Subscribe via RSS Feed

Category: Uncategorized

Μαύρες φεμινίστριες στην εμπροσθοφυλακή των σύγχρονων αμερικανικών κινημάτων

saul1_1

Peter Saul. San Quentin # 1 (Angela Davis at San Quentin), 1971

της Ιουλίας Λειβαδίτη

Την επόμενη ημέρα της διάλεξής της, η Angela Davis έδωσε συνέντευξη Τύπου στην οποία μίλησε για διάφορα θέματα: την κυβέρνηση Trump και την απόφαση του να αναγνωρίσει την Ιερουσαλήμ ως πρωτεύουσα του Ισραήλ, την άνοδο του εθνικισμού στις ΗΠΑ και την Ευρώπη, την εμφάνιση ενός νέου τύπου ηγεσίας από τις μαύρες φεμινίστριες και την ανάγκη δημιουργίας ενός νέου διεθνιστικού κινήματος για την υπεράσπιση των μεταναστών και των προσφύγων. Οι τελευταίες της παρατηρήσεις αφορούσαν το πώς τα αποκαλούμενα «ζητήματα ταυτότητας» είναι ζωτικής σημασίας για τη δημοκρατία και μας βοηθούν να «ξαναφανταστούμε το παγκόσμιο (universal)».

H Ντέιβις αναφέρθηκε στις διαδηλώσεις του ελληνικού λαού κατά της λιτότητας το 2011 και στο πόσο είχαν εμπνεύσει ανθρώπους σε ολόκληρο τον κόσμο. «Οι άνθρωποι εξακολουθούν να κοιτάνε τι συμβαίνει στην Ελλάδα για να καταλάβουν τι συμβαίνει στην ΕΕ: η Ελλάδα δεν είναι μόνη της», τόνισε. Η περίπτωση της Ελλάδας, ανέφερε η Ντέιβις, θα μπορούσε να παραλληλιστεί με καταστάσεις στη Νότια Αφρική ή και τη Βραζιλία, χώρες για τις οποίες οι ελπίδες ότι γίνονταν  φορείς μεγάλων αλλαγών διαψεύσθηκαν. Ειδικά η Νότια Αφρική σε κάποια δεδομένη στιγμή εκπροσωπούσε την ελπίδα δημιουργίας με νέας κοινωνίας, όμως μετά την πτώση του Απαρτχάιντ, η χώρα δεν μπόρεσε να ανταπεξέλθει στις προσδοκίες. Παρόλα αυτά, είπε η Ντέιβις, η δική της απάντηση σε αυτό είναι ότι «όταν χάνουμε, δεν μπορούμε απλώς να εκφράσουμε την απογοήτευσή και την κατάθλιψή μας· πρέπει να κρατήσουμε ζωντανό αυτό που μας ενέπνευσε στην αρχή… Πρέπει να θυμόμαστε, για παράδειγμα, τι σήμαινε για τις προοδευτικές δυνάμεις σε όλο τον κόσμο να είναι ενωμένες με την ελπίδα ότι η Νότια Αφρική θα δημιουργούσε την κοινωνία του μέλλοντος· πραγματικά πιστεύω ότι οι ανεκπλήρωτες υποσχέσεις του παρελθόντος πρέπει να  συγκροτούν την ατζέντα του μέλλοντος. Αυτός είναι ο μόνος τρόπος για να συνεχίσουμε και να προσφέρουμε στις νέες γενιές την ελπίδα οικοδόμησης του σοσιαλιστικού μέλλοντος».

Για την κυβέρνηση Τραμπ

Σε ερώτηση για το τι μέλλει γενέσθαι μετά την εκλογή του Τραμπ στις ΗΠΑ, η Ντέιβις απάντησε ότι είναι απαραίτητο ο αμερικάνικος λαός που διαφωνεί με τις πολιτικές του να προχωρήσει σε «άμυνα και σαφή αντίσταση» αλλά και να διατυπώσει πιο μακροπρόθεσμες στρατηγικές. Τόνισε ότι το δικομματικό σύστημα δεν λειτουργεί πια και ότι αρκετοί στην Αμερικανική Αριστερά εξετάζουν τη δυνατότητα οικοδόμησης ενός τρίτου πολιτικού κόμματος, το οποίο δεν θα έχει εξαρτήσεις από τις μεγάλες επιχειρήσεις.

Για την απόφαση του Τραμπ να αναγνωρίσει την Ιερουσαλήμ ως πρωτεύουσα του Ισραήλ, η Ντέιβις σχολίασε ότι αυτό αποτελεί ένδειξη του βαθύ συντηρητισμού της τωρινής κυβέρνησης και των ακροδεξιών καταβολών της, καθώς είναι μια επιλογή με την οποία διαφωνούν ακόμη και οι πιο συντηρητικοί αναλυτές στο θέμα της Παλαιστίνης. Την χαρακτήρισε ως «μια απόφαση που σχεδιάστηκε για να προκαλέσει βία, να δημιουργήσει χάος και να εκτροχιάσει την ειρηνευτική διαδικασία», προθέτοντας ότι «ελπίζουμε ότι  θα γίνει το έναυσμα για μαζική αντίσταση και περισσότερη διεθνή στήριξη στην Παλαιστίνη».

Σύμφωνα με την Ντέιβις, ο Τραμπ έχει νομιμοποιήσει περιθωριοποιημένες μέχρι τώρα ομάδες υπέρ της λευκής υπεροχής, οι οποίες πλέον μπορούν να ακουστούν και αισθάνονται ότι έχουν αποκτήσει κάποια εξουσία: «Η επιτυχία της ρητορικής του Τραμπ μεταξύ των λευκών Αμερικάνων που υπέφεραν ως αποτέλεσμα του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού αποδεικνύει την αποτυχία μας, ως προοδευτικές δυνάμεις, να φέρουμε αυτούς τους ανθρώπους στο πλευρό μας».

H άνοδος του εθνικισμού στη Δύση

Σχολιάζοντας την άνοδο του εθνικισμού και του νεοναζισμού στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ, η Ντέιβις υποστήριξε ότι το φαινόμενο αυτό δεν είναι κάτι νέο, καθώς η Ευρώπη έχει ζήσει την άνοδο του φασιστικού λαϊκισμού σε διάφορες στιγμές στο παρελθόν και ιδιαίτερα κατά τη δεκαετία του 1930. «Έχουμε μια τάση να θέλουμε να προχωρήσουμε και να αφήσουμε όλα αυτά πίσω», ανέφερε η Ντέιβις, «αλλά αυτές οι μνήμες είναι πολύ πρόσφατες και ακόμα πολύ ζωντανές ως μέρος της πολιτικής κουλτούρας: στην Καταλονία υπήρξαν άνθρωποι που διαδήλωσαν κατά της απόσχισης από την Ισπανία τραγουδώντας Viva Franco!. Στις ΗΠΑ εξακολουθούν να υπάρχουν αποτυπώματα της δουλείας που θα έπρεπε να έχουν αντιμετωπιστεί εδώ και 150 χρόνια». Για την Ντέιβις «πρέπει να αναμετρηθούμε με τις ιστορικές συνθήκες που δημιούργησαν το φασισμό και τη δουλεία, διαφορετικά θα μείνουν μαζί μας για πάντα».

αντζελα ντειβις

Η Άντζελα Ντέιβις κατά τη συνέντευξη τύπου στην Αθήνα

Μαύρες κουήρ φεμινίστριες: ένας νέος τύπος ηγεσίας

Το Φύλο Συκής ζήτησε από την Άντζελα Ντέιβις να μας αναλύσει περισσότερο σε τι συνίσταται ο νέος τύπος ηγεσίας που, όπως είχε αναφέρει στη διάλεξή της, έχει αναδειχθεί από τις μαύρες κουήρ φεμινίστριες που είναι επικεφαλής του κινήματος Black Lives Matter (BLM). Αυτή η νέα ηγεσία, όπως απάντησε η Ντέιβις, διαφέρει από την παλιότερη στο ότι δεν είναι το είδος της χαρισματικής, ατομικιστικής, μάτσο ηγεσίας με την οποία είναι εξοικειωμένοι οι  περισσότεροι άνθρωποι. Όπως πρόσθεσε, ήταν χαρακτηριστικό ότι κόσμος, ειδικά οι μεγαλύτεροι άνθρωποι, ρωτούσαν, όταν ξεκίνησε το BLM, ‘μα, που είναι οι ηγέτες;’». «Υπάρχουν τρεις γυναίκες που εκπροσωπούν συλλογικά την ηγεσία του οργανισμού», ανέφερε η Ντέιβις, διευκρινίζοντας ότι «το Black Lives Matter είναι ουσιαστικά ένας όρος-ομπρέλα που αναφέρεται σε μια συμμαχία από  περισσότερα από 50 νεανικά κινήματα»: «Είναι σημαντικό να αναγνωρίσουμε ότι πρόκειται για μια τεράστια κινητοποίηση νέων σε όλες τις ΗΠΑ, και παρόλα αυτά δεν έχετε δει συγκεκριμένα άτομα να αναδεικνύονται. Έτσι, δεν υπάρχει ένας Martin Luther King, ή ένας Malcom X: η φύση αυτής της νέας ηγεσίας είναι συλλογική».

Σύμφωνα με την Ντέιβις, έχουμε να κάνουμε με ένα είδος «μετασχηματιστικής (transformative) φεμινιστικής προσέγγισης, που δεν συνίσταται απλώς στο να αντικαταστήσουμε τους άνδρες με γυναίκες στην ηγεσία: πρόκειται για την αμφισβήτηση των ίδιων των δομών της εξουσίας, της αντίληψης ότι χρειαζόμαστε ένα άτομο στο τιμόνι. Ίσως, συνεχίζει η Ντέιβις, αυτές οι νέες μορφές ηγεσίας δεν έχουν πάρει την τελική τους μορφή καθώς πρόκειται για ένα πείραμα εν εξελίξει και παραμένουν ακόμα πολλά ζητήματα που πρέπει να λυθούν. Πάντως, «αυτό που είναι τόσο συναρπαστικό» καταλήγει, «είναι ότι είναι ότι πάρα πολλοί νέοι συμμετέχουν τώρα στο κίνημα Black Lives Matter. Αυτό δίνει μεγάλη ελπίδα, ίσως περισσότερη από όση μπορέσαμε εμείς να δώσουμε κατά τη δεκαετία του 60».

Όπως επισημαίνει, δεν θεωρεί απαραίτητο ότι τα κινήματα πρέπει διαρκούν περισσότερο από την εποχή τους. Tα κινήματα της δεκαετίας 1960 που δημιούργησε η γενιά της είναι ακόμα κομμάτι της πολιτικής και πολιτιστικής κληρονομιάς, αλλά δεν μπορούν να αλλάξουν τα πράγματα σήμερα. Κατά τη γνώμη της, οι καταστάσεις που αντιμετωπίζουμε τώρα είναι εντελώς διαφορετικές: ακόμα και μόνο τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται τις σχέσεις μεταξύ τους. Τα κινήματα που δημιουργούν οι νέοι άνθρωποι σήμερα, επισημαίνει η Ντέιβις «παρόλο που μπορεί να βασίζονται στα παλιότερα, δεν μπορούν να χρησιμοποιούν την ίδια ανάλυση, ούτε τις ίδιες στρατηγικές, πρέπει να αναπτύξουν νέες ιδέες, νέες προσεγγίσεις. Σε αυτό το πλαίσιο, αν συγκρίνουμε ας πούμε το κίνημα των Μαύρων Πανθήρων της δεκαετίας 1960 με το σημερινό κίνημα Black Lives Matter, παρόλο που ουσιαστικά ασχολούνται με τα ίδια ζητήματα, την κρατική και αστυνομική ρατσιστική βία, τα αντιμετωπίζουν με άλλο τρόπο. Οι Μαύροι Πάνθηρες π.χ. αποφάσισαν να ‘αστυνομεύσουν’ την αστυνομία, και περιπολούσαν τις γειτονιές με νομικά βιβλία και με όπλα. Τα βιβλία αντιπροσώπευαν τα δικαιώματα των μαύρων και τα όπλα την ανάγκη για αντίσταση. Αυτή η προσέγγιση βρήκε μεγάλη απήχηση στις μαύρες γειτονιές της εποχής, και ως ένα σημείο ήταν έξυπνη και σίγουρα πολύ πετυχημένη. Όμως ήταν και παράλληλα πολύ μάτσο: η αντίληψη ότι θα αντιμετωπίσεις τον μιλιταρισμό με μιλιταρισμό είναι προβληματική. Το κίνημα Black Lives Matter, χρησιμοποιεί μια προσέγγιση με πολύ περισσότερες αποχρώσεις: καταλαβαίνουν ότι δεν μπορείς να χρησιμοποιήσεις αστυνομικές τακτικές για να καταπολεμήσεις την αστυνομική βία. Μιλάνε λοιπόν για εξέλιξη, για να την ικανότητα να φανταστούμε μια διαφορετική έννοια της ασφάλειας. Δεν αρκεί να ασχολείσαι ατομικά με κάθε ρατσιστή αστυνομικό: υπάρχει κάτι δομικό, κάτι ενσωματωμένο στην κουλτούρα της αστυνομίας που έχει επιτρέψει στη ρατσιστική βία να συνεχίζεται εδώ και τόσες δεκαετίες.»

Αυτό, όπως τονίζει η Ντέιβις είναι το παράδειγμα μιας φεμινιστικής προσέγγισης στο πρόβλημα, ότι πρέπει δηλαδή να κοιτάξουμε όλα αλληλοσυνδεόμενα ζητήματα, σύμφωνα  και με τις αρχές της διαθεματικότητας, της έννοιας που εισήγαγε το 1977 η μαύρη συλλογικότητα γυναικών Combahee River Collective. Να εξετάσουμε πχ. την στρατιωτικοποίηση της αμερικάνικης αστυνομίας και τη σχέση της τοπικής αστυνομίας με το Ισραήλ, το οποίο έχει αναλάβει την εκπαίδευση πολλών μικρών αστυνομικών τμημάτων στις ΗΠΑ. Για παράδειγμα αναφέρει ότι οι αστυνομικοί στο Ferguson είχαν εκπαιδευτεί στην αντιμετώπιση τρομοκρατικών ενεργειών από τον ισραηλινό στρατό. Για την Ντέιβις, αυτή η νέα προσέγγιση είναι πολύ πιο περίπλοκη και έχει περισσότερες πιθανότητες να φέρει μακροπρόθεσμα αποτελέσματα. Αναγνωρίζει ότι δεν είναι μόνο θέμα να αστυνομεύσεις την αστυνομία ή να καταθέτεις μηνύσεις κατά συγκεκριμένων αστυνομικών και να βεβαιώνεσαι ότι μπαίνουν στη φυλακή. Το θέμα είναι ένας ριζικός μετασχηματισμός της ίδιας της έννοιας της ασφάλειας, να ζητήσουμε από τον κόσμο να φανταστεί έναν διαφορετικό κόσμο.

Ένας νέος διεθνισμός για την υπεράσπιση των προσφύγων και των μεταναστών

Το θέμα των μεταναστών και των προσφύγων είναι σύμφωνα με την Ντειβις, ένα ιδιαίτερα σοβαρό ζήτημα για όλα τα κινήματα: «Ενώ οι καπιταλιστές ήταν πολύ έξυπνοι στην ανάπτυξη των διασυνδέσεων τους, των διακρατικών σχέσεών και των δικτύων τους, οι προοδευτικές δυνάμεις δεν τους έχουν ακολουθήσει. Τώρα είναι απαραίτητο να δημιουργηθεί να παγκόσμιο κίνημα που να υπερασπίζεται τα δικαιώματα των προσφύγων και των μεταναστών, καθώς αυτό που αντιμετωπίζουμε στην Ευρώπη σχετίζεται άμεσα με όσα συμβαίνουν στις ΗΠΑ και την Αφρική. Ο παγκόσμιος καπιταλισμός έχει εξαπολύσει την μετανάστευση των επιχειρήσεων, η παγκοσμιοποίηση αναφέρεται ως η εποχή κατά την οποία τα πάντα είναι σε κίνηση, το κεφάλαιο και η γνώση διασχίζουν τα σύνορα κατά βούληση· αλλά όταν οι άνθρωποι αρχίζουν διασχίζουν σύνορα, κηρύσσονται παράνομοι. Πώς λοιπόν διαχειριζόμαστε αυτό το ζήτημα με τρόπους που να αντικατοπτρίζουν τις τοπικές, εθνικές ή περιφερειακές μας συνθήκες, ενώ παράλληλα προσπαθούμε να χτίσουμε ένα παγκόσμιο κίνημα; Νομίζω ότι εδώ είναι που έχουμε αποτύχει. Ελπίζω ότι στο μέλλον θα καταφέρουμε να δημιουργήσουμε έναν τέτοιο διεθνισμό, παρόλο που οι δομές που είχαν κάνει πραγματικότητα τον διεθνισμό στο παρελθόν δεν υπάρχουν πια. Εν μέρει καλώς, αλλά μπορώ να πω, ως πρόσωπο που ωφελήθηκε από αυτές τις διεθνείς δομές, τα κομμουνιστικά κόμματα που υπήρχαν σε όλο τον κόσμο, αμφιβάλω πολύ σοβαρά κατά πόσο η εκστρατεία για την απελευθέρωσή μου θα ήταν πετυχημένη χωρίς αυτή η δομή. Αυτό που πρέπει να αναρωτηθούμε τώρα είναι πως θα οικοδομήσουμε τους παγκόσμιους δεσμούς που θα μας επιτρέψουν να φτιάξουμε ένα νέο διεθνιστικό κίνημα ως βασικό στοιχείο της στρατηγικής μας.»

