κατά 75% και αρνητικά κατά 25%. Η ανάγνωση αυτού του αποτελέσματος οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η γυναικολογική εξέταση συνδέεται με ένα τεχνούργημα και για μεγάλο ποσοστό γυναικών, δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς αυτό.
  • Η εμπειρία της χρήσης της γυναικολογικής καρέκλας (αξιολόγηση όπως πριν 1-5) αξιολογήθηκε με μέσο όρο 2,9, δηλαδή άβολη. Αξίζει να αναφέρουμε ότι 17 από τις 140 γυναίκες νιώθουν εξαιρετικά άβολα όταν χρησιμοποιούν την καρέκλα και άλλες 40 αρκετά άβολα.
  • Αντίστοιχα με την χρήση της καρέκλας ζητήσαμε να αξιολογηθεί η διαδικασία που απαιτείται πριν την τοποθέτηση του γυναικείου σώματος πάνω σε αυτή (απογύμνωση του σώματος από την μέση και κάτω, τοποθέτηση καλύμματος που να καλύπτει το γυμνό σώμα, διάνυση κάποιας, μικρής συνήθως, απόστασης μέχρι να βρεθεί η γυναίκα μπροστά στην καρέκλα, ανέβασμα σε αυτήν), παίρνει βαθμολογία 3. Ο συνδυασμός των δύο τελευταίων απαντήσεων, δείχνει πως όχι μόνο το να βρίσκεται η γυναίκα πάνω στην καρέκλα, αλλά κι η διαδικασία που απαιτείται από το ίδιο το τεχνούργημα ώστε να καταστεί αυτό λειτουργικό, αποτελούν μία δυσάρεστη εμπειρία.
  • Στην ερώτηση εάν πιστεύουν πως η καρέκλα θα μπορούσε να έχει άλλη μορφή, το 41,4% απάντησε ναι, το 28,6% όχι και το 30% δεν μπορώ να απαντήσω. Η πλειοψηφία των γυναικών πιστεύουν πως η μορφή που έχει σήμερα η καρέκλα είναι η μοναδική δυνατή. Ενδιαφέρον παρουσιάζει πως 42 από τις 140 πιστεύουν ότι δεν μπορούν να απαντήσουν την ερώτηση.
  • Η τελευταία ερώτηση αφορά το εάν θα μπορούσε να έχει η γυναικολογική καρέκλα μορφή που θα βελτίωνε την εμπειρία της επίσκεψης. Έχοντας ήδη απαντήσει στη συντριπτική πλειοψηφία τους πως η καρέκλα αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της επίσκεψης, είναι πολύ σημαντικό για να σκιαγραφήσουμε πως εκλαμβάνουν οι ίδιες οι χρήστριες τις δυνατότητες του τεχνουργήματος, το συμπέρασμα από αυτή την τελευταία ερώτηση. Το 52,9% απάντησε ναι, θα μπορούσε η καρέκλα να έχει μορφή που θα βελτίωνε την εμπειρία τους, το 22,1% όχι και το 25% δεν μπορεί αν απαντήσει στην ερώτηση.

Αναλύοντας τα αποτελέσματα ανά ηλικία, σημειώνει ενδιαφέρον ότι οι γυναίκες που ανήκουν στην ηλικιακή ομάδα 15-25, έχουν προτίμηση στο φύλο του/της γυναικολόγου τους, σε αντίθεση με τις ηλικίες 30-40+ που μόνο σε ποσοστό 18,4% έχουν τέτοια προτίμηση.

Επίσης, οι γυναίκες ηλικίας 30-40+ θεωρούν σε ποσοστό χαμηλότερο του γενικού (36,8%) πως η γυναικολογική καρέκλα θα μπορούσε να έχει άλλη μορφή σε αντίθεση με τις γυναίκες ηλικίας 15-25% έδωσαν καταφατική απάντηση σε ποσοστό 46,4%. Επιπλέον, οι ηλικίες 15-25 απαντούν σε ποσοστό 57,1% πως μία διαφορετική μορφή καρέκλας θα μπορούσε να βελτιώσει την εμπειρία της επίσκεψης, ενώ οι ηλικίες 30-40+ έδωσαν αυτή την απάντηση σε ποσοστό 44,7%.

Κλείνοντας θα θέλαμε να επισημάνουμε ότι η μελέτη αυτή αποτελεί περισσότερο σημείο εκκίνησης, καθώς προσπαθεί να εντοπίσει και να θέσει τις προβληματικές, παρά μια ολοκληρωμένη προσπάθεια παρουσίασης του πολύπλοκου ζητήματος του γυναικείου βιώματος σε σχέση με την γυναικολογική εξέταση. Επιπλέον, θεωρούμε απαραίτητο να τονίσουμε ότι από την μελέτη απουσιάζει η ανάδειξη της σχέσης φύλου, τεχνολογίας και αναπηρίας, παρότι θεωρούμε εξαιρετικής σημασίας τα ζητήματα προσβασιμότητας και ανάλογου σχεδιασμού της γυναικολογικής καρέκλας. Παρά το γεγονός ότι στο ερωτηματολόγιο μας δε συμπεριλάβαμε τέτοιου τύπου ερωτήσεις, υπήρξε ένας μικρός αριθμός συμμετοχής γυναικών με περιορισμένη κινητικότητα που ανέδειξε αυτά τα θέματα.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Ehrnberger, K., Räsänen, M., Börjesson, E., Hertz, A., Sundbom, C., (2017), The Androchair: Performing Gynaecology through the Practice of Gender Critical Design, The Design Journal, An International Journal for all Aspects of Design, 20(2), pp. 181-198

Galasinski, D., Ziolokowska, J., (2007), Gender and the Gynecological Examination, Women’s Identities in Doctors’ Narratives , Qual Helath Res, 17(4), pp. 477-488

Hilden, M., Sidenius, K., Langhoff-Roos, J., Wijma, B., Schei, B., (2003), Women’s experiences of the gynecologic examination: factors associated with discomfort, Acta Obstetricia et Gynecologica Scandinavica, 82(11), pp. 1030-1036

Oscarsson, M., Benzein, E. (2002),Women’s Experiences of Pelvic Examination: An Interview Study, Journal of Psychosomatic Obstetrics & Gynecology, 23(1), pp. 17-25

Winner,L., (1986),The whale and the reactor: a search for limits in an age of high technology, University of Chicago Press

 

Αποχαιρετώντας το 2017 με φεμινιστικές εικόνες

φωτό 2

της Λίνας Φιλοπούλου

Το 2017 γυναίκες σε όλο τον κόσμο οργάνωσαν διαμαρτυρίες ενάντια σε καθετί που απειλεί τα δικαιώματά μας, από την έμφυλη ανισότητα και την ενδοοικογενειακή βία μέχρι τον καθημερινό σεξισμό και τη γυναικοκτονία.

Η χρονιά ξεκίνησε τον Ιανουάριο με τη μεγαλειώδη Πορεία Γυναικών στις ΗΠΑ. Εκατομμύρια γυναίκες και άντρες σε όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένων 3,5 εκατομμυρίων στις ΗΠΑ, συμμετείχαν στις κινητοποιήσεις την ημέρα της ορκομωσίας του Ντόναλντ Τραμπ ενάντια στο μισογυνισμό και το ρατσισμό που χαρακτήρισαν την εκλογική του εκστρατεία.

This slideshow requires JavaScript.

Μια ακόμα γυναικοκτονία συγκλονίζει την Αργεντινή, αυτή της 21χρονης ακτιβίστριας των «Ni Una Menos» (ούτε μία λιγότερη), Μικαέλα Γκαρσία. Η πανδημία γυναικοκτονιών – στην Αργεντινή δολοφονείται μία γυναίκα κάθε 30 ώρες – πυροδότησε για άλλη μια φορά κινητοποιήσεις χιλιάδων γυναικών σε πολές πόλεις της χώρας ενάντια στην έμφυλη βία. Η αργεντίνικη φεμινιστική συμμαχία Ni Una Menos έχει εξαπλωθεί σε όλη τη Λατινική Αμερική με διαδηλώσεις ενάντια στο σεξισμό και τη βία κατά των γυναικών.

This slideshow requires JavaScript.

Από τις ΗΠΑ ως την Αυστραλία, από την Ινδονησία, την Ταϊλάνδη, τις Φιλιππίνες, την Ινδία και το Πακιστάν ως την Ιαπωνία, από τον Βορρά ως το Νότο της Ευρώπης, εκατομμύρια γυναίκες απείχαν από τις δουλειές τους και πήραν μέρος σε μια 8η Μάρτη πολύ διαφορετική σε σχέση με πολλές άλλες των τελευταίων δεκαετιών. Η 8η Μάρτη όπως και η 25η Νοέμβρη είναι ημερομηνίες συνάντησης των γυναικών σε διαδηλώσεις, ακτιβισμούς, δράσεις, εκδηλώσεις. Είναι ημερομηνίες σταθμοί για την ανασυγκρότηση των φεμινιστικών και γυναικείων οργανώσεων, με σκοπό να βγουν στο δρόμο για να γίνουν ορατές διεκδικήσεις και δικαιώματα που χρόνο με το χρόνο καταργούνται. Στην Ιρλαδία και στην Πολωνία κυριάρχησαν τα συνθήματα ενάντια στη σχεδιαζόμενη σχεδόν καθολική απαγόρευση της άμβλωσης.

This slideshow requires JavaScript.

Στο δρόμο κατέβηκαν χιλιάδες γυναίκες στην Ιστανμπούλ φωνάζοντας ΟΧΙ στο δημοψήφισμα του Απρίλη που θα έδινε υπερεξουσίες στον πρόεδρο της Τουρκικής δημοκρατίας. Τα τελευταία χρόνια εξάλλου έχουν σημαδευτεί από πολλές αμφιλεγόμενες δηλώσεις του Ερντογάν που τρέφουν το μισογυνισμό και την έμφυλη βία αλλά και από τις προσπάθειες της κυβέρνησής του να νομιμοποιήσει το βιασμό και να αποδομήσει την αλληλεγγύη των γυναικών.

φωτό 9

Πλησιάζοντας προς το τέλος της χρονιάς, ξεκίνησε η εκστρατεία #MeToo για το μέγεθος της σεξουαλικής επίθεσης εν μέσω καταγγελιών για σεξουαλική κακοποίηση εναντίον του παραγωγού ταινιών του Χόλιγουντ Χάρβεϊ Βάινσταϊν. Οι χρήστριες των κοινωνικών μέσων μοιράστηκαν την αλληλεγγύη και τις δικές τους ιστορίες με αυτό το hashtag.

This slideshow requires JavaScript.

Πολύς λόγος έγινε την χρονιά που πέρασε για το φεμινισμό, αλλά αν κοιτάξουμε λίγο πιο προσεκτικά θα διαπιστώσουμε ότι ο φεμινιστικός λόγος είναι αρκετά επιφανειακός στα μέινστριμ μέσα, είναι ιδιαίτερα επικεντρωμένος στο άτομο. Η κυρίαρχη κουλτούρα έχει υιοθετήσει τον όρο και του έχει προσδώσει μια στερεοτυπική εικόνα και αμφιλεγόμενες ενδείξεις γυναικείας ενδυνάμωσης, χαρακτηριστικά παραδείγματα η Χίλαρι Κλίντον και η Ιβάνκα Τραμπ. Ο φιλελεύθερος μιντιακός φεμινισμός του 21ου αιώνα είναι μια απαστράπτουσα γιορτή της ατομικής επιτυχίας.

Έχουμε ακόμα ένα μεγάλο και δύσκολο δρόμο μπροστά μας με συλλογικούς αγώνες ενάντια στο ρατσισμό, την ισλαμοφοβία, τον αντισημιτισμό, το μισογυνισμό, την καπιταλιστική εκμετάλλευση. Η ευχή μας για το 2018 είναι η υπόσχεση ενός φεμινισμού του 99% για κοινωνική αλλαγή με κοινωνική δικαιοσύνη. Θα αγωνιστούμε μέχρι να νικήσουμε. Θα αγωνιστούμε μέχρι κάθε γυναίκα να είναι ελεύθερη.

 

Έμφυλη τεχνολογία και τηλεοπτική διαφήμιση

Προερχόμενοι και προερχόμενες από διαφορετικά επιστημονικά πεδία, οι συγγραφείς των παρακάτω κειμένων συναντηθήκαμε ως συμφοιτητές και συμφοιτήτριες του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών Ιστορία και Φιλοσοφία των Επιστημών και της Τεχνολογίας, διατμηματικού μεταπτυχιακού μεταξύ των τμημάτων Ιστορία και Φιλοσοφία των Επιστημών του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και της Σχολής Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Κατά το εαρινό εξάμηνο της χρονιάς 2016-2017, παρακολουθήσαμε το σεμινάριο Φύλο και Τεχνολογία, με καθηγήτρια την κ. Μαρία Ρεντετζή. Έχοντας μελετήσει, κατά τη διάρκεια του εξαμήνου, ποικιλία άρθρων σχετικά με το ζήτημα, επέλεξε ο καθένας και η καθεμιά μας το θέμα της εξαμηνιαίας εργασίας του. Εξαίρεση αποτελεί η Θέμις Κανετάκη, της οποίας το θέμα αποτελεί μέρος διπλωματικής εργασίας. Οι εργασίες αυτές παρουσιάστηκαν στις 8 Νοεμβρίου 2017 σε ημερίδα που διοργανώθηκε στη σχολή ΙΦΕ και είχε τίτλο Σουτιέν, Γυναικολογικές Καρέκλες και Πλυντήρια: Τι σχέση έχει το φύλο με την τεχνολογία. Περιλήψεις των εργασιών αυτών παρουσιάζονται στα παρακάτω κείμενα.

***

της Φραντζέσκας Παπανίκα

Τα έμφυλα χαρακτηριστικά στην προώθηση της «λευκής» τεχνολογίας  που απευθύνεται στη «νοικοκυρά»: η περίπτωση του πλυντηρίου ρούχων στην ελληνική τηλεοπτική διαφήμιση κατά την περίοδο 1980-1999.

Η διαφήμιση, όπως θα διερευνηθεί μέσω της εξέτασης σχετικού οπτικοακουστικού υλικού, υποδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο  διαμορφώνεται συστηματικά ο έμφυλος διαχωρισμός κατά την προβολή της δημόσιας εικόνας της τεχνολογίας πλύσης, του πλυντηρίου ρούχων, ειδικότερα μέσω των τηλεοπτικών διαφημίσεων. Βάσει των παρατηρήσεων αυτών, εξετάζονται τηλεοπτικές διαφημίσεις στη Ελλάδα κατά τη χρονική περίοδο 1980-1999.

