Subscribe via RSS Feed

Νέοι ορίζοντες στη Φλωρεντία

της Σίσσυς Βωβού

Στις 8-11 του Νοέμβρη, πολλά κοινωνικά και συνδικαλιστικά κινήματα της Ευρώπης συναντιούνται στη Φλωρεντία, σε μια προσπάθεια δημιουργίας ενός νέου ευρωπαϊκού κοινωνικού χώρου, με σκοπό την ανάλυση, το συντονισμό και την εκπόνηση πολιτικής και διεκδικήσεων στο νέο τοπίο της οικονομικής κρίσης που πλήττει ιδιαίτερα βαριά τις χώρες του Νότου της Ευρώπης. (Περισσότερες πληροφορίες:  Αυγή)

Οι εργασίες περιστρέφονται γύρω από 5 άξονες, που αγγίζουν όλο το φάσμα δραστηριοποίησης των κοινωνικών αντιστάσεων.

  • Δημοκρατία στην Ευρώπη-αντίσταση στον νεοφασισμό
  • Οικονομία, χρέος, πολιτικές λιτότητας και εναλλακτικές πολιτικές.
  • Εργασία και άλλα κοινωνικά δικαιώματα.
  • Κοινωνικά αγαθά και δημόσιες υπηρεσίες
  • Μεσόγειος στην Ευρώπη και στον κόσμο (γεωπολιτικές εξελίξεις, ειρήνη στην Νότια Ευρώπη, αραβικές κινητοποιήσεις και επαναστάσεις).

Χιλιάδες άνθρωποι αναμένεται να συμμετέχουν στα σεμινάρια και τις συζητήσεις γύρω από αυτούς τους 5 άξονες.

Στην ομάδα εργασίας που συγκροτήθηκε ήδη στην Ελλάδα συμμετέχουν περίπου 20 κοινωνικές οργανώσεις, συνδικάτα και παρατάξεις, ενώ  παραμένει ανοιχτή για νέες συμμετοχές. Ήδη οργάνωσε ένα σεμινάριο για την κοινωνική αλληλεγγύη, με στόχο την δικτύωση και ανταλλαγή εμπειριών. Επίσης, στον άξονα δημοκρατία, προετοιμάζουμε παρεμβάσεις με θέμα την καταστολή και το κράτος έκτακτης ανάγκης, όσο και τις ακραίες μορφές καταπάτησης ανθρωπίνων δικαιωμάτων όπως φυλάκιση οροθετικών γυναικών, φασιστικά πογκρόμ, βασανιστήρια σε αστυνομικά τμήματα, κακοποιήσεις ανθρώπων στις διαδηλώσεις από την αστυνομία.

► Η διοργάνωση εναλλακτικής συνόδου στην Ευρώπη την άνοιξη του 2013 έχει ήδη αποφασιστεί, ενώ στη Φλωρεντία θα καταληχθεί ο τόπος διεξαγωγής της. Υπάρχει ήδη πρόταση να οργανωθεί στην Αθήνα, κάτι που θεωρείται μεγάλη πρόκληση και ευκαιρία τόσο για το συντονισμό των ευρωπαϊκών κινημάτων όσο και για την ανάπτυξη της αλληλεγγύης στα κινήματα και το λαό της Ελλάδας. Η πιθανότητα αυτή συζητιέται ήδη σε βάθος στην ευρωπαϊκή επιτροπή της εναλλακτικής συνόδου.

http://www.firenze1010.eu

Πηγή: Αυγή

Για τη μετάβαση: Οργνώνουμε μετακίνηση με επιστροφή με την ανώτερη τιμή των 170 ευρώ ανά άτομο, με πούλμαν και καράβι. Υπάρχει μεγάλη πιθανότητα ενίσχυσης – επιδότησης από το ευρωπαϊκό συντονιστικό του κινήματος για συντρόφους και συντρόφισσες που έχουν οικονομική δυσκολία, με προοπτική να κατέβει η τιμή του εισιτηρίου περίπου στο μισό και με ακόμα μεγαλύτερη έκπτωση.

Παρακαλούμε για άμεση επικοινωνία των ενδιαφρερομένων. στα τηλέφωνα: 210-3378517 και 3378519, 10.00-15.00. 6976114478, 6944594869. Υπάρχει δυνατότητα δωρεάν διαμονής σε κοινωνικούς χώρους και φιλοξενίας σε σπίτια καθώς και φθηνά χόστελ και πανσιόν.

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ:

Αναχώρηση: Τετάρτη 7 ΝΟΕΜΒΡΗ 13.00 από Αθήνα, Μετρό Μεταξουργείου. Φθάνουμε Πάτρα με αναχώρηση πλοίου στις 17.00.

Το πλοίο στην Ηγουμενίτσα 23.30 (για τυχόν νέους επιβάτες)

Φθάνουμε Ανκόνα Πέμπτη 8 Νοέμβρη 16.00. Συνεχίζουμε Φλωρεντία, όπου φθάνουμε 19.00.

Για τα καταλύματα θα κάνουμε ανακοίνωση σύντομα.Επιστροφή: Αναχώρηση από Φλωρεντία Κυριακή 11 Νοεμβρη, στις 09.00. Κράβι  από Ανκόνα στις 13.00. Φθάνουμε Αθήνα 12 Νοέμβρη στις 18.00

Η ομάδα εργασίας

 

 

 

 

 

Η θέση των γυναικών στη θεωρία, την πολιτική και την πράξη του φασισμού

της Σίσσυς Βωβού*

Αρχίζοντας την ομιλία μου για τη θέση των γυναικών στην ιδεολογία και την πρακτική του φασισμού, εν όψη της αυριανής αντιφασιστικής επετείου, θα ήθελα να αναφέρω ότι υπάρχουν δύο νέες γυναίκες που εκτελέστηκαν στη γειτονιά μας το 1944.  η Ηρώ Κωνσταντοπούλου και η Ιουλία Μπίμπα, λόγω της συμμετοχής τους σε σημαντικές αντιστασιακές πράξεις.

Η Ηρώ Κωνσταντοπούλου, γεννήθηκε στις 16 Ιουλίου 1927 και εκτελέστηκε στις 5 Σεπτεμβρίου 1944 σε ηλικία 17 χρονών, στη συνοικία μας, στο Κουκάκι.

Ήταν μαθήτρια Γυμνασίου και οργανωμένη στην ΕΠΟΝ, όπου είχε αναπτύξει έντονη δράση, παρά το νεαρό της ηλικίας της. Μιλούσε τέσσερις γλώσσες και όταν τη βασάνιζαν οι χιτλερικοί στην οδό Μέρλιν, όπου βρισκόταν το αρχηγείο της Κομαντατούρ, αναφέρεται ότι τους “μαστίγωνε” στη γλώσσα τους.

Λίγο πριν την αποχώρηση των Γερμανών, συμμετέχει στην ανατίναξη ενός τρένου που μετέφερε πυρομαχικά και ξανά συλλαμβάνεται στις 31 Ιουλίου 1944. Στις 5 Σεπτεμβρίου του 1944, οδηγήθηκε μαζί με άλλους 49 κρατούμενους, στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής. Η ζωή της έγινε ταινία το 1981 με τίτλο “17 σφαίρες για έναν άγγελο, η αληθινή ιστορία της Ηρώς Κωνσταντοπούλου”

Η Ιουλία Μπίμπα ή «Ξανθούλα», συμμετείχε στην ανατίναξη των γραφείων της «Εθνικοσοσιαλιστικής Πατριωτικής Οργάνωσης ΕΣΠΟ» το 1942, στην γωνία Πατησίων και Γλάδστωνος, όπου τα γραφεία αυτά ήταν στο ίδιο κτίριο με την Κομαντατούρ.  Νεκροί: 39 μέλη της ΕΣΠΟ, κι ο αρχηγός τους, και 43 γκεσταπίτες. Τραυματίες: 27 της ΕΣΠΟ και 55 Γερμανοί. (Λυπάμαι, βέβαια, να μιλάω για νεκρούς).

Συνελήφθησαν και εκτελέσθηκαν στην Καισαριανή, για αντίποινα, οι: Κώστας Περρίκος, απότακτος αξιωματικός της αεροπορίας, Θανάσης Σκούρας (της γνωστής κινηματογραφικής οικογένειας), Γιάννης Κατεβάτης, Διονύσης Παπαδόπουλος, Δημήτρης Λόης.

Η Ιουλία Μπίμπα μεταφέρθηκε σε άγνωστο στρατόπεδο της Γερμανίας, Πολωνίας ή Βουλγαρίας και την αποκεφάλισαν με τσεκούρι. Ο Αντώνης Μυτιληναίος δραπέτευσε, πέθανε πρόσφατα, ο Σπύρος Γαλάτης απελευθερώθηκε από φυλακή της Γερμανίας.

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΟ ΡΑΤΣΙΣΜΟ

Πολλά ακούστηκαν και προβλήθηκαν αυτές τις μέρες για το φασισμό και τον πόλεμο, περισσότερα από κάθε άλλη φορά θα έλεγα, επειδή στις μέρες μας στη χώρα μας ζούμε την άνοδο του φασιστικού φαινομένου με επίκεντρο τους μετανάστες και μετανάστριες, τους «άλλους» της δικης μας εποχής, τους δικούς μας «Εβραίους» που υφίστανται καθημερινά διώξεις άτυπες και βάρβαρες, οι οποίες εκβαρβαρίζουν και δηλητηριάζουν την κοινωνία μας. Το μεγαλύτερο μερίδιο της καταστολής των μεταναστών έχει το κράτος, υπό δύο εκδοχές: Η μια είναι η άρνηση της νομιμότητας και της αποδοχής τους ως ισότιμων συμπολιτών, η συμπλήρωση είναι η καταστολή, η ηθική, πνευματική και φυσική κακοποίησή τους. Υπάρχει μια αλυσίδα αντίδρασης προς τους μετανάστες, η οποία αρχίζει από το κράτος, προχωρά στις εγκληματικές συμμορίες, και μετά στην υποστήριξη αυτών των πράξεων από μικρό μέρος της κοινωνίας και την αποδοχή από μεγαλύτερο, όχι από το μεγαλύτερο.

Εμείς είμαστε εδώ για να διακηρύξουμε μια άλλη πολιτική, αυτή της ισότητας των πολιτών και της πολυεθνικής κοινωνίας η οποία αποτελεί πραγματικότητα που βλέπουμε στον τόπο μας και βλέπουμε σε όλα τα πλάτη και μήκη της γης.

Κοινωνική ιεραρχία

Η καταστολή και συνεπώς στρατιωτικοποίηση και αποκλεισμός του «διαφορετικού» αποτελεί τον πυρήνα της φασιστικής πολιτικής, αλλά είναι ανατριχιαστικό να την βλέπουμε σε μικρότερες δόσεις και συνθέσεις σε κάθε άλλη πολιτική, δημοκρατική, αριστερή, δεξιά, μεσαία.

Μιλώντας για τη θέση των γυναικών λοιπόν στο φασιστικό φαινόμενο του τότε και του τώρα, θέλουμε απλώς να επισημάνουμε πόσο αυτή η ιδεολογία πλήττει την πορεία εμάς των γυναικών προς την αυτονομία, τη συμμετοχή στο δημόσιο χώρο και την πολιτική, πόσο δημιουργεί μεγαλύτερη εξάρτηση και πόσο έντονα μεταφέρει στον ιδιωτικό χώρο την ανδρική εξουσία που υπάρχει στο δημόσιο χώρο. Η στέρηση δικαιωμάτων και συμμετοχής των γυναικών βρίσκεται στο σκληρό πυρήνα της φασιστικής ιδεολογίας και πολιτικής, γι’ αυτό και εμείς οι γυναίκες έχουμε κάθε πρόσθετο λόγο να αντιταχθούμε στο φασιστικό φαινόμενο.

Και τι σημασία έχει η αυτονομία σας, ακούμε συχνά, μπροστά στα μνημόνια για παράδειγμα, μπροστά στην καταστολή, και πολύ περισσότερο μπροστά στο θάνατο που έσπειρε ο φασισμός σε όλη την Ευρώπη; Η απάντηση είναι ότι όλοι και όλες υποκείμεθα στις κεντρικές πολιτικές της κάθε εξουσίας, αλλά η έμφυλη διάστασή της είναι εγγενές συστατικό της μέρος, παράγει υπεραξία γι’ αυτήν, αν δεν ξεχνάμε ότι οι γυναίκες είναι το μισό του πληθυσμού. Ιδιαίτερα στα φασιστικά καθεστώτα δυναμώνει την εξουσία, δημιουργεί τον «καταμερισμό» σ’ αυτούς που θα παράγουν πολιτική και αυτές που θα την υφίστανται, δημιουργεί αδυναμία και εξάρτηση για τις γυναίκες, και συνεπώς περισσότερη ανοχή για τις μεγάλες μάζες τους, που αδυνατούν μέσα στις συνθήκες που τους επιβάλλονται να αντισταθούν και να επαναστατήσουν.

Αν και ο φασισμός-ναζισμός είχε μεγάλη απήχηση στις γυναίκες, λόγω των συνθηκών ζωής που τους επέβαλε ήταν, και φυσικά είναι, μια πολιτική αντιγυναικεία ως προς τους στόχους της συμμετοχής των γυναικών και της αυτονομίας τους, όσο περιορισμένη και αν ήταν σε άλλα συστήματα εξουσίας.