Η σημασία των κινημάτων «ταυτότητας»

Ως συμπέρασμα, η Ντέιβις, ολοκλήρωσε τη συνέντευξη Τύπου λέγοντας ότι πρέπει να λάβουμε σοβαρά υπόψη μας τα νέα κινήματα τα οποία πολλοί, ακόμα και από τον προοδευτικό χώρο, θέλουν να από-νομιμοποιήσουν, παρουσιάζοντάς τα ως κινήματα που ασχολούνται αποκλειστικά με ζητήματα ταυτότητας: «Πλέον αναγνωρίζουμε πόσο σημαντικό είναι να αντιμετωπίσουμε ζητήματα, όπως για παράδειγμα τη σωματική ικανότητα. Το κίνημα των ατόμων με αναπηρία είναι πάρα πολύ σημαντικό· έχει αντίκτυπο όχι μόνο στα άτομα με αναπηρίες αλλά στον τρόπο που κατανοούμε οι ίδιες τον εαυτό μας – είτε έχουμε κάποια αναπηρία είτε όχι – και τη σχέση που έχουμε η μία με την άλλη.

Αν πραγματικά θέλουμε να υπάρξει ελπίδα για έναν καλύτερο κόσμο, προτείνω να αναμετρηθούμε με αυτά τα ζητήματα, που συχνά θεωρούνται δευτερεύοντα, και να πάρουμε στα σοβαρά. Για παράδειγμα, η υποστήριξη των αγώνων των διεμφυλικών ατόμων. Οι νόμοι αναγνώρισης είναι σημαντικοί, αλλά δεν είναι μόνο θέμα νόμων, έχει να κάνει με το πως φανταζόμαστε τον εαυτό μας σαν ανθρώπινα όντα και πώς αναπτύσσουμε στρατηγικές για να αντιμετωπίσουμε τον ιδεολογικό αντίκτυπο μιας σειράς επικρατούντων αντιλήψεων. Γι’ αυτό και το ζήτημα των διεμφυλικών δικαιωμάτων είναι τόσο σημαντικό, γιατί θέτει υπό αμφισβήτηση αυτό που οι άνθρωποι είχαν μάθει ότι είναι φυσιολογικό: μας δίνει τη δυνατότητα να συνειδητοποιήσουμε τον βαθμό κατά τον οποίο έχουμε διαμορφωθεί από διάφορες κανονιστικές διαδικασίες.

Πρέπει να αναγνωρίσουμε πως ο αγώνας για τη δημοκρατία έγκειται ακριβώς σε αυτούς τους χώρους που ιστορικά ήταν τόσο περιθωριοποιημένοι. Όπως και το κίνημα Black Lives Matter δεν είναι μόνο για τις μαύρες ζωές: έχει να κάνει με το αναγνωρίσουμε ότι όσοι έχουν καταπιεστεί και υποδουλωθεί περισσότερο από όλους, όταν αυτοί αρχίζουν να σηκώνουν το κεφάλι, τότε όλοι κερδίζουμε. Αν οι μαύρες ζωές είχαν ποτέ στ’ αλήθεια σημασία, όλες οι ζωές θα αποκτούσαν σημασία. Το ίδιο μπορεί να πει κανείς και για τους ιθαγενείς πληθυσμούς. Πρόκειται για έναν διαφορετικό τρόπο να φανταζόμαστε πως θα επιτύχουμε το πανανθρώπινο (universal). Εάν είμαστε πραγματικά υπέρ της δημοκρατίας, τότε δεν είναι σε αυτές τις κοινότητες που χρειάστηκε να διεξάγουν μια συνεχή μάχη, εδώ και εκατοντάδες χρόνια για να είναι ελεύθερες, εκεί που πρέπει να δούμε αυτή τη σπίθα της δημοκρατίας;»

 

Διαβάστε ακόμα

Άντζελα Ντέιβις: «Στις ΗΠΑ υπάρχει μια αδιάσπαστη συνέχεια στην αστυνομική βία που μας πηγαίνει πίσω στην εποχή της δουλείας»

“Η ιστορία δεν μπορεί να διαγραφεί όπως οι ιστοσελίδες”

Πέρα από το νεοφιλελεύθερο φεμινισμό: Για ένα φεμινισμό του 99% και μια Διεθνή Αγωνιστική Απεργία στις 8 Μάρτη  

Ένας φεμινισμός που θα μας αγκαλιάζει όλες

Share

Από τη Μαδρίτη με αγωνιστικούς χαιρετισμούς

Feminist-protest-Spain-800x450

Η φεμινιστική απεργία και η πορείες που πραγματοποιήθηκαν στη Μαδρίτη αλλά και σε άλλες ισπανικές πόλεις αυτή την 8 του Μάρτη έχουν γράψει ήδη ιστορία: τα δύο μεγαλύτερα συνδικάτα (CCOO και UGT) υπολογίζουν ότι περίπου 6 εκατομμύρια εργαζόμενες και εργαζόμενοι συμμετείχαν στην απεργία (ουσιαστικά κυλιόμενες δίωρες στάσεις εργασίας). Είναι η πρώτη φορά στην Ισπανία (και ίσως σε όλη την Ευρώπη, με εξαίρεση τη γνωστή γυναικεία απεργία στην Ισλανδία το 1975) που γίνεται απεργία με φεμινιστικά αιτήματα, η οποία δεν αφορούσε μόνο την αποχή από την πληρωμένη εργασία αλλά και την απλήρωτη (φροντίδα σπιτιού, ηλικιωμένων, παιδιών και αρρώστων) όπως και την κατανάλωση. Πέρα από τη Μαδρίτη, πορείες πραγματοποιήθηκαν σε 48 άλλες ισπανικές πόλεις, μεταξύ των οποίων η Βαρκελώνη, το Αλικάντε, το Μπιμπλάο, η Γρανάδα, το Σαντιάγκο ντε Κοσμποστέλα, η Χιχόν, η Λεόν και η Βαλένθια. Σύμφωνα με τους διοργανωτές, η πορεία στη Μαδρίτη συγκέντρωσε 500.000 άτομα (για την αστυνομία 170.000), ενώ στη Βαρκελώνη 600.000 (200.000 για την αστυνομία). Αντίστοιχα εντυπωσιακά είναι και τα νούμερα σε άλλες πόλεις (Σεβίλλη 100.000, Μπιλμπαο 50.000 κλπ). Είναι προφανές ότι το φεμινιστικό κίνημα έχει δυναμική στην Ισπανία και, κάτι άλλο πολύ σημαντικό, μαζικότητα. Η φίλη μας η Κατερίνα που ζει μόνιμα στη Μαδρίτη πήγε στην πορεία και μας γράφει τι είδε, τι άκουσε και τι ένιωσε:

8 Μαρτίου 2018: Φεμινιστική απεργία και πορεία στη Μαδρίτη.

Η φεμινιστική απεργία στην Ισπανία είχε προκηρυχθεί σαν απεργία όλων των γυναικών από τη δουλειά, τις φροντίδες και την κατανάλωση.

Η πορεία ξεκινούσε στις 19:00 από την Atocha αλλά ήδη από τις 18:00 οι δρόμοι στις γειτονιές και τα ΜΜΜ ήταν γεμάτα με γυναίκες με μοβ που κατευθύνονταν προς  στην πορεία. Είχε κάτι το συναρπαστικό αυτή η σιωπηρή συνενοχή και η διασταύρωση βλεμμάτων των γυναικών με τα μοβ.

Στο κέντρο για την σεξουαλική υγεία των νέων, ο Χουάν και η Τάνια οργάνωναν ένα εργαστήρι διήγησης για ηλικιωμένους. Μόνο που σήμερα το εργαστήρι είχε ως σκοπό τη δημιουργία πλακάτ. Γύρω στις δέκα γυναίκες άνω των 65 ετών και δύο άντρες ετοίμαζαν πλακάτ που θα κατέβαζαν στην πορεία. «Είμαστε τα δέντρα της ζωής», «είμαστε οι εγγονές των μαγισσών που δεν κάψατε» μεταξύ άλλων…

image001

Οι γυναίκες με τα πλακάτ έξω από το κέντρο νέων στην περιοχλη του Callao.

19:30 κι ενώ η πορεία στην Atocha ήταν σε εκκίνηση Gran Vía και Cibeles ήταν ήδη γεμάτες από κόσμο που περίμενε την αρχή της πορείας να φτάσει για να την ακολουθήσει. Γυναίκες όλων των ηλικιών και εθνικοτήτων, μόνες τους, σε παρέες αλλά και με συντρόφους και παιδιά.

image003

19:30 στη συμβολή των δρόμων Alcala και Gran Via. Στο βάθος διακρίνεται ο κόσμος που γεμίζει την Cibeles και φτάνει μέχρι την Puerta de Alcala.

image006

H Atocha την ίδια περίπου ώρα που Cibeles και Alcala ήταν ήδη γεμάτες. Η απόσταση μεταξύ των δύο φωτογραφιών είναι περίπου 2 km.

Οι απαιτήσεις τους: πραγματική ισότητα, γιατί ακόμα οι γυναίκες κερδίζουν κατά μέσo όρο 13% λιγότερο από τους άντρες και γιατί οι συντάξεις που προορίζονται για  γυναίκες είναι 34% μικρότερες από αυτές που προορίζονται σε άντρες (στοιχεία του 2016 για την Ισπανία), γιατί όταν μια γυναικά πηγαίνει σε μία συνέντευξη εργασίας δεν είναι υποχρεωμένη να απαντήσει αν σκέφτεται να κάνει παιδιά ή όχι, γιατί ο χρόνος ο οποίος αφιερώνει μια γυναίκα στην φροντίδα των παιδιών, των ηλικιωμένων και του σπιτιού είναι πολύ περισσότερος από αυτόν που αφιερώνει ένας άντρας, γιατί μια γυναίκα έχει δικαίωμα να γυρίσει σπίτι της σώα και χωρίς να φοβάται ό,τι ώρα θέλει, να φοράει ό,τι θέλει και να πιεί όσο θέλει κι αν θέλει, γιατί μια γυναίκα έχει το δικαίωμα να επιλέξει με ποιόν και αν θα κάνει σεξ, γιατί όχι σημαίνει όχι, γιατί μια γυναίκα έχει τον πρώτο λόγο στον αν θα συνεχίσει μια εγκυμοσύνη ή όχι, γιατί 55 γυναίκες δολοφονήθηκαν το 2017 στην Ισπανία από άντρες (συντρόφους, πρώην συντρόφους ή μη συντρόφους) και ήδη 6 μέσα στο 2018. Γιατί μέχρι όλα αυτά να είναι πραγματικότητα και για την τελευταία γυναίκα σε αυτόν τον πλανήτη ο φεμινιστικός αγώνας δεν μπορεί να σταματήσει.

Στην πορεία στη Μαδρίτη εντυπωσίασε το πλήθος και η πυκνότητα του κόσμου, το απίστευτο νούμερο νέων γυναικών και κοριτσιών που συμμετείχε με απίστευτο παλμό και ενέργεια, το γεγονός ότι δεν υπήρξε ηλικιακή ομάδα που να ήταν χωρίς αντιπροσώπευση, το ότι γυναίκες όλων των κοινωνικών ομάδων και εθνικοτήτων, Ισπανίδες και μετανάστριες ήταν εκεί.

Τα συνθήματα εμπνευσμένα και ειρωνικά: «Χωρίς εμάς σταματάει ο κόσμος», «Γιάννη Γιαννάκη φτιάξε μόνος σου φαγάκι», «Μεθυσμένη ή νηφάλια θέλω να γυρίσω σπίτι», «Αν δεν είναι ιπτάμενη δεν είναι η σκούπα μου», «Η κοπέλα του Εξορκιστή ήταν και αυτή φεμινίστρια», «δεν βγήκα εγώ από το πλευρό σου, εσύ βγήκες από το μουνί μου», «το σώμα μου, η ζωή μου, ο τρόπος μου να πηδιέμαι δεν το καθορίζει η πατριαχία», «ο αγώνας θα είναι φεμινιστικός ή δεν θα είναι», «εγώ διαλέγω πως ντύνομαι και με ποιόν γδύνομαι», «γυρνώντας σπίτι θέλω να είμαι ελεύθερη όχι γενναία», «το νούμερο 38 με στενεύει στο μουνί», «ο φεμινισμός είναι η ριζοσπαστική ιδέα ότι οι γυναίκες είναι άνθρωποι», «ούτε παρθένες ούτε τσούλες, ούτε σκύλες ούτε νεράιδες, ίσως λίγο μάγισσες γιατί έχουμε καεί», «μας πήραν τόσα που στο τέλος μας πήραν και το φόβο», «είμαστε το ουρλιαχτό όσων δεν έχουν φωνή», «είμαι δαιμονισμένη», «το αντίθετο του φεμινισμού είναι η άγνοια», «ο έρωτας ήταν το όπιο της γυναίκας»…

Αντί επιλόγου: Πριν κάποιους μήνες είχα παρευρεθεί σε ένα συνέδριο για τις «δημοκρατικές πόλεις», εκεί εν μέσω καταλανο-ισπανικής κρίσης υπήρξε ένας διάλογος μεταξύ των δημάρχων Μαδρίτης και Βαρκελώνης, Manuela Carmena και Ada Colau, δύο γυναίκες που στο λίγο χρόνο που άρχονται των κοινών έχουν μετατραπεί σε σύμβολα του φεμινισμού και της δημοκρατίας για πολλούς. Στην ομιλία τους ξεχώρισε, συγκίνησε και προκάλεσε αυθόρμητο χειροκρότημα από το γεμάτο αμφιθέατρο η φράση ότι ο 21ος αιώνας θα είναι ο αιώνας των γυναικών.

Μετά από την χθεσινή πορεία, είμαι σίγουρη ότι κάτι τέτοιο είναι γεγονός, ωστόσο χρειάζεται αγώνα, φροντίδα και επαγρύπνηση.

 

Διαβάστε ακόμα

Ισπανία: Ανακοίνωση φεμινιστικών συλλογικοτήτων/οργανώσεων για την απεργία στις 8 Μάρτη

 

Share

Όλες στους δρόμους στις 8 Μάρτη!

φεμινισμός

Κάθε μέρα Αγώνα, για μας είναι Γιορτή!

Στον απόηχο του «Νi una menos!» και του «Womens’ Strike», φέτος στις 8 Μάρτη οι γυναικείες και φεμινιστικές οργανώσεις παγκοσμίως μας καλούν να βγούμε στους δρόμους. Στην Ισπανία, εκατοντάδες οργανώσεις απευθύνουν κοινό κάλεσμα για μια φεμινιστική απεργία. Το #WeStrike υπογράφει όλο και περισσότερα καλέσματα στα social media. Στη Βρετανία, στις ΗΠΑ, σε χώρες της Λατινικής Αμερικής και αλλού, γίνονται καλέσματα για συμμετοχή στην απεργία και σε διαδηλώσεις όχι μόνο για τη σεξουαλική βία, αλλά και για τις διακρίσεις στους χώρους εργασίας, για την απλήρωτη οικιακή εργασία, για τον ανισομερή καταμερισμό καθηκόντων στο σπίτι.

Η πολλαπλή καταπίεση των γυναικών από την Πατριαρχία και τον Καπιταλισμό είναι η παγκόσμια καθημερινότητά μας. Σεξουαλική παρενόχληση, βιασμοί, γυναικοκτόνιες, απολύσεις, ακόμη και εγκύων, διακρίσεις στους χώρους δουλειάς, αποκλειστική ανάληψη της φροντίδας στην οικογένεια ξανά και ξανά. Σε κάθε κοινωνική σχέση, η έμφυλη ταυτότητά μας χρησιμοποιείται με διαφορετικό τρόπο εναντίον μας.

Οι ζωές μας!

Στη δουλειά πληρωνόμαστε λιγότερο, μας σέβονται λιγότερο, κινδυνεύουμε με απόλυση όταν μείνουμε έγκυες, δεν παίρνουμε τα απαραίτητα επιδόματα, συχνά μας παρενοχλούν σεξουαλικά. Στο σπίτι, οι περισσότερες δουλειές πέφτουν αυτονόητα πάνω μας -τα πιάτα, η μπουγάδα, η φασίνα, η φροντίδα των παιδιών και των ηλικιωμένων συγγενών. Στους δημόσιους χώρους φαίνεται ότι είναι δική μας ευθύνη να μην παραβιάσει κάποιος το σώμα μας – κι αν πράγματι κάποιος το κάνει και εμείς το καταγγείλουμε, ο περίγυρος, η αστυνομία, τα δικαστήρια μας αντιμετωπίζουν με δυσπιστία και υποτίμηση.