Οι Οικιακές Τεχνολογίες και η περίπτωση της προώθηση τους στην Ελλάδα την περίοδο του μεσοπολέμου

gender and technology1

Προερχόμενοι και προερχόμενες από διαφορετικά επιστημονικά πεδία, οι συγγραφείς των παρακάτω κειμένων συναντηθήκαμε ως συμφοιτητές και συμφοιτήτριες του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών Ιστορία και Φιλοσοφία των Επιστημών και της Τεχνολογίας, διατμηματικού μεταπτυχιακού μεταξύ των τμημάτων Ιστορία και Φιλοσοφία των Επιστημών του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και της Σχολής Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Κατά το εαρινό εξάμηνο της χρονιάς 2016-2017, παρακολουθήσαμε το σεμινάριο Φύλο και Τεχνολογία, με καθηγήτρια την κ. Μαρία Ρεντετζή. Έχοντας μελετήσει, κατά τη διάρκεια του εξαμήνου, ποικιλία άρθρων σχετικά με το ζήτημα, επέλεξε ο καθένας και η καθεμιά μας το θέμα της εξαμηνιαίας εργασίας του. Εξαίρεση αποτελεί η Θέμις Κανετάκη, της οποίας το θέμα αποτελεί μέρος διπλωματικής εργασίας. Οι εργασίες αυτές παρουσιάστηκαν στις 8 Νοεμβρίου 2017 σε ημερίδα που διοργανώθηκε στη σχολή ΙΦΕ και είχε τίτλο Σουτιέν, Γυναικολογικές Καρέκλες και Πλυντήρια: Τι σχέση έχει το φύλο με την τεχνολογία. Περιλήψεις των εργασιών αυτών παρουσιάζονται στα παρακάτω κείμενα.

***

της Γεωργίας Μάρκου

Η κυρίαρχη άποψη σε ότι άφορα τις οικιακές τεχνολογίες είναι πως μείωσαν τον χρόνο των οικιακών καθηκόντων και έκαναν το έργο της νοικοκυράς πιο ξεκούραστο. Στις διαφημίσεις ηλεκτρικών συσκευών βλέπουμε συνήθως να απεικονίζονται όμορφες και ξεκούραστες νεαρές νοικοκυρές, οι οποίες με το πάτημα κουμπιών εκτελούν άνετα τις εργασίες τους. Μάλιστα τα κουμπιά αυτά στις διαφημίσεις  πολύ συχνά  αναφέρονται ως μαγικά. Πίσω όμως από αυτές τις εικόνες της άνεσης και της εξοικονόμησης χρόνου που θεωρητικά προσφέρει η οικιακή τεχνολογία, μπορούμε να διακρίνουμε την αόρατη γυναικεία εργασία.

Οι ηλεκτρικές οικιακές συσκευές άρχισαν να χρησιμοποιούνται ευρέως στην Αμερική τη δεκαετία του 1920. Η μελέτη της Cowan για την οικιακή τεχνολογία στην Αμερική την περίοδο αυτή, υπήρξε διαφωτιστική. Στο άρθρο της με τίτλο Η Βιομηχανική Επανάσταση στο Σπίτι: Οικιακές Τεχνολογίες και οι Κοινωνικές Αλλαγές του 20ου αιώνα που κυκλοφόρησε το 1976[1], αναλύει τις βαθιές αλλαγές που συντελέστηκαν στα σπίτια στις αρχές του 20ου αιώνα  με την εισαγωγή διαφόρων τεχνολογιών. Αλλαγές που άλλαξαν όλη τη δομή του νοικοκυριού, καθώς η  χρήση οικιακών τεχνολογιών εντατικοποίησε τη γυναικεία εργασία στο σπίτι, ενώ συμπεριέλαβε και το αίτημα για αύξηση της αποδοτικότητας. Ο όρος αποδοτικότητα κέρδιζε συνεχώς έδαφος στις αρχές του 20ου αιώνα  και ήταν εμπνευσμένος από τις ιδέες του Τέιλορ γύρω από το επιστημονικό μάνατζμεντ και το αίτημα για εξορθολογισμό στη ροή της εργασίας. Τα προτάγματα αυτά αρχίζουν να εφαρμόζονται πέρα από το χώρο του εργοστασίου και στο σπίτι, στη διαχείριση του νοικοκυριού, όπου οι γυναίκες καλούνται να εγκαταλείψουν τις ακατάστατες συνήθειες εργασίας και να ταυτιστούν με τη σταθερή κανονικότητα της αυτόματης συσκευής. Πολύ χαρακτηριστικά αξίζει να αναφέρουμε  το βιβλίο της Christine Frederick The New Housekeeping: Efficiency Studies in Home Management, το οποίο κυκλοφορεί το 1914.  Σε ένα απόσπασμα στο βιβλίο της η Frederick γράφει: «George» είπα στον άνδρα μου, «μου φαίνεται πως αυτή η ‘αποτελεσματικότητα’ που έχει γίνει της μόδας τελευταία, έχει μεγάλη σχέση με το σύγχρονο νοικοκυριό. Ξέρεις, λέω να εφαρμόσω τις αρχές εδώ στο σπίτι μας. Δε θα κάτσω να βλέπω εσάς τους άντρες να ασχολείστε με όλα τα σπουδαία πράγματα. Θα κοιτάξω να βρω πως κάνουν τις έρευνές τους αυτοί οι ειδικοί και όλα τα άλλα, και μετά θα μπορώ να τα εφαρμόσω κι εγώ στο εργοστάσιό μου, στην επιχείρηση μου, στο σπιτικό μου».

Αυτό που τελικά συντελέστηκε με την εισαγωγή της οικιακής τεχνολογίας ήταν πως ο χρόνος των οικιακών καθηκόντων δεν μειώθηκε, απλά έγινε διαφορετικός καταμερισμός τους.[2] Η μηχανοποίηση δημιούργησε μια νέα σειρά εργασιών που, αν και δεν ήταν σωματικά απαιτητικές, ήταν εξίσου χρονοβόρες με τις εργασίες που αντικατέστησαν. Αυτή η αλλαγή στη δομή του νοικοκυριού συνοδεύτηκε και από αλλαγές στην ιδεολογία περί νοικοκυροσύνης. Η ανάπτυξη την εποχή αυτή της επιστήμης της οικοκυρικής, η επιστημονική μητρότητα και οι διάφορες θεωρίες περί μικροβίων και αρρώστιας, οδήγησαν σε νέα απαιτητικά πρότυπα γύρω από το νοικοκυριό και τη φροντίδα των παιδιών. Τέλος η μηχανοποίηση αυτή  είχε μικρή επίδραση, διότι είχε συντελεστεί σε ιδιωτικό πλαίσιο και για το νοικοκυριό μιας μόνο οικογένειας.

Η περίπτωση της Ελλάδας

Στις αρχές της δεκαετίας του 1930 ξεκινά τη λειτουργία της η Ηλεκτρική Εταιρεία Αθηνών Πειραιώς (ΗΕΑΠ). Από την αρχή της ίδρυσής της η εταιρεία δίνει μεγάλα βαρύτητα στην επέκταση της χρήσης του ηλεκτρισμού στην ιδιωτική ζωή, καθώς μέχρι  τότε η οικιακή χρήση περιοριζόταν μόνο σε λάμπες φωτισμού. Ωστόσο η ΗΕΑΠ, από το πρώτο έτος της λειτουργίας της προπαγανδίζει τη χρήση του ηλεκτρισμού για την κάλυψη πρόσθετων οικιακών αναγκών.

Από πολύ νωρίς η εταιρεία βάζει στην ατζέντα της την εντατική προώθηση ηλεκτρικών συσκευών. Διαφημίσεις της εταιρείας φιλοξενούνται σε εφημερίδες και περιοδικά, εισάγει το οικονομικό τιμολόγιο T3, που παρέχει τη δυνατότητα στους χρήστες ηλεκτρικών συσκευών να πληρώνουν πολύ χαμηλότερο ηλεκτρικό ρεύμα, έχει σταθερές και μόνιμες εκθέσεις ηλεκτρικών ειδών σε περιοχές της Αθήνας και των προαστείων. Προωθεί το σύστημα πωλήσεων με δόσεις και, τέλος, δίνει τη δυνατότητα δωρεάν εγκατάστασης και δοκιμαστικής χρήσης ηλεκτρικών συσκευών. Σε μια περίοδο λοιπόν με χαμηλά ποσοστά κατανάλωσης ρεύματος για ιδιωτική χρήση, η ΗΕΑΠ προωθεί πολύ εντατικά τις ηλεκτρικές συσκευές προκειμένου να επιτευχθεί μια πιο ομοιόμορφη κατανάλωση ηλεκτρικού ρεύματος καθόλη τη διάρκεια της ημέρας.

Η επιχειρηματολογία της εταιρείας σε ότι αφορά το γιατί οι γυναίκες έπρεπε να υιοθετήσουν τις νέες τεχνολογίες βασίζεται κυρίως σε τρεις πτυχές. Πρώτον, η αντικατάσταση των παλαιών οικοκυρικών μεθόδων από τις νέες τεχνολογίες ήταν απαραίτητη καθώς συνέβαλε στην οικιακή υγιεινή και κατά συνέπεια στην ευδαιμονία όλης της οικογένειας. Δεύτερον, οι οικιακές τεχνολογίες μείωναν το χρόνο του νοικοκυριού, καθώς επίσης το έκαναν και πιο ευχάριστο, με αποτέλεσμα οι μητέρες να έχουν στην διάθεσή τους περισσότερο χρόνο για να αφιερώσουν στη φροντίδα και ανατροφή των παιδιών τους. Τέλος, ένα σπίτι το οποίο διέθετε ηλεκτρικές συσκευές ήταν ένα μοντέρνο σπίτι, όπου τα πάντα γίνονταν απλά με το πάτημα μαγικών κουμπιών και χωρίς καθόλου κόπο. Να αναφέρουμε πως η έννοια  του μοντέρνου υπήρξε πολύ κεντρική σε όλη αυτή την περίοδο στην Ελλάδα αλλά και στην Ευρώπη. Βλέπουμε από την παραπάνω επιχειρηματολογία πως οι ηλεκτρικές συσκευές συμβάλλουν στο να κατασκευαστεί μια νέα εικόνα για το νοικοκυριό το οποίο μεταβάλλεται από απεχθές έργο σε μια εργασία ευχάριστη και εύκολη, σε ένα «συναισθηματικό ταξίδι» όπως λέει η Cowan, καθώς η γυναίκα μέσο του νοικοκυριού της εκφράζει την στοργή και την φροντίδα της προς την οικογένειά της.

Η καμπάνια της χρήσης ηλεκτρικών συσκευών είχε ευρεία απεύθυνση, ωστόσο την περίοδο αυτή μόνο κάποιες αστικές οικογένειες είχαν την ευχέρεια να αποκτήσουν ηλεκτρικές συσκευές. Από τα αρχεία του Βελισσάριου Φρέρη[3], ο οποίος διετέλεσε μάνατζερ της εταιρείας την περίοδο 1937-1939 και επιμόρφωνε το προσωπικό σε θέματα διαφήμισης, μαθαίνουμε πως η ΗΕΑΠ εισήγαγε το 1931 την πρώτη ηλεκτρική κουζίνα, η οποία ήταν άγνωστη ως συσκευή στην Αθήνα ως τότε και ήταν κουζίνες των εταιρειών ΑEG και Magnet. Σε έγγραφο του λέει «το 1931, δηλαδή κατά το πρώτο έτος της εφαρμογής του ειδικού αυτού τιμολογίου, του γνωστού πλέον σήμερον Τιμολογίου Τ3, εγκατεστάθησαν στας Αθήνας και τον Πειραιά 124 ηλεκτρικές κουζίνες. Εις το τέλος της επόμενης διετίας ο αριθμός των έφθασε τας 738, εις το τέλος του 1935 έφθασεν τας 1966, εις το τέλος του 1938 ανήλθεν εις τας 7193 και την στιγμήν που τυπώνεται το βιβλιαράκι αυτό περισσότερες από…». Από το παραπάνω απόσπασμα του Βελισσάριου Φρέρη βλέπουμε πως η χρήση ηλεκτρικών συσκευών υπήρξε αρκετά περιορισμένη. Από την πλευρά της εταιρείας, το ενδιαφέρον εστιαζόταν σε μεγάλο βαθμό πέρα από την βραχυπρόθεσμη χρήση  ηλεκτρικών συσκευών, στην μακροπρόθεσμη καθιέρωση της χρήσης τους και στην μετατροπή τους από αγαθά πολυτελείας που ήταν αρχικά σε αγαθά πρώτης ανάγκης. Να σημειώσουμε πως την περίοδο αυτή, οι ηλεκτρικές συσκευές αποτελούν είδη πολυτελείας ενώ από την δεκαετία του 1960 και ύστερα άρχισε να διευρύνεται σημαντικά η χρήση τους.

Σε ότι αφορά τις χρήστριες της οικιακής τεχνολογίας στην Ελλάδα, ήδη από την δεκαετία του 1920 ξεκινά να γίνεται λόγος  για τη χρήση ηλεκτρικών συσκευών στο σπίτι.  Έτσι, με αφορμή μια έκθεση ηλεκτρικών ειδών στη Νέα Υόρκη το 1924,  το περιοδικό Ελληνίς φιλοξενεί άρθρο  υπό τον τίτλο Το ηλεκτρικό σπίτι, όπου η συγγραφέας αναφέρεται στο παράδειγμα των Αμερικανίδων οι οποίες έχουν στη διάθεση τους μηχανές οικιακής χρήσης αγορασμένες με δόσεις και μπορούν να κάνουν εύκολα τις δουλειές τους χωρίς την ανάγκη υπηρέτριας.[4]

Οι γυναίκες οι οποίες ανοίγουν τη συζήτηση που αφορά στη μηχανοποίηση του σπιτιού  προέρχονται κατά βάση από την αστική τάξη και είναι ενταγμένες στο φεμινιστικό κίνημα της περιόδου. Το φεμινιστικό κίνημα του μεσοπολέμου αποτελείται κυρίως από δυο οργανώσεις.  Τον Σύνδεσμο για τα Δικαιώματα της Γυναίκας και το Εθνικό Συμβούλιο των Ελληνίδων. Πρόκειται για ένα κίνημα ταξικά και χωρικά οριοθετημένο. Από τα περιοδικά των δυο αυτών οργανώσεων, βλέπουμε πως η επιστημονικοποίηση του νοικοκυριού και εισαγωγή της οικιακής τεχνολογίας είναι κοινός τόπος[5] καθώς θεωρούν πως τα δυο αυτά συμβάλλουν στην αποτελεσματικότερη διαχείριση του. Το σημείο στο οποίο διαφοροποιούνται είναι το γιατί επιθυμούν την χρήση ηλεκτρικών συσκευών. Στο περιοδικό του Συνδέσμου για τα Δικαιώματα της γυναίκας φιλοξενούνται άρθρα για την εισαγωγή στο νοικοκυριό κανόνων τύπου μανατζμεντ και τη χρήση ηλεκτρικών συσκευών προκειμένου να μπορέσει η γυναίκα να συνδυάσει την οικιακή εργασία με την εξωοικιακή. Προτάσσουν μια πιο δίκαιη κοινωνική πολιτική και προκρίνουν το μοντέλο των εργατικών κατοικιών της Ευρώπης οι οποίες διαθέτουν δημόσιες παροχές όπως δημόσια πλυντήρια και  οι οποίες απαλλάσσουν τις εργαζόμενες από τα δύσκολα οικιακά τους καθήκοντα. Κύριο μέλημα τους είναι το δικαίωμα όλων των γυναικών στην εργασία, ανεξαρτήτου κοινωνικής τάξης ως μέσο κοινωνικής καταξίωσης και βλέπουν στις οικιακές τεχνολογίες το μέσο για να συνδυαστεί η οικιακή εργασία με το επάγγελμα.