Είναι κοινό χαρακτηριστικό στις περισσότερες εικόνες της τότε εποχής, ότι την περίοδο του Μουσολίνι και του Χίτλερ, οι γυναίκες μπορούσαν να έχουν τη συμμετοχή τους στο πλήθος, αλλά σπάνια τους επιτρεπόταν να εμφανιστούν στο βήμα. Ένα από τα κίνητρα του φασισμού ήταν πάντα να αρνούνται στις γυναίκες το ρόλο του φορέα που διαμορφώνει τη ζωή τους.

Στην Ιταλία, ο Μουσολίνι έκανε εκστρατεία για την επιστροφή των γυναικών στην οικογένεια, για να αυξηθεί η «χαμηλή» γεννητικότητα. Η αντισύλληψη ήταν απαγορευμένη και ο «φεμινισμός» περιγραφόταν ως «εβραϊκή» εφεύρεση. Στο κόμμα του Χίτλερ, οι γυναίκες αποτελούσαν το 6 ή 8 τοις εκατό (εξαρτάται απο τις μετρήσεις) των μελών. Η Βρετανική Ένωση Φασιστών (British Union of Fascists) της εποχής, μπορεί να είχε μεγαλύτερη αποδοχή στις γυναίκες απ’ ότι τα αδελφά κόμματα που αναφέρθηκαν, και μια μειοψηφία των συγγραφέων του αποδεχόταν ότι οι γυναίκες θα μπορούσαν να έχουν και το δικαίωμα στην εργασία. Πάντως, όπως αποδέχονταν οι υποστηρικτές του φασισμού, το κόμμα συνολικά είχε την φιλοσοφία της ευγονικής, ήταν στοχοπροσηλωμένο στην αύξηση των γεννήσεων και αντιτασσόταν στην ανεξαρτησία των γυναικών.

Στην προ-φασιστική Γερμανία της δημοκρατίας της Βαϊμάρης, η κοινωνία ήταν πιο φιλική προς τα δικαιώματα των γυναικών, θετικό παράδειγμα σχετικής ισότητας, όπου η απελευθέρωση των γυναικών σήμαινε περισσότερα από το δικαίωμα στην ψήφο. Στην πολιτιστική άνθιση της εποχής, ενυπήρχε η υπόσχεση για σεξουαλική και καλλιτεχνική έκφραση.

Στην εξουσία, το κόμμα του Χίτλερ προσπάθησε να απαγορεύσει την επαγγελματική ενασχόληση για τις γυναίκες. Τα μέτρα που εισάχθηκαν ταίριαζαν με τη ναζιστική ιδεολογία, που διακήρυσσε την ανάγκη να αυξάνονται οι ευκαιρίες των ανδρών για εύρεση εργασίας. (Σήμερα, μας λένε ότι αν φύγουν οι μετανάστες θα βρουν δουλειές οι Έλληνες. Αύριο, θα μας πουν ότι αν βγουν από την παραγωγή οι γυναίκες θα βρουν δουλειά οι άνδρες. Το γαϊτανάκι των απαγορεύσεων και των αποκλεισμών δεν έχει τέλος). Το κράτος εισήγαγε δάνεια για το γάμο, που εξαρτώντο τόσο από την πολιτική τοποθέτηση της οικογένειας όσο και από τη συναίνεση της γυναίκας να εγκαταλείψει την πληρωμένη απασχόληση. Και φυσικά, ο ρατσισμός του ναζισμού έδινε ιδιαίτερη αποστολή στις γυναίκες, να μεγαλώσουν τη νέα φυλή των Γερμανών, την καθαρή φυλή. Η εφαρμογή της ευγονικής σήμαινε μεγάλη επιτήρηση του κράτους στην γέννηση των παιδιών. Οι ηλικιωμένες ήταν περιττές σύμφωνα με τις απαιτήσεις της εποχής. Οι νεότερες απλώς έπρεπε να ελπίζουν οτι το παιδί τους δεν θα περιλαμβανόταν στα 100.000 γερμανάκια που φονεύθηκαν εν ψυχρώ  λόγω κληρονομικής αναπηρίας. Και μέσα σ’ αυτό το χορό, οι ίδιες οι ναζιστικές γυναικείες οργανώσεις της εποχής, υποστήριζαν ότι οι γυναίκες έπρεπε να επιστρέψουν στο σπίτι, γιατί η σκληρότητα της πολιτικής «είναι ξένη προς τη γυναικεία φύση».

Χαρακτηριστικό απόσπασμα από ομιλία την Πρωτοχρονιά του 1935 της αρχηγού της γυναικείας οργάνωσης του NSDAP, GERTRUD SCHOLTZ-

«Το Εθνικοσοσιαλιστικό κίνημα βλέπει τον άνδρα και τη γυναίκα ως ισάξιους κομιστές του μέλλοντος της Γερμανίας. Ζητά, όμως, περισσότερα απ’ ότι το παρελθόν: ο καθένας θα πρέπει πρώτα να εκπληρώσει πλήρως τα καθήκοντα που αρμόζουν στην φύση του… Η γυναίκα, πέρα από την φροντίδα των δικών της παιδιών, θα πρέπει πρώτιστα να νοιάζεται για αυτούς που χρειάζονται την βοήθεια της ως μητέρα του Έθνους».

Τον Ιανουάριο του 1943, φυσικά λόγω της εξέλιξης του πολέμου, το καθεστώς έβγαλε διάταξη όλες οι γυναίκες στις ηλικίες μεταξύ 17 και 45 να γραφτούν στην υπηρεσία ανεργίας, για να βρουν δουλειά. Και όμως, από τις 3.1 εκατομμύρια γυναίκες που εγγράφηκαν, μόνο το 1,2 εκατομμύρια θεωρήθηκαν κατάλληλες για εργασία.

Παρόμοιες ιδέες ευγονικής και πολιτικής γεννήσεων προωθήθηκαν από το καθεστώς Μουσολίνι στην Ιταλία. Δημιουργήθηκε εθνικός οργανισμός για την ρύθμιση μητρότητας και βρεφικής ηλικίας. Δόθηκαν δάνεια στις πιο παραγωγικές γυναίκες, με κριτήριο παραγωγής τον αριθμό των παιδιών που είχαν γεννήσει. Έγινε ολόκληρη δημογραφική καμπάνια για αύξηση γεννητικότητας (η οποία απέτυχε). Οι γυναίκες ωθούνταν να εγκαταλείψουν την πληρωμένη απασχόληση τόσο για να «επιστρέψουν» τις θέσεις εργασίας στους άνδρες, αλλά επίσης για να επιστρέψουν στον φυσικό τους ρόλο, ως φύλακες του σπιτιού. Με την αντιγραφή του αντι-σημιτισμού του Χίτλερ από τον Μουσολίνι, ο αντιφεμινισμός με τον ρατσισμό αναμείχθηκαν. Δόθηκε εντολή στις λευκές γυναίκες να γεννούν, και αν δεν ακολουθούσαν την εντολή αυτή, τις κατηγορούσαν ότι έφεραν τη μνήμη του «εβραϊκού» φεμνισμού. Η διαφορά στην ιταλική περίπτωση, ήταν ο βαθιά ριζωμένος μισογυνισμός της καθολικής εκκλησίας, που ενδυνάμωσε τον μισογυνισμό του καθεστώτος, την ώρα που επέσειε τις αξίες της παραδοσιακής Ιταλίας για να δικαιολογήσει όλο αυτό το σχήμα.

Θα μπορούσαμε να αναφερθούμε και στο παράδειγμα της δικτατορίας του Μεταξά, το οποίο είχε πολλά φασιστικά στοιχεία, της «κλασικής» περιόδου, αν και του έλειπαν άλλα. Ενώ βρίσκουμε αρκετά παρόμοια στοιχεία με τα προαναφερθέντα, αξίζει να αναφέρουμε την οργάνωση της Νεολαίας του Μεταξά, η οποία ιδρύθηκε το 1937 και απέκτησε 1.250.000 μέλη, τα οποία όπως γνωρίζουμε καλά ήταν καταναγκασμένα σχεδόν, αλλιώς υπήρχαν κυρώσεις για τα παιδιά και τις οικογένειες. Εκεί συνυπήρχαν αγόρια και κορίτσια. Οι στόχοι της νεολαίας, πριν από τον πόλεμο, ήταν οι εθελοντικές κοινωνικές εργασίες (μια από αυτές να χαφιεδίζουν τους αντιφρονούντες στη δικτατορία, ακόμα και τους γονείς τους), ενώ η εκπαίδευση ήταν ότι τα αγόρια θα προορίζονταν για τον πόλεμο, ενώ τα κορίτσια για τα μετόπισθεν και για νοσοκόμες. Η οργάνωση διαλύθηκε μετά την είσοδο του ναζιστικού στρατού στην Ελλάδα, και ευτυχώς το άμεσο μέλλον της νεολαίας της εποχής έμελλε να είναι η ΕΠΟΝ, στην οποία συσπειρώθηκαν μαζικά και με ενθουσιασμό εκατοντάδες χιλιάδες νέοι και νέες.

Και κάποια θεωρητική τοποθέτηση:

Φεμινιστικές κολλεκτίβες στην Ευρώπη, ιδιαίτερα στη Βρετανία, οι οποίες ανέπτυξαν ιδεολογική και πολιτική δράση πάνω στο ζήτημα αυτό όταν υπήρχε άνοδος του φασιστικού φαινομένου, τη δεκαετίες του 70-80, υποστήριζαν ότι το φασιστικό κόμμα δεν πρέπει να ιδωθεί πρωταρχικά ως ρατσιστικό κίνημα, αλλά ως κόμμα που ήταν σεξιστικό και ομοφοβικό. Με τα δικά τους λόγια «Ο φασισμός απευθύνεται στις γυναίκες ως γυναίκες – ή καλύτερα υπό την ιδιότητά τους ως συσύγων και μητέρων, που εκπαιδεύουν τη φυλή και το έθνος – και προσπαθεί να κερδίσει υποστήριξη σ’ αυτή τη βάση. Ο φασισμός επίσης απευθύνεται στους άνδρες – βλέπει τον εαυτό του ως προσωποποιημένη ανδροπρέπεια και θεωρεί το φιλελευθερισμό ως «θηλυκό» ή «γυναικωτό». ( Αρκετές από τις ιστορικές πληροφορίες του παρόντος, από dkrenton.co.uk). 6/2/2008

ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ

Μιλώντας όμως για το φασισμό, το μεγάλο έπος, όπως εμφανίστηκε από τους άλλους ομιλητές, είναι η αντίσταση και η προσδοκία για μια κοινωνία ισότητας και ελευθερίας. Όπως έλεγε και το τραγούδι «Θέλουμε πανανθρώπινη τη λευτεριά». Δυστυχώς, αλλιώς εξελίχτηκαν τα πράγματα στην Ελλάδα.

Μεγάλη ήταν η συμμετοχή των γυναικών στην αντίσταση κατά του φασισμού και για την κοινωνική απελευθέρωση, βέβαια σε μεγάλο βαθμό με βάση τους γνωστούς ρόλους των δύο φύλων. Πάντως, πολλές ήταν οι γυναίκες που συμμετείχαν στην πρώτη γραμμή όσο και στον αντάρτικο στρατό, και λίγες ήταν και βαθμοφόροι. Η πατριαρχία, όπως είπαμε και στην αρχή, δεν γνωρίζει ιδεολογίες, αλλά, είναι γεγονός ότι οι πιο ακραίες εκδοχές των επιταγών της αγκαλιάζονται από ακραία και αυταρχικά καθεστώτα.

Η Κυβέρνηση του Βουνού, δηλαδή η Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης (ΠΕΕΑ), έδωσε για πρώτη φορά στις γυναίκες το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι.

Στις 23 Απρίλη 1944 έγιναν εκλογές για την ανάδειξη του Εθνικού Συμβουλίου και εκλέχτηκαν πέντε γυναίκες εθνοσύμβουλοι, η Χρύσα Χατζηβασιλείου, η Καίτη Ζεύγου, η Μαρία Σβώλου, η Φωτεινή Φιλιππίδου και η Μάχη Μαυροειδή.

Στις 20.7.1944 με την Πράξη 42 θεσμοθετείται επίσης η ισότητα των αμοιβών μεταξύ ανδρών και γυναικών. (Η εργατική νομοθεσία της μεταπολεμικής περιόδου πρόβλεπε άνιση αμοιβή για γυναίκες και άνδρες, ενώ η ισότητα αμοιβών, έστω και τυπική, επανήλθε μόνο το 1975, από την κυβέρνηση Καραμανλή).

Σε πολλές πόλεις και χωριά της Ελεύθερης Ελλάδας εκλέχτηκαν γυναίκες δήμαρχοι και κοινοτάρχισσες καθώς και λαϊκές δικαστίνες. Η πρώτη δήμαρχος στην Ελλάδα ήταν η Μαρίκα Μπότση-Τσαπαλίρα στην Αμαλιάδα το 1944.

Στο ΨΗΦΙΣΜΑ Α’ του Εθνικού Συμβουλίου της ΠΕΕΑ, το άρθρο 5 αναφέρει: «Όλοι οι Έλληνες, άντρες και γυναίκες, έχουν ίσα πολιτικά και αστικά δικαιώματα».