Tα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα, οι περιπτώσεις γυναικών που αντιμετώπισαν προβλήματα στην εργασία τους -επειδή ήταν γυναίκες- και έγιναν γνωστές είναι πολυάριθμες. Πρόσφατα, η εταιρεία NETSCOPESOLUTIONS απέλυσε μια εργαζόμενη με την λήξη της άδειας λοχείας της. Η MIGATO και τα My Market απέλυσαν εργαζόμενες όσο αυτές ήταν έγκυες. Στον Άγιο Νικόλαο Λασιθίου, πολλές γυναίκες κατήγγειλαν πως οι εργοδότες τους αφού τις παρενόχλησαν σεξουαλικά, τις απείλησαν στην συνέχεια με απολύσεις. Στην Δάφνη, θυμόμαστε την κοπέλα που απάντησε σε αγγελία εργασίας για βοήθεια στο σπίτι και ο άντρας που αναζητούσε βοηθό τελικά τη βασάνισε φρικτά και τη βίασε. Το Τριφασικό, στο Μεταξουργείο, απέλυσε τρεις σερβιτόρες επειδή πίεζαν τον εργοδότη να διώξει τον μάγειρα που ξυλοφόρτωσε άλλη σερβιτόρα.

Για όλες τις γυναίκες που σιδερώνουν τα μεσάνυχτα!

Η κοινωνική πίεση πάνω στα σώματά μας είναι αφόρητη. Πρέπει να είμαστε υπάκουες κόρες, καλές μαθήτριες, να σπουδάσουμε, να βρούμε δουλειά, να παντρευτούμε, να φροντίζουμε για τα πάντα, καλές νοικοκυρές, καλές μανάδες, μια Μαίρη Παναγιωταρά.

Ο καπιταλισμός και η πατριαρχία επιβάλλει το πρότυπο της super-woman κι εμείς ενσωματώνουμε τη βία και την καταπίεση, τους πολλαπλούς ρόλους της καθημερινότητας ως παράσημο. Σιωπούμε αντί να αγωνιζόμαστε.

Εμείς αγωνιζόμαστε – Δε σιωπούμε!

Αγανακτούμε γιατί το κράτος προωθεί και η κοινωνία συναινεί στην υποταγή και εξάρτηση των γυναικών. Αντιδρούμε, γιατί απολυόμαστε όταν είμαστε έγκυες, γιατί φτάσαμε στο σημείο το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο να δικαιώνει τις εταιρίες που απολύουν μαζικά και εγκυμονούσες, γιατί οι άντρες μαθαίνουν να αντιμετωπίζουν την πατρότητα και τις δουλειές στο σπίτι σαν χόμπι, γιατί δεν υπάρχουν κρατικές δομές που να απασχολούν δημιουργικά τα παιδιά και να αναλαμβάνουν τα άτομα που χρειάζονται φροντίδα. Γιατί να υπάρχουν ακόμη γυναίκες που μένουν στο σπίτι οικονομικά εξαρτημένες από τους συζύγους τους.

Σε έναν κόσμο που ο Καπιταλισμός έχει ενσωματώσει τις πατριαρχικές δομές, οι γυναίκες βρισκόμαστε σε ένα διαρκή αγώνα ενάντια σε κάθε μορφή βίας. Τον αποκλεισμό από την αγορά εργασίας, την υποτίμησή μας, το μισογυνισμό που διαχέεται σε όλα τα κοινωνικά στρώματα και όλες τις κρατικές δομές, τις σεξουαλικές παρενοχλήσεις, τους βιασμούς, τις γυναικοκτονίες, την απαγόρευση των αμβλώσεων. Βλέπουμε τον εξευτελισμό μας στα δικαστήρια όταν καταγγέλλουμε κακοποίηση, βλέπουμε να αποκλείεται από τον διάλογο το δικαίωμά μας στην αυτοάμυνα, βλέπουμε βιαστές να αθωώνονται.

Ακόμα κι αν στα χαρτιά δεν έχουμε λιγότερα δικαιώματα, στην πράξη βγαίνουμε συνεχώς χαμένες. Η κουλτούρα απαξίωσης και υπονόμευσής μας, η αντικειμενοποίησή μας, νομιμοποιούνται καθημερινά από την κοινωνία. Την ημέρα της γυναίκας αυτό δεν αλλάζει και δεν ξεχνιέται! Δεν μπορούμε πια να μένουμε σιωπηλές!

 

Πέμπτη 8 Μαρτίου, όλες και όλοι στις 18:00 στην πλατεία Κλαυθμώνος.

Καμιά Ανοχή!

event στο facebook: εδώ

κα

***

Το θέμα δεν είναι η 8 Μάρτη

Κάθε χρόνο στις 8 Μαρτίου, η κοινωνία σπεύδει να γιορτάσει την ημέρα της γυναίκας, με μπόλικα λουλούδια, αρώματα και χρόνια πολλά, την ίδια στιγμή που προσπαθεί να ξεπλύνει τα βαθιά εξουσιαστικά-πατριαρχικά χαρακτηριστικά της, με ημερίδες και φανφάρες για την ισότητα των φύλων. Για ποιο λόγο όμως χρειάζεται η γυναίκα -και κάθε εκφραζόμενη θηλυκότητα- μία παγκόσμια ημέρα? Η απονοηματοδότηση αυτής της ημέρας, όπως και ο πλήρης διαχωρισμός της από τις ρίζες της, για εμάς, είναι και αυτά ένα κομμάτι της πατριαρχικής κυριαρχίας που βιώνουμε. Ένα εξουσιαστικό σύστημα, όπως χρειάζεται τους καταπιεστές και τους καταπιεζόμενους, έτσι χρειάζεται και την διαγραφή της ιστορικής μνήμης, ώστε να μην υπάρχει βάση για εξέγερση.

Για την υπενθύμιση λοιπόν, η ιστορία της 8 Μαρτίου ξεκινάει μέσα από τους αγώνες των γυναικών από το μόνο μέρος που μπορούσαν να συλλογικοποιήσουν τις ανάγκες τους και να οργανωθούν. Μέσα στους χώρους δουλειάς τους. Από τις πρώτες απεργίες το 1910 στην Νέα Υόρκη μέχρι και σήμερα, μία από τις βασικές διεκδικήσεις, είναι οι ίσοι μισθοί μεταξύ ανδρών και γυναικών. Οι διεκδικήσεις των γυναικών συνέχισαν τις επόμενες δεκαετίες με πολύ αγώνα αλλά και καταστολή: δικαίωμα στην ιδιοκτησία, δικαίωμα ψήφου, δικαίωμα στην αυτοδιάθεση. Γι’ αυτό τα ταξικά χαρακτηριστικά του φεμινιστικού αγώνα είναι βασικά στις διεκδικήσεις του. Ας μην ξεχνάμε επίσης, ότι η καθολική εκκλησία αναγνώρισε ότι έχουμε ψυχή (δηλαδή είμαστε άνθρωποι), μόλις τον 16ο αιώνα (σύνοδος του Τρέντο), ενώ μέσα από το στόμα του Άγιου Βασίλειου μαθαίνουμε την θέση της ορθοδοξίας για εμάς: «Η γυναίκα δεν έχει την άδεια να αφήνει τον άνδρα της, αλλά, κι αν δέρνει αυτήν εκείνος, πρέπει να υπομένει».

Όσο όμως υπάρχει αντίσταση, υπάρχει και καταστολή. Κάθε φορά που αμυνόμαστε στην έμφυλη βία που καθημερινά δεχόμαστε, τόσο το πατριαρχικό – καπιταλιστικό σύστημα βάζει όλα του τα όπλα εναντίων μας. Ενδεικτική ήταν η αντιμετώπιση από αστυνομία, Μ.Μ.Ε. και δικαιοσύνη, στις πρόσφατες υποθέσεις γυναικών σε κατάσταση αυτοάμυνας από επίδοξους βιαστές και κακοποιητικούς συντρόφους. Φυλάκιση, διαπόμπευση και ψυχολογική εξόντωση. Στην περίπτωση της 22χρονης από την Κόρινθο, η ποινή ήταν 15χρόνια φυλάκισης και της Τ. 10 χρόνια, επειδή έκαναν το αυτονόητο και αμύνθηκαν. Η αυτοάμυνα όμως δεν τους αναγνωρίστηκε στο δικαστήριο. Και κάπου εδώ είναι που η κουλτούρα του βιασμού γίνεται εργαλείο του συστήματος.

Κάθε φορά βιώνουμε την ίδια συνθήκη: ο πατριάρχης παρουσιάζεται ως «έντιμος πολίτης και οικογενειάρχης», ενώ οι γυναίκες που κατάφεραν (ή όχι) να του ξεφύγουν, βαφτίζονται «χαμηλών ηθών ή αξιών», «υστερικές» και «υπερβολικές», αποκαθιστώντας έτσι την έμφυλη τάξη πραγμάτων. Ο δράστης, σύμφωνα με αυτούς, «πρέπει να παραδοθεί λευκός, χωρίς το στίγμα». Προφανώς, για κράτος και εξουσία, ο όρος άμυνα, ισχύει μονάχα για άντρες που υπερασπίζονται το βιος και την τιμή τους.

Κάθε μέρα που περνά, μας υπενθυμίζει ότι ο φεμινισμός είναι το δικό μας εργαλείο ελευθερίας. Κάθε φορά που θεωρείται αυτονόητο ότι στο σπίτι το φαγητό θα μαγειρευτεί από εμάς και τα παιδιά θα ανατραφούν από εμάς – αμισθί. Κάθε φορά που ως γιαγιάδες, επωμιζόμαστε την λειτουργία όλου του σπιτιού. Κάθε φορά που άνεργες, κοιτάμε τις αγγελίες που ζητούν «εμφανίσιμες κοπέλες» και που ως εργαζόμενες βιώνουμε την σεξουαλική παρενόχληση και συγχρόνως αμφισβητείται η ποιότητα της εργασίας μας λόγω του φύλου μας. Κάθε φορά που βλέπουμε τον άνδρα συνάδελφό μας να παίρνει μεγαλύτερο μισθό και κάθε φορά που τα αφεντικά υποχρεώνουν να υπογράψουμε: Δεν θα μείνω έγκυος!. Κάθε φορά που βλέπουμε την νομική επικύρωση του σεξισμού, όπως προσφάτως που επετράπη η απόλυση εγκύων γυναικών από την Ε.Ε.. Κάθε φορά που ακούμε βήματα από πίσω μας στον δρόμο το βράδυ, μα και κάθε φορά που ακούμε αυτή την σιχαμένη συμβουλή μετάθεσης της ευθύνης: «Μην κυκλοφορείς μόνη σου το βράδυ». Κάθε φορά που άλλη μία από εμάς γεμίζει μώλωπες ή πέφτει νεκρή από τα χέρια του συντρόφου, του συζύγου, του πατέρα και του αδελφού, υπό τον τίτλο τους «μεμονωμένο περιστατικό» και κάθε φορά που η ετεροκανονικότητά τους βρωμάει από το κεφάλι: ο «άντρας» ο σωστός δεν είναι γκέι, η τρανς γυναίκα δεν είναι γυναίκα και γενικά ό,τι δεν χωράει στην σεξιστική νοοτροπία τους, δεν του αναγνωρίζεται ανθρώπινη υπόσταση άξια σεβασμού.

Ανέγγιχτη από αυτήν την πατριαρχική σαπίλα δεν μένει προφανώς ούτε η λεβεντογέννα Κρήτη. Οι μούσκαροι, και οι παλικαράδες αλλά και οι «ευυπόληπτοι οικογενειάρχες» που κυκλοφορούν αμέριμνα στους δρόμους, βαφτίσανε ότι τους λείπει σε ποιότητα – παράδοση και λεβεντιά και το οιδιπόδειό τους – μητριαρχία. Κατά τα άλλα, όταν σβήσουν τα φώτα στην πόλη ή στο χωριό, όλοι και όλες μας, κάνουμε πως δεν ακούμε τις φωνές και τα κλάματα από το δίπλα σπίτι.

Οι φεμινισμοί, δεν είναι όρος του παρελθόντα χρόνου, δεν είναι γυναίκες που μισούν τους άντρες, ούτε στόχος τους είναι να κάψουν τα εσώρουχά τους (που πολλές φορές είναι και κάπως χρήσιμα). Στο εδώ και το τώρα, οι φεμινισμοί είναι πολλοί και όλοι έχουν κάτι κοινό: Το τέλος της πατριαρχίας και της επιβολής πάνω στα σώματα και τις ζωές των ανθρώπων βάση φύλου, σώματος και σεξουαλικού προσανατολισμού. Η μάχη δηλαδή ενάντια στην πραγματικότητα όπου ΑΜΕΑ, ΛΟΑΤΚΙΑ+ (Λεσβίες, Ομοφυλόφιλοι, Αμφιφυλόφιλοι, Τρανς, Κουήρ, Ίντερσεξ, Ασέξουαλ+), ηλικιωμένοι, μετανάστριες, άνθρωποι με διαφορετικό σωματότυπο από αυτόν που δείχνουν τα περιοδικά μόδας, γυναίκες, παιδιά, φύση, γη και γενικότερα ΟΛΑ όσα ξεφεύγουν από τα κυρίαρχα πρότυπα, βιώνουν διακρίσεις, κοινωνική βία και υπόκεινται σε εκμετάλλευση.

Οι αγώνες που γίνονται σήμερα είναι σημαντικοί και είναι παγκόσμιοι. Σε Βρετανία και Ιταλία, η φετινή 8 Μάρτη κηρύχτηκε απεργία των γυναικών, διεκδικώντας ίσους μισθούς. Στην Πολωνία, οι γυναίκες βγαίνουν στους δρόμους, αντιτασσόμενες σε κράτος και εκκλησία, διεκδικώντας δικαίωμα στην άμβλωση και ισότητα των φύλων. Στην Ινδία, οι γυναίκες αυτοοργανώνονται και δημιουργούν ομάδες άμυνας για την προστασία τους απέναντι στην κουλτούρα που έχει νομιμοποιήσει τους βιασμούς. Στο Κομπάνι, οι κούρδισες γυναίκες παίρνουν τα όπλα, και βάζουν την ισότητα των φύλων ως κύριο πρόταγμα της επανάστασης. Στην Τσιάπας του Μεξικού, καλείται η πρώτη διεθνής πολιτική, καλλιτεχνική, αθλητική, πολιτιστική συνάντηση αγωνιζόμενων γυναικών. Στην βαθιά πατριαρχική και σεξιστική βιομηχανία του κινηματογράφου στις ΗΠΑ, οι εργαζόμενες γυναίκες βγάζουν στο φως όλα τα περιστατικά σεξουαλικής παρενόχλησης και βιασμών που έχουν βιώσει. Αυτό πυροδοτεί σε παγκόσμιο επίπεδο, αντίστοιχες καταγγελίες στον χώρο εργασίας, όπως στην Σουηδία, που σωματεία και συνδικάτα καταγγέλλουν σεξουαλική κακοποίηση.

Δεν χρειαζόμαστε, ούτε θέλουμε, άτια ή στολές του μακεδονο-καρνάβαλου. Ο φεμινιστικός αγώνας – άλλοτε αόρατος και άλλοτε ορατός – είναι πέρα από έθνη και πατρίδες και είναι μέσα στην καθημερινότητά μας, όσο βιώνουμε την έμφυλη βία σε κάθε πτυχή της ζωής μας.

αυτοοργανωνόμαστε και μαχόμαστε αλληλέγγυα μέχρι το τέλος της πατριαρχίας.

ΤΟ ΝΟΥ ΣΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗ – ΤΟ ΝΟΥ ΣΟΥ ΣΕΞΙΣΤΗ

ΦΕΜΙΝΙΣΜΟΙ ΤΡΑΝΤΑΖΟΥΝΕ ΟΛΑΚΕΡΗ ΤΗ ΓΗ

Φεμινιστική Πρωτοβουλία Ηρακλείου

ΦΕΜΙΝΙΣΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ – 8 ΜΑΡΤΗ, 6 μ.μ. στα ΛΙΟΝΤΑΡΙΑ

event στο facebook: εδώ

***

Θεσσαλονίκη:

event στο facebook: εδώ

θεσσ

***

Παρακάτω το κάλεσμα της Καμιάς Ανοχής στα αγγλικά

March 8th

Every Μinute of Struggle for Us is a Feast!

In the wake of “Ni una menos!” And “Women’s Strike,” this March, women and feminist organizations all over the world call us to come out on the streets. In the Spanish state, hundreds of organizations are calling for a feminist strike. #WeStrike signs more and more calls on social media. In the United Kingdom, the United States, Latin America and elsewhere, there are calls for participation in the strike and demonstrations not only for sexual violence but also for discrimination in the workplace, unpaid domestic work, and unequal distribution of duties at home.

The multiple oppression of women by patriarchy and capitalism is our global everyday life. Sexual harassment, rape, feminicide, layoffs, even pregnant women, discrimination in workplaces, exclusive taking care of the family over and over again. In every social relationship, our gender identity is used in a different way against us.

Our lives!

At work, we are payed less, we are respected less, we are in danger of being laid off when we are pregnant, we do not get the obligatory allowances and are often sexually harassed. At home, most of the work falls naturally on us – the dishes, the laundry, the cleaning, the care of the children and the elderly relatives. In public, it seems that it is our responsibility to keep our own body from being violated – and if indeed one does, and we report it, the social environment, the police, the courts encounter us with mistrust and devaluation.