Το Εθνικό  Συμβούλιο αντίθετα, προτάσσει έναν συντηρητικό λόγο και διαβάζει την οικιακή τεχνολογία και την επιστημονικοποίηση του νοικοκυριού ως μέσο για την καλύτερη φροντίδα της οικογένειας και την ανύψωση της νοικοκυράς μέσα στο σπίτι της, μέσο της αναβάθμισης των οικιακών της καθηκόντων. Η νοικοκυρά ανυψώνεται καθώς το οικιακό έργο παύει να είναι ταπεινό και γίνεται μια «πολύπλοκος επιστήμη». Σε ότι μάλιστα αφορά την γυναικεία  εργασία εκτός του σπιτιού  θωρείται επιθυμητή μόνο εφόσον συμβάλλει στην ευημερία της οικογένειας. Εφόσον όμως οι γυναίκες επιθυμούν να διεισδύουν σε παραδοσιακά αντρικές σφαίρες όπως είναι η ενασχόληση με την πολιτική και την κοινωνία, τότε λειτουργούν επιβαρυντικά για την οικογένεια και το έθνος τους. Χαρακτηριστικά σε τεύχος του περιοδικού Ελληνίς του έτους  1921 διαβάζουμε «Το ταπεινό νοικοκυριό  που περικλείει δια κάθε γυναίκα το βασίλειο της συνεχούς δράσεως της, έγεινεν αντικείμενον παρατηρήσεως και μελέτης, από ιατρούς, υγιεινολόγους, χημικούς, ιστορικούς, κοινωνιολόγους, καλλιτέχνας κτλ και έδωκεν αφορμήν εις όλους να ιδούν, ότι το «Νοικοκυριό» εκείνο που δεν στηρίζεται εις τα επιστημονικά θεμέλια χωλαίνει και έτσι ως επι το πλείστον η γυναίκα ή το εγκαταλείπει και φεύγει ζητώσα έξω την εργασίαν και την ευχαρίστησην η δι έλλειψιν γνώσεων του παρεμποδίζει την αποτελεσματικήν λειτουργίαν του. Και τότε εμφανίζεται η άθλια εικών , το Νοικοκυριό, το ανοικοκύρευτο, το ακάθαρτο που μαζεύει και μεταδίδει την αρρώστια, την φυματίωση, τον αλκοολισμό και θνησιμότητα των παιδιών, ή το ασυλλόγιστο που προδίδει μια άγονη προσπάθεια, όχι σπάνια εκείνο που μεταδίδει την σπατάλη και τον εκφυλισμό.»

Οι διαφορετικές αυτές τάσεις νοηματοδοτούν διαφορετικά και την κοινωνική σημασία της οικιακής τεχνολογίας. Υπάρχει μια ερμηνευτική ευελιξία ως προς το πώς αντιλαμβάνονταν  οι ίδιες οι γυναίκες την οικιακή εργασία και την οικιακή τεχνολογία. Ωστόσο αν κάνουμε ένα βήμα παραπέρα θα δούμε πως η χρήση ηλεκτρικών συσκευών στο σπίτι ουδέποτε αμφισβήτησε ότι ο χώρος της γυναίκας μέσα στο σπίτι είναι η κουζίνα. Αντίθετα, αυτό που έγινε είναι πως οργανώθηκε η απομονωμένη και απλήρωτη γυναικεία εργασία σαν να ήταν βιομηχανική. Ο επιστημονικός εξ ορθολογισμός πρόσθεσε στην οικιακή εργασία μια επαγγελματική διάσταση που εξωράιζε την εικόνα της. Οι οικιακές τεχνολογίες έχουν έναν έμφυλο χαρακτήρα, ο οποίος διαβάζεται και πάνω στα ίδια τα τεχνουργήματα. Είναι γυναικείες τεχνολογίες που συνέβαλλαν στο να ισχυροποιηθεί ο ρόλος της γυναίκας ως νοικοκυράς και να ορισθεί το σπίτι ως ο τόπος εργασίας των γυναικών και ως ο τόπος χαλάρωσης των αντρών.  Η απόδοση επιστημονικών χαρακτηριστικών στην οικιακή εργασία, ήταν μια νέα ματιά πάνω στους παραδοσιακούς θεσμούς της, ήταν ο εκμοντερνισμός της παράδοσης.

 

[1] The ‘’Industrial Revolution’’ in the Home: Household Technology And the Social Change in the 20th Century, Ruth Schwartz Cowan, Technology and Culture, Vol. 17, N.1 (Jan., 1976), pp.1-23

[2] Time spent in Housework, Vanek, Joann, Scientific American, Vol.231, Issue 5 (Nov., 1974)

[3] Αρχείο ΕΛΙΑ

[4] Αγνή Στικούδη, «Το ηλεκτρικό σπίτι», Ελληνίς Δ’8-9(1924)

[5] Αβδελά, Ε., Ψαρρά, Α., Ο Φεμινισμός στην Ελλάδα του μεσοπολέμου, εκδ. Γνώση 1985

 

Χώρος και έμφυλοι ρόλοι: η ελάχιστη κατοικία και «ορθολογική» κουζίνα της Margarete Lihotzky

gender and technology

Προερχόμενοι και προερχόμενες από διαφορετικά επιστημονικά πεδία, οι συγγραφείς των παρακάτω κειμένων συναντηθήκαμε ως συμφοιτητές και συμφοιτήτριες του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών Ιστορία και Φιλοσοφία των Επιστημών και της Τεχνολογίας, διατμηματικού μεταπτυχιακού μεταξύ των τμημάτων Ιστορία και Φιλοσοφία των Επιστημών του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και της Σχολής Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Κατά το εαρινό εξάμηνο της χρονιάς 2016-2017, παρακολουθήσαμε το σεμινάριο Φύλο και Τεχνολογία, με καθηγήτρια την κ. Μαρία Ρεντετζή. Έχοντας μελετήσει, κατά τη διάρκεια του εξαμήνου, ποικιλία άρθρων σχετικά με το ζήτημα, επέλεξε ο καθένας και η καθεμιά μας το θέμα της εξαμηνιαίας εργασίας του. Εξαίρεση αποτελεί η Θέμις Κανετάκη, της οποίας το θέμα αποτελεί μέρος διπλωματικής εργασίας. Οι εργασίες αυτές παρουσιάστηκαν στις 8 Νοεμβρίου 2017 σε ημερίδα που διοργανώθηκε στη σχολή ΙΦΕ και είχε τίτλο Σουτιέν, Γυναικολογικές Καρέκλες και Πλυντήρια: Τι σχέση έχει το φύλο με την τεχνολογία. Περιλήψεις των εργασιών αυτών παρουσιάζονται στα παρακάτω κείμενα.

***

του Λουκά Φρέρη

Εισαγωγή

Στην παρούσα εργασία θα προσπαθήσω να σκιαγραφήσω τη σχέση που έχει ο σχεδιασμός της κατοικίας με τον καθορισμό των έμφυλων ρόλων. Πιο συγκεκριμένα, θα μελετήσω το παράδειγμα του οικιστικού προγράμματος των κοινωνικών κατοικιών της Φρανκφούρτης, που υλοποιήθηκε την περίοδο του μεσοπολέμου. Μέσα από τη μελέτη του χώρου της κουζίνας, που είχαν αυτές οι κατοικίες, θα επιχειρήσω να αναδείξω σε ποιο βαθμό τα χωρικά χαρακτηριστικά συμμετέχουν στην κατασκευή ή/και στην ενίσχυση των έμφυλων διαχωρισμών και ταυτόχρονα πώς οι ίδιες έμφυλες σχέσεις επηρεάζουν τελικά τον σχεδιασμό της κατοικίας.

Από τον «Κύκλο της Βιέννης» στο Bauhaus

Το φιλοσοφικό ρεύμα του Λογικού Θετικισμού[1] ήταν ουσιαστικά η απόρροια των συζητήσεων και των αναζητήσεων μιας ομάδας φιλοσόφων στη Βιέννη (Κύκλος της Βιέννης), κατά τη διάρκεια της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης. Τα µέλη του πρώτου πυρήνα, ήδη πριν από τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο ήταν ο φυσικός Philipp Frank (1884-1966), οι μαθηματικοί Hans Hahn (1879-1934) και Richard von Mises (1883-1953) και ο οικονομολόγος και κοινωνικός επιστήμονας Otto Neurath (1882-1945).

Το 1926 στην ομάδα προστέθηκε ο Rudolf Carnap (1891-1970) και το 1929 ο Herbert Feigl (1902-1988). Η μοναδική γυναίκα στις συναντήσεις αυτές ήταν η Olga Hahn-Neurath. «Η άνοδος του ναζισμού και ο συνακόλουθος πόλεμος διέλυσε τη φιλοσοφική κοινότητα στην Αυστρία και στη Γερμανία, αναγκάζοντας τα περισσότερα μέλη της να μεταναστεύσουν στις ελεύθερες αγγλόφωνες χώρες και ιδιαίτερα στις ΗΠΑ»[2].

Οι λογικοί θετικιστές είχαν ως πρότυπο τις φυσικές επιστήμες, τη λογική και τα μαθηματικά και προσδοκούσαν πως, εφαρμόζοντας τις μεθόδους τους, θα μπορούσαν να επιτύχουν στη φιλοσοφία, τη σαφήνεια, την ακρίβεια και τη βεβαιότητα που αυτές έχουν. Απώτερος στόχος τους ήταν να εξαλείψουν τη διάκριση μεταξύ φυσικών επιστημών και επιστημών του πνεύματος φτάνοντας στην ενιαία επιστήμη. Αυτή η τάση για εξορθολογισμό φαίνεται και πιο παραστατικά στην Bauhaus αρχιτεκτονική.

Το κίνημα του Bauhaus αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της βαθιάς επιρροής που άσκησε η τεχνολογία και η επιστήμη στη διάρκεια της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης[3]. Βασική αρχή του κινήματος, αποτελούσε η λειτουργικότητα, η αποτελεσματικότητα και ορθολογισμός στη κατασκευή. Το Bauhaus ιδρύθηκε ως μία σχολή εφαρμοσμένων τεχνών στην Βαϊμάρη της Γερμανίας το 1919. Οι διευθυντές ήταν: ο Walter Gropius ως το 1925, ο Hannes Meyer έως το 1932 και ο Ludwig Mies van der Rohe έως το 1933 όπου η σχολή θα παύσει οριστικά τη λειτουργία της μετά από τις πιέσεις των ναζί.

Μετά το 1922, το Bauhaus αναζήτησε λύσεις στα προβλήματα της αρχιτεκτονικής και της πολεοδομίας με έναν ορθολογικό και άμεσο τρόπο. Η έμφαση στη διακόσμηση και τη λεπτομέρεια αντικαταστάθηκε από έναν λειτουργικό σχεδιασμό. Αυτή η νέα τάση μπορεί να φανεί και στο ίδιο τη κτήριο που στέγαζε τις δραστηριότητες του Bauhaus, το κτίριο στο Dessau, το οποίο σχεδίασε ο Walter Gropius. Η έντονη σχέση, τόσο σε φιλοσοφικό όσο και διαπροσωπικό επίπεδο, που είχαν τα μέλη του κύκλου της Βιέννης με αυτά του Bauhaus φαίνεται και από το ότι στα εγκαίνια του κτηρίου αυτού μίλησε ο Feigl ενώ προσκλήθηκαν επανειλημμένα και έδωσαν ομιλίες ο Neurath, ο Carnap, ο Frank και ο Reichenbach[4].

Το 1928 τον Gropius διαδέχθηκε ο Hannes Meyer.

«Στόχος του Meyer, με βάση το πολιτικό και ιδεολογικό του υπόβαθρο, ήταν η μεγάλη αύξηση της παραγωγής. Επιθυμούσε να παραχθούν αντικείμενα φθηνά και εύχρηστα, για τις ανάγκες του λαού».[5]

Αντίστοιχα, ο Neurath, του κύκλου της Βιέννης, πίστευε ότι το Bauhaus θα μπορούσε να συμβάλλει σε μία ευρύτερη «επανάσταση» προς μία καλύτερη ζωή, όχι για την «ελίτ» αλλά για τους «πολλούς». Η αίσθηση λοιπόν ότι η βελτίωση των συνθηκών ζωής μπορεί να πραγματοποιηθεί μέσα από την ορθολογικοποίηση ήταν κοινή και για τα δύο κινήματα[6].

«Ο κύκλος της Βιέννης απέδωσε μια αύρα επιστημονικότητας στο Bauhaus και το Bauhaus απέδωσε μια εικόνα προοδευτισμού και μεταπολεμικής μεταρρύθμισης στον Κύκλο της Βιέννης».

Η τυπική λογική δηλαδή ήταν το επιστημονικό υπόβαθρο του Bauhaus. Ταυτόχρονα, οι λιτές γραμμές και ο λειτουργικός-ορθολογικός χαρακτήρας των κτιρίων της Bauhaus αρχιτεκτονικής ήταν η απόδειξη που χρειάζονταν οι θετικιστές φιλόσοφοι ότι η θεωρία τους είναι άμεσα εφαρμόσιμη.

Το οικιστικό πρόγραμμα του Ernst May και η κουζίνα της Φρανκφούρτης

Μετά το τέλος του πρώτου Παγκοσμίου πολέμου, οι γερμανικές πόλεις βρέθηκαν αντιμέτωπες με έντονη φτώχεια καθώς και με ένα μεγάλο στεγαστικό ζήτημα. Εκείνη την εποχή, κατοχυρώθηκε το συνταγματικό καθήκον του κράτους να παρέχει σε κάθε Γερμανό πολίτη υγειονομική περίθαλψη καθώς και κατοικία που θα ήταν συμμορφωμένη, με τους τότε κανόνες υγιεινής[7]. Υπό αυτές τις συνθήκες ο Δήμος της Φρανκφούρτης ανέθεσε στον αρχιτέκτονα Ernst May (1885-1970), την εντατική κατασκευή κοινωνικών κατοικιών, ο οποίος μέσα από ένα δεκαετές πρόγραμμα, έχτισε περίπου 10.000 κοινωνικές κατοικίες.

Ο May δημιούργησε την «γειτονιά» Römerstadt βορειοδυτικά της Φρανκφούρτης. Σύνδεσε την πόλη με τον νέο οικισμό μέσω ηλεκτροκίνητων τραμ, λεωφορείων και τρένων. Υπήρξε επίσης μελέτη για τη δημιουργία σχολείων, νοσοκομείων, καθώς και για την ταυτόχρονη ενίσχυση της τοπικής βιομηχανίας και κατ’ επέκταση της τοπικής οικονομίας[8].

Την εποχή εκείνη παράλληλα εμφανίστηκε στην Ευρώπη και στην Αμερική το φεμινιστικό ιδεατό της «Νέας Γυναίκας» (New Woman). Η «Νέα Γυναίκα» ήταν εργαζόμενη, μητέρα, διεκδικούσε ανώτερη εκπαίδευση και οικονομική ανεξαρτησία. Στην περίοδο 1890 με 1920, εμφανίστηκαν γυναίκες που έμπαιναν σε, μέχρι τότε, αυστηρά ανδρικά επαγγέλματα. Η μεγάλη αυτή αλλαγή μπορεί να γίνει πιο κατανοητή λαμβάνοντας υπόψιν τα στοιχεία που λένε ότι μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, οι γυναίκες που φοιτούσαν στα πανεπιστήμια υπερέβαιναν τους άνδρες κατά 2,5 εκατομμύρια. Τόσο οι σοσιαλδημοκράτες όσο και οι πιο συντηρητικοί πολιτικοί πίστευαν ότι το νέο αυτό «μοντέλο γυναίκας» αντιπροσωπεύει μια δύναμη αλλαγής που θα κατέστρεφε την οικογένεια και μαζί της τον ηθικό ιστό της χώρας, οδηγώντας στην οικονομική και πνευματική καταστροφή της Γερμανίας[9].