ΔΥΣΤΥΧΩΣ, ΕΧΟΥΜΕ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ

Γυρνώντας στη σύγχρονη φασιστική ιδεολογία που εκπαιδεύει νέες γενιές γυναικών, διαβάζουμε μεταξύ άλλων στα εμπνεόμενα από τον εθνικοσοσιαλισμό κάθε είδους φασιστοσάιτ της Χρυσής Αυγής:

«Η έννοια του Καθήκοντος είναι αυτό που κάνει τον φεμινισμό απορριπτέο άνευ συζητήσεως, γιατί το πρώτιστο Καθήκον που πράττει κάποιος για το Έθνος του είναι αυτό που έχει ορίσει η Φύση και για τα δύο φύλα, δηλαδή η τεκνοποιία και την σωστή διαπαιδαγώγηση των τέκνων αυτών. Δύο οι βασικοί πυλώνες του Εθνικοσοσιαλισμού η Αξιοκρατία και η Φύση ή μάλλον μόνο ένας η Φύση, αφού οι δύο προηγούμενοι ουσιαστικά είναι ένας. Ούτε στο παρελθόν, ούτε στο μέλλον πρόκειται να προδοθεί η Φύση και το Έθνος προκειμένου να εξυπηρετηθούν φεμινιστομαρξιστικά εκτρώματα»

Σε άλλο σημείο: «Εμείς οι Ελληνίδες, μέλη του Λαϊκού Συνδέσμου, έχοντας βαθύτατη συναίσθηση της καταστροφής που επιφέρει το φεμινιστικό πνεύμα της εποχής μας, είμαστε ενάντια σε κάθε λογής διακηρύξεις για την ισότητα των δύο φύλων. Για εμάς δεν τίθεται πρόβλημα ισότητας ή υπεροχής ανάμεσα στον άνδρα και την γυναίκα, αφού πιστεύουμε ότι αποτελούν δύο διαφορετικές υποστάσεις, που έχουν ταχθεί από την Φύση να αλληλοσυμπληρώνονται, έχοντας να επιτελέσουν ο καθένας το δικό του ξεχωριστό Χρέος απέναντι στην Ζωή».

Είναι φυσικό επακόλουθο στην ιστοσελίδα τους να παραπέμπουν στην οργάνωση για την προστασία του αγέννητου παιδιού, ενώ εκφράζουν ανοιχτό αίτημα για την κατάργηση του δικαιώματος στην επιλογή αν μια γυναίκα θέλει να κάνει παιδί ή όχι, και ζητούν την ακύρωση του νόμου για την έκτρωση.

Επίσης, εκμεταλλευόμενες αρνητικά στοιχεία της σημερινής πραγματικότητας για τη γυναίκα αντικείμενο και παίρνοντας δάνεια από τις τρισκατάρατες φεμινίστριες, λένε: «Η ύπαρξη της γυναίκας δεν παύει να υφίσταται αν δεν είναι όμορφη, χειραφετημένη, καριερίστρια, μορφωμένη, περιποιημένη και όλα αυτά που μας βομβαρδίζουν τα περιοδικά. Η ύπαρξη της γυναίκας θα πάψει όμως να υφίσταται αν χαθούν οι ρόλοι που την διαχωρίζουν από τον άντρα, και αυτοί δεν σχετίζονται μόνο με την εμφάνιση… Σχετίζονται με τον ρόλο της γυναίκας σαν μητέρα, οικοδέσποινα, σύντροφο, αλλά και γενικότερα ενός ιδιαίτερου μέλους της κοινωνίας που έχει την δυνατότητα και την υποχρέωση να υπερασπιστεί, με τον δικό του τρόπο, τα ιδανικά του, τις αξίες του, τους θεσμούς, τις παραδόσεις του και όλα τα κεκτημένα που τείνουν να εξαφανισθούν. Τέτοιου είδους γυναίκες έβγαζε πάντα η Ελλάδα και όχι ψεύτικες κούκλες χωρίς περιεχόμενο…»

Γενικότερα μιλώντας για τον φασισμό, τόσο τον σημερινό όσο και τον ιστορικό, μπορούμε να πούμε ότι όλα τα ιδεολογικά καλούπια είχαν ως στόχο τον περιορισμό των γυναικών, αλλά ξεχείλωναν κατά το δοκούν ανάλογα με τις πολιτικές ανάγκες των φασιστικών κυβερνήσεων ή κινημάτων. Αυτό έγινε στον τομέα της εργασίας, της οικογένειας, της συμμετοχής των γυναικών και των ρόλων που επιβάλλονταν. Π.χ. το ελληνικό φασιστικό κίνημα στρατιωτικοποιεί τις γυναίκες, τους επιτρέπει να γίνονται μαχαιροβγάλτριες και τις επιβραβεύει γι’ αυτό (περίπτωση Σκορδέλη που είναι υπόδικη για βαρύ τραυματισμό Αφγανού) ζητά την υιοθέτηση στρατιωτικής θητείας 14 μηνών, διδάσκει ομάδες αυτοάμυνας (κάλυμμα για την ετεροεπίθεση), διδάσκει τη χρήση όπλων όπως άναυδες βλέπουμε στο u-tube χωρίς καθόλου να ενοχληθεί το επίσημο κράτος. Είναι το ίδιο κίνημα που προπαγανδίζει υπέρ της επιστροφής των γυναικών στο σπίτι και στηλιτεύει κάθε έννοια φεμινισμού ή ισότητας των δύο φύλων.

Οι ομάδες των ταγμάτων εφόδου που ήδη έχουν δημιουργηθεί, με μεγάλη επιθετικότητα απέναντι στους μετανάστες και μετανάστριες, είναι φοβισμένα και δειλά ανθρωπάκια που δεν τολμούν να περπατήσουν μόνα τους στο δρόμο, γιατί γνωρίζουν ότι το κίνημα δεν τους φοβάται, αλλά το φοβούνται. Πάντως το κίνημα χρειάζεται να αναπτύξει τις ομάδες περιφρούρησης από τις εγκληματικές συμμορίες..

Προς το παρόν η συμμετοχή των γυναικών στις επιθετικές ομάδες είναι μικρή αλλά δυστυχώς υπαρκτή, ίσως γιατί τα μηνύματα της ειρήνης έχουν πιο ευήκοα ώτα στις γυναίκες. Ίσως γιατί οι γυναίκες καταλαβαίνουν ότι κάθε πυγμή όπως αυτή των φασιστών θα στραφεί εναντίον τους στον ιδιωτικό τους χώρο. (Και μετά θα απευθύνονται στις φεμινίστριες να τις συμβουλεύσουν γιατί έφαγαν ξύλο από τον άντρα τους, και μάλιστα χωρίς ιδεολογικό κάλυμμα).

Τέλος, σας καλώ στο εξής, κάθε φορά που κάποιος ή κάποια θα μιλά εναντίον του φεμινισμού, να αναρωτιέται πώς και βρίσκεται σε ιδεολογική αντιστοιχία με τον φασισμό του χθες και του σήμερα.

Ομιλία σε εκδήλωση στο Κουκάκι, 27-10-2012

 

 

.

Συμβουλές Αυτοάμυνας


της Γυναικείας Ομάδας Αυτοάμυνας

  • Περπατάμε στο δρόμο στητά και με αυτοπεποίθηση.
  • Κοιτάμε τον αντίπαλο σταθερά στα μάτια.
  • Αντιδρούμε ψύχραιμα και δεν δείχνουμε το φόβο μας.
  • Δεν πετάμε αντικείμενα άσκοπα παρά μόνο σκόνες ή σπρέι αν υπάρχουν στα μάτια.
  • Δεν φωνάζουμε υστερικά αλλά βγάζουμε μια κραυγή από μέσα μας, με αποφασιστικότητα και θυμό ή φωνάζουμε φωτιά και όχι βοήθεια.
  • Αμυνόμαστε με σκοπό να ελευθερωθούμε και να φύγουμε.
  • Χτυπάμε γρήγορα και δυνατά και μόνο στα ευάλωτα σημεία.
  • Σε περίπτωση λεκτικής (χυδαίας) επίθεσης στο δρόμο ή οπουδήποτε αλλού, δεν βρίζουμε ποτέ αλλά απαντάμε με χιούμορ, δηλαδή αν είναι κοντός του λέμε κάτι για το ύψος του, αν έχει φαλάκρα, για τη φαλάκρα του κτλ. και έτσι τον γελοιοποιούμε.
  • Δεν μπαίνουμε στο παιχνίδι των ερωτήσεων κι απαντήσεων σε περίπτωση πειράγματος, αλλά αν θέλουμε να τον σταματήσουμε, δηλώνουμε με κοφτές φράσεις ότι ενοχλεί και παραβιάζει τον προσωπικό μας χώρο, πάντοτε κοιτώντας τον άλλο σταθερά στα μάτια.
  • Σε περίπτωση επίθεσης μέσα στο σπίτι να είστε προς την πόρτα ή κοντά σε μπαλκόνι ή παράθυρο για να φωνάξετε για βοήθεια, και να έχετε πρόχειρο κάποιο μέσο άμυνας ώστε να χτυπήσετε και να φύγετε.
  • Σε περίπτωση παρενόχλησης από γνωστό (πρώην σύζυγο ή σύντροφο), αλλάξτε κλειδαριές, μην τον δεχτείτε στο σπίτι, να πείτε στους φίλους και συγγενείς σας να σας παίρνουν συχνά τηλέφωνο κι αν παρόλα αυτά συμβεί να είναι εκεί και δεν μπορείτε να μιλήσετε, να έχετε μια συνθηματική φράση που να δηλώνει τον κίνδυνο.
  • Σε περίπτωση σεξουαλικής παρενόχλησης στα μέσα μαζικής μεταφοράς, αν αντιληφθείτε έγκαιρα το δράστη, πατήστε τον δυνατά στο πόδι ή ρίξτε του κλωτσιά στο καλάμι, μη φωνάξετε υστερικά αλλά γελοιοποιήστε τον.
  • Σε περίπτωση που σας ακολουθεί κάποιος το βράδυ μην προχωράτε βιαστικά και φοβισμένα, προσπαθήστε να κινείστε σε φωτεινά σημεία του δρόμου, βγάλτε τα κλειδιά του σπιτιού σας και βάλτε τα ανάμεσα στα δύο δάκτυλα σαν όπλο σε περίπτωση επίθεσης. Χρήσιμη σε μια τέτοια περίπτωση είναι και η ομπρέλα.

Περισσότερες πληροφορίες: www.aftoamyna.gr

Επικοινωνία: aftoamyna@hotmail.com και 6973352397

 

Πρόσκληση σε Συνέντευξη Τύπου

Πρωτοβουλία Αλληλεγγύης στις

Διωκόμενες Οροθετικές Γυναίκες

27 Οκτωβρίου 2012

Πρόσκληση σε Συνέντευξη Τύπου

Σχεδόν μισός χρόνος έχει περάσει από την άνευ προηγουμένου επιχείρηση καταστολής και διαπόμπευσης οροθετικών τοξικοεξαρτημένων ατόμων, στην πλειονότητά τους ελληνικής καταγωγής. Με πρόσχημα την προστασία της δημόσιας υγείας και εφαλτήριο την υγιεινομική διάταξη Γ.Υ. 39α/ ΦΕΚ 1002/02/04/2102, το κράτος προέβη σε σωρεία παρανομιών αναφορικά με την προσαγωγή, τη σύλληψη και την κράτησή τους.

Η υγειονομική βόμβα της οροθετικότητας των δήθεν εκδιδομένων ατόμων, χρησιμοποιήθηκε προεκλογικά από το δίδυμο Λοβέρδου-Χρυσοχοίδη, για την εξυπηρέτηση καθαρά μικροπολιτικών συμφερόντων. Στο όνομα της οικονομικής κρίσης, το μνημόνιο λιτότητας συνοδεύεται από το μνημόνιο βίας και καταστολής, με θύματα ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, που όντας στον πάτο της κοινωνικής πυραμίδας, τους είναι δύσκολο έως αδύνατον να αντισταθούν.

Η Πρωτοβουλία Αλληλεγγύης Διωκόμενων Οροθετικών Γυναικών θα πραγματοποιήσει Συνέντευξη Τύπου την Τρίτη 30 Οκτωβρίου στις 13:00 στα γραφεία της εφημερίδας ΕΠΟΧΗ Ακαδημίας 62, 5ος όροφος, Αθήνα, με θέμα «έξι μήνες μετά»

Μιλούν:

  • Σίσσυ Βωβού μέλος της Πρωτοβουλίας Αλληλεγγύης Διωκόμενων Οροθετικών Γυναικών
  • Χρύσα Μπότση Γιατρός ειδικευμένη στην ΗΙV/AIDS λοίμωξη από την ACT UP ΔΡΑΣΕ και μέλος της Πρωτοβουλίας Αλληλεγγύης Διωκόμενων Οροθετικών Γυναικών
  • Χαρά Γεωργίου δικηγόρος από την Ομάδας αλληλεγγύης Δικηγόρων
  • Βαγγέλης Μάλιος δικηγόρος, Εκπρόσωπος της Ελληνικής Ένωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου

Πηγή: http://diokomenesorothetikes.wordpress.com/

Η Πόλις εάλω;

της Λήδας Καζαντζάκη

Ερωτώ ζητώντας, απαιτώντας μια διαφορετική απάντηση από όλους όσοι διαδηλώνουν ότι «ανακαταλαμβάνουν την πόλι» μας, την πόλι της Αθήνας- αλήθεια πότε τους ανήκε;- και ότι «την επιστρέφουν στους δημότες της»- αλήθεια ποιους δημότες εννοούν, σε ποιους απευθύνονται;- ερωτώ ξανά.

Ερωτώ στηριζόμενη σε συγκεκριμένα, απτά παραδείγματα.