In recent years in Greece, women who have experienced problems in their work – because they were women – have become known to be numerous. Recently, NETSCOPESOLUTIONS sacked a worker at the expiration of her maternity leave. MIGATO and My Market cut off workers as they were pregnant. In Agios Nikolaos, Lasithi in Crete many women complained that their employers, having sexually harassed them, threatened them with redundancies. In Daphne, we remember the girl who responded to a job advert for home help, and the guy who was looking for a helper eventually racked her horribly and raped her. The Trifasiko Restaurant, in Metaxourgeio, sacked three waitresses because they pushed the employer to fire the cook who was picking up another waitress.

For all women ironing at midnight.

Social pressure on our bodies is unbearable. We must be obedient daughters, good schoolgirls, we must study, find work, get married, and take care of everything, we must be good housewives, good mothers, a female super-hero. Capitalism and patriarchy impose the model of super-woman and we incorporate violence and oppression, the multiple roles of everyday life as a medal. We are silent instead of fighting.

We fight – We are not silent.

We are angry because the state is promoting and society is consonant with the subordination and dependence of women. We are responding because we are redundant when we are pregnant, we have come to the point where the European Court accepts that pregnant women are included in collective redundancies, while previously protected because of pregnancy, because men learn to treat paternity and housework as a hobby, because we lack social structures that creatively engage with children and take care of those in need. Because, there are still women who stay at home financially depending on their spouses.

In a world where capitalism has embedded patriarchal structures, women are in a constant struggle against all forms of violence. Exclusion from the labor market, our devaluation, misogyny spread across all walks of life and all government structures, sexual harassment, rape, feminicide, prohibition of abortion. We see our humiliation in the courts when we denounce abuse, we see our right to self-defense being excluded from public debate and we see rapists being acquitted.

Even if we do not have fewer rights on paper, we are constantly losing out. The culture of our devaluation and undermining, our objectification, is legitimized by society every day.

This situation is neither different nor forgotten on the “Woman’s Day”.

We can no longer remain silent!

Every day of struggle, for us is a feast !

Thursday 8 March, all at 6 pm at Klafthmonos square!

KAMIA ANOHI

This slideshow requires JavaScript.

Share

«Ντυθείτε κυρία μου αλλά ντυθείτε σωστά»: Ο στηθόδεσμος ως τέχνημα στον γυναικείο τύπο

gender and technology5

Προερχόμενοι και προερχόμενες από διαφορετικά επιστημονικά πεδία, οι συγγραφείς των παρακάτω κειμένων συναντηθήκαμε ως συμφοιτητές και συμφοιτήτριες του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών Ιστορία και Φιλοσοφία των Επιστημών και της Τεχνολογίας, διατμηματικού μεταπτυχιακού μεταξύ των τμημάτων Ιστορία και Φιλοσοφία των Επιστημών του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και της Σχολής Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Κατά το εαρινό εξάμηνο της χρονιάς 2016-2017, παρακολουθήσαμε το σεμινάριο Φύλο και Τεχνολογία, με καθηγήτρια την κ. Μαρία Ρεντετζή. Έχοντας μελετήσει, κατά τη διάρκεια του εξαμήνου, ποικιλία άρθρων σχετικά με το ζήτημα, επέλεξε ο καθένας και η καθεμιά μας το θέμα της εξαμηνιαίας εργασίας του. Εξαίρεση αποτελεί η Θέμις Κανετάκη, της οποίας το θέμα αποτελεί μέρος διπλωματικής εργασίας. Οι εργασίες αυτές παρουσιάστηκαν στις 8 Νοεμβρίου 2017 σε ημερίδα που διοργανώθηκε στη σχολή ΙΦΕ και είχε τίτλο Σουτιέν, Γυναικολογικές Καρέκλες και Πλυντήρια: Τι σχέση έχει το φύλο με την τεχνολογία. Περιλήψεις των εργασιών αυτών παρουσιάζονται στα παρακάτω κείμενα.

***

«Φορώ μετάξι – η κάλυψη προς αποκάλυψη –

Γιατί μετάξι είναι αυτό που θέλω να σκέφτεσαι.

Μα τ’ αποστρέφομαι το ρούχο. Είναι υπερβολικά απαιτητικό.»

Anne Sexton – Το στήθος

της Θέμις Κανετάκη[1]

«Ντυθείτε κυρία μου αλλά ντυθείτε σωστά» προέτρεπε μια διαφήμιση το 1965 τις αναγνώστριες του περιοδικού «Γυναίκα». Στο κείμενο αυτό μελετώ τον τρόπο που δομείται το γυναικείο σώμα μέσα από την τεχνολογία του σουτιέν κατά τη δεκαετία 1960-1970, με τον τρόπο που αποτυπώνεται στο περιοδικό «Γυναίκα».[2] Το συγκεκριμένο περιοδικό, κυκλοφορεί το πρώτο του τεύχος την 1η Φεβρουαρίου του 1950, με εκδότη τον Ευάγγελο Τερζόπουλο. H γκάμα θεμάτων είναι μεγάλη, όπως μαγειρική, νοικοκυριό, μόδα, συμβουλές πλεξίματος, παιδαγωγικά ζητήματα, θέματα σχετικά με την κοινωνική θέση της γυναίκας, ψυχαγωγία και τέχνη. Το αναγνωστικό κοινό ήταν κυρίως γυναίκες αστές, μεσοαστές, αλλά και λίγες, χαμηλότερων οικονομικά στρωμάτων, λόγω του χαμηλού κόστους του περιοδικού. Σε σχέση με τον υπόλοιπο γυναικείο έντυπο τύπο αποτελούσε δείγμα αρκετά προοδευτικό. Η κυκλοφορία του έφτανε τα τριάντα χιλιάδες τεύχη.

Τη δεκαετία του 1960, είναι ήδη εμφανής η αστικοποίηση ενός μεγάλου κομματιού της ελληνικής κοινωνίας˙ ενώ είναι σαφής μια τάση εξευρωπαϊσμού. Το 1961 η Ελλάδα εισέρχεται στην Ε.Ο.Κ., με άμεση απόρροια τη διευκόλυνση εισαγωγών ευρωπαϊκών προϊόντων και κατ’ επέκταση και των σουτιέν. Το γεγονός αυτό γίνεται άμεσα εμφανές και σε αρκετές διαφημίσεις που χαρακτηριστικά αναφέρουν: «εισαγωγή U.S.A.», «ευρωπαϊκά υλικά», διαφημίσεις εισαγωγών ευρωπαϊκών εταιρειών κ.ά. Αυτό που προκαλεί τεράστιο ενδιαφέρον είναι το γεγονός ότι η εισροή βιομηχανοποιημένων στηθόδεσμων αυτή την εποχή, συνδυάζεται με μια έντονη ρητορεία τόσο γύρω από την κομψότητα όσο και γύρω από την τεχνολογική αρτιότητά τους (βλ. εικόνα 1).  Το βιομηχανοποιημένο εσώρουχο έρχεται πραγματικά να ανταγωνιστεί τα εσώρουχα που παράγουν οι μοδίστρες της εποχής, παραγκωνίζοντάς τες. Η προώθηση του βιομηχανοποιημένου εσώρουχου, φτάνει σε τέτοια έκταση που αποτελεί εχέγγυο της κομψής εμφάνισης, κάνοντας εμφανές το πέρασμα από την υφάντρα στο βιομηχανοποιημένο κόσμο των εσωρούχων. Έτσι, γύρω από το σουτιέν δημιουργείται μια βιομηχανία με εξαιρετικά μεγάλο κύκλο παραγωγής. Παράλληλα, δημιουργούνται νέες θέσεις εργασίας και στον τριτογενή τομέα, κυρίως μέσα από τα «καταστήματα νεωτερισμού», που κάνουν σταδιακά την εμφάνιση τους.

1. Το σουτιέν ως επιστημονικό και τεχνολογικό επίτευγμα

Μέσα από τις διαφημίσεις και τα σχετικά άρθρα του περιοδικού «Γυναικά», το σουτιέν παρουσιάζεται όχι ως ένα απλό εσώρουχο, αλλά ως ένα τέχνημα, που αποκρυσταλλώνει τη «μοντέρνα» τεχνολογία· σε αντίθεση με αυτήν του κορσέ, που παρουσιάζεται ως απαρχαιωμένη.[3]

Η συγκεκριμένη ορολογία των εξαρτημάτων του σουτιέν (όπως οι μπανέλες), τα διάφορα υλικά που χρησιμοποιούνται (όπως τα υφάσματα), αλλά και όσοι απασχολούνται για την κατασκευή του (όπως γιατροί), δημιουργούν ένα ολόκληρο δίκτυο όρων αλλά και σχέσεων μεσολαβημένων από την αντικειμενική ματιά της τεχνοεπιστήμης.

Συναντάμε συχνά το τρίπτυχο: ανθεκτικότητα, ποιότητα, γραμμή, το οποίο εξασφαλίζεται βάσει των διαφημίσεων από την «καινοτόμα» τεχνολογία. Όλη αυτή η τεχνολογία εγγυάται την ομορφιά, τη σωστή θέση του στήθους, την άρτια εμφάνιση και την υγεία της γυναικείας σιλουέτας. Παράλληλα, βλέπουμε αρκετές διαφημίσεις να νουθετούν τις γυναίκες να μην κάνουν απερίσκεπτη εκλογή εσώρουχου, διότι μπορεί να καταλήξει σε καταστροφή του σώματος. Επομένως, η τεχνολογία αυτή έρχεται και ως εγγυήτρια της διατήρησης ενός καλού σώματος.

Οι διαφημίσεις των σουτιέν χρησιμοποιούν τον επιστημονικό λόγο με βασικό άξονα την υγεία και την εργονομικότητα

Η ανάλυση των διαφημίσεων αναδεικνύει μια βαθιά αλλαγή στην έννοια της υγιεινής. Σε αντίθεση με την προηγούμενη περίοδο, που ο κορσές χρησιμοποιούνταν καθημερινά και δίχως να πλένεται, τώρα το σουτιέν έρχεται ως υγειονομική επιλογή, καθαρή και επιστημονικά ελεγμένη. Χαρακτηριστικά αυτής της αλλαγής είναι δυο άρθρα που δημοσιεύονται το  1963[4] και αναδεικνύουν  μια νέα βάση υγειονομικής ρουτίνας: Η γυναίκα παροτρύνεται να έχει τουλάχιστον δυο στηθόδεσμους και δύο λαστέξ, έτσι ώστε να μπορεί εύκολα να πλένει το ένα ενώ φοράει το άλλο. Γίνεται χρήση εξειδικευμένης ορολογίας, όπως τα οξέα του ιδρώτα, τα οποία δε θα πρέπει να παραμένουν για καιρό στο ύφασμα, διότι αλλοιώνουν την ανθεκτικότητα των εσωρούχων. Μετά από τρεις με τέσσερις χρήσεις, θα πρέπει να πλένονται και να φοριούνται εναλλάξ. Η ρητορεία γύρω από την εργονομικότητα, αναπτύσσεται κυρίως στους άξονες της ευκολίας-άνεσης και της διευκόλυνσης της αναπνοής. (βλ. εικόνα 1)

kanetaki6

Εικόνα 1 (Τεύχος 294, 26.04.1961)

kanetaki10

Εικόνα 2 (Τεύχος 377, 01.07.1964)

Σε πολλές διαφημίσεις της εποχής, όπως προαναφέρθηκε, το σουτιέν αντιμετωπίζεται ως ένα καινοτόμο τέχνημα. Γίνονται αναφορές σε διάφορες υλικότητές του (όπως τα ειδικά ελαστικά), σε σημεία του σώματος μέσα από μια επιστημονίζουσα ρητορεία, ενώ συχνά παρατηρείται η ύπαρξη ενός σημείου που απεικονίζει μεγεθυμένο το εσωτερικό του σουτιέν, ως μια κλεφτή ματιά στο «μαύρο κουτί» του τεχνήματος. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η παραπάνω διαφήμιση (2), όπου γίνεται χρήση εκφράσεων όπως «παρέχει κοντρόλ». Έτσι το τεχνολογικό αυτό επίτευγμα, έρχεται να τιθασεύσει το σώμα, ελέγχοντάς το και δίνοντας του την ιδανική μορφή.

Χαρακτηριστικό είναι και ένα άρθρο της εποχής που συμπυκνώνει τις παραπάνω παρατηρήσεις, με τίτλο: «Πάντα κομψή, πάντα άψογη με… τα κατάλληλα ‘ντεσσού’»:[5]

«Το μελετημένο κόψιμο, οι σωστές ντεκούπ, οι πένσες, η μεγάλη ποικιλία υλικών, τα σοφά τεχνάσματα, στην αποκλειστική υπηρεσία του γυναικείου σώματος, τα διάφορα μοντέλλα, που ακολουθούν πιστά τις προσταγές της «Ωτ Κουτύρ», όλ’ αυτά του επιτρέπουν να μας χαρίση μια σιλουέττα που πλησιάζει όσο το δυνατόν περισσότερο εκείνη που απαιτεί η μόδα. Τις… πονηριές αυτές δεν μπορούν ευτυχώς να τις καταλάβουν οι αθώοι άρρενες…παρατηρηταί, που θαυμάζουν μόνο την πλαστικότητά μας και διερωτώνται, πως είναι δυνατόν να προσαρμόζεται κάθε φορά η γυναικεία σιλουέττα τόσο εύκολα στις απαιτήσεις της άστατης αυτής θεάς…».

Τέλος, μπορούμε να αναφερθούμε σε ένα παραλληλισμό του στηθόδεσμου με την επιστημονική επικαιρότητα, όπως αποτυπώνεται στην παρακάτω διαφήμιση.

kanetaki11

Εικόνα 3: Το 1962 πάει στο διάστημα ο πρώτος αμερικανός αστροναύτης Τζον Γκλεν, 10μήνες μετά το Γιούρι Γκαγκάριν. Παραλληλίζει το επίτευγμα ενός άνδρα να κατακτήσει το διάστημα με το επίτευγμα των γυναικών να κατακτηθούν από τα συγκεκριμένα εσώρουχα. (Τεύχος 337, 19.12.1962)

Οι καινοτομίες στον κλάδο του στηθόδεσμου

Ο στηθόδεσμος κατάλληλος για ειδικές ή όχι περιστάσεις, με ή χωρίς τιράντες, με ή χωρίς μπανέλες, με αναφορές ή όχι στα υφάσματα κατασκευής, με ή χωρίς μεγεθύνσεις των ινών τους: ως νέα τεχνολογία αποτυπώνεται στις διαφημίσεις του έντυπου τύπου, ως τέχνημα εγγυητή των ιδανικών, αλλά και των φυσιολογικών διεργασιών του γυναικείου σώματος, όπως είναι η αναπνοή, χαρίζοντας ομορφιά και υγεία. Το σουτιέν παρουσιάζεται ως υλικότητα η οποία αποτελεί το απτό αποτέλεσμα της συνεργασίας επιστήμης, τεχνολογίας και βιομηχανίας.

Βλέπουμε πως αυτό το τρίπτυχο αποτελεί τη βάση, που ανοίγει το δρόμο για τη δημιουργία διαφόρων καινοτόμων εσωρούχων, π.χ. το παλλόμενο σουτιέν, το οποίο αυξάνει το μέγεθος του στήθους, το σουτιέν αδυνατίσματος, τα ηλεκτρονικά σουτιέν που αναγνωρίζουν τις γόνιμες μέρες καθώς και τυχόν καρκινικά κύτταρα.

kanetaki9

Εικόνα 4: Σουτιέν nothing, που υπογραμμίζει την ενσωμάτωση του τεχνήματος στο σώμα. (Τεύχος 397, 05.04.1965)

2. Το σουτιέν ως δεύτερο δέρμα

Στην παρακάτω διαφήμιση, διαβάζουμε πως το σουτιέν γίνεται ένα με το δέρμα, ώστε να χαρίσει με τον τρόπο αυτό την ιδανική όψη για κάθε εμφάνιση. Επίσης, φέρνει την επανάσταση μέσα από τη χρήση διαφόρων εξαρτημάτων (μπρετέλα, λάστιχο κ.ά.), ακολουθώντας την κάθε μας κίνηση. Προσαρμόζεται σε κάθε στήθος, ασχέτως μεγέθους.

kanetaki7

Εικόνα 5 (Τεύχος 389, 16.12.1964)

Σε άρθρο του 1963[6] σημειώνεται: «Μια τελευταία συμβουλή: περιποιηθήτε τα εσώρουχά σας σαν ναταν το … «δεύτερο δέρμα» σας! Θα σας το ανταπωδώσουν.» Τα εσώρουχα δομούνται ως η προέκταση του γυναικείου σώματος, ως δεύτερο δέρμα πάνω στο δέρμα, που οφείλει πάντοτε να πειθαρχεί βάσει των κυρίαρχων επιταγών, αλλά και ως βιωμένης εμπειρίας που όντως κατοικεί πάνω στο γυναικείο σώμα το οποίο κατασκευάζεται, δομείται και σμιλεύεται.

kanetaki2

Εικόνα 6 (Τεύχος 357, 25.09.1963)

Όπως διατυπώνεται στην παραπάνω διαφήμιση τα εσώρουχα προστατεύουν το σώμα ώστε να μη χαλαρώσει! Πρόκειται για μια  διαδικασία αντίστροφη αυτής που γνωρίζουμε σήμερα:  το σώμα διατηρεί την εμφάνισή του, μέσα από διαδικασία πειθάρχησης, όπως είναι η ρουτίνα της γυμναστικής, της σωστής διατροφής και μιας σειράς καθημερινών συνηθειών. Ωστόσο όπως μας πληροφορεί η διαφήμιση του 1963, όλα αυτά δε χρειάζονται. Αρκούν κάποια εσώρουχα, ώστε να εξασφαλιστεί μια επιθυμητή εμφάνιση. Ως  δεύτερο γυναικείο δέρμα φορμάρουν διαρκώς το σώμα και επομένως το τέλειο σώμα, αποκτάται μέσα από τη χρήση εσωρούχων.