Για την αντιμετώπιση αυτής την νέας κατάστασης, το κράτος άσκησε μια πολιτική που ονομάστηκε «επανένταξη των γυναικών στο σπίτι» (female redomestication).[10] Η σοσιαλδημοκρατική κυβέρνηση της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης δηλαδή, επιδίωξε να ανασυντάξει τη «γυναικεία σφαίρα». Το ιεραρχικό σύστημα των «χωριστών σφαιρών» (separate spheres) συγκροτείται βάσει ενός δυισμού. Έχουμε δηλαδή από τη μία την «ανδρική σφαίρα», τον κυρίαρχο ανδρικό κόσμο της παραγωγής (η πόλη), και τη «γυναικεία σφαίρα» από την άλλη, έναν υποδεέστερο ιδιωτικό κόσμο της αναπαραγωγής (το σπίτι)[11].

Στα πλαίσια αυτού του προγράμματος, οι αντιπρόσωποι του κράτους και η Φιλελεύθερη πτέρυγα του γυναικείου κινήματος διαμόρφωσαν ένα ιδεώδες νοικοκυριού, ως «επαγγελματικό χώρο των γυναικών», που έχρηζε αντίστοιχης έρευνας με αυτή που γινόταν για τον επαγγελματικό χώρο των ανδρών, όσον αφορά την παραγωγικότητα και την τυποποίηση. Ο σκοπός ήταν να καταστήσουν το σπίτι μια προέκταση του (Φορντικού) εργοστασίου. Στο σχολικό πρόγραμμα προστέθηκε το υποχρεωτικό μάθημα οικιακής οικονομίας για τα κορίτσια και ιδρύθηκαν επαγγελματικά γυμνάσια θηλέων, στα οποία οι μαθήτριες εκπαιδεύονταν πάνω στον τομέα «παροχής οικιακών υπηρεσιών»[12].

Σε αυτό το κοινωνικό υπόβαθρο πραγματοποιήθηκε και ο σχεδιασμός της κοινωνικής κατοικίας. Ένας από τους σημαντικότερους στόχους του μοντερνιστικού κινήματος ήταν μέσα από τον ορθολογικό σχεδιασμό να περιοριστεί ο οικιακός μόχθος. Ο περιορισμός αυτός στόχευε τόσο στην μείωση του χρόνου που θα περνούσε μια νοικοκυρά κάνοντας δουλειές όσο και στην ελαχιστοποίηση της σωματικής κόπωσης που χρειάζονταν οι δουλειές αυτές. Ένας δεύτερος στόχος ήταν το κάθε σπίτι να πληροί μια σειρά από προϋποθέσεις που αφορούσαν στις συνθήκες «σωστής» διαβίωσης. Οι απαραίτητες προϋποθέσεις ήταν ο ηλιασμός, ο αερισμός και οι εγκαταστάσεις υγιεινής καθώς και, η θερμομόνωση, η ηχομόνωση και η ασφάλεια της ιδιοκτησίας.

Για την ικανοποίηση των απαιτήσεων αυτών εισήχθη η ιδέα της «ελάχιστης κατοικίας». Η «ελάχιστη κατοικία» ήταν μία από τις προτάσεις του Bauhaus και επιδίωκε την οικονομία και τον ορθολογισμό στον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό, ούτως ώστε η ικανοποιητική διάταξη της κατοικίας να συνδυαστεί με την ανάγκη μείωσης του κόστους παραγωγής. Το  διαμέρισμα μιας εργατικής – κοινωνικής κατοικίας δεν θα ήταν δυνατό να προκύψει απλά ως μικρογραφία του διαμερίσματος της αστικής κατοικίας καθώς οι ανάγκες και τα ζητούμενα ήταν τελείως διαφορετικά. Η απάντηση που έδωσε το μοντερνιστικό αρχιτεκτονικό κίνημα αποτυπώθηκε σχεδιαστικά στη μετατόπιση του κέντρου του σπιτιού. Ενώ δηλαδή στις παλαιότερες προβιομηχανικές περιόδους, η «καρδιά του σπιτιού» ήταν η κουζίνα – τραπεζαρία, τώρα το βάρος πέφτει σε έναν ευρύ χώρο διημέρευσης για όλη την οικογένεια (καθιστικό), και η κουζίνα περιορίζεται στον κύριο λειτουργικά ρόλο της, αποκλειστικά δηλαδή στην ετοιμασία και διαχείριση του φαγητού[13].

Το μεγάλο πρόγραμμα κοινωνικής κατοικίας το οποίο εφαρμόστηκε στη Φρανκφούρτη, και υλοποιήθηκε κάτω από την εποπτεία του Ernst May, ήταν από τις πλέον χαρακτηριστικές εφαρμογές της «ελάχιστης κατοικίας». Το σχεδιασμό της κουζίνας στις κατοικίες αυτού του προγράμματος ανέλαβε το 1925 η Margarete Schütte – Lihotzky, η μοναδική γυναίκα αρχιτέκτων στην ομάδα του May. Στην πρώτη της εκδοχή, η κουζίνα της Lihotzky, είχε εμβαδό επιφάνειας 6.43 τ.μ., το οποίο μειώθηκε σε 5.50 τ.μ. στην πορεία του προγράμματος κοινωνικών κατοικιών.

Η κουζίνα στο μοντέρνο κίνημα σχεδιάστηκε, περισσότερο από κάθε άλλο μέρος της κατοικίας, με βάση τον ορθολογισμό και τον λειτουργισμό της μηχανής. Στην κουζίνα δηλαδή εγγράφονται σε πολύ μεγάλο ποσοστό οι απαιτήσεις των λογικιστών και των Bauhaus αρχιτεκτόνων. Τα μοντέλα κουζίνας που χρησιμοποίησε η Lihotzky ως πρότυπα ήταν μακριά από τις παραδοσιακές κουζίνες και γενικότερα εκτός της οικιακής σφαίρας: την ενέπνευσαν τα μαγειρεία πλοίων, η τροχήλατη κουζίνα, η τραπεζαρία των τρένων, και το βαγόνι γεύματος.[14] Οι κατεξοχήν χώροι δηλαδή, που ενσωματώνουν εξολοκλήρου το πρόταγμα του λειτουργισμού και του ορθολογισμού.

Η κουζίνα της Φρανκφούρτης, στην πιο διαδεδομένη εκδοχή της είχε διαστάσεις 1,96Χ3,44 τ.μ., ήταν φωτεινή και αεριζόταν καλά, αντίθετα με την κλασική κουζίνα των κατοικιών της εργατικής τάξης. Ο φούρνος τοποθετήθηκε στη μία γωνία και ο νεροχύτης στη άλλη. Το τραπέζι του φαγητού, που ήταν έξω από την κουζίνα – εργαστήριο, δεν έπρεπε να απέχει πάνω από τρία μέτρα από τον πάγκο της κουζίνας. Η νέα κουζίνα παρέπεμπε σε βιομηχανική κατασκευή και ουσιαστικά ήταν η πραγματοποίηση της κουζίνας ως μηχανή. Όλη η διάταξη είχε προκύψει μετά από συγκεκριμένες μετρήσεις και χωρομετρικούς υπολογισμούς. Για παράδειγμα, η Lihotzky υπολόγισε ότι σε μια παλιά εργατική κουζίνα, η συνολική απόσταση που θα έπρεπε να κάνει μια νοικοκυρά για να μεταφέρει τα πιάτα από την τραπεζαρία στον νεροχύτη και από εκεί στα ντουλάπια ήταν 19 μέτρα. Η ίδια απόσταση στην κουζίνα της Φρανκφούρτης υπολογίστηκε 8 μέτρα[15].

Η κουζίνα της Lihotzky υπερτερούσε σε σχέση με κάθε άλλη Bauhaus κουζίνα για δύο λόγους. Κατ’ αρχάς ικανοποιούσε περισσότερο από όλες τις άλλες κουζίνες την απαίτηση για τον εξορθολογισμό των οικιακών εργασιών. Επίσης η Lihotzky έδωσε στην κουζίνα το στάτους ενός προϊόντος προς κατανάλωση.[16] Δημιούργησε έναν προκατασκευασμένο θαλαμίσκο, η τοποθέτηση του οποίου γινόταν με γερανό στο χώρο της κουζίνας. Δημιουργήθηκαν περίπου 10000 τέτοιες προκατασκευασμένες κουζίνες. Με λίγα λόγια η Lihotzky κατάφερε να θέσει σε λειτουργία μια γραμμή παραγωγής «κουζίνας».

Μια ακόμη καινοτομία της κουζίνας αυτής, που συνδέεται και με την γενικότερη τάση των κρατών για εκσυγχρονισμό στην περίοδο του μεσοπολέμου, ήταν η άμεση «εξάρτηση» της κουζίνας από τις νέες τεχνολογίες. Στη Φρανκφούρτη υπήρχε η ικανότητα να παραχθεί ενέργεια, πολύ μεγαλύτερη από τις ανάγκες της υπάρχουσας αγοράς. Η υπερκάλυψη αυτή ισορροπήθηκε από την εισαγωγή όλων αυτών των νέων εξ-ηλεκτρισμένων κατοικιών του οικιστικού προγράμματος.[17]

Η λειτουργικότητα και ο ορθολογισμός στον σχεδιασμό υποτίθεται ότι θα βοηθούσαν τις γυναίκες να αποδεσμευτούν από την ολοήμερη φροντίδα του σπιτιού. Παρατηρούμε όμως τελικά ότι ο σαφής διαχωρισμός της κουζίνας από το υπόλοιπο σπίτι σε συνδυασμό με την ταυτόχρονη ταύτιση της «γυναικείας σφαίρας» με τον χώρο της κουζίνας, οδήγησε τη νοικοκυρά στην απομόνωση. Μέσα στην κατοικία, η σφαίρα της γυναίκας εμποδιζόταν να εισβάλλει στην ηρεμία των άλλων σφαιρών, για να μην διαταράσσει, με τις θορυβώδεις δραστηριότητες, την ισορροπία του υπόλοιπου σπιτιού. Οι οικιακές εργασίες δηλαδή καθίστανται αόρατες και εσωτερικές, σε αντίθεση με τα εξωτερικά καθήκοντα του συζύγου.

Μέσα από αυτόν τον απόλυτο διαχωρισμό του χώρου της κουζίνας από τους υπόλοιπους χώρους του σπιτιού παρατηρούμε ότι η νοικοκυρά – εργάτρια «εντοιχίζεται» μαζί με τα έπιπλα της κουζίνας της Φρανκφούρτης, της πρώτης εντοιχισμένης κουζίνας. Έξω από την κουζίνα υπάρχει η σύζυγος, η μητέρα, η φίλη. Μέσα στην κουζίνα υπάρχει η νοικοκυρά – εργάτρια του σπιτιού. Η κουζίνα δηλαδή στις εργατικές κατοικίες της Φρανκφούρτης είναι ένα «μαύρο κουτί»,[18] όπου κάθε διαδικασία που συμβαίνει εντός του, παρουσιάζεται ως συντελεσμένο αποτέλεσμα δίχως αναφορά στις διαδικασίες παραγωγής του. Ό,τι συμβαίνει στην κουζίνα, αρχίζει και τελειώνει εντός της.

Επίλογος

Είδαμε ότι η ορθολογική οργάνωση και η οικονομία του χώρου επιχείρησαν να καταστήσουν, ως μέτρο του αρχιτεκτονικού σχεδιασμού της κατοικίας, τις δυνατότητες και τις ανάγκες του ίδιου του ανθρώπου. Η οργάνωση της κατοικίας ως ένα ενιαίο σύνολο αλλά και κάθε επιμέρους χώρου, με γνώμονα τις διαστάσεις και τις βιολογικές ανάγκες των κατοίκων (ελάχιστη κατοικία), για την περίοδο του μεσοπολέμου ήταν περισσότερο από μια απλή καινοτομία. Ήταν ουσιαστικά η υλοποίηση των επιδιώξεων μιας ολόκληρης εποχής, που αποκρυσταλλώθηκε στη φιλοσοφία του «Κύκλου της Βιέννης». Οι αρχιτέκτονες του Bauhaus προσπάθησαν μέσα από την επιστημονικοποίηση της αρχιτεκτονικής, να εδραιώσουν έναν λειτουργικό σχεδιασμό ο οποίος στόχευε στο κοινό, το τυπικό και το καθολικά εφαρμόσιμο.

Μελετώντας το παράδειγμα της κουζίνας της Φρανκφούρτης είδαμε πως ο αρχιτεκτονικός σχεδιασμός καθορίζει τις έμφυλες σχέσεις και διαφορές, και ταυτόχρονα πως τα έμφυλα πρότυπα καθορίζουν τον σχεδιασμό της κατοικίας. Η λειτουργικότητα και ο ορθολογισμός, έννοιες που αποτέλεσαν την ιδεολογική βάση του σχεδιασμού της ελάχιστης κατοικίας την περίοδο του μεσοπολέμου, επηρέασαν σε μεγάλο βαθμό την εξέλιξη της οικογένειας και τον μετασχηματισμό της οικιακής εργασίας σε απομονωμένη, αναπαραγωγική, απλήρωτη εργασία.[19] Ταυτόχρονα οι αρχιτέκτονες, ταυτίζοντας την διαχείριση των οικιακών εργασιών με τη «γυναικεία φύση», διαίρεσαν την κατοικία με βάση τη θεωρία των «χωριστών σφαιρών», αντιστοιχίζοντας τον χώρο της κουζίνας με τη «γυναίκεια σφαίρα». Η «ανδρική σφαίρα» δεν «χωρούσε» πλέον στην μικρή κουζίνα της Φρανκφούρτης. Ο σχεδιασμός αυτός λοιπόν κατέστησε τις οικιακές εργασίες αόρατες και εσωτερικές, σε αντίθεση με τα εξωτερικά ανδρικά καθήκοντα.

 

Βιβλιογραφία

[1] Galison, P., Aufbau/Bauhaus: Logical Positivism and Architectural Modernism, στο: Critical Inquiry, Vol. 16, No. 4, Summer, 1990.

[2] Henderson, S., A revolution in the woman’s sphere: Grete Lihotzky and the Frankfurt Kitchen, στο Coleman, D., Danze, E., Henderson, C., (ed.), Architecture and Feminism, New York: Princeton Architectural Press, 1996.

[3] Heßler, Μ., The Frankfurt Kitchen: The Model of Modernity and the “Madness” of Traditional Users, 1926 to 1933, στο Oldenziel, R., Zachmann, K., (ed.), Cold War Kitchen: Americanization, Technology, and European Users, Massachusetts: MIT Press, 2009.

[4] Roberts, Μ., Living in a Man-Made World: Gender Assumptions in Modern Housing Design, [ελεύθερη μετάφραση των κεφαλαίων 2 έως 8 του βιβλίου από τη Σαλώμη Χατζηβασιλείου, λέκτορα στο Ε.Μ.Π., διαθέσιμη στο http://iktinos2.arch.ntua.gr], London: Routledge 1991.