Θα αναφέρω ένα εξ αυτών που αφορά, δυστυχώς ακόμα και σήμερα κυρίως εμάς τις γυναίκες και τα παιδιά μας για τα οποία ακόμα και σήμερα φέρουμε επί της ουσίας εμείς οι γυναίκες τη συνολική ευθύνη της φροντίδας τους. Πρόκειται για το Δημοτικό Βρεφοκομείο της Αθήνας. Το οποίο είναι, μεταξύ άλλων, υπεύθυνο για 83 βρεφονηπιακούς σταθμούς και για πάνω από 5.000 βρέφη και προνήπια της Αθήνας. Ο φορέας αυτός υφίσταται από τον 19ο αιώνα και διακρινόταν μέχρι πρόσφατα για τις υποδειγματικές υπηρεσίες που προσέφερε στις εργαζόμενες.

Από το καλοκαίρι που ανέλαβα τη θέση της δημοτικής συμβούλου διαπιστώνω μια συνεχή απαξίωσή του από τη δημοτική αρχή. Λαμβάνει χώρα μέσω της αποψίλωσης του προσωπικού, που θέτει σε κίνδυνο την υγιεινή και την ασφάλεια των φιλοξενούμενων βρεφών και νηπίων. Ξεκίνησε με την απόλυση μεγάλου αριθμού(270) βρεφονηπιαγωγών αλλά και καθαριστριών που απασχολούνταν με σύμβαση εργασίας εδώ και 10 χρόνια στο βρεφοκομείο και διέθεταν έτσι την απαραίτητη εμπειρία για την άσκηση αυτού του τόσο σημαίνοντος λειτουργήματος. Τους οποίους η δημοτική αρχή προσπαθεί εν μέρει και κατ’ αρχήν να αντικαταστήσει με νέους που προσλαμβάνονται ακόμη(!) μέσω ευρωπαϊκών  προγραμμάτων(ΕΣΠΑ)και μέσω ΑΣΕΠ για 11 μήνες και στο μέλλον με εθελοντές, πρώην απολυμένους.  Με το ενδεικτικό αποτέλεσμα, στην τρομακτική πλειοψηφία των Σταθμών και κατά παράβαση του κανονισμού μια βρεφονηπιαγωγός-αντί για τρεις- να είναι υπεύθυνη για 20- αντί για 12 βρέφη!

Το μέγεθος της αναλγησίας και της ανευθυνότητας της δημοτικής αρχής φανερώθηκε κατάδηλα με την αποπομπή δυο μελών του Διοικητικού Συμβουλίου του Βρεφοκομείου που ανήκαν στην παράταξη του δημάρχου.  Η οποία πραγματοποιήθηκε με έκτακτες και συνοπτικές διαδικασίες άλλων σκοτεινών εποχών, γιατί αυτοί οι δύο άνθρωποι, επί πολλά χρόνια ενεργά μέλη του Δ.Σ,  ψήφισαν, κατά της γραμμής της παράταξης της δημοτικής εξουσίας, υπέρ της παραμονής των εν λόγω συμβασιούχων επί ένα δίμηνο, υπέρ της ασφάλειας των παιδιών.

Πρόκειται για τη κλασσική  πολιτική  αποδόμησης των εργασιακών σχέσεων και των δικαιωμάτων των εργαζομένων που  τον απαιτούμενο γι’ αυτήν εμφύλιο πόλεμο μεταξύ των εργαζομένων και διαλύει τον κοινωνικό ιστό με βάση τις επιταγές ενός ωμού φιλελευθερισμού. Όπου οι άνθρωποι υπολογίζονται ως οικονομικά μεγέθη, οι ευαισθησίες εκλείπουν, οι όποιες τυχόν απώλειες θεωρούνται παράπλευρες και αμελητέες.

Πιστεύω ότι το μόνο όπλο  ενάντια στις συγκρούσεις που έντεχνα δρομολογούνται, στη νέα βαρβαρότητα που έρχεται να πλήξει πρώτα τους πλέον ευάλωτους, τα παιδιά μας, και κατόπιν εμάς τις ίδιες, είναι η αντιστροφή τους και μέσα από αυτήν η αποδυνάμωσή τους. Είναι η συσπείρωση εργαζομένων και απολυμένων, βρεφονηπιαγωγών, τραπεζοκόμων καθαριστριών και γονιών. Είναι η προάσπιση του δημόσιου χώρου που μας ανήκει και συστηματικά αποσπάται από τους πολίτες της. Με δράσεις ειρηνικές, καλλιτεχνικές εκδηλώσεις και συζητήσεις.

Για να δείξουμε ότι εμείς που αποτελούμε και χρηματοδοτούμε με τα τέλη μας το δήμο διαθέτουμε μια διαφορετική συνείδηση και αντίληψη του χώρου που μας περιβάλλει και των ανθρώπων με τους οποίους συνυπάρχουμε.

Για να μην αφήσουμε την Πόλι μας έκθετη σ’ αυτούς που θέλουν να την Αλώσουν.

 

 

Επάγγελμα: Οικιακά>> αθέατο μητροπολιτικό υποκείμενο εν όψει

της Έλενας Πατατούκα*

Η ταινία: Mammoth, 2009

Σκηνοθεσία: Lukas Moodysson, Σουηδία

H ταινία αφορά την αφήγηση της ιστορίας της Gloria. Η Gloria είναι μια “καθημερινή” γυναίκα, Φιλιππινέζα εσωτερική οικιακή βοηθός, η οποία είναι υπεύθυνη για τη φροντίδα ενός μικρού κοριτσιού. Εκτός όμως από τη Gloria, παρατηρούμε τις ζωές του πλούσιου αμερικάνικου ζευγαριού που είναι οι εργοδότες της Gloria και κατοικούν στο Μανχάταν, Ellen και Leo, και της κόρης τους, Jackie. Συναντάμε, όμως, και τα παιδιά της Gloria, Salvador και Manuel, που έχει αφήσει πίσω στις Φιλιππίνες, όπως και τη μητέρα της που τα φροντίζει. Επίσης, συναντάμε “τυχαία”  γυναίκες που εκδίδονται, όπως η “Cookie”. Η ιστορία  διαδραματίζεται σε 3 χώρες: Ηνωμένες Πολιτείες, Σιγκαπούρη και Φιλιππίνες, θέλοντας να δηλώσει ότι η καθημερινότητα του καθένα διαδραματίζεται δια-εθνικά, μεταξύ πολλών εθνών-κρατών. Βέβαια, αυτό δε σημαίνει ότι είναι το ίδιο εύκολο για τον κάθε ήρωα να διαπεράσει τα  εθνικά, κοινωνικά, πολιτισμικά και οικονομικά σύνορα. Οι περισσότερες ηρωίδες είναι καθημερινές γυναίκες που ζουν και εργάζονται σκληρά, είτε στο σπίτι, είτε στα σπίτια Άλλων, είτε στο δρόμο, είτε σε πιο “κανονικούς” χώρους εργασίας, χώρους που προσφέρουν “κανονικό” ωράριο και μισθό, κοινωνική ασφάλιση, συγκεκριμένα καθήκοντα. Η ταινία τελειώνει με την επιστροφή της Gloria στην πατρίδα της, αφού όμως έχουν προκύψει σειρά απο ζητήματα και για την ίδια, αλλά και για τη δυτική οικογένεια, τα οποία κάνουν τους χαρακτήρες να διαπραγματευτούν τις πολλαπλές τους ατομικές και συλλογικές ταυτότητες.

Παρακάτω θα αναλυθούν μια σειρά από ζητήματα που η ταινία αναδεικνύει, όπως η δια-εθνική μητρότητα και το θέμα της οικογένειας, η μετανάστευση, οι σχέσεις εργοδότριας – οικιακής βοηθού – ανήλικου παιδιού που φροντίζει – σχέση που δεν μπορεί να περιγραφεί μόνο από το δίπολο κεφάλαιο-εργασία. Η ταινία τελειώνει με την επιστροφή της Gloria στην πατρίδα της, αφού όμως έχουν προκύψει σειρά απο ζητήματα και για την ίδια, αλλά και για τη δυτική οικογένεια, τα οποία κάνουν τους χαρακτήρες να διαπραγματευτούν τις πολλαπλές τους ατομικές και συλλογικές ταυτότητες.

Για την οικιακή εργασία

Η ταινία επεξεργάζεται έναν κατεξοχήν θηλυκοποιημένο χώρο εργασίας όπως είναι η οικιακή εργασία και οι εργασίες φροντίδας. Εργασίες όπως ο καθαρισμός ή η φυλαξη των παιδιών και των ηλικιωμένων έχουν δύο πυρηνικά χαρακτηριστικά: α) συνεχίζουν να θεωρούνται “μη εργασία” σε κυρίαρχες οικονομικές προσεγγίσεις και ανήκουν στη σφαίρα του άτυπου και β) έχουν φυσικοποιηθεί ως γυναικείες. Η οικιακή εργασία εντάσσεται στη σφαίρα της άτυπης εργασίας. Αυτό σημαίνει ότι στη συγκεκριμένη περίπτωση η εργασία, δεν μπορεί να προσεγγίστει μόνο με όρους απασχόλησης/αμοιβής, καθώς δίπλα στην ασφαλή απασχόληση με συμβάσεις εργασίας, παροχές και επιδόματα – η οποία στην τρέχουσα συγκυρία ολοένα τείνει να εκλείψει- συμβαδίζουν πιο ευέλικτες, εποχιακές και ευκαιριακές μορφές εργασίας, που συχνά υπάγονται σε οικογενειακά δίκτυα. Οι δραστηριότητες αυτές αν και δεν αποτελούν “εργασία” για τις επίσημες στατιστικές, αποτελούν “εργασία” για τα ίδια τα υποκείμενα. Γίνεται αντιληπτό ότι η ίδια η έννοια της δουλειάς μπορεί να διαφέρει από τόπο σε τόπο, διαχρονικά και ανάλογα με τις συνθήκες.

Η οικιακή εργασία δεν έχει έναν συμπαγή ορισμό, όπως έχει γίνει παραδοσιακά από οικονομολόγους με τη διάκριση σε παραγωγική και μη παραγωγική: πχ. η δραστηριότητα του σιδερώματος απο μόνη της χωρίς να είναι γνωστές οι κοινωνικές σχέσεις μέσα στις οποίες πραγματοποιείται δεν επιτρέπει να προσδιορίσουμε αν πρόκειται για εργασία ή όχι: Μπορεί να γίνεται από τη νοικοκυρά ως προσφορά στην οικογένεια, αλλά και από κάποια άλλη γυναίκα που εργάζεται στο νοικοκυριό.

Από τη νοικοκυρά στη μετανάστρια που “βοηθάει” και πάλι πίσω λόγω κρίσης;

Τα οικιακά καθήκοντα που προσφέρονταν απλήρωτα απο την γυναίκα ως “αγάπη, προσφορά και φροντίδα” στο πλαίσιο της οικογένειας, επιτελούνται τώρα με αμοιβή, από μια άλλη γυναίκα. Έτσι, οι ντόπιες ελέγχουν τον καθημερινό τους χρόνο περισσότερο προς όφελός τους και οι μετανάστριες εξασφαλίζουν το απαραίτητο εισόδημα. Η ανακατανομή πάντως διαδραματίζεται εντός της γυναικείας σφαίρας, ενώ οι άνδρες παραμένουν αμέτοχοι στις ανακατατάξεις που λαμβάνουν χώρο στο νοικοκυριό (Βαϊου κ.ά. 2007). Η αναδιάρθρωση του νοικοκυριού εγγράφει μέσα της έντονες αντιφάσεις, καθώς εργασίες που η εργοδότρια κάνει μόνη της, για χρόνια και απλήρωτα, τις αναθέτει σε μια άλλη γυναίκα επί πληρωμή. Παράλληλα, η μετανάστρια αναλαμβάνει τις ίδιες δουλειές εντός της οικογένειάς της σαν προσφορά, ενώ κάνοντας τις ίδιες ακριβώς δουλειές έχει αμειφθεί σε άλλο πλαίσιο. Η παλινδρόμηση μεταξύ γυναικείας προσφοράς και γυναικείας εργασίας είναι έντονη και διαμορφώνει το πλαίσιο των έμφυλων σχέσεων μεταξύ γυναικών. Οι έμφυλες ανισότητες μετατοπίζονται εις βάρος γυναικών άλλης φυλής και εθνότητας.

Η μητρότητα και οι διαφορετικές ερμηνείες της

Αξίζει, στο σημείο αυτό, να επισημανθούν οι διαφορετικές εννοιολογήσεις της μητρότητας που σταχυολογούνται αδρομερώς στην ταινία. Παρουσιάζονται μια σειρά από διαφορετικές μητέρες: η Gloria, μητέρα μετανάστρια που ζει και εργάζεται μακριά από τα παιδιά της για να τους εξασφαλίσει μια οικονομικά πιο “άνετη” ζωή, η σύζυγος της δυτικής οικογένειας με υψηλό βιοτικό και εκπαιδευτικό επίπεδο, η οποία λόγω της δουλειάς της χρειάζεται κάποια άλλη γυναίκα για τη φροντίδα της κόρης της. Επίσης, υπάρχει ο χαρακτήρας της γιαγιάς που μεγαλώνει τα παιδιά της εσωτερικής μετανάστριας. Το ιδανικό της βιολογικής μητέρας που μεγαλώνει το παιδί της και στην περίπτωση της εργοδότριας και στην περίπτωση της μετανάστριας – αλλά και σ΄όλες τις υπόλοιπες εκδοχές-, διαρρηγνύεται αμφιπλεύρως. Και οι δύο γυναίκες βασίζονται σε άλλες για να μεγαλώσουν τα παιδιά τους, είτε με πληρωμή, είτε με γυναίκες της διευρυμένης οικογένειάς τους. Δεν υπάρχει το κυρίαρχο μοντέλο ή το θεωρητικό ιδεώδες που συνδέει άρρηκτα τη μητέρα με τα παιδιά και τους απομονώνει στον οικιακό χώρο 24 ώρες το 24ωρο. Στη θέση του βρίσκουμε μια πλούσια γκάμα διαφορετικών καταστάσεων, πάντα όμως η ανατροφή των παιδιών παραμένει στη γυναικεία σφαίρα.Το πολιτισμικό ιδανικό, βέβαια, για τη Gloria είναι η αποκλειστική σχέση της μητέρας με τα παιδιά της καθ΄όλη τη διάρκεια της ημέρας.