«Η αρχή της κομψότητας: τα εσώρουχα»[7]

Το σουτιέν ως δεύτερο δέρμα έρχεται να «οργανώσει» κατά τέτοιο τρόπο το γυναικείο σώμα, ώστε να εξελιχθεί στον εγγυητή της κομψότητας. Η κομψότητα γίνεται προνόμιο της γυναίκας, που μπορεί να αγοράσει τα απαραίτητα εσώρουχα μετατρέποντας το κορμί της στο πολυπόθητο. Σε διάφορα άρθρα τουλάχιστον της πενταετίας 1960-1965,[8] κρίνεται ότι είναι ελάχιστες οι γυναίκες των οποίων το σώμα δεν χρειάζεται απαραιτήτως εσώρουχα, ενώ όλες αναγνωρίζουν τη σημασία και την αναγκαιότητά τους. Η κάθε γυναίκα χρειάζεται ένα σουτιέν ή και ένα λαστέξ, όχι απαραίτητα για να κρύψει πιθανές ατέλειες, αλλά «γιατί είναι ο κυριότερος τρόπος για να πέσει καλά ένα φόρεμα ή μια φούστα».[9]

Χαρακτηριστικά, μία διαφήμιση του 1965, έχει ως κεντρική πρόταση: «Η κομψότης αρχίζει απ’ τα εσώρουχα!».[10] Σε άλλο άρθρο, με τίτλο «Η βάσις της γυναικείας κομψότητας»,[11]  τα εσώρουχα κρίνονται ως ο θεμέλιος λίθος της κομψότητας. Το άρθρο ξεκινάει ως εξής:

«Μια γυναίκα στην κρεβατοκάμαρά της, την ώρα που ετοιμάζεται να ντυθή για έξω, φανερώνει το μυστικό της κομψότητάς της: ένα σουτιέν με φιξ μπρετέλες….»

Στο ίδιο άρθρο, λίγο παρακάτω αναφέρει: «Η πραγματικά κομψή και φίνα γυναίκα δεν κρίνεται απ’ τα φουστάνια της, μα από τα εσώρουχά της».

Ενώ σε ένα άλλο άρθρο βλέπουμε την εξής πρόταση κατακλείδα,[12] «Και μη ξεχνάτε αυτό που λένε οι Γάλλοι: «Η πραγματική κομψότης είναι αυτή που αρχίζει από μέσα» δηλαδή από τα εσώρουχα.».

Η σημασία της «έγκαιρης πρόληψης» στην επιλογή του στηθόδεσμου

Κατά τα άρθρα του περιοδικού, θεωρείται αναγκαία η έγκαιρη «πρόληψη» και χρήση του στηθόδεσμου από την προεφηβεία, αποτελώντας την προϋπόθεση της αρμονικής διάπλασης του στήθους. Η τεχνολογία τους, σύμφωνα με τις διαφημίσεις και τα άρθρα, είναι τέτοια ώστε, να μεγαλώνουν μαζί με το στήθος σε μια πορεία διαρκούς υποστήριξης και εξασφάλισης της κατάλληλης σιλουέτας, μέσα από μια συνεχόμενη διαδικασία εξατομικευμένης προσαρμογής. Η ηλικία αυτή παρουσιάζεται να αποτελεί την περίοδο όπου δημιουργείται η βάση του εύμορφου στήθους για μια ζωή.

3. Το δυτικό πρότυπο ομορφιάς στις διαφημίσεις των στηθόδεσμων

Παρατηρούμε πως στις περισσότερες διαφημίσεις, απεικονίζονται γυναίκες που τα χαρακτηριστικά τους παραπέμπουν σε δυτικά πρότυπα ομορφιάς. Συχνά είναι ανοιχτόχρωμες, με ξανθά μαλλιά και ανοιχτόχρωμα μάτια, αδύνατες και ψηλές. Χαρακτηριστικά που δεν παραπέμπουν στη μέση Ελληνίδα, επιβάλλοντας ένα πρότυπο ομορφιάς που είναι δύσκολο να ακολουθήσουν. Το σουτιέν παρουσιάζεται και ως μια τεχνολογία μετάβασης και προσαρμογής στο πρότυπο αυτό.

Το κέντρο βάρους βρίσκεται στο εξωτερικό είτε πρόκειται για ένα προϊόν είτε για κάποιο συγκεκριμένο εξάρτημα του στηθόδεσμου˙ ό,τι συμβαίνει εκεί αποκτά μια άλλη νοηματοδότηση και επιθυμητότητα.

kanetaki5

Εικόνα 7: Στην Ελλάδα φτάνει μια από τις πιο επιτυχημένες διαφημιστικές καμπάνιες, της εταιρείας «Maidenform», με τίτλο: «I Dreamed» ((Τεύχος 372, 22.04.1964) 

Η προσαρμογή (appropriation) της τεχνολογίας του σουτιέν στα ελληνικά δεδομένα

Καθώς οι διαφημίσεις δημιουργούν στις Ελληνίδες ένα έλλειμα, σε σχέση με τα δυτικά πρότυπα ομορφιάς που προβάλλονται ως ιδανικά, οι τεχνολογίες των εσωρούχων προτίθενται να «γεφυρώσουν» το χάσμα αυτό. Πιο συγκεκριμένα, η τεχνολογία του σουτιέν έρχεται να κανονικοποιήσει, να «υποβοηθήσει» τις Ελληνίδες που ως μεσογειακές γυναίκες δεν ανταποκρίνονται στα δυτικά πρότυπα. Τα συγκεκριμένα εσώρουχα είναι «ειδικά μελετημένα για το σώμα της Ελληνίδας. Όπου κι αν βρίσκεστε, όποιο κι αν είναι το σχήμα του σώματός σας, μπορείτε να βρήτε τον τύπο που σας ταιριάζει».[13]

Σε άρθρο-διαφήμιση με τίτλο «“Silhouette” τα είδη που σας χαρίζουν αιθέρια σιλουέτα!»[14] γράφεται:

«Ξεκινώντας από την άποψι ότι το σώμα της Ελληνίδας έχει έναν ωρισμένο και αρκετά χαρακτηριστικό τύπο κατασκευής, η «ΣΙΛΟΥΕΤ», στα είκοσι οκτώ χρόνια της λειτουργίας της, μας έχει δώσει 55 σχέδια σουτιέν και 30 σχέδια λαστέξ, ειδικά μελετημένα και τέλεια προσαρμοσμένα στο ελληνικό γυναικείο σώμα.».

Σε άλλες διαφημίσεις συναντάμε την ιδιαιτερότητα του σουτιέν να μεγαλώνει το μικρό στήθος και να μικραίνει το μεγάλο! Το κατόρθωμα αυτό επιτελείται μέσα από το άριστο ελαστικό αμερικανικής προελεύσεως, το οποίο διατηρεί συνεχώς το σχήμα του. Είναι προφανές ότι τα δυτικά πρότυπα επιτυγχάνονται μέσα από με τη χρήση δυτικής τεχνολογίας.

4. Ανόρθωση, σύσφιξη στήθους και τα κέντρα ομορφιάς

Σταδιακά αναπτύσσεται ο κλάδος της σύσφιξης, ομορφιάς και διατήρησης της νεότητας του στήθους. Τότε είναι και η περίοδος της μετάβασης, μεταξύ της αντίληψης ότι το γυναικείο σώμα προκειμένου να γίνει ιδανικό, αρκούν κάποια εξωτερικά εξαρτήματα και της αναδυόμενης αντίληψης ότι το γυναικείο σώμα οφείλει να είναι ιδανικό κι όχι απλώς να φαίνεται με τη χρήση εσωρούχων.

Αυτό μπορούσε να υλοποιηθεί με τη χρήση σκευασμάτων (π.χ. λοσιόν, κρέμες) και με την επίσκεψη σε ένα κέντρο ομορφιάς. Το σουτιέν μοιράζεται πλέον το διαφημιστικό χώρο των περιοδικών με τεχνολογίες που αφορούν το ίδιο το στήθος. Η ρητορεία ενός «επιστημονοφανούς» λόγου είναι εμφανής.

Η αναδυόμενη βιομηχανία της ομορφιάς και υγείας του σώματος, συναντά τη βαθιά  ρητορεία της επιτυχημένης και προοδευτικής επιστήμης. Η συγκεκριμένη βιομηχανία, εισάγεται από τη Δύση συγκεκαλυμένη μέσα  από την επιστήμη της ιατρικής. Τα κέντρα αυτά δεν είναι απλά κέντρα αισθητικής, αλλά κέντρα υγείας. Κεντρικούς άξονες αποτελούν: η επιστημονικότητα και η δυτική προέλευση.

Το αποτέλεσμα είναι ότι πιά δεν υπάρχουν άσχημες γυναίκες, με μια προϋπόθεση: την περιποίηση. Αυτό ακριβώς παρέχει τη η βεβαιότητα ότι όποια γυναίκα επιθυμεί να περιποιηθεί τον εαυτό της, θα καταλήξει στο συγκεκριμένο Επιστημονικό Ινστιτούτο, για να αποκτήσει την πολυπόθητη νεανική όψη του στήθους.

Προς το τέλος της δεκαετίας, το 1968 η επιστήμη πια μας εγγυάται, μέσα από το άρθρο «Το πρόβλημα ωραίο στήθος»,[15] νεανικό και σφριγηλό στήθος, με την εφαρμογή αμπούλας. Το προϊόν έρχεται από το εξωτερικό και μπορεί να αγοραστεί από τα φαρμακεία, όπως η επιστήμη ορίζει. Λίγο παρακάτω, η επιστήμη της στατιστικής έχει διαπιστώσει ότι το τέλειο στήθος, αφορά σε ένα πολύ μικρό κομμάτι του γυναικείου πληθυσμού. Αλλά ευτυχώς, «η επιστήμη έρχεται να δώση το μεγάλο της παρόν». Η επαναστατική αυτή λοσιόν, είναι τόσο επαναστατική που μπορεί να χαρίσει την επιθυμητή όψη όχι μόνο στο στήθος, αλλά μάλιστα στο λαιμό και την κοιλιά. Αρκεί η χρήση να είναι καθημερινή.

Η γυμναστική ως μέσο πειθάρχησης του σώματος

Η πειθάρχηση αυτή αφορά την υγεία του γυναικείου σώματος και παράλληλα τη μεγαλύτερη ανταπόκρισή του στα δυτικά πρότυπα: ένα σώμα σφριγηλό και εύρωστο.  Η γυμναστική αποκτά σταδιακά μια κεντρικότητα στα άρθρα του περιοδικού «Γυναίκα». Ήδη  από το 1965 ξεκινάνε δειλά δειλά να διαφημίζονται Σχολές Φυσικής Αγωγής. Παρατηρούμε μια μετατόπιση βάρους από το στηθόδεσμο και τα προϊόντα περιποίησης στήθους, στη φυσική εκγύμνασή του.

Τα ίχνη του στηθόδεσμου στον ελλαδικό χώρο: εκκωφαντική σιωπή

Τα ίχνη του στηθόδεσμου στην Ελλάδα χάνονται μέσα στα χρόνια κυρίως λόγω ελλιπούς συστηματοποίησης των ελαχίστων πηγών και σχετικών καταγεγραμμένων πληροφοριών. Είναι  εκκωφαντική η σιωπή, που περιβάλλει την ιστορία του στηθόδεσμου στην Ελλάδα.

Ακόμη και στο χώρο των ιστορικών της τεχνολογίας, ο στηθόδεσμος παρότι βρίσκεται στον πυρήνα της γυναικείας καθημερινότητας, κρίνεται ως ασήμαντη τεχνολογία ή καλύτερα ως μη-τεχνολογία, σε σχέση με τα υπόλοιπα τεχνολογικά επιτεύγματα, όπως για παράδειγμα το τηλέφωνο, το ραδιόφωνο ή  το αεροπλάνο· για τα οποία, πολύ μελάνι έχει χυθεί ώστε να περιγραφούν οι κοινωνικές σχέσεις που τα διέπουν.

Η ανάλυση του στηθόδεσμου, ως καθημερινού τεχνήματος, ως μια θηλυκής τεχνολογίας όπως θα υποστήριζε και η Judith McGaw, παρέχει μια άλλη οπτική της ίδιας της έννοιας της τεχνολογίας. Η χρήση του αφορούσε μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού και ως εκ τούτου με τεράστια επίδραση στις σύγχρονες κοινωνίες. Ένας ακόμη λόγος που υποβιβάζεται η κοινωνική του σημασία, είναι ενδεχομένως και η σύνδεσή του με τη θηλυκή σεξουαλικότητα, που «οφείλει» να μένει καλά κρυμμένη. Ο στηθόδεσμος αποτελεί το τέχνημα που από τη μια πλευρά, κατασκευάζει με τον πιο απτό τρόπο το φύλο και τη γυναικεία σεξουαλικότητα και από την άλλη, αποτελεί εμπορικό αγαθό, εξαιρετικά απαιτητικό τεχνολογικά, το οποίο παράγεται από μια από της πιο προσοδοφόρες βιομηχανίες παγκοσμίως. Ωστόσο, εξακολουθεί να παραλείπεται και να παραβλέπεται από τους ιστορικούς της τεχνολογίας, που επιμένουν να ταυτίζουν τα τεχνήματα με τα μεγάλα τεχνολογικά συστήματα.

 

 

[1] Σχετικά με τον τίτλο βλ. Τεύχος 405, 28.07.1965

[2] To κείμενο αυτό, αποτελεί κομμάτι μιας ευρύτερης έρευνας, στην οποία μελετώ το πώς κατασκευάζεται το γυναικείο σώμα μέσω των διαφημίσεων στηθόδεσμου, των σχετικών άρθρων και της αλληλογραφίας αναγνωστριών μέσα από το περιοδικό «Γυναίκα», τη χρονική περίοδο 1960-1980.  Η μελέτη αυτή με τίτλο «Τεχνολογία και Θηλυκότητα: Η ιστορία ενός έμφυλου τεχνήματος στην Ελλάδα», γίνεται στο πλαίσιο της πτυχιακής μου εργασίας, στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα Ι.Φ.Ε. με επιβλέπουσα καθηγήτρια την Μ. Ρεντετζή. Οι φωτογραφίες που παρουσιάζονται αποτελούν προσωπικές λήψεις του αρχείου του Ε.Λ.Ι.Α.

[3] Τεύχος 406, 11.08.1965

[4] Τεύχος 348, 02.05.1963, Τεύχος 351, 03.07.1963

[5] Τεύχος 351, 03.07.1963

[6] Τεύχος 348, 22.05.1963

[7] αποτελεί τον τίτλο ενός άρθρου του περιοδικού «Γυναίκα», τεύχος 348, 22.05.1963

[8] Π.χ. τεύχος 348, 22.05.1963

[9] Τεύχος 348, 22.05.1963

[10]  Ibid.

[11] Τεύχος 292, 29.03.1961

[12] Τεύχος 323, 06.06.1962

[13] Τεύχος 332, 10.10.1962

[14] Τεύχος 332, 10.10.1962

[15] Τεύχος 484, 31.07.1968

Share

Όπου δεν υπάρχει ισότητα, δεν υπάρχει κι αγάπη

amor-y-feminismo-son-compatibles

της Εsra Dogan και της Ειρήνης Κωνσταντοπούλου

Σήμερα είναι του «Αγίου Βαλεντίνου»

Μια μέρα που θα είμαστε πολλαπλώς εκτεθειμένες στην εμπορευματοποίηση της «αγάπης». Τα περιοδικά, τα εμπορικά καταστήματα, τα εστιατόρια θα γιορτάζουν  την κατεξοχήν «τέλεια εικόνα της ετεροφυλοφιλικής αγάπης». Μια μέρα που οι διαφημίσεις, τα «facebook meme» και τα αστεία  θα φτάσουν στο απόγειο του σεξισμού.

Για μια ακόμη φορά θα μας υπενθυμίσουν ότι αν ένας άντρας είναι μόνος εξακολουθεί να είναι εντάξει, διότι αυτό μπορεί απλά να είναι ένας δείκτης της «εργένικης ζωής» του ή ένα μέρος τoυ μοναχικού του προφίλ. Σε κάθε περίπτωση δεν χάνει και πολλά, πάντοτε θα «δικαιούται το σεξ». Από την άλλη πλευρά, μια ακόμη μέρα που οι περισσότερες γυναίκες που είναι μόνες, θα αγχωθούν για την «μοναξιά» τους, σαν να υπάρχει κάτι που πηγαίνει στραβά με αυτές. Μια μέρα όπου η «αγάπη» θα οπτικοποιηθεί σε μια ακραία ρομαντική μορφή, μορφή που θα μας υπενθυμίζει το ότι η κοινωνία αντιλαμβάνεται τους έμφυλους ρόλους με double standard.