[5] Αλεξάκη, O., Γούβαλη, O., Ο ρόλος των έμφυλων σχέσεων στον σχεδιασμό της κατοικίας Παραδείγματα από το Μοντέρνο Κίνημα, αδημοσίευτη διάλεξη, Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών – Τομέας Ι, Αθήνα: ΕΜΠ. Διαθέσιμη στο: http://www.arch.ntua.gr/lectures, 2012.

[6] Γκιοτσαλίτης, Κ., Οι προσφυγικές πολυκατοικίες του ’30, αδημοσίευτη διάλεξη, Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, Αθήνα: ΕΜΠ. Διαθέσιμη στο: http://www.arch.ntua.gr/lectures, 2013.

[7] Κιντή, Β., Από τον προοδευτικό Κύκλο της Βιέννης στον αντιδραστικό Λογικό Θετικισμό, Cogito 07, 2007.

[8] Λαδά, Σ., Μύθοι και πραγματικότητες, το ‘ιδανικό σπίτι’, ο ρόλος της κατοικίας στην κατά φύλα διαίρεση του χώρου, στο: Λαδά, Σ., (επιμ.),  Μετα-τοπίσεις: Φύλο, διαφορά και αστικός χώρος, Αθήνα: future, 2009.

[9] Μπαλτάς, Α., Πρόλογος στην ελληνική έκδοση, στο: Ρεντετζή, Μ., (επιμ.),  Ο χώρος του Επιστημονικού εργαστηρίου, Ηράκλειο: Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης, 2011.

[10] Πανουτσόπουλος, Γ., Επιστήμη, Τεχνολογία και Νεορομαντισμός στη Δημοκρατία της Βαϊμάρης, αδημοσίευτη διπλωματική εργασία, Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Ιστορία και Φιλοσοφία της Επιστήμης και της Τεχνολογίας, Αθήνα: ΕΚΠΑ, ΕΜΠ. Διαθέσιμη στο: https://uoa.academia.edu/GrigorisPanoutsopoulos, 2011.

[11] Τσιαμπάος, Κ., H αρχιτεκτονική επιστήμη: Η επίδραση του λογικού θετικισμού στην ελληνική πολεοδομία και αρχιτεκτονική του 20ού αιώνα, (μεταδιδακτορική έρευνα), Αθήνα: ΕΜΠ. Διαθέσιμη στο: https://ntua.academia.edu/KostasTsiambaos, 2011.

[12] Τσιτσάνης, Δ., Η κοντινή μας Βαϊμάρη: Τέχνη και πολιτική στο Bauhaus, [άρθρο στο διαδίκτυο], διαθέσιμο στο: https://akea2011.com/2011/10/03/ikontinimasvaimari/, 2011.

 

Σημειώσεις:

[1] Τα ιστορικά στοιχεία για τον Κύκλο της Βιέννης και τον Λογικό Θετικισμό τα δανείζομαι από την Κιντή, 2007, σελ. 78-82.

[2] Μπαλτάς, 2011, σελ. xiii.

[3] Πανουτσόπουλος, 2013 σελ. 59.

[4] Galison, 1990, σελ. 709.

[5] Τσιτσάνης, 2011, http://akea2011.wordpress.com/2011/10/03/ikontinimasvaimari/.

[6] Τσιαμπάος, σελ. 15, επίσης Galison, 1990, σελ. 716.

[7] https://en.wikipedia.org/wiki/Weimar_Constitution

[8] Αλεξάκη, Γούβαλη, 2012, σελ. 27.

[9] Henderson, 1996, σελ. 221-223.

[10] Ό.π, σελ. 223.

[11] Λαδά, 2009, σελ. 18-19.

[12] Henderson, 1996, σελ. 227.

[13] Γκιοτσαλίτης, 2013, σελ. 89-91.

[14] Henderson, 1996, σελ. 235.

[15] Heßler, 2009, σελ. 171.

[16] Ό.π, 171-172.

[17] Henderson, 1996, σελ. 239.

[18] Το «μαύρο κουτί» χρησιμοποιείται όπως ορίζει την έννοια  ο Bruno Latour στο έργο του Science in Action. Σύμφωνα με τον Latour, ένα «μαύρο κουτί» είναι ουσιαστικά το αποτέλεσμα μιας διαδικασίας χωρίς να γίνεται αναφορά στον τρόπο που αυτή παράχθηκε.

[19] Λαδά, 2009, σελ. 26.

 

Διαβάστε ακόμα

Η κομμουνίστρια που επινόησε την εντοιχισμένη κουζίνα

 

Ένας φόνος που αν δεν τον έκαναν μπορεί να μη ζούσαν οι ίδιες*

φιλιππα

της Φιλίππας Διαμάντη

*Το κείμενο αυτό αποτελεί μέρος της εισήγησής μου από τις εκδηλώσεις για τη γυναικεία αυτοάμυνα που πραγματοποιήθηκαν στις 21/10/2017 στη Θεσσαλονίκη στο Μικρόπολις και στις 10/11/2017 στην Αθήνα στο Nosotros.

Εισαγωγή

Ξεκινώντας, θέλω να αυτοπροσδιοριστώ ως προς την ταυτότητα φύλου μου, μιας και πολύ επίκαιρη η συζήτηση για τις ταυτότητες φύλου. Αυτοπροσδιορίζομαι, λοιπόν, ως cis γυναίκα, δηλαδή, το φύλο που μου αποδόθηκε κατά τη γέννησή μου ταυτίζεται με την εξωτερική μου εμφάνιση και συμπεριφορά (η λέξη cis προέρχεται από το cisgender και είναι το αντίθετο του transgender). Είναι πολιτική επιλογή μου να προσδιορίσω δημόσια την ταυτότητα φύλου μου και το κάνω σε κάθε εκδήλωση που καλούμαι ως ομιλήτρια, διότι θέλω να δώσω ορατότητα στις διάφορες ταυτότητες φύλου, όπως τα τρανς άτομα, στα άτομα με διαφοροποιημένα χαρακτηριστικά φύλου, όπως τα ίντερσεξ, καθώς και σε όσα άτομα δεν χωράνε στο δίπολο «αρσενικό»/«θηλυκό». Ταυτόχρονα, δεν θέλω να θεωρείται αυτονόητη η cis κατάσταση. Να διευκρινίσω πως όλα τα περιστατικά έμφυλης βίας στα οποία θα αναφερθώ σήμερα αφορούν cis γυναίκες και όπου αναφέρομαι σε άντρες, εννοώ cis στρέιτ άνδρες.

Το περιστατικό

Στις 23 Ιουνίου 2016, πληροφορηθήκαμε από τον Τύπο[1] πως μια 22χρονη, που βρισκόταν παρέα με μια 17χρονη, σκότωσε στη μέση του δρόμου με ένα μαχαίρι έναν 46χρονο άνδρα στην Κόρινθο. Στη συνέχεια, όπως έγραψε ο Τύπος, τα κορίτσια φυγαδεύτηκαν και κρύφτηκαν στο σπίτι φίλων. Παρόλο που σχεδόν όλα τα ηλεκτρονικά άρθρα άφηναν υπονοούμενα για τη γνωριμία της 22χρονης με τον νεκρό άνδρα και πως ίσως ο φόνος αφορούσε ξεκαθαρίσματα λογαριασμών, παντού αναφερόταν ο ισχυρισμός της κοπέλας πως παρενοχλήθηκε σεξουαλικά και για αυτό τον σκότωσε. Οι κυρίαρχοι τίτλοι ήταν: «Η 22χρονη που μαχαίρωσε τον 46χρονο στην Κόρινθο, ισχυρίζεται ότι την παρενόχλησε σεξουαλικά».[2]

Βλέποντας αυτά τα δημοσιεύματα, μια ομάδα γυναικών από την Αθήνα με εμπειρία αλληλεγγύης σε γυναίκες που δέχονται έμφυλη βία μπόρεσαν να δουν πως ήταν αρκετά ξεκάθαρο πως επρόκειτο για περίπτωση αυτοάμυνας. Βρήκαν τα στοιχεία της 22χρονης κοπέλας, ήρθαν σε επαφή με τον δικηγόρο της, πήγαν στο σπίτι της οικογένειάς της στην Κόρινθο και επισκέφτηκαν την ίδια στον Κορυδαλλό, όπου είχε προφυλακιστεί.

Αυτή η 22χρονη είναι η Παναγιώτα. Τι συνέβη λοιπόν εκείνο το βράδυ; Ένα βράδυ αργά, η Παναγιώτα και η 17χρονη φίλη της κάθονται οι δυο τους σ’ ένα παγκάκι στον πεζόδρομο. Τους πλησιάζει ένας μεθυσμένος άντρας, αρκετά μεγαλύτερός τους, κοντά στα πενήντα. Δεν τον ξέρουν. Στέκεται μπροστά τους και με απειλητική διάθεση αφήνει σεξουαλικά υπονοούμενα. Λέει στη μικρότερη κοπέλα: «εσένα σε ξέρω, που μένεις και τους γονείς σου». «Θα σας γαμήσω», τους λέει και πιάνει τα στήθη της μικρής. Εκείνες αντιδράνε. Πιάνει την Παναγιώτα από τα μαλλιά. Πάει να βγάλει κάτι από την κωλότσεπή του. «Κρατάει μαχαίρι», φωνάζει η μικρότερη κοπέλα. Τότε η Παναγιώτα βγάζει από τη μικρή άσπρη τσάντα που κρατούσε ένα μαχαίρι. Τον χτυπά με αυτό. Πανικοβάλλονται. Φεύγουν τρέχοντας. Πετούν το μαχαίρι λίγα μέτρα παρακάτω. Ο άντρας πέθανε.

Η Παναγιώτα θα μπορούσε να είναι μια οποιαδήποτε γυναίκα από εμάς, η οποία ένιωσε κίνδυνο βλέποντας έναν άγνωστο άνδρα να πλησιάζει τόσο κοντά τους, να τις παραβιάζει με τα χέρια του και να τις απειλεί με τα σεξιστικά λόγια του. Βίωσε σωματική βία όταν την άρπαξε από τα μαλλιά, και φοβήθηκε από το θράσος του. Γιατί όμως φοβήθηκε;

Οι γυναίκες γαλουχούμαστε από πολύ μικρές με τον φόβο του βιασμού. Οι γυναίκες αποφεύγουμε τους σκοτεινούς δρόμους, κοιτάμε διαρκώς πίσω μας αν μας ακολουθεί κανείς, αποφεύγουμε τα ασανσέρ με αγνώστους, περπατάμε πιο γρήγορα όταν μας κορνάρουν μέσα στη νύχτα, κουκουλωνόμαστε για να μην φανεί πως είμαστε γυναίκες καθώς επιστρέφουμε σπίτι, αγχωνόμαστε όταν μπαίνουμε μόνες σε ταξί, ειδοποιούμε πως φτάσαμε ασφαλείς. Οι γυναίκες έχουμε στο νου μας να μη μας ρίξουν κάτι στο ποτό, αποφεύγουμε να κάνουμε οτοστόπ, προσπαθούμε να μην ταξιδεύουμε μόνες μας, δεν συχνάζουμε σε μοναχικές παραλίες. Αυτά και άλλα πολλά τα κάνουμε οι γυναίκες διότι φοβόμαστε τι; Φοβόμαστε μήπως βιαστούμε.

Όταν μια γυναίκα βιάζεται κάθε λίγα λεπτά παγκόσμια, γνωρίζουμε πολύ καλά πώς είναι να σκέφτεσαι κάθε μέρα, κάποια στιγμή της ημέρας ότι ίσως κληθείς να αποτρέψεις τον βιασμό σου. Η βία είναι η πρώτη αιτία θανάτου των γυναικών παγκόσμια.[3] Πρώτα η βία και έπεται ο καρκίνος. Άρα τι μπορεί να φοβήθηκε η Παναγιώτα και έβγαλε μαχαίρι εκείνο το βράδυ; Ότι θα τη βιάσει, ότι θα τη σκοτώσει.

Το προφίλ της Παναγιώτας

Πέρα όμως από την αυτοπροστασία της Παναγιώτας και της φίλης της από ένα βιασμό ή μια γυναικοκτονία, η Παναγιώτα έχει και κάποια άλλα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά.

Η Παναγιώτα ζει στα παγκάκια στην Κόρινθο. Έχει φύγει από το σπίτι της γιατί ο πατέρας της δέρνει τη μητέρα της και η Παναγιώτα δεν αντέχει άλλο αυτή την κατάσταση. Πάντα μπαίνει στη μέση για να τους χωρίσει και τις τρώει. Ο πατέρας άνεργος και αλκοολικός. Η μητέρα άνεργη με καρκίνο. Δεν τολμάει να φύγει από το σπίτι της. Όλο το σπίτι είναι σπασμένο, δεν έχει αφήσει ούτε ποτήρι όρθιο ο πατέρας. Η Παναγιώτα έχει ελαφρά νοητική στέρηση. Κατάφερε όμως να φτάσει μέχρι και το γυμνάσιο. Δεν είχε βοήθεια από πουθενά. Μερικές φορές ζητούσε χρήματα από την εκκλησία για να πάρει να φάει. Κάποιες άλλες, έκανε μεροκάματα στα καλαμπόκια. Είχε μια κολλητή φίλη λίγο μικρότερή της. Μερικές φορές τριγυρνούσαν μαζί τα βράδια. Κυκλοφορούσε με μαχαίρι στην τσάντα διότι φοβόταν τα βράδια που έμενε έξω.

Η μητέρα της Παναγιώτας κακοποιούνταν από τον πατέρα της και η Παναγιώτα έμπαινε στη μέση για να τους χωρίσει. Ξέρουμε τι παθαίνουν τα παιδιά που μπαίνουν στη μέση για να προστατέψουν την μητέρα τους; Πριν δέκα περίπου μέρες, ένας δεκαοχτάχρονος μπήκε στη μέση για να προστατέψει τη μητέρα του που απειλούνταν με μαχαίρι, το μαχαίρι κάρφωσε τον γιο και πέθανε.[4] Στις αρχές Σεπτέμβρη, μια δεκαοχτάχρονη κοπέλα στέλνει μήνυμα στη μητέρα της που είχε φύγει από το σπίτι επειδή κακοποιούνταν: ««Μαμά, μην γυρίσεις στον μπαμπά. Δεν θα διορθωθεί ποτέ» μαμά μη γυρίσεις, ο μπαμπάς δεν θα διορθωθεί ποτέ». Βλέποντας αυτό το μήνυμα ο πατέρας, νευρίασε με την κόρη, προσπάθησε να τη στραγγαλίσει και της έβαλε φωτιά, η κοπέλα πέθανε στο νοσοκομείο.[5] Γνωρίζοντας έστω και λίγα από ψυχολογία, είναι ξεκάθαρο πως το περιστατικό της αυτοάμυνας της Παναγιώτας είναι μια περίπτωση μετάθεσης. Μια Παναγιώτα που πάντα προστάτευε τη μητέρα της και έμπαινε στη μέση, προστατεύει τώρα την κολλητή και μπαίνει και πάλι στη μέση. Δεν μπορούσε να αμυνθεί στον πατέρα της διότι τον φοβάται επειδή είναι ο πατέρας της, που έχει κάθε δικαίωμα πάνω σε αυτή και τη μητέρα της, όπως έχουμε διδαχθεί αυτόν το ρόλο, αλλά μπορεί να αμυνθεί απέναντι στον άγνωστο άντρα.