Εννοιολογήσεις της παιδικότητας

“Μέχρι το τέλος του 17ου αιώνα μικρές αποκλίσεις υπήρχαν ανάμεσα στα παιγνίδια πού διασκέδαζαν τα παιδιά και στα παιγνίδια πού διασκέδαζαν ενηλίκους, δηλαδή υπήρχαν ελάχιστες απολαύσεις της παιδικής ηλικίας που οι ενήλικοι θεωρούσαν οτι στερούνται ενδιαφέροντος. Κούκλες με καλοδουλεμένες ενδυμασίες ενδιέφεραν ανθρώπους κάθε ηλικίας. Ανθρώπους κάθε ηλικίας ετερπναν επίσης τα στρατιωτάκια. Ο λόγος που μοιράζονταν τα ίδια παιγνίδια, κούκλες και αθύρματα, ήταν ακριβώς ότι τότε δεν υφισταντο κάθετοι διαχωρισμοί ανάμεσα στα στάδια της ζωής. Αφού, το νεαρό πρόσωπο ήταν αρτιφανής ενήλικος απο νεαρότατη ηλικία, οι διασκεδάσεις του δεν χρειάζονταν να είναι αυτοτελείς.” Σένετ Ρ., Η Τυραννία της Οικειότητας, 1977

Οι κυρίαρχες δυτικές εικόνες παρουσιάζουν τα παιδιά στα πρώτα στάδια της ηλικίας τους να παίζουν με σχετική φαιδρότητα, σταδιακά το παιχνίδι μετατρέπεται σε εκπαιδευτική διαδικασία στο σχολείο μέχρι τα 18, όταν και θα δουλέψουν ή θα συνεχίσουν τις σπουδές τους σε ό,τι αυτά αποφασίσουν- το επάγγελμα του αστρονόμου στην περίπτωση της κόρης της οικογένειας. Παρόλ΄ αυτά, οι κάθετοι διαχωρισμοί ανάμεσα στα στάδια της ηλικίας δεν υπάρχουν σε συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες κάποιων κοινωνιών. Στην ταινία παρουσιάζονται, λόγου χάρη, παιδιά με πολύ διαφορετικούς τρόπους ζωής, με διαφορετικές συγκροτήσεις της παιδικής τους ταυτότητας: παιδιά ρακοσυλλέκτες, παιδιά που δουλεύουν στην παιδική πορνεία, παιδιά που βγάζουν χρήματα για τις οικογένειές τους, παιδιά που κλέβουν. Το τι θεωρείται, λοιπόν, παιδί ποικίλει ανάλογα με το πολιτισμικό, οικονομικό και χωρικό συμφραζόμενο και δεν ερμηνεύεται με ένα συμπαγή ορισμό. “Τι είναι το παιδί”, αναρωτιέται ο θεατής παρακολουθώντας την ταινία; Ένα μέλος της οικογένειας που πρέπει οι “μεγάλοι” να προστατεύσουν ή ένα μέλος από το οποίο εξαρτάται η επιβίωση των γηραιότερων;

Ανάπτυξη-υπανάπτυξη

Το καθεστώς ευημερίας στις δυτικές χώρες και η συγκέντρωση του πλούτου συνυπάρχει με- και ευθύνεται για- καθεστώτα απόλυτης φτώχειας στις Φιλιππίνες και την Ταϋλάνδη. Παρά το καθεστώς ευημερίας και το υπάρχον δίπολο ανάπτυξη-υπανάπτυξη, υπάρχουν αρκετές στιγμές στην ταινία που το δίπολο αυτό μοιάζει να ανατρέπεται. Έτσι, παρά την αφθονία των υλικών παροχών και τεχνολογικών επιτευγμάτων της δυτικής κοινωνίας, οι άνθρωποι της πόλης παρουσιάζονται να αναζητούν χωρικές ποιότητες που έχουν απολεσθεί, ενώ η πιο “υποανάπτυκτη” κοινωνία της ανατολικής Ασίας διατηρεί, και επιδιώκουν να τις αναπαράγουν τεχνητά. Χαρακτηριστική είναι η σκηνή με την Αμερικανίδα εργοδότρια γιατρό Ellen που προσπαθεί να κοιμηθεί ακούγοντας από το ραδιόφωνό της ήχους φάλαινας, επιδιώκοντας να επιστρέψει μέσα από τεχνολογικά τέλειες διόδους στη φυσική κατάσταση του ύπνου. Ο σκηνοθέτης στο σημείο αυτό φαίνεται να ασκεί κριτική στην καταναλωτική κοινωνία, επικαλούμενος αυτό που ο Λεφέβρ γράφει χαρακτηριστικά: “Η καταναλωτική κοινωνία μεταφράζεται σε τάξη, τάξη των ωρών ευτυχίας” (Lefebvre 2007). Μέσα από την καταστολή και την πειθώ -διαφήμιση, ιδεολογία όπου ο σκηνοθέτης επίσης αναφέρεται-, την πληροφορία και τις επιχειρήσεις συγκεντρώνονται όλοι οι όροι μιας τέλειας κυριαρχίας, μιας εκμετάλλευσης ανθρώπων σε πολλαπλά επίπεδα: ως παραγωγοί, καταναλωτές προϊόντων και καταναλωτές χώρου. Οι φαινομενικά άπειρες επιλογές του ζεύγους δεν περιορίζονται μόνο στο υλικό κομμάτι, όπως διαφαίνεται από την προτροπή της μητέρας προς την κόρη σε μια συζήτηση επαγγελματικού προσανατολισμού: “Honey, you can be anything you want to be.. Okey! I want to be an astronomer!”, (μτφ: “Γλυκιά μου, μπορείς να γίνεις ό,τι επιθυμείς. Εντάξει, θα γίνω αστρονόμος!”). Ο δυτικός άνθρωπος, στο σημείο αυτό, παρουσιάζεται να διαλέγει τρόπο ζωής με την ίδια ευκολία που επιλέγει τα λαχανικά του από το μανάβικο. Στον αντίποδα βρίσκονται οι Φιλιππίνες και η Ταϋλάνδη. Τα ρολόγια και είδη ρουχισμού “μαϊμού” είναι ενδεικτικά της κατάστασης, μιας χώρας που προσπαθεί να μπει με άλλους όρους στη διεθνή οικονομική και πολιτική αρένα, το οποίο συχνά καταλήγει σε δυτικές εταιρείες να προβαίνουν σε μηνύσεις επικαλούμενες πνευματικά δικαιώματα-παρά το ότι υπάρχουν κατηγορίες στον τύπο ότι πολλά από τα προϊόντα “μαϊμού” κατασκευάζονται με διμερή συμφωνία μεταξύ δυτικής εταιρείας και ασιατικής. Μεγάλο μέρος του αναπτυξιακού προτύπου της κινεζικής εκβιομηχάνισης στηρίζεται σε διαεθνικές επιχειρήσεις που έρχονται στην Κίνα για να μειώσουν το κόστος παραγωγής και στους Κινέζους κατασκευαστές που θα “κλέψουν” τις ιδέες τους. Όλο αυτό δημιουργεί ένα σύνθετο πλαίσιο του αναπτυγμένου και “υποανάπτυκτου” τεχνολογικά, οικονομικά, κοινωνικά.

Η ταινία αποδεικνύει ότι οι ανατρεπτικές συμπεριφορές μπορούν να αναπτυχθούν ακόμα και μέσα στο πλαίσιο ουσιοκρατικών αντιλήψεων και στερεοτυπικών τρόπων ζωής. Το σημαντικό, λόγω χάρη, δεν είναι να αναδείξουμε τα πολιτισμικά στερότυπα της Gloria, αλλά να δούμε εκείνες τις – ακόμα και- σημειακές πράξεις της που υποσκάπτουν καθιερωμένες διχοτομίες και αποτελούν μικρές και καθημερινές διεκδικήσεις.

* το παρόν κείμενο είναι βασισμένο σε φοιτητική εργασία στα πλαίσια του μαθήματος “Έμφυλες πολιτισμικές προσεγγίσεις του αστικού χώρου” του ΔΠΜΣ Πολεοδομία -Χωροταξία, Αρχιτεκτονική Σχολή ΕΜΠ

«Θετική νομοθετική δράση υπέρ των γυναικών»: επιβεβλημένη ή απλά ανεκτή;

της Δήμητρας Ρωμανού

Η ισότητα των φύλων καθιερώνεται στο Σύνταγμα από τις συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων 4 παρ. 2 «οι Έλληνες  και Ελληνίδες έχουν ίσα δικαιώματα και υποχρεώσεις» και 116 παρ. 2 του Συντάγματος που προβλέπει ότι « δεν αποτελεί διάκριση λόγω φύλου η λήψη θετικών μέτρων για την προώθηση της ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών». Τα παραπάνω μας κάνουν να αναρωτιώμαστε: έχουν πραγματικά ίσα δικαιώματα οι γυναίκες στην κοινωνία που ζούμε; Είναι ανεκτή η διαφορετική και θετική μεταχείριση των γυναικών νομοθετικά; Κρίνεται επιβεβλημένη κατά την γνώμη μου και δικαιολογείται με κριτήρια πραγματικών καταστάσεων ή ανάγκης (π.χ. βία στην οικογένεια), αξιολογικά (π.χ. ποσόστωση σε κατάληψη δημόσιων θέσεων ή στα κέντρα λήψης αποφάσεων), κοινωνικά, πολιτισμικά (π.χ. θρησκείες που θέλουν τη γυναίκα ως κατώτερο ον), πολιτικά (π.χ. καθεστώτα που επιβάλλουν την πατριαρχία). Η θετική διάκριση του νομοθέτη υπέρ των γυναικών όμως κρίνεται επιβεβλημένη και για έναν ακόμη λόγο, τον σημαντικότερο: γιατί οι γυναίκες στην άνιση, πατριαρχική κοινωνία κινδυνεύουν διπλά. Από τη μία πέφτουν θύματα διακρίσεων σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής τους και από την άλλη κινδυνεύουν περισσότερο από τους άντρες να πέσουν θύματα παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Είναι ζήτημα αν υπάρχει μία χώρα στον κόσμο που να μεταχειρίζεται τις γυναίκες της τόσο καλά όσο τους άντρες της, αφού οι διακρίσεις με βάση το φύλο είναι μια διεθνής πραγματικότητα.

Είναι χαρακτηριστικό ότι παρ’ όλο που η παρουσία των γυναικών σε εθνικές και διεθνείς δομές λήψης αποφάσεων είναι ισχνή, η εκπροσώπησή τους μεταξύ των θυμάτων των παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι εντυπωσιακή: σύμφωνα με έρευνα που δημοσίευσε ο ΟΗΕ τον Μάρτιο του 2012 μόλις μία στους πέντε βουλευτές στα νομοθετικά σώματα όλου του πλανήτη είναι γυναίκα και τονίζει τους πολύ αργούς ρυθμούς με τους οποίους αυξάνεται αυτός ο αριθμός. Σημειώνει ακόμη ότι παρά τις προσδοκίες που καλλιέργησαν πολιτικά γεγονότα όπως η Αραβική Άνοιξη αυτές δεν μετουσιώθηκαν σε  εκπροσώπηση των γυναικών. Στην κορυφή της κατάταξης παραμένουν οι σκανδιναβικές χώρες με μέσο όρο 42% ενώ σε δύο χώρες το ποσοστό ξεπερνά το 50%, στην Ανδόρα και τη Ρουάντα. Γενικά σε 20 από τις 188 χώρες τα Κοινοβούλια έχουν ποσοστό συμμετοχής γυναικών μεγαλύτερο από 33%.