Θα μπορούσαμε να σας γράψουμε σελίδες για το πόσο απεχθανόμαστε τους έμφυλους ρόλους και τον σεξισμό μέσω του «εκρομαντισμού της αγάπης». Αλλά όχι σήμερα.

Μέσα στην πραγματικότητα της σύγχρονης πατριαρχίας, γνωρίζουμε πολύ καλά πώς οι αποκαλούμενες «σχέσεις αγάπης» μπορούν να θέσουν τις γυναίκες σε κίνδυνο. Είναι γεγονός ότι σύμφωνα με τα επίσημα στατιστικά, οι γυναίκες σκοτώνονται περισσότερο από τους συντρόφους τους, στο όνομα της αγάπης, παρά από τον καρκίνο. Κάθε μέρα μας υπενθυμίζεται πως η βία κατά των γυναικών είναι αληθινή και επιδημική.

Έχουμε επίγνωση ότι η βία έχει τις ρίζες της στην έλλειψη ισότητας των φύλων. Ο ίδιος ο τρόπος που δομούνται οι σχέσεις άνδρα-γυναίκας, αποδεικνύει ξεκάθαρα ότι υπάρχει μια τεράστια διαφορά. Διαφορετικά διδάσκονται να κοινωνικοποιούν τις συμπεριφορές τους τα φύλα και διαφορετικά αναμένεται να αντιδρούν. Και αυτή η διαφορά αναμφίβολα είναι που βρίσκεται πίσω από τις περιπτώσεις όπου εκδηλώνεται βία σωματική, συναισθηματική ή πράξεις που παραβιάζουν τις σαφείς γραμμές συγκατάθεσης.

Η πρόσφατη ιστορία των καταγγελιών του ηθοποιού Aziz Ansari, άνοιξε τεράστιες συζητήσεις, ιδιαίτερα στους φεμινιστικούς κύκλους στις Η.Π.Α καθώς και αλλού, για τον τρόπο με τον οποίο εκδηλώνεται το φλερτ. Η αφορμή αυτή μας ωθεί να ανοίξουμε την κουβέντα για τη συγκατάθεση πέρα από την παράμετρο των σχετικά σαφών γραμμών, του απλού ναι και του όχι, και να ξανασκεφτούμε τις σχέσεις εξουσίας στις ερωτικές και συντροφικές μας σχέσεις.

Θεωρούμε πολύ ενθαρρυντικό ότι αυτές οι συζητήσεις πάνω στη γκρίζα ζώνη των διαπροσωπικών σχέσεων θα προχωρήσουν περισσότερο. Αλλά δεν θα γράψουμε ούτε για αυτό εδώ. Τουλάχιστον όχι σήμερα.

Σήμερα ως φεμινίστριες ακτιβίστριες θα γράψουμε για την αγάπη. Δεν  θα σας μιλήσουμε για την αγάπη όπως έχει δραματοποιηθεί, θεοποιηθεί, ή εμπορευματοποιηθεί μέχρι τώρα. Φτάνει πια. Εμείς θα σας προκαλέσουμε να ξανασκεφτούμε και να ξανα-ορίσουμε τι είναι αληθινή αγάπη.

Ένα φεμινιστικό σύνθημα από την Τουρκία, για την ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου στάθηκε η αφορμή για αυτό το άρθρο. H αγάπη, λέει, απαιτεί ένα βασικό, ένα κύριο στοιχείο που δεν απαντάται σε κανένα λεξικό στον ορισμό της:

«Όπου δεν υπάρχει ισότητα δεν υπάρχει και αγάπη».

Με κάποιον που αντιλαμβάνεται τον εαυτό του ως υποδεέστερο σας, θα είχατε μάλλον μια κοντινή σχέση κύριου-υπεξούσιου, θα μπορούσε όμως αυτή η σχέση να λέγεται αγάπη;

Ως γυναίκες, για καιρό έχουμε αναζητήσει την αγάπη, και ως φεμινίστριες για καιρό έ-χουμε αγωνιστεί για την ισότητα. Σημαίνει όμως πράγματι αυτό ότι διεκδικήσαμε και τα δύο συγχρόνως; Οι ίδιες οι φεμινίστριες λέμε ότι ο φεμινισμός δεν είναι μόνο μια θεωρητική ιδεολογία για την ισότητα των φύλων,  αλλά κι ένας συνεχής αγώνας στην πράξη, μια διαρκής μάχη ενάντια σε  όλες τις  μορφές  καταπίεσης. Παρόλα αυτά έχουμε όντως αναρωτηθεί για την ισότητα στις ίδιες μας τις σχέσεις; Ως φεμινίστριες επί δεκαετίες λέμε ότι, «ό,τι είναι προσωπικό είναι και πολιτικό», αλλά γιατί στην πράξη αποτυγχάνουμε να μοιραζόμαστε στους φεμινιστικούς κύκλους την πιο ιδιωτική πλευρά της ζωής μας;

Η συντρόφισσα μας Dilara Gurcu, εδώ και ένα χρόνο μοιράστηκε τις παρατηρήσεις της από την Τουρκία, βασισμένη στο γεγονός ότι οι περισσότερες φεμινίστριες επιλέγουν τους συντρόφους τους από ακτιβιστικούς χώρους, αφού πιστεύουν ότι με αυτούς μοιράζονται παρόμοιες ιδέες και την ίδια μάχη για ισότητα. Με αφετηρία αυτές τις παρατηρήσεις ανέλυσε το πώς εν τέλει οι γυναίκες αυτές καταλήγουν να νιώθουν απογοητευμένες.

Μας λέει πως γνώρισε κομμουνιστές που ακόμα θεωρούν ότι οι δουλειές του σπιτιού είναι γυναικεία υπόθεση και πως από την καλή τους την καρδιά «βοηθούσαν» περιστασιακά, πως είδε αντικαπιταλιστές να πληρώνουν για να αγοράσουν σεξ και αναρχικούς να κρίνουν με ηθικολογίες τις φεμινίστριες που διαδήλωναν «ανήθικα» στους δρόμους. Λέει ακόμα πως άκουσε πάμπολλους ακτιβιστές να καταδικάζουν την συστημική καταπίεση αλλά να επιβάλλουν την ίδια ακριβώς καταπίεση στις συντρόφισσες τους.

Σας ακούγεται γνώριμο;

Εκτός κι αν ζούμε σε διαφορετικό κόσμο από εσάς, μπορούμε να σας διαβεβαιώσουμε ότι έχουμε δει και έχουμε ζήσει όλα τα παραπάνω και ακόμα περισσότερα.

Έχουμε δει αριστερούς να επικαλούνται την «γυναικεία απελευθέρωση» άλλα να παρενοχλούν γυναίκες. Ακούσαμε αναρχικούς να ζητάνε σεβασμό στο διαφορετικό, την ίδια στιγμή που επικρίνουν τις συντρόφισσες τους για την εξωτερική τους εμφάνιση. Αντιεξουσιαστές μας μίλησαν για ώρες για τις μορφές της εξουσίας, αλλά φαίνεται ακόμα να χρησιμοποιούν την σεξιστική γλώσσα της πατριαρχίας στις «αντρικές τους κουβέντες». Σταθήκαμε τέλος δίπλα σε πάμπολλους ακτιβιστές που καταδικάζουν το κράτος που τους στερεί την ελευθερία του λόγου, τη στιγμή που οι ίδιοι στις συζητήσεις επιδίδονται σε «mansplaining».

Η Gurcu μας ρωτάει «αγαπημένες μου αδελφές, που έχετε ετεροσεξουαλικό προσανατολισμό και επιλέγετε συντρόφους από τον ίδιο πολιτικό χώρο, παρατηρήσατε ποτέ τις σχέσεις σας από φεμινιστική οπτική; Ο σύντροφος σας μέσα στη σχέση, σας βλέπει ως ίση, ή θεωρεί ως πιο σημαντικά τις ιδέες και τα προβλήματα του; Αμφισβητεί ποτέ τον δικό του ‘ανδρισμό’, αρνούμενος να απολαμβάνει το προνόμιο του; Καταβάλλετε άραγε την ίδια πνευματική προσπάθεια για να κρατήσετε την σχέση σας; Εάν όχι, παρόλο που φαίνεστε να μοιράζεστε τον ίδιο πολιτικό αγώνα, αυτό δεν αλλάζει την πραγματικότητα ότι ο σύντροφος σας είναι ένας πατριάρχης και η σχέση που έχετε με αυτόν δεν λέγεται αγάπη.»

Ξέρουμε από εμπειρίες δικές μας και του φεμινιστικού κύκλου ότι πολλές φορές έχουμε βρεθεί παγιδευμένες σε άνισες σχέσεις, όταν θέλαμε τόσο πολύ να πιστέψουμε ότι ήταν αγάπη. Ότι επιλέξαμε συντρόφους για την πολιτική τους σκέψη, αλλά δυσκολευτήκαμε να καταλάβουμε την συμπεριφορά τους απέναντι μας. Ότι κουραστήκαμε τόσο πολύ κουβαλώντας το συναισθηματικό φορτίο και την ελπίδα ότι η ισορροπία στη σχέση μας θα μπορούσε να αλλάξει.

Ξέρουμε ότι είναι πιο δύσκολο να ζητάμε την ισότητα στην πιο ευαίσθητη πλευρά της ζωής μας και να εξετάσουμε τις σχέσεις μας από την φεμινιστική όψη. Όμως αυτό δεν είναι το πρόταγμά μας ως φεμινίστριες;

Υπάρχει λόγος που αρκετές αδελφές μας επιλέγουν να είναι μόνες, γιατί βαρέθηκαν να πολεμούν  τις καταπιεστικές σχέσεις. Πώς θα μπορούσαμε να παραβλέψουμε το ότι μας αξίζει η απόλυτη χειραφέτηση; Δεν είναι προτιμότερο να είμαστε μόνες από το να είμαστε σε σχέσεις που λείπει η αγάπη, δηλαδή η ισότητα;

 

Διαβάστε ακόμα

Δεν φταις εσύ, φταίει ο Άγιος Βαλεντίνος

Αποδομώντας τον Αγιο Βαλεντίνο: 14 μύθοι για τον έρωτα και την αγάπη

Καθένας με το ταίρι του 

 

Share

Δεν φταις εσύ, φταίει ο Άγιος Βαλεντίνος

γριες

του Φύλου Συκής

Έρχεται Αγίου Βαλεντίνου και είσαι μόνη σαν την ανεμώνη; Το φύλο συκής είναι εδώ για να σου δώσει όλες τις απαντήσεις!

Πρώτον, σταμάτα να αυτομαστιγώνεσαι, να σκέφτεσαι τι λάθος έκανες και είσαι μόνη, τι πρέπει να αλλάξεις πάνω σου, στο σώμα σου, στη συμπεριφορά σου, στον χαρακτήρα σου, στο όλο σου το είναι. Όχι, δεν είναι ανάγκη να είσαι το ώριμο, ολοκληρωμένο, σούπερ γαμάτο άτομο για να βρεις σύντροφο! Απόδειξη, ο γελοίος ο πρώην σου που έχει γκόμενα, τι άλλο να σου πω;

Χωρίς πλάκα τώρα, ο λόγος που είσαι μόνη σου είναι πιθανότητα η πατριαρχία (δες προηγούμενα πιο σοβαρά άρθρα μας για τη συντροφικότητα) και εντάξει, μπορεί να είσαι και περιπτωσάρα, δεν σε ξέρω. Το πιθανότερο όμως είναι ότι είσαι ένα βασικά εντάξει άτομο που κάνει ό,τι μπορεί σε αυτή τη ζωή, όπως οι περισσότερες. Υπάρχει πάντα και η περίπτωση να είσαι απλώς άτυχη. Ξέρω, η ζωή είναι άδικη.

Θέλω να κάτσεις και να σκεφτείς ότι πραγματικά, μπορεί να είσαι τόσο άτυχη που να μην κάνεις ποτέ σου μια ‘σοβαρή σχέση’ όσο και να το θες. Και μετά να σκεφτείς πώς να φτιάξεις τη  ζωή σου, αρχίζοντας από τώρα όμως, ώστε να αυτή η πιθανή ατυχία να μην σε κάνει χάλια. Αν αναλογιστείς τη γενικότερη κατάσταση πολέμων, αρρωστιών και φτώχειας που πλήττει την πλειοψηφία των ανθρώπων εντάξει, το να μην βρεις ‘το λιμάνι σου’ δεν είναι και τοοοσο φοβερό πια. Αλήθεια τώρα.

Δεύτερον όμως, δεν είμαστε εντελώς κατά της ενδοσκόπησης. Μήπως ο λόγος που είσαι μόνη σου, δεν είναι ότι κάνεις κάτι λάθος εσύ, αλλά ότι είναι λάθος το επικρατόν μοτίβο σχέσης; Μήπως, στη κυριολεξία, πάει στραβά ο γιαλός; Εδώ κολλάει και η πατριαρχία που λέγαμε παραπάνω, συγκεκριμένα η ετεροκανονική, μονογαμική, ρομαντική ερωτική σχέση, το άγιο δισκοπότηρο των σχέσεων. Έχεις σκεφτεί μήπως θα ήσουν πιο ευτυχισμένη σε μια λεσβιακή, ή πολυσυντροφική, ή ελεύθερη σχέση; Ή σε μια ασέξουαλ σχέση; Μια αρομαντική σχέση; Μήπως θα ήσουν πιο ευτυχισμένη με το αγόρι σου αν δεν μένατε μαζί; Μήπως θέλεις βασικά ένα παιδί χωρίς να θέλεις σύντροφο; Θέλω να πω, όλα είναι θεμιτά, δεν είναι ανάγκη να χωρέσεις στον στενό κορσέ της ετεροκανονικότητας.

Τρίτον, δεν είναι ανάγκη καν να έχεις κάποια σχέση που να μοιάζει έστω και από μακριά με ‘κανονική’ σχέση, ακόμα και την πιο εναλλακτική. Συμφωνώ ότι η ζωή δεν βγαίνει χωρίς συντροφιά. Συμφωνώ ότι αξίζεις την αγάπη. Διαφωνώ όμως στο τι σε τι συνίσταται η συντροφιά και η αγάπη. Μπορεί ο άνθρωπός σου, ο συνοδοιπόρος σου στη ζωή, να είναι η κολλητή σου. Η αδελφή σου. Ο πρώην σου που μείνατε φίλοι. Ή η παρέα σου. Μην εμποδίζεις τον εαυτό σου από το να είναι ευτυχισμένος, επειδή η ευτυχία σου δεν ταιριάζει με αυτό που σου έμαθαν ότι είναι η ευτυχία. Παρεπιπτόντως, έχεις φίλες; Πολύ σημαντικό. Σε αυτό είμαι κάθετη. Πρέπει να έχεις πολλές καλές φίλες, όσες μπορείς τελοσπάντων. Και να δίνεις αξία στη φιλία σας. Η φιλία σας πιθανότατα να κρατήσει περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη σχέση, ερωτική ή μη.

Μετά από αυτή την παρένθεση / ύμνο στη φιλία, μπορεί να μου πεις, εντάξει τα σκέφτηκα όλα αυτά και όχι, μου φαίνονται περίεργα, παθέτικ, νεοχίπικες μαλακίες κλπ. Σιγά που οι άνθρωποι είναι ποτέ δυνατόν να είναι ευτυχισμένοι χωρίς το έτερον τους ήμισυ. Ζωή που δεν μοιράζεται είναι ζωή κλεμμένη. Η αγάπη θέλει δυο για να ζεσταθεί. Εγώ θέλω τη σχέση που μου υποσχέθηκαν οι ταινίες και τα τραγούδια! Αυτή που (νομίζω ότι) έχουν οι παντρεμένες φίλες μου! Αυτή που έχει ο μαλάκας ο πρώην μου!

Αν είσαι εντελώς σίγουρη ότι αυτό είναι αυτό που θες και δεν είναι απλώς αυτό που νομίζεις ότι θες, ή αυτό που θέλει η μαμά σου, εντάξει. Φυσικά και είναι απόλυτα φυσιολογικό και ανθρώπινο να θες ένα γλυκό αγόρι στην αγκαλιά σου για πάντα. Επειδή είμαι κακός άνθρωπος, θα ξαναγυρίσω στην αρχή και θα σου θυμίσω ότι, όσο και αν το θες και να το αξίζεις, μπορεί να μην το βρεις ποτέ. Αυτή είναι η αλήθεια, όσο δυσάρεστη και αν είναι. Μην στενοχωριέσαι όμως, το καλύτερο στο φύλαξα για το τέλος: ακόμα και βρεις το αγόρι που θες, η σχέση σας δεν θα είναι τόσο υπέροχη όσο νομίζεις! Κάποια προβλήματα θα λύσει, θα δημιουργήσει άλλα όμως, θα είναι συναρπαστικά, αλλά θα είναι και βαρετά. Όπως όλες οι ανθρώπινες σχέσεις. Για κάποιο λόγο όμως, οι ρομαντικές σχέσεις είναι ο μόνος τύπος σχέσεων που δεν τις βλέπουμε ως κάτι που αξίζει από μόνο του, να τις απολαύσουμε για αυτό που είναι, όσο κρατήσουν, αλλά ως μέσο για την επίτευξη άλλων στόχων. Μέσα από τη ρομαντική σχέση θα ολοκληρωθώ ως άνθρωπος, μέσα από τη ρομαντική σχέση θα καλύψω όλες τις ανάγκες μου, θα βρω την ευτυχία, το νόημα της ζωής κλπ. Φαντάσου να έβλεπες κάθε σχέση έτσι.