«Πρόεδρος: Γιατί δεν χτυπήσατε ποτέ τον πατέρα σας που σας κακοποιούσε;

Παναγιώτα: Τον φοβόμουν. Τον τρέμω τον πατέρα μου.»

Εδώ να πω πως μέχρι τελευταία στιγμή ο πατέρας της την απειλούσε να μην πει στο δικαστήριο πως τις χτυπούσε για να μην τον κάνουν ρεζίλι δημόσια. Η Παναγιώτα ακόμη και λίγο πριν το δικαστήριο ήταν χάλια ψυχολογικά, διότι δέχονταν τις απειλές του πατέρα της πως δεν θα επιτρέψει στη μητέρα της να καταθέσει υπέρ της. Τελικά, για μια «καλύτερη» ποινή της κόρης του, πείστηκε να καταθέσει την αλήθεια, δηλαδή ότι τις κακοποιούσε.

Χωρίς αμφιβολία, το σύστημα της πατριαρχίας κληροδοτεί στους άντρες την νομιμοποίηση της εξουσίας πάνω στο γυναικείο σώμα, όμως αυτός που τελικά έχει την ευθύνη είναι ο φορέας της πατριαρχίας, αυτός που επιλέγει να την εφαρμόζει και αυτός είναι ο πατέρας της Παναγιώτας. Ο νεκρός Νίκος Ζαφειρόπουλος, ο επίδοξος βιαστής της Παναγιώτας και της φίλης της, υπήρξε άλλο ένα σεξιστικό αρσενικό, μια παράπλευρη απώλεια της αυτοάμυνας.

Έχει ιδιαίτερη σημασία, όμως, να δούμε πως πιθανότατα η Παναγιώτα δεν θα κοιμόταν στο δρόμο, δεν θα κρατούσε μαχαίρι, δεν θα πανικοβαλλόταν, δεν θα μαχαίρωνε, αν δεν είχε συσσωρεύσει όλη αυτή τη βία από τον πατέρα της και δεν απαντούσε με τόσο έντονη αντιβία. Μπορεί να φώναζε ή να έφευγε, μπορεί και όχι. Αυτός, όμως, που σίγουρα θα έπρεπε να δικαστεί, δεν είναι η Παναγιώτα αλλά ο πατέρας της.

κα

Δυο μύθοι για τη βία κατά των γυναικών

Εδώ θέλω να σταθώ σε δυο σημεία. Το πρώτο είναι πως κάποιοι μπορεί να πέσουν στην παγίδα να αναρωτηθούν μήπως και ο πατέρας της Παναγιώτας ήταν ένα κακοποιημένο παιδί που αναπαρήγαγε τη βία που βίωσε στο σπίτι του. Πολλές φορές, αυτό χρησιμοποιείται σαν επιχείρημα για τη δικαιολόγηση του κακοποιητή. Το αντεπιχείρημα είναι ότι αυτό που παρατηρείται στην πράξη είναι πως τα υποκείμενα που δέχονται βία και κακοποίηση και που έχουν κατώτερη θέση ιεραρχικά στην κοινωνία –παιδιά, γυναίκες, μετανάστριες-ες, γκέι, τρανς, σκλάβες του σεξ– είναι πολύ σπάνιο να ασκήσουν βία προς κάποιον άλλον επειδή ακριβώς έχουν βιώσει στο πετσί τους τον πόνο και το τραύμα της βίας. Μπορεί να χρησιμοποιήσουν τη βία ως εργαλείο αντιβίας και αυτοάμυνας, αλλά δεν θα την ασκήσουν άκριτα. Για παράδειγμα, πάντα είχα την απορία γιατί δεν οργανώνονται αντιφασιστικές περιπολίες από τους ίδιους τους μετανάστες, οι οποίες αποτελούνται κυρίως από cis στρέιτ αρσενικά; Η επιλογή της βίας ως πολιτικό εργαλείο από υποκείμενα που έχουν υποστεί βία λόγω της κοινωνικής τους θέσης είναι μια δύσκολη επιλογή, διότι τα υποκείμενα καλούνται να επανοικειοποιηθούν ένα εργαλείο που τα έχει τραυματίσει.

Το δεύτερο σημείο που θέλω να σταθώ είναι ο αλκοολισμός και η χρόνια ανεργία του πατέρα της Παναγιώτας. Πάλι αυτά τα δυο χρησιμοποιούνται ως επιχειρήματα που δικαιολογούν τους άντρες που ασκούν βία. Στο δικαστήριο ήταν συγκλονιστικό πως όταν κατέθετε η μητέρα της Παναγιώτας πως κακοποιούνταν από το σύζυγό της, μέσα από τα λεγόμενά της δικαιολογούσε το σύζυγό της επειδή έπινε και ήταν άνεργος. Πολλές γυναίκες υιοθετούν και οι ίδιες τις σεξιστικές θέσεις που υπάρχουν στην κοινωνία και γίνονται φορείς τους. Όμως αντί να τις κατηγορούμε πως αυτές φταίνε που μένουν σε μια τέτοια σχέση, μπορούμε να τις αφυπνίσουμε και να τους εξηγήσουμε πως η βία του συζύγου δεν είναι κάτι το «φυσιολογικό» σε καμία συνθήκη. Σίγουρα υπάρχουν πολλές γυναίκες άνεργες και αλκοολικές, όμως δεν επιλέγουν να ξυλοφορτώνουν τους συζύγους τους ή να τους βιάζουν. Να θυμίσω και το σύνθημα: «δεν είναι το αλκοόλ, δεν είναι η ανεργία, το χέρι του σήκωσε η πατριαρχία».

Λίγα λόγια για τη δίκη

Δεν θέλω να αναφερθώ σε λεπτομέρειες της δίκης, γράφτηκαν και αρκετά άρθρα που την παρουσίασαν με λεπτομέρειες. Κάθε φορά που πρόκειται να βρεθούμε σε ένα δικαστήριο για κάποιο περιστατικό έμφυλης βίας, μας είναι οικεία η σεξιστική ρητορική με την οποία ερχόμαστε αντιμέτωπες. Το δικαστήριο έκρινε πως η Παναγιώτα δεν κινδύνευσε και δεν αναγνώρισε πως βρισκόταν σε αυτοάμυνα. Μάλιστα, η εισαγγελέας στην αγόρευσή της ανέφερε πως η Παναγιώτα δεν μπορεί να αντιληφθεί την αξία της ανθρώπινης ζωής όπως εμείς που είμαστε «άλλου μορφωτικού επιπέδου» και ότι «δεν σέβεται τη ζωή μπροστά στο ένστικτο επιβίωσης». Η εισαγγελέας πρότεινε το ελαφρυντικό των μη ταπεινών κριτηρίων, καθώς ενήργησε με βάση τον αξιακό της κώδικα και δεδομένου ότι στο θύμα βρέθηκαν όλα τα προσωπικά του αντικείμενα και η πράξη δεν συνδέεται με κλοπή, όπως είπε.[6]

Ο συνήγορος της πολιτικής αγωγής στην αγόρευσή του ανέφερε πως από τη στιγμή που δεν υπήρχαν ίχνη πάλης, δεν υπάρχει και απόπειρα βιασμού και πως όπως χαρακτηριστικά είπε: «αν το σενάριο του βιασμού είναι αληθές, τα δυο έννομα αγαθά, της λεκτικής κακοποίησης και της ανθρωποκτονίας είναι αναντίστοιχα».

 

Η ρητορική της δίκης

Σε σχέση με τη ρητορική της δίκης έχει ενδιαφέρον να δούμε ότι κατακερματίζει τη σεξουαλικοποιημένη επίθεση – εδώ επίτηδες χρησιμοποιώ τον όρο σεξουαλικοποιημένη και όχι σεξουαλική, διότι σκοπός του βιαστή δεν είναι η σεξουαλική ικανοποίηση αλλά πρωτίστως η επιβολή της εξουσίας στο γυναικείο υποκείμενο. Μια τέτοια επιβολή μπορεί να περιλαμβάνει από προσβολές, απειλές, ακινητοποίηση, αγγίγματα, τράβηγμα μαλλιών, εξαναγκασμό σε στοματικό, καλλιέργεια φόβου, παρακολούθηση, υποτίμηση, κυνήγι, διείσδυση ή και όλα αυτά και άλλα. Αυτό που είδαμε, λοιπόν, είναι πως η σεξιστική ρητορική του δικαστηρίου αντιμετωπίζει διαφορετικά τη λεκτική παρενόχληση, τη σεξουαλική παρενόχληση, την απόπειρα βιασμού και τον βιασμό. Αυτή η κυρίαρχη θέση έχει ως απόρροια να θεωρείται βιασμός μόνο η διείσδυση του φαλλού και όλες οι υπόλοιπες εκφάνσεις του βιασμού να υποτιμώνται.

«Σεξ ίσον φαλλική διείσδυση, άρα βιασμός ίσον φαλλική διείσδυση». Και εδώ κάνουμε μεγάλο αγώνα ενάντια σε αυτή την κυρίαρχη αντίληψη για να καταρρίψουμε αυτό το πατριαρχικό κατάλοιπο που ταυτίζει το σεξ με τη διείσδυση και περιορίζει κατά πολύ την έννοια του βιασμού, αποδίδοντας μάλιστα και διαφορετικές ποινές ανάλογα με τον αν υπήρξε διείσδυση ή όχι. Επίσης, γυναίκες που έχουν βιώσει τον τρόμο του βιασμού, (από προσωπική επιλογή επιλέγω να μη χρησιμοποιώ τον όρο απόπειρα βιασμού, διότι πάλι σαν έννοια υποτιμά όλες τις διαφορετικές εκφάνσεις του βιασμού), το βίωμά τους ήταν τόσο ισχυρό, που πραγματικά δεν υπάρχει διαφοροποίηση στο αν τελικά τις έπιασε ο βιαστής, τις ακούμπησε ή υπήρξε διείσδυση. Οτιδήποτε παραβιάζει το χώρο ενός υποκειμένου, με λόγια, πράξεις, βλέμματα, άσκηση βίας ή εξουσίας αποτελεί βιασμό. Το να ανανοηματοδοτήσουμε την έννοια του βιασμού και τον επανορίσουμε θα μας βοηθήσει πολύ στις δίκες βιασμών, ώστε να μην απαλλάσσονται οι βιαστές ή να πέφτουν στα μαλακά, αλλά και στην ανάδειξη του γυναικείου προσωπικού βιώματος.

Και εδώ να υπενθυμίσω πως οι περισσότεροι βιασμοί λαμβάνουν χώρα μέσα στη σχέση ή στον γάμο, καθώς και μέσα στην οικογένεια από φιλικά και συγγενικά πρόσωπα, απλά σήμερα αναφέρθηκα πιο πολύ στον βιασμό στο δημόσιο χώρο.

Ένα ακόμη σημείο που αναφέρθηκε στη δίκη ήταν πως από τη στιγμή που δεν υπήρχαν ίχνη πάλης, δεν υπήρξε απόπειρα βιασμού. Αυτό είναι ένα επιχείρημα που συναντάμε σε πάρα πολλές δίκες βιασμού. Αφού δεν αντιστάθηκες, δεν έχεις εκδορές, αμυχές κλπ, «άρα τα ήθελες και ήταν συναινετικό σεξ». Αυτό όμως που συμβαίνει στις περισσότερες περιπτώσεις βιασμού είναι η ψυχολογική αντίδραση του παγώματος λόγω φόβου ή τρόμου. Η γυναίκα παγώνει, δεν αντιδρά και αποστασιοποιείται ψυχικά για να αντέξει τον πόνο. Είναι μια αντίδραση που την έχουν πολλά άτομα που έχουν βιώσει κακοποίηση και πολύ συχνά τα παιδιά. Η ψυχική αποστασιοποίηση στη διάρκεια μιας επίθεσης μπορεί να χρησιμεύσει ως άμυνα όταν, μετά το αρχικό πάγωμα, κάποια μπορεί σκεφτεί ότι δεν μπορεί να γλιτώσει από μια απειλητική κατάσταση.[7] Αυτή η ψυχολογική άμυνα είναι μια καταλυτική παράμετρος που σχεδόν ποτέ δεν λαμβάνεται υπόψη στα δικαστήρια, με αποτέλεσμα να κατηγορείται και πάλι η γυναίκα που δεν αντιστάθηκε στο βιασμό της.

Η Παναγιώτα καταδικάστηκε από το Μεικτό Ορκωτό Δικαστήριο του Ναυπλίου στις 27 Σεπτεμβρίου, ομόφωνα σε 15 χρόνια κάθειρξης για το κακούργημα της ανθρωποκτονίας από πρόθεση σε ήρεμη ψυχική κατάσταση, 6 μήνες φυλάκιση για το πλημμέλημα της οπλοφορίας και 6 μήνες για αυτό της οπλοχρησίας (τελική ποινή κατά συγχώνευση 15 χρόνια και 4 μήνες). Το δικαστήριο της έδωσε το δικαίωμα έφεσης.

-Το δικαστήριο έκρινε πως η Παναγιώτα δεν κινδύνευσε ούτε να βιαστεί ούτε κινδύνευσε η ζωή της με κάποιο τρόπο. Μάλιστα, η εισαγγελέας ανέφερε πως «ο Ζαφειρόπουλος είπε απλά κάτι παραπάνω».

-Δεν έλαβε υπόψη του τη νοητική στέρηση της Παναγιώτας και τον διαφορετικό τρόπο που μπορεί να αντιλήφθηκε τον κίνδυνο.

-Δεν έλαβε υπόψη ότι η Παναγιώτα εκείνο το βράδυ βίωσε μια δευτερογενή κακοποίηση, η πρώτη ήταν από τον χρόνια κακοποιητικό της πατέρα

Συνολικά καταδίκασε το δικαίωμα μιας γυναίκας να αντιδράσει, να υπερασπιστεί την εαυτή της, να αμυνθεί, να μη βιαστεί. Στο πρόσωπο της Παναγιώτας το ελληνικό δικαστήριο καταδίκασε όλες τις γυναίκες που αντιδρούν στην έμφυλη βία.

κα1

Κινήσεις Αλληλεγγύης στην Π.

Να πω πως η Παναγιώτα από την αρχή της φυλάκισής της είχε αλληλεγγύη από το φεμινιστικό-κουήρ κίνημα. Μια γυναίκα την επισκεπτόταν ανά τακτά χρονικά διαστήματα στη φυλακή και είχαν τηλεφωνική επικοινωνία, είχε αλληλογραφία με μια άλλη γυναίκα, μαζεύτηκαν χρήματα για τα έξοδά της στο κυλικείο της φυλακής και ρούχα. Παράλληλα, η ομάδα αλληλεγγύης προς την Παναγιώτα αποφάσισε την αλλαγή δικηγόρου και προτίμησαν μια γυναίκα που είχε εμπειρία σε παρόμοιες δίκες, την Ιωάννα Σφεντούμη. Καθώς πλησίαζε η δίκη, κοινοποιήθηκε η ανάγκη συγκέντρωσης χρημάτων για τα δικαστικά έξοδα και για αλληλεγγύη. Τα αντανακλαστικά ήταν άμεσα. Δημιουργήθηκε ένα συντονιστικό αλληλεγγύης στην Αθήνα και ένα στη Θεσσαλονίκη. Έγιναν αναρτήσεις πανό και αφισοκολλήσεις σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη και Πάτρα. Μαζεύτηκαν χρήματα για οικονομική ενίσχυση από κουήρ στέκια και καταλήψεις, πραγματοποιήθηκαν καφενεία αλληλεγγύης στα πανεπιστήμια. Υπήρξε πολλή σημαντική παρουσία αλληλέγγυου κόσμου στο δικαστήριο από πολλές πόλεις της Ελλάδας, όπου και αναρτήθηκαν τρία πανό. Παράλληλα, γράφτηκαν πάρα πολλά κείμενα αλληλεγγύης και υπήρξε μεγάλη δημοσιοποίηση της απόφασης.