Στην Ελλάδα,  στη  νέα Κυβέρνηση που σχηματίστηκε τον Ιούνιο, από τους 39 Υπουργούς και Υφυπουργούς μόνο οι 2 είναι γυναίκες! Είναι λοιπόν φανερή ακόμα μία οπισθοδρόμηση στις κατακτήσεις των γυναικών, ταυτόχρονα όμως κρίνεται επιτακτικός και αναγκαίος ο αγώνας για την εισαγωγή της ισότητας στο νομικό και πολιτικό επίπεδο. Αν τώρα, με την διάλυση του κοινωνικού κράτους και τον οδοστρωτήρα του Μνημονίου που καταργεί τα εργασιακά δικαιώματα καθίσταται ευάλωτος απέναντι στην αυθαιρεσία του κεφαλαίου ο εργαζόμενος δεν καθίσταται διπλά ευάλωτη η γυναίκα εργαζόμενη;

Η μάχη δίνεται διπλά λοιπόν από μεριάς μας όχι μόνο για την μη κατάργηση της εργατικής νομοθεσίας αλλά και για την θετική λήψη μέτρων υπέρ των γυναικών για την άρση των ανισοτήτων που η συντηρητική κοινωνία επιβάλει. Αποτελεί για παράδειγμα μία σχετική θωράκιση για τις γυναίκες στη ρύθμιση των εργασιακών σχέσεων, ο Ν. 3896/2010 ο οποίος προβλέπει την αρχή της ισότητας των αμοιβών μεταξύ ανδρών και γυναικών για την παροχή της ίδιας εργασίας (αφού συχνά για την ίδια θέση μία γυναίκα αμοιβόταν λιγότερο από έναν άνδρα), την ίση μεταχείριση στα επαγγελματικά συστήματα κοινωνικής ασφάλισης,  την αρχή της ισότητας στην πρόσβαση στην απασχόληση. Ακόμα ο ν. 3488/2006 που τιμωρεί την σεξουαλική παρενόχληση στο χώρο εργασίας, φαινόμενο πολύ συχνό που σπάνια καταγγέλεται, πόσο μάλλον στις σημερινές συνθήκες που η εύρεση εργασίας είναι τόσο δύσκολη!

Ένα άλλο θέμα που είχε προκαλέσει προβληματική στη χώρα μας ήταν η ποινικοποίηση της ενδοοικογενειακής βίας στην Ελλάδα (Ν. 3500/2006). Πολλοί προέβαλαν το ερώτημα «αφού ο Ποινικός Κώδικας τιμωρεί τη σωματική βλάβη γιατί χρειάζεται ξεχωριστός νόμος γι’αυτό;». Κατ’αρχάς διότι ο παραπάνω νόμος ποινικοποιεί και τον βιασμό εντός γάμου, κάτι το οποίο πρώτερα θεωρείτο «συζυγικό καθήκον» και άρα δεν μπορούσε να καταγγελθεί ή να αποτελέσει τεκμήριο ισχυρού κλονισμού για την λύση του γάμου. Επίσης, η βία εντός της οικογένειας πρέπει να έχει ξεχωριστή απαξία ως αδίκημα με ειδική πρόβλεψη για τη φροντίδα και την αποκατάσταση των θυμάτων. Πρόκειται για ένα διεθνές πρόβλημα. Σύμφωνα με το Συμβούλιο της Ευρώπης η ενδοοικογενειακή βία αποτελεί τη βασική αιτία θανάτου και αναπηρίας για τις γυναίκες ηλικίας 16 έως 44 ετών και ευθύνεται για περισσότερους θανάτους και προβλήματα υγείας απ’ότι ο καρκίνος ή τα αυτοκινητιστικά δυστυχήματα. Σε χώρες όπως η Ινδία ενδοοικογενειακή βία υπάρχει στα πλαίσια διαφωνιών για την προίκα, θεσμός ο οποίος στην Ελλάδα καταργήθηκε το 1983 με τον νόμο 1329/83. Ένας λόγος όμως που οι κυβερνήσεις «δυσκολεύονται» ή δεν θέλουν την θεσμοθέτηση τέτοιων νόμων είναι η πρόβλεψη ειδικών κονδυλίων του κρατικού προϋπολογισμού για την υλοποίησή τους, κάτι που θεωρείται «περιττό» ή «πολυτέλεια» ειδικά την υπάρχουσα περίοδο. Όμως το πρόβλημα της βίας μέσα στην οικογένεια πρέπει να αντιμετωπίζεται με σοβαρότητα, διαφορετικά θα αναπαράγεται και θα διαιωνίζεται το πρότυπο και κατ’αποτέλεσμα η συμπεριφορά του βίαιου άντρα, ένα πρότυπο που δεν γνωρίζει σύνορα,πολιτισμούς και τάξεις.

Ένα σημαντικό βήμα προς την κατεύθυνση της ισότητας των φύλων, έγινε με τη μεταρρύθμιση του οικογενειακού δικαίου με τον προαναφερθέντα Ν. 1329/1983 που προβλέπει μεταξύ άλλων και τη μη μεταβολή του επωνύμου των συζύγων μετά το γάμο στις έννομες σχέσεις τους. Ωστόσο, αντισυνταγματική είναι η πρόβλεψη του άρθ. 1505 παρ. 3 ΑΚ

«αν οι γονείς παραλείψουν να δηλώσουν το επώνυμο των τέκων τους αυτά λαμβάνουν το επώνυμο του πατέρα τους». Εισάγεται έτσι αδικαιολόγητη διάκριση υπέρ των ανδρών, κατάλειπο παρωχημένων ανδροκρατικών αντιλήψεων. Το 2008 όμως, με το νόμο υπ’αριθμ. 3719/2008, εισάγεται η ευχέρεια «με συμφωνία των συζύγων ο καθένας απ’ αυτούς να προσθέτει το επώνυμό του στο επώνυμο του άλλου». Τίθεται πάλι εδώ το ερώτημα: υπάρχει όντως η δυνατότητα επιλογής πολλών γυναικών στο να ΜΗΝ φέρουν το επώνυμο του συζύγου τους ή αν γνωρίζουμε πολλούς άντρες που να θέλησαν να προσθέσουν στο δικό τους επώνυμο αυτό της συζύγου τους;

Οι γυναίκες σε όλο τον κόσμο αγωνίζονται ώστε οι κυβερνήσεις να αναγνωρίσουν τα δικαιώματά τους και να τα προστατέψουν και νομοθετικά. Είναι ένας συνεχής αγώνας για ισότητα, για εξάλειψη των διακρίσεων. Αυτό που ενώνει τις γυναίκες σε όλο τον κόσμο πέρα από τάξεις, φυλή, πολιτιστικό περιβάλλον, θρησκεία, καταγωγή είναι το γεγονός ότι είναι ευάλωτες στην άρνηση και τη στέρηση των βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων τους, αλλά κυρίως η αφοσίωση στις προσπάθειές τους να διεκδικήσουν αυτά τα δικαιώματα. Όλες έχουν ένα κοινό σημείο, είναι γυναίκες που αποφάσισαν να βελτιώσουν τις κοινωνίες τους και αποφάσισαν να κάνουν κάτι γι’αυτό! Ήταν και είναι θαρραλέες και αποφασισμένες αγωνίστριες…

Η ισότητα και ο πολιτισμός έχουν περιορισμένο κοινωνικό όφελος

της Λίνας Φιλοπούλου

Ξαφνικά και αναιτιολόγητα πληροφορηθήκαμε την Τρίτη 2 Οκτωβρίου τη ματαίωση του υπ.αρ. 5/2012 ανοιχτού δημόσιου διαγωνισμού στο πλαίσιο του έργου με τίτλο “Παραγωγή καλλιτεχνικών έργων που προωθούν την ισότητα των δύο φύλων”, με μια απλή ανακοίνωση στο σάιτ της Γενικής Γραμματείας Ισότητας των Φύλων, ενώ μάλιστα την προηγούμενη μέρα λίγες ώρες πριν τη λήξη της προθεσμίας για την υποβολή των προσφορών, είχε ανακοινωθεί δεκαήμερη παράταση, μετά από δημοσίευμα για υποτιθέμενη ελλιπή δημοσιότητα του διαγωνισμού.

Η απάντηση της γ.γ. Ισότητας Ζέτας Μακρή στην εφημερίδα “Αυγή”, όταν ρωτήθηκε για την ξαφνική και χωρίς καμία αιτιολόγηση ματαίωση του έργου ήταν η εξής: “πρόκειται για έργο με περιορισμένο κοινωνικό όφελος, ενώ η οικονομική συγκυρία απαιτεί οι αποδέκτες να είναι αριθμητικά περισσότεροι”.

Σίγουρα είναι μία αντιπαραθετική και καθόλου ικανοποιητική απάντηση σε σχέση με την ουσία του έργου όπως αυτή διατυπώνεται στους ειδικού στόχους του: “Οι τέχνες και ο πολιτισμός προβλέπονται στο ‘Εθνικό Πρόγραμμα για την ουσιαστική Ισότητα των Φύλων 2012-2013’ ως ειδικό θεματικό πεδίο δημόσιας πολιτικής, στο οποίο υπάρχει ανάγκη ανάπτυξης εξειδικευμένων πολιτικών ισότητας των φύλων. Ειδικότερα, τα στερεότυπα για τους άνδρες και τις γυναίκες αναπαράγονται και στον τομέα της τέχνης και του πολιτισμού, καθώς η πολιτιστική δημιουργία γενικότερα γίνεται ιμάντας μεταβίβασης των κοινωνικών αντιλήψεων, των στάσεων και των έμφυλων προτύπων των δημιουργών τους. Η ΓΓΙΦ δίνει προτεραιότητα στην ενίσχυση παραγωγής πολιτισμικής δημιουργίας στο τρίπτυχο: ταυτότητες φύλου – ισότητα των φύλων – δικαιώματα των γυναικών”.

Παρά το γεγονός ότι αυτά τα προγράμματα λειτουργούν σαν χαρτζηλίκι για τους άνεργους καλλιτέχνες που πλήττονται από την οικονομική κρίση, δεν υπάρχει καμία πρόβλεψη για αποζημίωση των καλλιτεχνών για την οικονομική και επαγγελματική τους επιβάρυνση. Παρά το γεγονός ότι οι πολιτικές ισότητας υποβαθμίζονται στο πλαίσιο της οικονομικής κρίσης, αυτή η κίνηση από την Γενική Γραμματεία Ισότητας των Φύλων και του Υπουργείου Εσωτερικών αποδεικνύουν τους τακτικισμούς της μνημονιακής κυβέρνησης αλλά και τον εμπαιγμό δεκάδων άνεργων καλλιτεχνών που βιώνουν την ανασφάλεια της ανεργίας. Παρά το γεγονός ότι το πρόγραμμα ήταν ενταγμένο στο ΕΣΠΑ και θα εξασφαλιζόταν η απορρόφησή εκατομμυρίων ευρώ για το Εθνικό Πρόγραμμα για την Ουσιαστική ισότητα των Φύλων 2010-2013, δεν υπάρχει καμία ενημέρωση σε ποια άλλα παρεμφερή έργα θα διατεθούν αυτά τα 2,1 εκ. ευρώ από το ΕΣΠΑ, με κίνδυνο να χαθούν δια παντός.

Τελικά η αλλαγή των κοινωνικών αντιλήψεων, των στάσεων και των έμφυλων προτύπων των δημιουργών τέχνης και πολιτισμού, αλλά και η ουσιαστική ισότητα των δύο φύλων έχει περιορισμένο κοινωνικό όφελος για τη Γενική Γραμματεία Ισότητας των Φύλων.

 

 

 

 

Ελληνίδες ιερόδουλες στην Ρώμη

της Αθανασίας Συγγελλάκη, Ρώμη

Υπεύθ. Σύνταξης: Σταμάτης Ασημένιος

Αίσθηση προκάλεσε δημοσίευμα της ιταλικής εφημερίδα «Il Messaggero» που θέλει ολοένα και περισσότερες Ελληνίδες λόγω οικονομικής κρίσης να μεταβαίνουν στην Ιταλία για να εργασθούν ως ιερόδουλες.

Ελληνίδες ιερόδουλες άρχισαν να φθάνουν στην Ιταλία, γράφει ο τύπος στην Ρώμη. Συνέπεια της οικονομικής κρίσης, με φαινόμενα που, μέχρι πρότινος, έμοιαζαν εξωπραγματικά.
Δέκα, περίπου, Ελληνίδες, εντοπίσθηκαν, τις περασμένες ημέρες, από αστυνομικούς της ιταλικής πρωτεύουσας, σε οδικές αρτηρίες που καταλήγουν στο κέντρο της πόλης, όπως στην Tiburtina και την Cristoforo Colombo.
Σύμφωνα με νεώτερες πληροφορίες μας οι αστυφύλακες δεν μετέδωσαν τα σχετικά στοιχεία στην κεντρική αστυνομία. Φάνηκαν πιο ελαστικοί, επειδή επρόκειτο για ελληνίδες «πεταλούδες της νύχτας», προερχόμενες, δηλαδή, από διπλανή χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το όλο φαινόμενο, πιθανότατα, μπορεί να λάβει, με την πάροδο του χρόνου, μεγαλύτερες διαστάσεις.

Σπείρες που εκμεταλλεύονται τις ξένες γυναίκες

Μεταξύ των άλλων, πρέπει να εξακριβωθεί αν οι εκπορνευόμενες αυτές γυναίκες θα ανήκουν στις σπείρες Βούλγαρων και Αλβανών που εκμεταλλεύονται, πολύ συχνά, την ανάγκη των ιεροδούλων στην Ιταλία. Απρόβλεπτά, αρνητικά, επακόλουθα της κρίσης που πρώτα απ’ όλα, πλήττει τους ασθενέστερους κρίκους της κοινωνίας, τις γυναίκες.
Μέχρι πρόσφατα ήταν μολδαβές, ρουμάνες, αλβανές, αφρικανές. Τώρα, όλα δείχνουν ότι προστίθενται και κοπέλες από τα Γιάννενα, την Πάτρα και την Αθήνα.