Ξεκόλλα λοιπόν από το ότι μια ρομαντική σχέση θα λύσει όλα τα προβλήματα σου και θα σε κάνει ευτυχισμένη. Ναι, μπορεί να είναι όμορφα, αν αυτό θες, αλλά δεν είναι το happy end που φαντάζεσαι. Γενικώς, δεν υπάρχει ούτως ή άλλως μόνιμη κατάσταση ευτυχίας, εκτός αν έχεις πετύχει τη νιρβάνα. Αλλά ας πούμε, ικανοποίηση, χαρά, ολοκλήρωση: οι άνθρωποι που νιώθουν έτσι στη σχέση τους, συνήθως έχουν πρόσβαση σε αυτά τα συναισθήματα και εκτός σχέσης.

Δεν έχω γνωρίσει κάποιον μίζερο άνθρωπο που να βρήκε σύντροφο και να έγινε χαρούμενος. Μακροπρόθεσμα δεν υπάρχει αυτό. Μην αναλώνεσαι λοιπόν ψυχικά και σωματικά κυνηγώντας ‘τη σχέση’. Η αλήθεια επίσης είναι, ότι όσο περισσότερο εναποθέτεις όλες τις ελπίδες σου και να όνειρα σου σε μια ρομαντική σχέση, τόσο πιο πολύ φορτώνεις τη σχέση αυτή με υπερβολικές προσδοκίες και τόσο λιγότερο πιθανόν είναι να κρατήσει. Κανείς δεν θέλει να είναι η πραγματοποίηση των ονείρων του άλλου, είναι τεράστια ευθύνη.

Τέλος, είναι καταθλιπτικός αυτός ο σταχανοβισμός που έχει μετατρέψει την αναζήτηση σχέσης σε κάτι σαν δουλειά του τύπου, όσα περισσότερα ραντεβού βγεις, τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες να βρεις τον κατάλληλο άνθρωπο. Συνέχισε, μην τα παρατάς, όσο βαρετά/ κουραστικά / απογοητευτικά και αν είναι, τώρα υπάρχουν και τα apps, δεν έχεις δικαιολογία! Όμως, οι σχέσεις δεν λειτουργούν σαν αλγόριθμος. Δεν υπάρχει το κάνω ινπουτ τόσα ραντεβού θα έχω στο τέλος άουτπουτ τη σχεσάρα.

Άκου τη συμβουλή και μου και πολύ απλά, παράτα τα. Έστω για λίγο, κάνε ένα διάλειμμα, το αξίζεις, τόση δουλειά έχεις ρίξει. Αν όχι του Αγίου Βαλεντίνου, πότε; Τόσα χρόνια ασχολείσαι με το πότε θα βρεις ‘τη σχέση’, και όταν τη βρεις, πώς θα την κρατήσεις,  νισάφι… Σκέψου πόσο περισσότερο χρόνο θα έχεις, και το σημαντικότερο, πόσο πιο ανάλαφρο θα είναι το μυαλό σου χωρίς αυτό το μόνιμο πρέπει. Ποσό χώρο θα απελευθερώσεις στη σκέψη σου για άλλα πράγματα, άλλες σχέσεις, άλλους ανθρώπους. Απλώσου.

 

Παρακάτω ένα βίντεο από τη σειρά Crazy Ex-Girlfriend που μας εκφράζει και μας έκανε να γελάσουμε (με την ένσταση ότι το ξεκόλλημα απο την ρομαντική αγάπη δεν ισοδυναμεί με ‘ασέξουαλ ουτοπία’)”

YouTube Preview Image

 

Διαβάστε ακόμα

Αποδομώντας τον Αγιο Βαλεντίνο: 14 μύθοι για τον έρωτα και την αγάπη

Καθένας με το ταίρι του 

Και πάνω από 40 και μόνη και χωρίς παιδιά

Share

Ισπανία: Ανακοίνωση φεμινιστικών συλλογικοτήτων/οργανώσεων για την απεργία στις 8 Μάρτη

απεργια γυναικων

Τι είναι η φεμινιστική απεργία;

Ερχόμαστε από μακριά, έχουμε μια μακρά φεμινιστική ιστορία, και ένα ταξίδι όπου κάθε 8 του Μάρτη βρισκόμαστε στους δρόμους, στην πλατεία και φωνάζουμε με σκοπό την ανατροπή της τάξης αυτού του κόσμου, της (ετερό)πατριαρχίας, του ρατσισμού και του νεοφιλελευθερισμού.

Με την κραυγή «ni una menos, vivas nos queremos» (Καμία λιγότερη, μας θέλουμε ζωντανές!), που ξεκίνησαν οι Αργεντίνες φεμινίστριες, πραγματοποιήθηκε η πρώτη παγκόσμια απεργία γυναικών στην παραγωγική και αναπαραγωγική εργασία στις 8 Μαρτίου του 2017. Εκατομμύρια γυναικών από 70 χώρες, από την Αργεντινή μέχρι την Πολωνία, από την Τουρκία μέχρι της ΗΠΑ και από την Βραζιλία μέχρι την Ιταλία φτάνοντας και τα δικά μας εδάφη, καταλάβαμε τους δρόμους για να κάνουμε ορατές την εργασία μας, τα αιτήματά μας και τα σώματά μας.

Τα τελευταία χρόνια που το διαχρονικό φεμινιστικό κίνημα αυξήθηκε σε ποσότητα και ποιότητα, προωθήσαμε και αναπτύξαμε προτάσεις και ιδέες για να μπορέσουμε να σκεφτούμε άλλες ζωές σε έναν άλλο κόσμο. Είμαστε χιλιάδες, εκατομμύρια οι γυναίκες πρόθυμες να το πετύχουμε, και θα το κάνουμε για όλες μας.

Το 2018 θέλουμε να φτάσουμε πιο μακριά και να κάνουμε ορατή, με μια απεργία πιο ευρεία από αυτή του 2017, τη δύναμη μας, την οργή και τον πόνο μας και ταυτόχρονα την κοινή μας απόλαυση να νιώθουμε δυνατές. Δεν θέλουμε κανένας να μπορεί να κοιτάξει αλλού, μπροστά στις δικές μας προτάσεις, στη δική μας κεντρική θέση στον κόσμο.

Για αυτό το λόγω, ως Επιτροπή της 8ης Μαρτίου του φεμινιστικού κινήματος συγκαλούμε μια φεμινιστική απεργία. Είναι μια απεργία που ξεπερνάει το γνωστό «πάγωμα της παραγωγής», καθώς η συμμετοχή των γυναικών είναι κεντρική σε όλα τα παιδία ζωής και η απεργία πρέπει να φτάνει επίσης σε όλες αυτές τις υπόλοιπες εργασίες και μέρη: αυτά της φροντίδας, της κατανάλωσης, της φοιτητικής και κοινωνικής ζωής.

Μια απεργία γυναικών μέσα από την οποία μπορούμε να αναλογιστούμε συλλογικά τι μπορούν να κάνουν όλοι μαζί και ο καθένας ξεχωριστά από τους άντρες για να αλλάξουν μια κατάσταση για την οποία θα έπρεπε ήδη να διαδηλώνουν απέναντι της, να διαδηλώνουν μαζί μας.

Υιοθετούμε ένα διαθεματικό φεμινισμό, επειδή πιστεύουμε ότι διαπερνιόμαστε από ανισότητες και καταπιέσεις που μας τοποθετούν σε θέσεις πολύ διαφορετικές απέναντι στην πατριαρχία, τη μισθωτή εργασία, τη φροντίδα, την κατανάλωση, την άσκηση των δικαιωμάτων μας, την πολιτική διαπαιδαγώγηση και συμμετοχή, για τις διακρίσεις που τέμνουν κάθε μια από εμάς, λόγω της καταγωγής, της τάξης, της ηλικίας, του σεξουαλικού προσανατολισμού, της φυλετικής ταυτότητας και των ικανοτήτων. Η απεργία όμως είναι για όλες, υπάρχει ένα κενό για όλες και κάθε μία από εμάς, στην φεμινιστική απεργία της 8ης Μαρτίου.

Μας καλούμε όλες, όπως έκαναν οι προμητέρες μας, να έρθουμε σε ρήξη με τα προνόμια μιας κοινωνίας πατριαρχικής και καπιταλιστικής, ρατσιστικής και ετεροκανονικής. Μας καλούμε όλες σε αυτή την απεργία που συνεχίζει το παρελθόν των αδερφών μας, που βρεθήκαν τραγικά δολοφονημένες, καμένες, κατηγορημένες ως «μάγισσες», στο βωμό της διαιώνισης της αντρικής κυριαρχίας στην κοινωνία και στην οικονομία, που ένιωθε ότι απειλείται.

Η κραυγή μας είναι μια κραυγή οικουμενική, πέρα από σύνορα και έθνη. Είναι ένα κίνημα διεθνιστικό και διαπολιτισμικό που στέκεται απέναντι στην πατριαρχική, ρατσιστική και καπιταλιστική τάξη και την καταστροφή του περιβάλλοντος, που προτάσσει μία άλλη ζωή σε έναν άλλο κόσμο, ριζικά διαφορετικό. Είμαστε κομμάτι των αγώνων απέναντι στην αντρική βία, για το δικαίωμα να αποφασίζουμε εμείς για τις ζωές και τα σώματα μας, για την κοινωνική δικαιοσύνη, την στέγαση, την υγεία, την εκπαίδευση, την τροφή, την παράδοση, απέναντι στην εκμετάλλευση και στις συνθήκες της ελεύθερης αγοράς και πολλές άλλες συλλογικές μάχες. Ενωμένες για έναν άλλο τρόπο κατανόησης και οργάνωσης της ζωής, της οικονομίας και των κοινωνικών σχέσεων. Είμαστε αντιμιλιταρίστριες και είμαστε απέναντι στους πολέμους, στα σύνορα, απέναντι στα αυταρχικά και καταπιεστικά κράτη που επιβάλλουν τρομονόμους και ποινικοποιούν την φεμινιστική διαμαρτυρία και αντίσταση. Μαζί με τις γυναίκες που αμύνονται των δικαιωμάτων των ανθρώπων και της γης, ρισκάροντας την ζωή τους.

Είμαστε κομμάτι μιας διαδικασίας ενός ριζικού μετασχηματισμού της κοινωνίας, της κουλτούρας, της οικονομίας, των σχέσεων. Θέλουμε να καταλάβουμε τον κοινωνικό χώρο, επαναπροσδιορίζοντας την δυνατότητα μας να αποφασίσουμε για το σώμα και την ζωή μας, να επανακτήσουμε την πολιτική δύναμη των γυναικών, των λεσβιών και των τρανς και να διατηρήσουμε τον πλανήτη στον οποίο ζούμε.

Για αυτό το λόγο στις 8 Μαρτίου σταματάμε την κατανάλωση μας, την οικιακή εργασία και την φροντίδα, τη μισθωτή εργασία και τις σπουδές μας, για να δείξουμε ότι χωρίς εμάς τίποτα δεν παράγεται και τίποτα δεν αναπαράγεται.

Αυτή η προσπάθεια ούτε ξεκινάει ούτε τελειώνει στις 8 Μαρτίου. Η διαδικασία ξεκινάει πολύ πριν την ημέρα της απεργίας, πραγματοποιώντας συνελεύσεις και συσκέψεις, δημιουργώντας προτάσεις, χτίζοντας δίκτια και διαδίδοντας παντού την προσπάθεια μας, και τελειώνει στις 8 Μαρτίου με μια απεργία όπου θα κάνουμε ορατές τις καταγγελίες και τις επιθυμίες μας σε όλους τους χώρους, θα καταλάβουμε όλους τους δρόμους σε πόλεις και χωριά.

Το ντοκουμέντο που παρουσιάζουμε είναι προϊόν αυτής της συλλογικής φεμινιστικής συνείδησης που υφαίνουμε μοιραζόμενες τους δρόμους, την ανταλλαγή εμπειριών, γνώσεων και πρακτικών για την ατομική και συλλογική αντίσταση απέναντι στα πολλά πρόσωπα με τα οποία εμφανίζεται η πατριαρχία.

Είναι ένα ντοκουμέντο προτάσεις και δράσης για την κίνηση της φεμινιστικής απεργίας.

Έχει δύο μέρη.

Στο πρώτο εξηγούμε το γιατί πραγματοποιούμε την απεργία σε σχέση με διάφορους θεματικούς άξονες που θέλουμε να υπογραμμίσουμε, γύρω από τους οποίους αρθρώνονται οι προτάσεις, οι δράσεις και οι κινητοποίηση για την απεργία.

Δεν είναι τα πάντα, αλλά είναι ένας τρόπος για να ξεκινήσουμε. Κάθε μια μπορεί να έχει περισσότερους λόγους να προσθέσει από αυτούς που παραθέτουμε εδώ.

Στο δεύτερο μέρος παραθέτουμε μερικές ιδέες γύρω από το πως να πραγματοποιήσουμε την απεργία στην φροντίδα, την κατανάλωση, την εργασία και την φοίτηση: τη φεμινιστική απεργία.

Είμαστε πολλές, αλλά θα γίνουμε περισσότερες γιατί: αν σταματήσουμε εμείς, σταματάμε τα πάντα.

Η 8η Μαρτίου μπορεί να είναι μια μεγάλη μέρα σε αυτή την επανάσταση που έχουμε θέσει σε κίνηση, τη φεμινιστική επανάσταση!

Μαδρίτη, Δεκέμβρης του 2017

Επιτροπή 8ης Μαρτίου του φεμινιστικού κινήματος

 

Μετάφραση: Βαγγέλης Μόσχος

Πηγή: Sabbat – Burn the rich not the witch 

Το κείμενο πρωτοδημοσιεύτηκε στα ισπανικά και μπορείτε να το βρείτε εδώ

 

 

Share

Ούρσουλα Λε Γκεν: «Αν δεν αντισταθείς, είσαι συνεργός»…

Ούρσουλα-Λε-Γκεν1

της Maria Popova

Η Ούρσουλα Λε Γκεν μιλάει για την εξουσία, την καταπίεση, την ελευθερία και το πώς η ευφάνταστη αφήγηση ιστοριών διευρύνει τον ορίζοντα του εφικτού.

«Δεν θα κατανοήσουμε την αδικία που ζούμε, αν δεν μπορούμε να φανταστούμε την δικαιοσύνη. Δεν θα είμαστε ελεύθεροι αν δεν μπορούμε να φανταστούμε την ελευθερία. Δεν μπορούμε να αξιώνουμε να κατακτήσει την δικαιοσύνη και την ελευθερία κάποιος που δεν είχε την ευκαιρία να τις φανταστεί ως εφικτές».

«Πρέπει πάντα να διαλέγεις πλευρά» παρότρυνε ο Ελί Βίζελ στην εντυπωσιακή ομιλία του για την αποδοχή του βραβείου Νόμπελ. «Η ουδετερότητα βοηθάει τον καταπιεστή, ποτέ το θύμα. Η σιωπή ενθαρρύνει το βασανιστή, ποτέ το βασανιζόμενο». Ωστόσο, κομμάτι της ανθρώπινης τραγωδίας είναι το γεγονός, ότι παρά τις καλές προθέσεις μας και τα φλογερά ιδανικά μας, συχνά επαναπαυόμαστε στην ουδετερότητα μπροστά στην αδικία, είτε από φόβο για τη δική μας σταθερότητα είτε από έλλειψη εμπιστοσύνης στην ικανότητά μας να κάνουμε τη διαφορά, είτε λόγω του πιο καταστρεπτικού ελαττώματος της ψυχής, το δικέφαλο φίδι του κυνισμού και της απάθειας. Πώς μπορούμε, λοιπόν, να απεγκλωβιστούμε από την παθητικότητα που εκλογικεύουμε με τόση τέχνη, ενθυμούμενοι ότι «η αδικία, οπουδήποτε και αν συμβαίνει, απειλεί τη δικαιοσύνη παντού»** και να κατακτήσουμε μία τέτοια επίγνωση με θάρρος και φαντασία;

Αυτό το ζήτημα εξετάζει η Ούρσουλα Λε Γκεν (γεννημένη 21 Οκτωβρίου του 1929) σε ένα από τα πολλά εξαιρετικά κομμάτια του έργου της «The Wave in the Mind: Talks and essays on the Writer, the Reader and the Imagination» (σσ δεν έχει εκδοθεί στα ελληνικά). Πρόκειται για ένα θησαυρό νηφάλιας και ζεστής σοφίας σε θέματα τόσο ετερόκλητα και ουσιαστικά όπως το φύλο, ο ιερός χαρακτήρας των δημόσιων βιβλιοθηκών, η μαγεία της πραγματικής ανθρώπινης συζήτησης και για το τί πραγματικά σημαίνει ομορφιά.