Τι θέλει να πει η ίδια

Αυτή τη στιγμή η Παναγιώτα βρίσκεται ακόμη στον Κορυδαλλό και θα μεταφερθεί στις γυναικείες φυλακές της Θήβας. Ψυχολογικά δεν είναι καλά. Ήδη και πριν τη δίκη είχε κάνει κάποιες απόπειρες αυτοτραυματισμού χαράζοντας τα χέρια της. Οπότε τα πράγματα είναι γενικά δύσκολα για εκείνη. Η αλήθεια είναι πως δεν είχε συνειδητοποιήσει πως θα ξαναπάει φυλακή και επειδή θεωρούσε πως ήταν ατύχημα και πως δεν κατάλαβε πως έγινε, πίστευε πως θα αθωωθεί. Η δική της δήλωση μετά την ποινή ήταν: «Θέλω να επαναλάβω ότι λυπάμαι που η προσπάθεια να αντισταθώ στην επίθεση εναντίον εμένα και της φίλης μου εκείνη τη νύχτα είχε ως αποτέλεσμα το θάνατο του ανθρώπου. Δεν ήθελα να τον σκοτώσω, και λυπάμαι πολύ για αυτό που έγινε. Δεύτερον, θέλω να ευχαριστήσω όλες τις γυναίκες που μου συμπαραστέκονται και αισθάνομαι δυνατή γι’ αυτό. Τέλος, μου βάζουν 15 χρόνια φυλακή, ενώ εγώ περίμενα μια καλύτερη απόφαση, περίμενα να βγω από τη φυλακή όπου βρίσκομαι εδώ και πολύν καιρό. Θα παλέψω για μια καλύτερη απόφαση».

Κλείνοντας, να πω πως είναι ελπιδοφόρο το ότι υπάρχει ένα δίκτυο αλληλεγγύης προς γυναίκες που έχουν δεχτεί έμφυλη κακοποίηση, το οποίο εξαπλώνεται σε διάφορες πόλεις με τη δημιουργία φεμινιστικών και κουήρ ομάδων που έχουν τη δυναμική των ομάδων της δεκαετίας του ’80.

Προτάσεις

Παράλληλα με το ταμείο αλληλεγγύης σε διωκόμενες γυναίκες σε αυτοάμυνα για το οποίο θα μας μιλήσει η Άννα, έχουμε πολλή δουλειά ώστε να χτίσουμε αυτοοργανωμένες υποστηρικτικές δομές για τις γυναίκες που έχουν κακοποιηθεί, ώστε να νιώθουν ένα ασφαλές, υποστηρικτικό και φροντιστικό πλαίσιο και να μπορούν να μιλήσουν για τον βιασμό τους και την κακοποίηση τους. Με αυτοργανωμένη ομάδα ψυχολόγων που θα προσφέρουν δωρεάν υπηρεσίες γιατί είναι απαραίτητη η προσωπική φροντίδα του τραύματος του βιασμού, με δικηγόρους που θα έχουν φεμινιστική παιδεία και αναφορές, θα μπορούν να σταθούν στα δικαστήρια αντιπαλεύοντας τα σεξιστικά επιχειρήματα, με ταμείο αλληλεγγύης για τα θύματα βιασμού για όλη την δικαστική διαδικασία, αλλά και για αυτές που βρίσκονται στη φυλακή λόγω αυτοάμυνας, με δίκτυο φιλοξενίας γυναικών που μπορεί να κακοποιούνται μέσα στη σχέση ή στον γάμο. Όλα αυτά μπορεί να ακούγονται μεγαλεπήβολες προτάσεις, όμως αν δεν χτίσουμε σιγά σιγά ένα κίνημα έμπρακτης αλληλεγγύης στους ανθρώπους που καταγγέλλουν τον βιασμό τους και μιλούν για την κακοποίησή τους, δεν μπορούμε να απαιτούμε να τα καταγγείλουν. Το κίνημα έχει πολλή δουλειά ακόμη να κάνει στα ζητήματα του αντισεξισμού, ώστε αυτά να ενταχθούν στην ήδη υπάρχουσα αντιφασιστική ατζέντα και να μην αντιμετωπίζονται ως ειδικά θέματα.

Σε σχέση με το ταμείο αλληλεγγύης διωκόμενων γυναικών, είναι σημαντικό αυτές οι γυναίκες που κατηγορούνται επειδή αμύνθηκαν για να υπερασπιστούν τις εαυτές τους να νιώθουν πως δεν τις ξεχνάμε, πως τις στηρίζουμε και πως θέλουμε να τις βοηθήσουμε να απαλλαχθούν από την κοινωνική κατακραυγή που τις φορτώνει με ενοχές για ένα φόνο που, αν δεν τον έκαναν, μπορεί να μη ζούσαν οι ίδιες.

[1] http://www.cnn.gr/news/ellada/story/36747/agrio-egklima-stin-korintho-22xroni-skotose-46xrono-sti-mesi-toy-dromoy

[2] http://www.mixanitouxronou.gr/22chroni-macherose-sti-mesi-tou-dromou-46chrono-ischirizete-oti-tin-parenochlise-sexoualika/

[3] http://newpost.gr/ellada/454267/h-bia-einai-h-prwth-aitia-thanatoy-twn-gynaikwn-pagkosmiws

[4] http://www.gazzetta.gr/plus/koinwnia/article/1147877/nekros-18hronos-sto-peristeri-apo-ta-heria-toy-patera-toy

[5] https://www.thepressroom.gr/ellada/thrinos-stin-petroypoli-pethane-i-18hroni-poy

[6] Περιγραφή της δίκης https://omniatv.com/6278

[7] http://www.kathimerini.gr/921908/article/epikairothta/episthmh/tonikh-akinhsia-giati-ta-8ymata-viasmoy-den-antistekontai

25η Νοεμβρίου: Η κληρονομία των τριών γυναικών που ανέτρεψαν έναν δικτάτορα

mirabal-butterflies-sisters

της Esra Dogan

Πολλοί γνωρίζουν ότι η 25η Νοεμβρίου είναι η Διεθνής Ημέρα για την Εξάλειψη της Βίας κατά των Γυναικών, αλλά πολύ λιγότεροι γνωρίζουν την ιστορία πίσω από αυτήν, την ιστορία των τριών γενναίων γυναικών ακτιβιστριών, των Aδελφών Μιραμπάλ, που έδωσαν τη ζωή τους για να τερματίσουν μια δικτατορία. Στις 25 Νοεμβρίου 1960, τρεις από τις τέσσερις αδελφές Μιραμπάλ, η Minerva, η Maria Teresa και η Patria, σκοτώθηκαν από τη δικτατορία του Rafael Leonidas Trujillo στη Δομινικανή Δημοκρατία, προκαλώντας διαμαρτυρίες που τελικά οδήγησαν στη δολοφονία του δικτάτορα στις 30 Μαΐου, 1961.

Ο Trujillo εξελέγη Πρόεδρος της Δομινικανής Δημοκρατίας το 1931 με δημόσια ψηφοφορία μετά από στρατιωτικό πραξικόπημα. Σύντομα μετατράπηκε σε έναν από τους πιο σκληρούς δικτάτορες στην ιστορίας της Λατινικής Αμερικής και κυβέρνησε τη χώρα κάτω από ένα τυραννικό καθεστώς για τρεις δεκαετίες. Για πολλά χρόνια ο Trujillo υποστηρίχθηκε από την αστική τάξη, η οποία εκτίμησε τις πολιτικές οικονομικής ανάπτυξης που εφάρμοσε και έκανε τα στραβά μάτια στις αυξανόμενες παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Καθώς η διαφθορά αυξήθηκε σημαντικά, εκείνοι που επωφελήθηκαν περισσότερο από την οικονομική πρόοδο ήταν οι επιχειρηματίες του πελατειακού και διεφθαρμένου κύκλου του Trujillo και οι στρατιωτικοί που στήριζαν την τυραννία του.

Καθ΄ όλη τη διάρκεια της εξουσίας του, ο Trujillo έλεγχε το ραδιόφωνο, τον Τύπο και τις υπηρεσίες μεταφοράς και τηλεπικοινωνιών και χρησιμοποιούσε ένα εκτεταμένο δίκτυο μυστικής αστυνομίας και κατασκόπων για να καταστείλει κάθε αντιπολίτευση εναντίον του. Όποιος τολμούσε να μιλήσει εναντίον του φυλακιζόταν, βασανιζόταν ή δολοφονούνταν από αγνώστους. Ο Trujillo ήταν προσωπικά υπεύθυνος για τη δολοφονία τουλάχιστον 50 χιλιάδων ανθρώπων. Είχε δώσει απευθείας εντολή για τη γενοκτονία του Πάρσλει, που διεξήχθη από το Δομινικανό Στρατό το 1937 ενάντια στους Αϊτινούς που ζούσαν στη χώρα, με αποτέλεσμα το θάνατο περίπου 20 χιλιάδων ανθρώπων.

Ως σκληρός και μισογύνης δικτάτορας, ο Trujillo χρησιμοποιούσε την εξουσία του για τη συστηματική κακοποίηση γυναικών και κοριτσιών. Προσλάμβανε άντρες για να διατρέχουν την ύπαιθρο για νεαρά κορίτσια, τα οποία απήγαγε και βίαζε, καθώς και «επιλεγμένα» κορίτσια που προσκαλούνταν στα πάρτι που οργάνωνε ο ίδιος για να ασελγήσει πάνω τους. Μετά από μια τέτοια αποστολή οι αδελφές Μιραμπάλ, οι οποίες ήταν από αγροτική οικογένεια της μεσαίας τάξης, αναγκάστηκαν να συμμετάσχουν σε ένα από τα πάρτι του. Εκεί o Trujillo στόχευσε τη Minerva. Η Minerva απέρριψε τις σεξουαλικές προτάσεις του Trujillo, τον χαστούκισε στο πρόσωπο και έφυγε από το πάρτι με την οικογένειά της.

Ο Trujillo, εξοργισμένος από την συμπεριφορά της, προσπάθησε να κάνει τη ζωή της Minerva μια σκέτη κόλαση. Σύντομα, ο πατέρας της Minerva φυλακίστηκε και βασανίστηκε, με αποτέλεσμα να πεθάνει λίγο μετά την αποφυλάκιση του. Στο δεύτερο έτος της νομικής σχολής η Minerva αποκλείστηκε από τα μαθήματα έως ότου έδωσε μια δημόσια ομιλία που εκθείαζε τις αρετές του Trujillo. Ακόμα και όταν αποφοίτησε χρόνια αργότερα, της αρνούνταν να ασκήσει το επάγγελμα.

Η Minerva όχι μόνο αρνήθηκε να λυγίσει στις απαιτήσεις του Trujillo, αλλά κατά τα σχολικά της χρόνια πήρε ενεργά μέρος στο αντιστασιακό κίνημα ώστε να καταπολεμήσει την οργή του. Σύντομα οι αδελφές της Minerva, Maria Teresa και Patria, την ακολούθησαν στην αντίσταση. Μαζί με τους συζύγους τους τελικά σχημάτισαν μια ομάδα που ονομάστηκε «Κίνημα της 14ης Ιουνίου», από την ημερομηνία μιας σφαγής της οποίας ήτανε μάρτυρας η Patria. Μοίραζαν φυλλάδια και συνέλεγαν υλικά για όπλα και βόμβες για να χρησιμοποιηθούν για την επανάστασή τους. Εντωμεταξύ, φυλακίστηκαν και ανακρίθηκαν πολλές φορές και οι οικογενειακές τους περιουσίες κατασχέθηκαν, αλλά δεν λύγισαν. Σύντομα, αυτές οι τρεις αδελφές έγιναν ευρέως γνωστές με την κωδική ονομασία Las Mariposas (οι Πεταλούδες) μεταξύ της Δομινικανής κοινωνίας.

Το 1960 η ομάδα σχεδίαζε να δολοφονήσει το Truijillo, ωστόσο οι προθέσεις τους διέρρευσαν και όλα τα μέλη της ομάδας, συμπεριλαμβανομένων των τριών αδελφών και των συζύγων τους, ρίχτηκαν στη φυλακή. Λόγω της διεθνούς πίεσης, οι γυναίκες της ομάδας απελευθερώθηκαν. Ωστόσο, λίγο μετά την απελευθέρωση, ο Trujillo διέταξε να σκοτωθούν οι αδελφές Μιραμπάλ.

Στις 25 Νοεμβρίου του 1960, καθώς η Minerva, η Maria και η Patria  επέστρεφαν από μια επίσκεψη στους συζύγους τους στη φυλακή, η μυστική αστυνομία έστησε ενέδρα στο τζιπ τους σε ένα ορεινό πέρασμα. Οι αδελφές Μιραμπάλ στραγγαλίστηκαν και ξυλοκοπήθηκαν μέχρι θανάτου και τα σώματά τους ξανατοποθετήθηκαν στο τζιπ και ρίχτηκαν από έναν βράχο, για να φανεί ως ατύχημα.

Ο Trujillo σκέφτηκε ότι θα μπορούσε να γλιτώσει από τη δολοφονία των αδελφών Μιραμπάλ, όπως και με τις χιλιάδες πριν από αυτή. Ωστόσο, ο «θάνατος των Πεταλούδων» αποτέλεσε καταλύτη για την ανατροπή του, τροφοδοτώντας το πνεύμα της επανάστασης στην κοινωνία. Η ιστορία του αγώνα των αδερφών Μιραμπάλ και του θανάτου τους έσπρωξε τους ανθρώπους να βρουν το θάρρος να εξαφανίσουν τον δεσπότη. Οι ταραχές αυξήθηκαν και έξι μήνες αργότερα ο Trujillo δολοφονήθηκε από στρατιωτικούς ηγέτες.

Τον Φεβρουάριο του 1963 η Δομινικανή Δημοκρατία εξέλεξε μια δημοκρατική κυβέρνηση για πρώτη φορά μετά από καιρό και οι αδελφές Μιραμπάλ έγιναν σύμβολα για τη λαϊκή αντίσταση. Τα επόμενα χρόνια η μοναδική επιβιώσασα από τις αδελφές Μιραμπάλ, Doña Dede, αφιέρωσε τη ζωή της για να διαδώσει την κληρονομιά που άφησαν οι ηρωίδες αδελφές της και να μεγαλώσει τα έξι παιδιά τους, πολλά από τα οποία έλαβαν κυβερνητικές θέσεις όταν μεγάλωσαν. Το 1992 ίδρυσε το Ίδρυμα των Αδελφών Μιραμπάλ και στη συνέχεια ένα μουσείο στην μνήμη τους στην ιδιαίτερη πατρίδα τους Salcedo (το οποίο μετονομάστηκε σε Hermanas Mirabal προς τιμή τους το 2007). Και το 1999 η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών όρισε και επισήμως την 25η Νοεμβρίου, ημερομηνία δολοφονίας των Αδελφών Μιραμπάλ, ως τη Διεθνή Ημέρα για την Εξάλειψη της Βίας κατά των Γυναικών.