Πηγή: Deutsche Welle

Άνομο χρέος, λιτότητα, κοινωνικό κραχ και Φεμινισμός

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ

Ποιες προκλήσεις, ποιες εναλλακτικές λύσεις, ποιες δράσεις; 

 

Προσκαλούμε τα δίκτυα, τις ενώσεις και τις πρωτοβουλίες γυναικών στην Ευρώπη σ’ ένα φεμινιστικό Φόρουμ. Θα διεξαχθεί στη Φλωρεντία, στο πλαίσιο του «Firenze 10 + 10», από τις 8 έως τις 11 Νοεμβρίου, στη Fortezza da Basso / www.firenze1010.eu

Ενάντια στο χειρότερο πετσόκομμα των δικαιωμάτων μας από το Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο, ενάντια στις πολιτικές λιτότητας, θέλουμε να ξεκινήσουμε μια διαδικασία επανασυσπείρωσης, να συζητήσουμε τις νέες προκλήσεις και να επεξεργαστούμε εναλλακτικές φεμινιστικές λύσεις. Να οικοδομήσουμε ένα πλατύ και ενωτικό κίνημα φεμινιστικών δράσεων για μια άλλη Ευρώπη – Να ποιος είναι ο στόχος μας!

Κάτω από την πίεση των αγορών, οι πολιτικές λιτότητας εφαρμόζονται ακολουθώντας το ίδιο μοντέλο παντού στην Ευρώπη: αυτό της δραστικής μείωσης των δημόσιων δαπανών, που μεταφράζεται σε περικοπές στις δημόσιες υπηρεσίες, στη κοινωνική προστασία, στους μισθούς, στις συντάξεις, κάποιες φορές και με αύξηση των φόρων, που επιβαρύνει, κατά πλειοψηφία, τους φτωχούς πληθυσμούς. Τα μέτρα αυτά έρχονται να συμπληρώσουν τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές των ιδιωτικοποιήσεων, της “ευελιξίας” της αγοράς εργασίας και της επισφάλειας των μισθωτών σχέσεων.

Οι γυναίκες είναι οι πρώτες που πλήττονται από αυτές τις πολιτικές λιτότητας -κι αυτό για πολλούς λόγους:

  • Εξαιτίας της διάλυσης του κοινωνικού κράτους, είναι οι γυναίκες που πρέπει, μέσω της αύξησης της άμισθης, “αόρατης” εργασίας τους, να επωμιστούν τα καθήκοντα περίθαλψης που εγκαταλείφτηκαν από το κοινωνικό κράτος. Γινόμαστε ήδη μάρτυρες μιας πραγματικής μεταφοράς ρόλων και ευθυνών από το κράτος προς τον ιδιωτικό τομέα και προς τις γυναίκες, με αύξηση της δωρεάν εργασίας τους, του άγχους τους, της εξάρτησής τους και της βίας εναντίον τους, με την ποινικοποίηση του δικαιώματός τους στην εργασία και την εξώθησή τους στον “παραδοσιακό” τους ρόλο.
  • Οι γυναίκες αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος του εργατικού δυναμικού του κοινωνικού κράτους και κατά συνέπεια, πλήττονται άμεσα από τις πολιτικές λιτότητας, από τη μείωση του προσωπικού και των αμοιβών στον δημόσιο τομέα.
  • Είναι, επίσης, οι πρώτοι χρήστες των υπηρεσιών του κοινωνικού κράτους, η ύπαρξη των οποίων είναι κρίσιμης σημασίας για το δικαίωμά τους στην εργασία, τη συμμετοχή τους στην αγορά εργασίας και την οικονομική τους αυτονομία.
  • Η υγεία των γυναικών -και κυρίως η σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία- τους επιτρέπει να ασκούν έναν έλεγχο στο ίδιο τους το σώμα και άρα και στη ζωή τους. Αυτός ο τομέας της δημόσιας υγείας είναι ιδιαίτερα σημαντικός για την αποτελεσματική προώθηση της ισότητας των φύλων. Όμως, τα μέτρα λιτότητας περιορίζουν διαρθρωτικά τη χρηματοδότησή του.
  • Λιγότερες δημόσιες επιδοτήσεις χορηγούνται επίσης στη καταπολέμηση του AIDS, στα κέντρα νόμιμων εκτρώσεων, στον οικογενειακό προγραμματισμό, στις υπηρεσίες υγείας πριν από και μετά τον τοκετό καθώς και στη προληπτική φροντίδα της υγείας των γυναικών.

Αυτές οι πολιτικές επωφελούμενες από τη κρίση, επιχειρούν να ολοκληρώσουν το νεοφιλελεύθερο μοντέλο, πράγμα που αποτελεί απειλή για τη δημοκρατία και για τα δικαιώματά μας και μπορεί να οδηγήσει σε ένα πολιτισμικό πισωγύρισμα. Επιστροφή στο σπίτι, κατάσταση ακραίας ανασφάλειας, εξάρτησης, βίας κατά των γυναικών, αποκλεισμός εκατομμυρίων γυναικών από την πρόσβαση σε ζωτικές τους ανάγκες.

Απέναντι σ’ αυτή την κατάσταση οι γυναίκες οργανώνονται. Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες δίκτυα φεμινιστικών οργανώσεων θέλουν να κάνουν να ακουστούν οι απαιτήσεις και οι εναλλακτικές λύσεις τους, να οικοδομήσουν την αλληλεγγύη, να χτίσουν ένα ευρωπαϊκό φεμινιστικό κίνημα αντίστασης ενάντια στη λιτότητα. Πρωτοβουλίες έχουν ήδη πάρει σάρκα και οστά και συνεχίζουν, μαζί με δημόσιες συζητήσεις, με την οργάνωση μιας περιοδείας διεθνών φεμινιστριών αγωνιστριών σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, την παραγωγή ποικίλων αναλύσεων και δημοσιευμάτων…

Να αρνηθούμε τη λιτότητα, να κάνουμε να ακουστούν οι προτάσεις μας

Τα μέτρα λιτότητας όχι μόνο είναι κοινωνικώς απαράδεκτα, αλλά είναι και αναποτελεσματικά από οικονομική άποψη: ενώ  παρουσιάστηκαν ως απαραίτητα για τη μείωση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων και χρεών, προκαλούν -αντίθετα- την έναρξη ενός φαύλου κύκλου: ύφεση, αύξηση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων, λιτότητα, κ.λπ.

Υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις σε αυτό το κοινωνικό κραχ. Περνούν μέσα από τον αυστηρό έλεγχο οικονομίας και το δημοκρατικό έλεγχο του χρηματιστικού κεφαλαίου. Περνούν επίσης μέσα από την αμφισβήτηση του άνομου δημόσιου χρέους, που θα οργανωθεί από επιτροπές λογιστικού ελέγχου πολιτών, που υπάρχουν σε διάφορες χώρες.

Με δεδομένο ότι οι κυβερνήσεις των ευρωπαϊκών χωρών δεν έχουν προφανώς τη πρόθεση να αρνηθούν τα κελεύσματα των αγορών, ούτε τη λιτότητα που αυτές επιβάλλουν, δεν μπορούμε να υπολογίζουμε παρά μόνο στους κοινωνικούς  συσχετισμούς δυνάμεων που θα δημιουργήσουν οι μεγάλες  κινητοποιήσεις, για να επιβάλλουν την αλλαγή. Αλλά δεν πρόκειται να υπάρξουν μεγάλες κινητοποιήσεις χωρίς τις γυναίκες, που αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το μισό πληθυσμό.

Για να αγωνιστούμε ενάντια σ’ αυτές τις πολιτικές λιτότητας και να συγκεκριμενοποιήσουμε τις προτάσεις για την επιβολή αυστηρού ελέγχου στο χρηματιστικό κεφάλαιο, για να επεξεργαστούμε ένα νέο μοντέλο κοινωνίας στην Ευρώπη, πρέπει όλες εμείς, οι γυναίκες της Ευρώπης, να μπορέσουμε να συναντηθούμε, να συζητήσουμε μαζί και να δράσουμε! Με λίγα λόγια, πρέπει να δημιουργήσουμε μια ενωτική ευρωπαϊκή διαδικασία φεμινιστικών αγώνων ενάντια στο άνομο χρέος και τη γενικευμένη λιτότητα.

 

Υπογραφές:

  1. Magda Alves – Μέλος της πορτογαλικής φεμινιστικής ένωσης UMAR
  2. Sylviane Dahan – “Dones dEnllac“,  εκπρόσωπος της FAVB (Ομοσπονδία Ενώσεων Γειτόνων της Βαρκελώνης)
  3. Christiane Marty – μέλος της Επιτροπής Φύλου του ATTAC και του Ιδρύματος Copernic
  4. Cathy Menard – Επιτροπή Γυναικών των συνδικάτων SUD του Loiret
  5. Σόνια Μητραλιά – μέλος της Πρωτοβουλίας “Γυναίκες ενάντια στο χρέος και τα μέτρα λιτότητας” και της “Ελληνικής Επιτροπής ενάντια στο χρέος”
  6. Judit Morva – μέλος της ευρωπαϊκής φεμινιστικής Πρωτοβουλίας (IFE)
  7. Marlene Tuininga – μέλος της Παγκόσμιας Πορείας Γυναικών (MMF) και της WILPF
  8. Christine Vanden Daelen – μέλος του CADTM και της Πρωτοβουλίας “Γυναίκες ενάντια στο χρέος και τα μέτρα λιτότητας”
  9. Felicity Dowling – Γυναίκες του Merseyside ενάντια στις Περικοπές

Ελεύθερη έκφραση

της Florence Χρηστάκη

«Αχ! τι τυχερή που είσαι που εκφράζεσαι έτσι ελεύθερα!» μου λένε. Το ακούω τόσο πολύ αυτό που, όταν με πιάνουν υπαρξιακές ανησυχίες, του τύπου τι θα πει τέχνη σήμερα και τι σημαίνει το να είσαι καλλιτέχνης, έχω έτοιμη μια απάντηση:  στο ελάχιστο, ο καλλιτέχνης  – και η θηλυκή του βερσιόν, η καλλιτέχνιδα – είναι κάποιος του οποίου το επάγγελμα είναι η προσωπική και ελεύθερη έκφραση.  Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι οι άλλοι άνθρωποι δεν εκφράζονται στη δουλειά τους,  αλλά είναι αλήθεια ότι στη προκειμένη περίπτωση η προσωπική έκφραση είναι κεντρική.

Εκφράζομαι λοιπόν, και το χαίρομαι. Αλλά αυτό δεν συνεπάγεται ότι το δέχονται οι πάντες. Στη σύντομή μου καριέρα – αποφάσισα με κάποια καθυστέρηση να εκφραστώ ελεύθερα – απορρίφτηκα τρεις φορές. Καλά, λέτε, αυτή θα έχει εκθέσει χυδαία πράγματα και δεν ξέρει τι να δείξει για να τραβήξει την προσοχή. Με το χέρι στη καρδιά απαντώ: καθόλου! Ας κρίνετε!

Την πρώτη φορά, μου ζητήθηκε – και όχι μόνο από μένα – να τιμήσω το Μεσολόγγι, μια παραγγελία χωρίς αμοιβή, όπως πολλές φορές συμβαίνει με τους ελεύθερους εκφραστές. Ανοίγω την εγκυκλοπαίδεια, διαβάζω την ιστορία και καταλήγω στο συμπέρασμα ότι η πόλη αυτή δεν δοξάζεται μόνο για το αυγοτάραχο, αλλά περισσότερο ακόμη και για την περίφημη διπλή πολιορκία από τους Οθωμανούς και την έξοδο των απελπισμένων κατοίκων της. Με συγκινεί η ιστορία αυτή, μου φαίνεται παραδειγματική κάθε πολιορκίας, κάθε δοκιμασίας άοπλου πληθυσμού απέναντι σε στρατό οπλισμένο μέχρι τα δόντια.

Επειδή η χαρακτική είναι και τέχνη της επανάληψης, αποφασίζω, ανατυπώνοντας μια μικρή πλάκα που απεικονίζει 7 στρατιώτες,  να στήσω ένα στρατό απέναντι στον οποίο βρισκόμενος ο σημερινός θεατής θα ταυτιστεί με τον τότε κάτοικο του Μεσολογγίου, μοιραζόμενος φαντασιακά την μοίρα του. Και επειδή λέγεται ότι ο στρατός της Πόρτας περικύκλωνε την πόλη ακόμα κι εκεί που είναι βάλτοι, ο στρατός αυτός φαίνεται βυθισμένος, όπως και βυθισμένος στις μνήμες…

Μετά από ένα μήνα που πυρετωδώς τυπώνω και ξανατυπώνω, φτάνω θριαμβευτικά στο γραφείο του επιμελητή της έκθεσης με ένα πίνακα – γιγαντιαίο για τις συνήθειες μου – ενός μέτρου επί ενάμισι. «Μα κυρία Χρηστάκη, δεν μπορώ να δεχτώ το έργο σας, μου λέει, καταρχάς δεν αφορά το Μεσολόγγι, αλλά το Ιράκ, ή τέλος πάντων τη σημερινή εποχή! – Του εξηγώ τις προθέσεις μου – «Άμα το δείξω αυτό θα με κρεμάσουν στην πλατεία! Λυπάμαι δεν μπορώ! Θέλετε να μου φτιάξτε ένα εργάκι, ξέρω εγώ, μια βαρκούλα στη λίμνη;» Έτσι, αρνούμενη να φτιάξω μια καινούργια βαρκούλα για το Μεσολόγγι, έφυγα με τον στρατό μου…  Σήμερα εικονογραφεί την «Κατάσταση πολιορκίας» που παρουσιάζω στο πλαίσιο του Athens Print Fest.