Σε ένα εξυψωτικό και ευχάριστα προκλητικό δοκίμιο της συλλογής με τίτλο «A War Without End», το οποίο η Λε Γκεν περιγράφει ως «σκέψεις, γραμμένες κατά διαλλείματα για την καταπίεση, την επανάσταση και τη φαντασία» γράφει :

«Η χώρα μου δημιουργήθηκε από μία επανάσταση και σχεδόν καταστράφηκε από μία άλλη. Η πρώτη επανάσταση αποτελούσε μία διαμαρτυρία ενάντια στην ενοχλητική, ηλίθια αλλά σχετικά ήπια κοινωνική και οικονομική εκμετάλλευση. Ηταν σχεδόν απόλυτα επιτυχής. Πολλοί από αυτούς που πραγματοποίησαν την πρώτη επανάσταση εφάρμοσαν την πιο ακραία μορφή οικονομικής εκμετάλλευσης και οικονομικής καταπίεσης: Ηταν δουλέμποροι. Η δεύτερη αμερικάνικη επανάσταση, ο Εμφύλιος Πόλεμος, ήταν μία προσπάθεια να διατηρηθεί η δουλεία. Ηταν εν μέρει επιτυχής. Ο θεσμός καταργήθηκε αλλά ο τρόπος σκέψης του αφέντη και ο τρόπος σκέψης του δούλου ακόμα επηρεάζουν πολλές από τις σκέψεις στην Αμερική».

Όταν αυτές οι κυρίαρχες αφηγήσεις ενσωματώνονται τόσο βαθιά σε μία κοινωνία, όπως θεωρεί η Λε Γκεν, ακόμα και αυτοί που υφίστανται την καταπίεσή τους, καταλήγουν να τις εσωτερικεύουν. Σκέφτομαι τον Τζέιμς Μπάλντουιν, ο οποίος σε μία τρομερή συνέντευξή του με την Νίκη Τζιοβάνι τόνισε: «Αυτό που σου κάνει ο κόσμος, αν το κάνει για αρκετό διάστημα και αρκετά αποτελεσματικά, αρχίζεις να το κάνεις στον εαυτό σου. Γίνεσαι προδότης, ένας συνεργός των δολοφόνων σου, επειδή πιστεύεις τα ίδια με αυτούς».

Περνώντας στο θέμα της αντίστασης στην καταπίεση, η Λε Γκεν επικαλείται τα αξιομνημόνευτα λόγια της ποιήτριας και πρώην σκλάβου Phillis Wheatley, η οποία έγραψε το 1774: «Σε κάθε ανθρώπινο ζώο, ο άνθρωπος έχει ενσταλάξει μία αρχή την οποία λέμε Αγάπη για την Ελευθερία· δεν ανέχεται την καταπίεση και διψάει για σωτηρία».

Η Λε Γκεν εξετάζει το ανησυχητικό παράδοξο στην καρδιά αυτής της μόνιμης αλήθειας: «Ό,τι είναι καλό στους θεσμούς και την πολιτική της χώρας μου βασίζεται σε αυτήν την αλήθεια. Ωστόσο βλέπω ότι παρόλο που αγαπάμε την ελευθερία, είμαστε τις περισσότερες φορές ανεκτικοί απέναντι στην καταπίεση και αρνούμαστε ακόμα και την απελευθέρωση. Βλέπω ένα κίνδυνο στο να επιμένουμε ότι η αγάπη μας για την ελευθέρια πάντα ξεπερνάει οποιαδήποτε δύναμη ή αδράνεια μας κρατάει από το να αντισταθούμε στην καταπίεση και να αναζητήσουμε την απελευθέρωση. Αν αρνηθώ ότι ισχυροί, έξυπνοι και ικανοί άνθρωποι θα αποδεχθούν και όντως αποδέχονται την καταπίεση, τότε χαρακτηρίζω τους καταπιεζόμενους ως αδύναμους, χαζούς και ανίκανους.

»Αν είναι αλήθεια ότι οι ανώτεροι άνθρωποι αρνούνται να τους αντιμετωπίζουν ως κατώτερους, τότε αυτό θα συνεπάγονταν ότι αυτοί που είναι χαμηλά στην κοινωνική ιεραρχία είναι όντως κατώτεροι, καθώς, αν ήταν ανώτεροι θα εξεγείρονταν. Αφ’ ης στιγμής αποδέχονται μία κατώτερη θέση, είναι όντως κατώτεροι. Αυτό είναι το βολικό ταυτολογικό επιχείρημα του δουλεμπόρου, αυτού που έχει κοινωνικά αντιδραστικές απόψεις, του ρατσιστή και του μισογύνη.»

Αντιπαρατιθέμενη με τις απόψεις του Κίρκεγκωρ σχετικά με την ισχύ της μειονότητας, η Λε Γκεν ελέγχει με βάση την πραγματικότητα την κατανομή της εξουσίας καθ’ όλη την ανθρώπινη ιστορία:

«Η κυρίαρχη τάξη είναι πάντα μικρή σε αριθμό και τα κατώτερα στρώματα μεγάλα, ακόμα και σε μία κοινωνία με κάστες. Οι φτωχοί πάντα ξεπερνούν κατά πολύ τους πλούσιους. Αυτοί που ασκούν την εξουσία είναι πάντα λιγότεροι έναντι αυτών επί των οποίων ασκείται. Οι ενήλικοι άνδρες κρατούν τις ανώτερες θέσεις σχεδόν σε όλες τις κοινωνίες παρόλο που αριθμητικά είναι λιγότεροι από τις γυναίκες και τα παιδιά. Οι κυβερνήσεις και οι θρησκείες επικυρώνουν και διατηρούν την ανισότητα, την κοινωνική ιεραρχία, τη διαφορά μεταξύ των φύλων και τα προνόμια, είτε καθολικά είτε με επιλεκτικό τρόπο.

»Οι περισσότεροι άνθρωποι, στα περισσότερη μέρη του κόσμου, στο μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας, κατέχουν κατώτερες κοινωνικές θέσεις. Και οι περισσότεροι άνθρωποι, ακόμα και σήμερα, ακόμα και στον “ελεύθερο κόσμο”, ακόμα και στη “χώρα της ελευθερίας”, θεωρούν ότι αυτή η τάξη πραγμάτων ή συγκεκριμένες πλευρές αυτής, είναι φυσικές, αναγκαίες και δεν υπόκεινται σε αλλαγές. Θεωρούν ότι τα πράγματα ήταν πάντα έτσι και συνεπώς έτσι πρέπει να είναι. Αυτό μπορεί να είναι είτε πεποίθηση είτε άγνοια. Συχνά είναι και τα δύο.

»Στη διάρκεια των αιώνων, οι περισσότεροι άνθρωποι με κατώτερη κοινωνική θέση δεν μπορούσαν να γνωρίζουν ότι ένας άλλος τρόπος οργάνωσης της κοινωνίας έχει υπάρξει ή θα μπορούσε να υπάρχει, ότι η αλλαγή είναι εφικτή. Μόνο όσοι βρίσκονταν στις ανώτερες θέσεις γνώριζαν αρκετά ώστε να το κατανοούν αυτό και η εξουσία και τα προνόμιά τους είναι αυτά που θα διακυβεύονταν αν άλλαζε η τάξη πραγμάτων».

Αλλά και πέρα από την κοινοτοπία ότι όσοι κατέχουν την εξουσία είναι πιο κατάλληλοι γι αυτήν, η Λε Γκεν ισχυρίζεται ότι μία βαθύτερη αδυναμία στην ηθική φαντασία διατηρεί τις καταπιεστικές δομές εξουσίας στη θέση τους. Γράφει τα εξής:

«Έχουμε έναν καλό λόγο να είμαστε προσεκτικοί, να είμαστε ήσυχοι, να μην κουνάμε πολύ τη βάρκα. Διακυβεύεται η ειρήνη και η άνεσή μας. Το διανοητικό και ηθικό πέρασμα από την άρνηση της αδικίας μέχρι τη συνειδητοποίηση της συνοδεύεται συνήθως από μεγάλο κόστος. (…) Η τελευταία φράση του ινδικού έπους Μαχαβαράτα λέει ότι “σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να πετύχω ένα στόχο πέρα από την ικανότητά μου”. Είναι πιθανό ότι η δικαιοσύνη, μία ανθρώπινη ιδέα, είναι ένας στόχος πέρα από τις ανθρώπινες ικανότητες. Είμαστε καλοί στο να επινοούμε πράγματα που δεν υπάρχουν.

»Πιθανώς η ελευθερία μπορεί να κατακτηθεί μέσα από ανθρώπινους θεσμούς αλλά πρέπει να παραμείνει μία ιδιότητα του μυαλού ή του πνεύματος που δεν εξαρτάται από τις περιστάσεις, ένα θείο δώρο…

»Το πρόβλημά μου με αυτή τη θέση είναι ότι απαξιώνει το γεγονός η δουλειά και η περίσταση ενθαρρύνουν την θεσμική αδικία που καθιστά απρόσιτο το θείο δώρο. Σε ένα παιδί δύο χρονών που πεθαίνει από την πείνα ή από χτυπήματα ή από βομβαρδισμούς δεν του χορηγήθηκε πρόσβαση στην ελευθερία, ούτε κάποιο θείο δώρο, υπό καμία έννοια που να μπορώ να καταλάβω. Μπορούμε να κατακτήσουμε μέσα από τις προσπάθειες μας μία ατελή δικαιοσύνη, μία περιορισμένη ελευθερία. Καλύτερα έτσι παρά καθόλου. Ας κρατήσουμε γερά αυτή την αρχή, την αγάπη της Ελευθερίας για την οποία μίλησε η απελευθερωμένη σκλάβος, η ποιήτρια».

Επαναλαμβάνοντας τον ισχυρισμό της Σούζαν Σόνταγκ ότι «το θάρρος είναι τόσο μεταδοτικό όσο ο φόβος», η Λε Γκεν εξετάζει την αναπόδραστα περίπλοκη διαδικασία συνειδητοποίησης και δράσης μέσα από την οποία αντιμετωπίζεται η αδικία :

«Το πέρασμα από την άρνηση της αδικίας στην αναγνώρισή της δεν μπορεί να αναιρεθεί. Τα μάτια δεν ξεχνούν αυτό που είδαν. Όταν αντιληφθείς την αδικία, δεν μπορείς ποτέ ξανά καλή τη πίστει να αρνηθείς την καταπίεση και να υπερασπιστείς τον καταπιεστή. Αυτό που ήταν αφοσίωση πριν, τώρα γίνεται προδοσία. Από δω και στο εξής, αν δεν αντισταθείς, είσαι συνεργός. Αλλά υπάρχει μία μέση οδός ανάμεσα στην άμυνα και την επίθεση, μία οδός ευέλικτης αντίστασης, ένα πεδίο που είναι ανοιχτό στην αλλαγή. Δεν είναι εύκολο να το βρει κανείς ή να ζήσει εντός του».

Στοχαζόμενη τον ισχυρισμό της Οντρ Λορντ ότι «κανείς δεν μπορεί να διαλύσει το σπίτι του αφέντη με τα δικά του εργαλεία», φράση που η Λε Γκεν θεωρεί μία «πλούσια και επικίνδυνη» μεταφορά, γράφει:

«Η εξουσία όχι μόνο διαφθείρει, αλλά εθίζει. Η εργασία γίνεται καταστροφή. Τίποτα δεν οικοδομείται. Οι κοινωνίες αλλάζουν και με και χωρίς βία. H επαναδημιουργία είναι εφικτή. Η οικοδόμηση είναι εφικτή. Τί εργαλεία έχουμε για να οικοδομήσουμε πέρα από σφυριά, καρφιά, πριόνια, εκπαίδευση, να μάθεις να σκέφτεσαι, να έχεις ικανότητες μάθησης;».

Με μία διάθεση που θυμίζει την υπέροχη σκέψη του μεγάλου βιολοντσελίστα Πάου Καζάλς για «τη δημιουργία ενός κόσμου αντάξιου των παιδιών του», η Λε Γκεν προσθέτει:

«Υπάρχουν όντως εργαλεία που δεν έχουν εφευρεθεί, που πρέπει εμείς να εφεύρουμε προκειμένου να χτίσουμε το σπίτι που θέλουμε να ζήσουν τα παιδιά μας; Μπορούμε να προχωρήσουμε πέρα από όσα ξέρουμε μέχρι σήμερα ή όσα ήδη γνωρίζουμε μας εμποδίζουμε να μάθουμε όσα έχουμε ανάγκη; Το να μάθουμε τί έχουν να διδάξουν οι έγχρωμοι άνθρωποι, οι γυναίκες, οι φτωχοί το να αποκτήσουμε την αναγκαία γνώση, σημαίνει να ξεχάσουμε όλη τη γνώση των λευκών, των ανδρών, των ισχυρών;»

Το πιο ισχυρό εργαλείο, ισχυρίζεται η Λε Γκεν, είναι η φαντασία. Η ικανότητα και η διάθεση να φανταστείς εναλλακτικές στην πραγματικότητα όπως την ξέρουμε, είναι πάντα το πρώτο βήμα προς το να καταστήσεις εφικτές, διαφορετικές και καλύτερες πραγματικότητες. Αναδεικνύει την αφήγηση ως την πιο ισχυρή χρήση της φαντασίας για την επέκταση του εφικτού:

«Η Ουτοπία και η Δυστοπία είναι μέρη που υπάρχουν διανοητικά. Γράφω από πάθος και παιχνιδιάρικη διάθεση. Οι ιστορίες μου δεν είναι ούτε καμπανάκια κινδύνου ούτε σχεδιαγράμματα για το τί πρέπει να κάνουμε. Νομίζω ότι οι περισσότερες είναι κωμωδίες των ανθρώπινων τρόπων, μας υπενθυμίζουν την τεράστια ποικιλία τρόπων με τους οποίους επιστρέφουμε στο ίδιο μέρος και επικροτούν αυτή την ποικιλία μέσα από την εφεύρεση ακόμα περισσότερων εναλλακτικών και πιθανοτήτων. (…) Για εμένα το πιο σημαντικό πράγμα δεν είναι να προσφέρεις κάποια συγκεκριμένη ελπίδα βελτίωσης, αλλά να προσφέρεις μία φανταστική αλλά πειστική εναλλακτική πραγματικότητα, να ταρακουνήσει το μυαλό μου και το μυαλό του αναγνώστη από την τεμπέλικη και άτολμη συνήθεια να σκέφτεται ότι ο τρόπος που ζούμε τώρα είναι ο μόνος τρόπος που μπορούν να ζήσουν οι άνθρωποι. Αυτή η αδράνεια επιτρέπει στους θεσμούς της αδικία να συνεχίζουν να υπάρχουν χωρίς να αμφισβητούνται.

»Η φαντασία και η επιστημονική φαντασία στην ίδια τη σύλληψή τους προσφέρουν εναλλακτικές στον παρόντα, υπαρκτό κόσμο του αναγνώστη. Νεότεροι άνθρωποι, σε γενικές γραμμές, υποδέχονται θετικά τέτοιου είδους ιστορίες επειδή μέσα από το σθένος και την προθυμία τους για εμπειρίες αποδέχονται θετικά τις εναλλακτικές, τις πιθανότητες, την αλλαγή. Έχοντας φτάσει να φοβούνται ακόμα και την φαντασία της πραγματικής αλλαγής, πολλοί ενήλικες αρνούνται όλη τη φανταστική λογοτεχνία και είναι υπερήφανοι με το ότι δεν βλέπουν τίποτα πέρα από αυτό που γνωρίζουν ή νομίζουν ότι γνωρίζουν».

Με μία διάθεση που απηχεί τις όμορφες σκέψεις της Σούζαν Σονταγκ σχετικά με την αφήγηση και το τί σημαίνει να είναι κανείς ηθικός άνθρωπος, η Λε Γκεν εξετάζει το καθήκον της αφήγησης φανταστικών ιστοριών και την ουσιαστική ανταμοιβή που αυτό φέρει:

«Η άσκηση της φαντασίας είναι επικίνδυνη για όσους επωφελούνται από τον τρόπο που είναι τα πράγματα επειδή έχει τη δύναμη να δείξει ότι αυτή η κατάσταση δεν είναι μόνιμη, δεν είναι καθολική, δεν είναι αναγκαία. Κατέχοντας την πραγματική, αν και περιορισμένη, δύναμη να θέσει υπό αμφισβήτηση τους κατεστημένους θεσμούς, η λογοτεχνία του φανταστικού έχει επίσης και την ευθύνη για αυτή τη δύναμη. O παραμυθάς είναι ο τελάλης της αλήθειας (…).

»Δεν θα κατανοήσουμε την αδικία που ζούμε, αν δεν μπορούμε να φανταστούμε τη δικαιοσύνη. Δεν θα είμαστε ελεύθεροι αν δεν μπορούμε να φανταστούμε την ελευθερία. Δεν μπορούμε να αξιώνουμε να κατακτήσει τη δικαιοσύνη και την ελευθερία κάποιος που δεν είχε την ευκαιρία να τις φανταστεί ως εφικτές».

Πηγή: Το Περιοδικό

Το άρθρο πρωτοδημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα brainpickings.org

** Μάρτιν Λούθερ Κινγκ

Share