Σήμερα η κληρονομιά της γενναίας αντίστασης των αδελφών Μιραμπάλ μας υπενθυμίζει πως οι γυναίκες που επέλεξαν να υψώσουν το ανάστημα τους εναντίον της τυραννίας και της βίας μπορούν να ανατρέψουν την υπεροχή των δεσποτικών εξουσιαστών. Η Julie Alvarez, η συγγραφέας του βιβλίου Ο καιρός των πεταλούδων ήταν εξαιρετικά εύστοχη όταν χαρακτήριζε τις αδελφές Μιραμπάλ «φεμινιστικά ινδάλματα». Όπως είπε, «είναι μια υπενθύμιση ότι έχουμε επίσης και τις δικές μας επαναστάτριες ηρωίδες, τις δικές μας Τσε Γκεβαρά».

αγωνίστριες λατινικής αμερικής

“Το δικαίωμα στην αυτοάμυνα είναι δικαίωμα στη ζωή”

αφισάκι 25ης Νοέμβρη

Το Δικαίωμα στην Αυτοάμυνα είναι Δικαίωμα στη Ζωή.

Ούτε Μία Λιγότερη.

Χτυπούν Μία – Οργανωνόμαστε Όλες.

Η περίπτωση της Π.

Κόρινθος, 22/6/2016. 

Η 22χρονη Π. ζει στον δρόμο, έχει φύγει από το σπίτι της καθώς αντιμετώπιζε συστηματική κακοποίηση από τον πατέρα της. Το βράδυ της 22ας Ιουνίου κάθεται σε ένα παγκάκι με τη 17χρονη Ι. Ο 46χρονος Ζ. βγαίνοντας από ένα μπαρ, τις πλησιάζει και τους επιτίθεται σωματικά και λεκτικά. Παραβιάζει σωματικά την ανήλικη, αρπάζοντας της το στήθος. Προτείνει χρήματα στη 17χρονη προκειμένου να κοιμηθεί μαζί του. Εκείνη αρνείται και οι δύο γυναίκες επιδιώκουν να απομακρυνθούν αλλά ο Ζ. τους επιτίθεται ξανά και τραβάει την Π. από τα μαλλιά. Κατά τη διάρκεια της εντεινόμενης σεξιστικής επίθεσης, μέσα σε ένα καθεστώς απόλυτου φόβου και πανικού, η 22χρονη νομίζει ότι ο Ζ. πάει να βγάλει μαχαίρι. Στην προσπάθειά της να αμυνθεί τραυματίζει θανάσιμα τον άντρα με το μαχαίρι που κουβαλούσε μαζί της για να προστατεύει τον εαυτό της, καθώς ζούσε στο δρόμο.

Ναύπλιο, 27/9/2017, Μικτό Ορκωτό Δικαστήριο.

Το δικαστήριο επιβάλλει στην Π. ποινή 15 ετών και 4 μηνών για ανθρωποκτονία από πρόθεση σε ήρεμη ψυχική κατάσταση και για παράνομη οπλοκατοχή. Δεν αναγνωρίζει ούτε το αυτονόητο και νομικά θεμελιωμένο δικαίωμα στην αυτοάμυνα, ούτε την εν βρασμώ ψυχική κατάσταση στην οποία βρισκόταν. Στα μάτια της έδρας, «η Π. λόγω του περιβάλλοντος φτώχειας στο οποίο είχε μεγαλώσει δεν μπορούσε να αντιληφθεί την αξία της ανθρώπινης ζωής, όπως εμείς που είμαστε άλλου μορφωτικού επιπέδου και έτσι δεν σέβεται τη ζωή μπροστά στο ένστικτο επιβίωσης». Πέραν αυτής της ταξικής διάκρισης απέναντί της, το δικαστήριο παρουσίασε τον Ζ. ως ευυπόληπτο πολίτη και δεν δέχτηκε να παρουσιαστούν τα βίντεο που έδειχναν προηγούμενες σεξουαλικές επιθέσεις του ίδιου σε άλλες γυναίκες εκείνο το βράδυ. Η 17χρονη Ι. κατηγορείται για συνέργεια σε ανθρωποκτονία από πρόθεση και η δίκη της εκκρεμεί.

Η περίπτωση της Ν.

Η Ν., μετανάστρια δεύτερης γενιάς, κακοποιείται συστηματικά, λεκτικά και σωματικά, από τον Έλληνο-Γάλλο πρώην της το χειμώνα του 2015. Στις 8 Απρίλιου 2016, όταν ένας καυγάς ξεκίνησε στο σπίτι τους, η συμπεριφορά του Σ. έγινε τόσο βίαιη που η Ν. φοβήθηκε για την ίδια τη σωματική της ακεραιότητα. Άρχισε να την χτυπάει τραβώντας την στην κουζίνα. Εκεί η Ν. είδε ένα μαχαίρι, το πήρε με σκοπό να τον ακινητοποιήσει και στην προσπάθειά της αυτή τον τραυμάτισε.  

Σύρος, 8/11/2017, Τριμελές Πλημμελειοδικείου Σύρου.

Εκδικάζεται η υπόθεση της Ν, η οποία κατηγορούνταν για ενδοοικογενειακή επικίνδυνη σωματική βλάβη, παράνομη οπλοφορία και οπλοχρησία. Εφαρμόζοντας τις σχετικές διατάξεις του Ποινικού Κώδικα για άμυνα (ΠΚ αρθ, 22 & 23), υπογραμμίζοντας ότι η Ν. διέπραξε την κρινομένη πράξη για να υπερασπισθεί την εαυτή της, «απαντώντας» στην άδικη και παρούσα επίθεση που είχε ξεκινήσει ο σύντροφος της εναντίον της, το δικαστήριο την αθωώνει από όλες τις κατηγορίες.

Η περίπτωση της Τ.

Αθήνα, 8/8/2016.

Η 40χρονη Τ. μετανάστρια από τη Ρωσία έζησε 5 μήνες κακοποίησης από τον πρώην σύντροφό της, τον 42χρόνο Γ.Μ. Το βράδυ του Αυγούστου, η Τ. είχε γυρίσει από τη δουλειά της και μαγείρευε στην κουζίνα, ο Γ. ήρθε στο σπίτι της, ξεκινώντας καυγά, ενώ δεν άργησε να γίνει βίαιος: ήρθε από πίσω της, την έπιασε από το λαιμό και τα μαλλιά. Εκείνη κάτω από καθεστώς φόβου προκειμένου να προστατέψει την εαυτή της χρησιμοποίησε το μαχαίρι που βρισκόταν στα χέρια της για να απεμπλακεί από τα χέρια του, τραυματίζοντας τον με δύο μαχαιριές. Λίγο καιρό αργότερα ο Γ. πέθανε στο νοσοκομείο λόγω μετεγχειρητικών επιπλοκών.

17/11/2017, Πρωτοδικείο Αθηνών.

Ξεκινά η δίκη της Τ. με κατηγορίες για ανθρωποκτονία σε ήρεμη ψυχική κατάσταση από πρόθεση και παράνομη οπλοχρησία. Η Τ. αρνείται την κατηγορία όπως αποδίδεται και υποστηρίζει ότι υπάρχει άμυνα, ή έστω υπέρβαση ορίων άμυνας, η οποία προκλήθηκε λόγω του φόβου και της ταραχής από την επίθεση που δέχτηκε. Η προσπάθεια αυτοάμυνάς της σε μια κακοποιητική κατάσταση που απειλούσε τη ζωή της δεν γίνεται δεκτή από την έδρα, η οποία την αμφισβητεί συστηματικά, και παραπέμπει στη γνωστή σε εμάς άποψη ότι τον χτύπησε από ανθρωποκτόνο πρόθεση, για να τον τιμωρήσει. Σε ένα κρεσέντο πατριαρχικής συλλογιστικής, μάλιστα, η εφέτης ρωτούσε ανάμεσα στα άλλα «γιατί δεν φεύγατε από το σπίτι σας, αφού σας κακοποιούσε;», ενώ η κατηγορούμενη είχε ήδη τονίσει ότι το σπίτι ήταν δικό της, ζητούσε από το θύμα να φύγει αλλά αυτός δεν έφευγε, ενώ επέμενε ότι πέντε μήνες δεν μπορεί να θεωρηθεί χρόνια κακοποίηση.

Η Π., η Ν., και η Τ. είμαστε εμείς.

Μέσα από αυτές αλλά και από πολλές ακόμη περιπτώσεις αναδεικνύεται ο βαθιά πατριαρχικός, ρατσιστικός και ταξικός χαρακτήρας της «δικαιοσύνης». Γυναίκες, θηλυκότητες, λοατκια+, μαύρες, μετανάστριες, μουσουλμάνες, ρομά, νευροδιαφορετικές, χρήστριες, σεξεργάτριες δέχονται βία και όταν καταφέρνουν να υπερασπιστούν τις εαυτές τους, βρίσκονται στο εδώλιο της κατηγορούμενης, καλούμενες να αποδείξουν την αθωότητά τους.

Δεν μας κάνει εντύπωση η κοινή γραμμή των δικαστηρίων, τα οποία παραβλέπουν τον καθημερινό σεξισμό, την πατριαρχική βία και τις πολλαπλές καταπιέσεις που δεχόμαστε ως γυναίκες. Βία που την ζούμε καθημερινά στο λεωφορείο, στη δουλειά, στον δρόμο, στο σπίτι, στην σχολή. Όλα τα ενοχλητικά βλέμματα, τα σιχαμένα σχόλια, τα «τυχαία» αγγίγματα, οι δρόμοι που αποφεύγουμε προκειμένου να κυκλοφορούμε ασφαλείς. Η κακοποίηση στο σπίτι από τον σύντροφο, τον σύζυγο, τον αδερφό ή τον πατέρα, η βία της της υποχρεωτικής απλήρωτης φροντίδας σε παιδιά, γονείς, αρρώστους. Η διπλή εκμετάλλευση και ο έλεγχος πάνω στα σώματά μας από τα αφεντικά – ναι, τα μικρότερα μεροκάματα είναι βία, οι ελαστικές σχέσεις εργασίες που πρώτες βιώνουμε είναι βία, η εγκυμοσύνη που αντιμετωπίζεται ως απειλή και λόγος απόλυσης είναι βία, τα περιστατικά σεξουαλικής παρενόχλησης με τον εκβιασμό της απόλυσης αν αντιδράσεις είναι βία.

Κι είναι η κορυφή της έμφυλης βίας που καταλαμβάνουν ο βιασμός και οι γυναικοκτονίες. Όπως ο ομαδικός βιασμός στην Ξάνθη, εκεί που αθωώθηκαν οι δράστες. Όπως η γυναικοκτονία της 32χρονης Δ. με 14 μαχαιριές, στο Β’ Νεκροταφείο Αθηνών.

Στην παγκόσμια καθημερινότητα της έμφυλης βίας η αυτοάμυνα αποτελεί μονόδρομο στην επιβίωσή μας και αναφαίρετο, νομικά θεμελιωμένο, δικαίωμά μας. Πότε, όμως, μας επιτρέπεται από το εκάστοτε δικαστήριο και την κοινωνία να υπερασπιζόμαστε τις εαυτές μας και με ποια μέσα άμυνας; Γιατί δεν φτάνουν οι μαρτυρίες μας για να αποδείξουν τις καθημερινές σεξουαλικές επιθέσεις που βιώνουμε; Γιατί ο λόγος των προνομιούχων στα πλαίσια της πατριαρχίας έχει μεγαλύτερη ισχύ από τον δικό μας; Το δικαστήριο άραγε δεν μπορεί ή δεν θέλει να καταλάβει για ποιο λόγο μία γυναίκα χρειάζεται να κουβαλάει μαζί της ένα μέσο άμυνας;

Για μας είναι ξεκάθαρο ότι τόσο η Π., η Ν. και η Τ. αλλά και τόσες άλλες, είναι άμεσοι στόχοι της πατριαρχίας. Μας είναι επίσης ξεκάθαρο ότι η βία που υπέστησαν και εξακολουθούν να υφίστανται όπως και η συνήθης αδικία του δικαστικού συστήματος απέναντι τους (παρά τις εξαιρέσεις όπως στην υπόθεση της Ν.) είναι αποτέλεσμα των ίδιων συστημάτων εξουσίας που καταπιέζουν, εκμεταλλεύονται και κακοποιούν συστηματικά και τις τρανς γυναίκες. Ανοίγοντας το ζήτημα του δικαιώματος στην αυτοάμυνα επιδιώκουμε διαθεματικούς αγώνες ενάντια στις σύγχρονες καπιταλιστικές-πατριαρχικές και ρατσιστικές κοινωνίες και τα δικαστικά τους συστήματα.

Ως γυναίκες, ταυτιζόμαστε με τη φωνή της Ι. όταν προκλητικά ρωτήθηκε από τον δικαστή αν η επίθεση αποτελούσε απόπειρα βιασμού: «Δεν μπορείς να ξέρεις πότε ξεκινάει και που φτάνει. Το επιθετικό άγγιγμα προφανώς μπορεί να αποτελεί αρχή». Επίσης ταυτιζόμαστε με τη φωνή της Π., όταν ο δικαστής τη ρώτησε για ποιο λόγο δεν τραυμάτισε ποτέ τον κακοποιητικό πατέρα της: «Τον φοβόμουνα. Τον τρέμω τον πατέρα μου».

Από μικρές εκπαιδευόμαστε στον φόβο και στην ενοχή όχι μόνο για τη συμπεριφορά μας, αλλά και για την αντίστασή μας. Κουραστήκαμε πια να φοβόμαστε και να λέμε συνεχώς ότι τα σώματά μας είναι δικά μας. Κουραστήκαμε να απολογούμαστε για όσες φορές υπερασπιστήκαμε έμπρακτα την αξιοπρέπειά μας. Οι ζωές μας δεν είναι κατώτερες από αυτές των προνομιούχων υποκειμένων, όσο κι αν προσπαθούν το δικαστήριο και η κοινωνία να μας πείσουν για το αντίθετο.

Στην καθημερινή απειλή απαντάμε δυναμικά με όποιο μέσο άμυνας έχουμε διαθέσιμο!

Καλούμε στις 25 Νοέμβρη στις 12 στη Καπνικαρέα φεμινιστικές και λοατκια+ ομάδες και συλλογικότητες, τα γυναικεία και λοατκια+ τμήματα των οργανώσεων του μαζικού κινήματος.

Καλούμε τις οργανώσεις και τις συλλογικότητες που θέλουν να βρεθούν στον δρόμο μαζί μας .

Προκειμένου να διασφαλιστεί ο συμπεριληπτικος και διαθεματικός χαρακτήρας της κινητοποίησης κάνουμε σαφές ότι δε θα γίνει αποδεκτή η οργανωμένη παρουσία ομάδων και οργανώσεων που έχουν παράξει ή/και συγκαλύψει μορφές έμφυλης βίας και τρανσφοβίας.

ΑΜΕΣΗ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ Π.ΑΜΕΣΗ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ Τ.ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ ΣΤΗΝ Κ.

Δικτύωση για το Δικαίωμα στη Γυναικεία Αυτοάμυνα