Αλλά και πάλι εδώ η ελεύθερή μου έκφραση παραμερίστηκε. Η εικαστική μου πρόταση είχε αφετηρία την οδυνηρή μοναξιά στην οποία μάς σαρώνει η σημερινή κρίση, ακόμα πιο αβέβαιους και λυπημένους μετά από την εξύμνηση του ατομικισμού εν καιρώ κοινωνικής και οικονομικής προόδου. Αιωρούμενα και γυμνά – με τα όλα τους ομολογώ  – κρέμονταν στη στοά 130 χάρτινα άτομα από ένα μεγάλο κρεμαστάρι, εικόνα της σημερινής γενικής εγκατάλειψης…  Μετά από πέντε μέρες έκθεσης, χωρίς κουβέντα από κανέναν, το έργο ξεκρεμάστηκε και εγκαταλείφτηκε σε μια γωνιά με τις κλωστές του οριστικά μπλεγμένες. Αναγκάστηκα να το ξηλώσω. Το μόνο που κατάφερα να μάθω είναι ότι ενοχλούσε.

 

Η Florence Χρηστάκη συμμετέχει στο 2ο Διεθνές Φεστιβάλ Χαρακτικής και Εκτυπώσεων της Αθήνας, το Athens Print Fest, που πραγματοποιείται όλο τον Οκτώβριο 2012 με την έκθεση «Κατάσταση πολιορκίας» στη Στοά Τοσίτσα, Κολοκοτρώνη 29.

Όλες οι φωτογραφίες είναι της Γιάννας Ανδρεάδη που συμμετέχει και στο φεστιβάλ στο Ίδρυμα Κατακουζηνού

Ταυτότητες / ετερότητες γυναικών στην πόλη

της Ντίνας Βαΐου,

Η πόλη, και η δική μας πόλη η Αθήνα, ήταν και είναι πάντα τόπος συνάντησης και συγκρότησης διαφορετικών ταυτοτήτων. Έχει όμως ποικίλους τρόπους και μέσα να «κρύβει» ή να απωθεί στο περιθώριο τις ετερότητες/ό,τι ξεφεύγει από τη νόρμα των κυρίαρχων κοινωνικών εμπειριών και ομάδων, όπως αυτές ορίζονται στη βάση ποικίλων κοινωνικών χαρακτηριστικών. Η συγκρότηση «κοινωνικών περιφερειών» – που μάλιστα δεν ταυτίζονται με τις γεωγραφικές περιφέρειες, δηλαδή με τις παρυφές της πόλης, όπως μας μάθαινε εδώ και δεκαετίες ο Henri Lefebvre – είναι μια διαδικασία πιο εμπεδωμένη στη συνείδηση όσων ασχολούνται με τη μελέτη της πόλης. Τι γίνεται όμως με πιο λεπτές και υπόρρητες μορφές περιθωριοποίησης, μορφές που συγκροτούνται στη βάση διαφορετικών αξόνων κυριαρχίας και υποτέλειας και διαμορφώνουν συνεχώς όρια και διπολικές οριοθετήσεις;

Στο άρθρο αυτό προσεγγίζω μία από αυτές τις μορφές κατασκευής/ταξινόμησης του «άλλου» ή της ετερότητας, που συγκροτείται στη βάση του φύλου και σε σχέση με το χώρο της πόλης. H σχέση με το χώρο θέτει δύσκολα ερωτήματα, καθώς το φύλο είναι μια κοινωνική κατηγορία διάχυτη και χωρίς προφανείς συσχετίσεις με το χώρο, σε αντίθεση με άλλες που (συν)διαμορφώνονται με, ή έχουν και, μία χωρική αναφορά. Χρησιμοποιώ λοιπόν τρεις εικόνες από την καθημερινότητα διαφορετικών γυναικών σε γειτονιές της Αθήνας, που βοηθούν να κατανοήσουμε την κατασκευή του άλλου/ξένου, μέσα από τη διαπλοκή του φύλου με άλλους άξονες καταπίεσης, όπως η κοινωνική τάξη, η σεξουαλικότητα, η εθνότητα, και με συγκεκριμένη χωρική αναφορά. Οι εικόνες αυτές προέρχονται από μια σειρά αφηγήσεων ζωής γυναικών, μέσω των οποίων προσπαθώ, τα τελευταία 20 χρόνια, να (ανα)συγκροτήσω πλευρές της ανάπτυξης της μεταπολιτευτικής Αθήνας από μια φεμινιστική οπτική.

1. Προκαταρκτικές παρατηρήσεις για τον τόπο και την ταυτότητα

Είναι αναγκαία η διευκρίνηση από την αρχή ότι οι γυναίκες, όπως και οι άνδρες, δεν αποτελούν μια ενιαία κοινωνική ομάδα, αντίθετα οι πολλαπλές γυναικείες ταυτότητες διαμορφώνονται με βάση μια πληθώρα από άξονες που συγκροτούν ετερότητες μέσα στην ίδια την κατηγορία φύλου. Κάθε γυναίκα (και άνδρας) είναι σημείο τομής πολλαπλών αξόνων κυριαρχίας και υποτέλειας – κάποιοι από τους οποίους αποκτούν συγκυριακά μεγαλύτερη βαρύτητα από άλλους. Οι άξονες αυτοί δεν μπορούν να εξεταστούν κάτω από μια ενιαία οπτική φύλου χωρίς να ολισθήσουμε στο παιχνίδι της κυριαρχίας των προκαθορισμένων και σταθερών ταυτοτήτων, όπου οι κυρίαρχες ταυτότητες δεν χρειάζεται καν να κατονομάζονται, απότελούν τον κανόνα (νόρμα), ενώ οι αποκλίνουσες ταυτότητες οφείλουν να προσδιορίζονται, ως «άλλο». Χαρακτηριστικό είναι το απόσπασμα που ακολουθεί:

«Θυμάμαι μια Λευκή γυναίκα να με ρωτάει πώς αποφάσισα τι να είμαι – Μαύρη ή γυναίκα – και πότε. Σαν εκείνη να μην είχε χρειαστεί να αποφασίσει τι να είναι, Λευκή ή γυναίκα, και πότε. Σαν να υπήρχε κάποια στιγμή που δεν ήταν Λευκή. Μου το ρωτάει αυτό γιατί βλέπει μόνο το δέρμα μου, τη φυλή και όχι το φύλο μου. Με ρωτάει γιατί βλέπει το δικό της φύλο και θεωρεί τη φυλή της ως ‘κανονική’»

(WGSG 1997: 77, μετάφραση δική μου)

Η αρχική αυτή επισήμανση εισάγει μια διάσταση ρευστότητας στη συζήτηση για την ταυτότητα, παραπέμπει δηλαδή σε μια έννοια ταυτότητας εν-τω-γίγνεσθαι, που είναι συνεκτική και σταθερή μόνο στιγμιαία και σε ορισμένο τόπο. Στην αντίληψη αυτή το φύλο συνδιαμορφώνεται με την κοινωνική τάξη, τη φυλή, την εθνότητα, τη σεξουαλικότητα κοκ, συγκροτώντας μια πληθώρα από μεταβαλλόμενες θηλυκότητες και ανδρικότητες (WGSG 1997). Έτσι, η παραγωγή νοήματος απομακρύνεται από διπολικές δομές ταυτότητας/ετερότητας (λευκή/μαύρη, άνδρας/γυναίκα, ντόπιος/ξένος, αστός/προλετάριος, πολιτισμένη/βάρβαρη, πόλη/φύση, ετεοφυλόφιλος/ομοφυλόφιλος κοκ), όπου η «/» αντιπροσωπεύσει μια βαθιά τομή: το πρώτο μέρος του δίπολου είναι κυρίαρχο και κατασκευάζει το άλλο ως υποδεέστερο, μέσω της αντίθεσης ή έλλειψης (βλ. και Massey 2001, Golding 1997).

Η ρευστότητα των ατομικών ταυτοτήτων, όμως, δεν σημαίνει ανυπαρξία προσδιορισμένων κατηγοριών φύλου, οι οποίες διαμορφώνονται μέσα από θεσμούς και αξιακά συστήματα[1] και αποτελούν έκφραση συστημάτων κυριαρχίας. Αυτές επηρεάζουν ατομικές επιλογές και στρατηγικές, που αφορούν, μεταξύ άλλων, και τις διαδικασίες με τις οποίες καθορίζεται ο «εαυτός» και ο «άλλος» και η μεταξύ τους αλληλόδραση (βλ. και Πετρονώτη 1998). Τέτοιου τύπου αναζητήσεις βρίσκονται στο προσκήνιο της συζήτησης που διεξάγεται, κυρίως από τις αρχές της δεκαετίας 1990, στο πλαίσιο της ανθρωπογεωγραφίας, όπου εντάσσονται και οι σκέψεις που αναπτύσσονται σε τούτο το άρθρο. Στο πεδίο αυτό, οι διατυπώσεις για θέματα ταυτότητας/ετερότητας συναρτώνται με τον προβληματισμό για τη συγκρότηση του τόπου και τη χωρικότητα των κοινωνικών σχέσεων (βλ.πχ Keith, Pile 1993).

Ο χώρος και ο τόπος στο πιο πάνω πλαίσιο δεν εξαντλείται στην υλική του υπόσταση ή στα γεωμετρικά του χαρακτηριστικά. Περιλαμβάνει, και συνδιαμορφώνεται με, ένα ιδιαίτερο σύνολο, έναν αστερισμό, κοινωνικών σχέσεων, που λειτουργούν και αλληλεπιδρούν σε μια συγκεκριμένη τοποθεσία (Lefebvre 1974). Ένας τέτοιος τόπος δεν είναι ποτέ αθώο πλαίσιο ή σκηνικό. Διαφοροποιείται δε ριζικά από μια ρητορική ορίων και οριοθετήσεων ενός «μέσα» και ενός «έξω», καθαρότητας και αποκλεισμού του ξένου και του διαφορετικού, κοινής ιστορίας και ρίζας – διαφοροποιείται δηλαδή από ένα αντιδραστικό λεξιλόγιο για τον τόπο και την ταυτότητα. Ο τόπος εδώ είναι ανοιχτός σε αμφισβήτηση και σε πολλαπλές αναγνώσεις από άτομα και ομάδες με διαφορετικές προελεύσεις και εμπειρίες και όχι οριοθετημένος, καθορισμένος και στατικός.

Έτσι, η ταυτότητα και μοναδικότητα του τόπου συγκροτούνται από την ιδιαιτερότητα των αλληλεπιδράσεων, καθώς και από τις διασυνδέσεις των κοινωνικών σχέσεων με ευρύτερες διαδικασίες, που μπορεί να εκτείνονται πολύ πέρα από τον τόπο (Massey 1994, 2005). Από την άποψη αυτή η ταυτότητα είναι και εδώ μια ατελής διαδικασία, στηρίζεται σε μια στιγμή αυθαίρετου κλεισίματος που ειναι ταυτόχρονα αληθινό και ψευδές (Keith, Pile 1993). Η θεώρηση αυτή δεν αποκλείει μορφές ένταξης και αποκλεισμού με διαφορετικούς όρους, όπου η οριοθέτηση και υπεράσπιση των ορίων αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Ούτε εμποδίζει να αναπτυχθούν χωρο-χρονικές σταθερότητες, μέσα από επαναλαμβανόμενους ρυθμούς και κύκλους κοινωνικής συναναστροφής, ή και πρόσδεση στον τόπο, καμμιά φορά και οριοθετημένο, όπου οι άνθρωποι εργάζονται, καταναλώνουν, μεγαλώνουν παιδιά, διαμαρτύρονται, αγωνίζονται, διαμορφώνουν και ζουν δηλαδή ποικίλες καθημερινότητες (Simonsen 2003, Crang 2001). Άλλωστε, παραμένει ερώτημα αν η ρευστότητα και η αποφυγή οριοθετήσεων του τόπου και της ταυτότητας μπορεί να αφορά απειλούμενες ταυτότητες και άτομα ή ομάδες που είναι «εκτός τόπου» σε χώρους οι οποίοι κατασκευάζονται, πραγματικά και συμβολικά, για τον αποκλεισμό τους.

2. Καθημερινότητες γυναικών και συγκρότηση της πόλης

Οι πιο πάνω προκαταρκτικές παρατηρήσεις σκιαγραφούν το πλαίσιο ανάγνωσης των εικόνων που ακολουθούν από την καθημερινότητα τριών γυναικών σε τρεις διαφορετικές γειτονιές της Αθήνας. Το φύλο, η κοινωνική τάξη, η σεξουαλικότητα, η εθνότητα δεν αντιμετωπίζονται εδώ ως προκαθορισμένες κατηγορίες ταυτότητας, στις οποίες ερχονται να ενταχθούν οι συγκεκριμένες γυναίκες. Αντίθετα, αναζητούνται ο όροι με τους οποίους αυτοί οι άξονες καταπίεσης διαμορφώνονται αμοιβαία και διαμορφώνουν τόπους, συγχρονικά και διαχρονικά.

Πέραμα: ένας ανδρικός κόσμος;

Το Πέραμα είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας ιστορίας αστικοποίησης μέσω αυθαίρετης εκτός σχεδίου δόμησης στην περιφέρεια της πόλης. Η ανάπτυξη της περιοχής, από τα τέλη της δεκαετίας 1920, συνδέεται με την ανάπτυξη της ναυπηγοεπισκευαστικής ζώνης του Πειραιά. Πρόκειται για μια μεγάλη συγκέντρωση επιχειρήσεων που προσφέρουν θέσεις ειδικευμένης εργασίας για άνδρες. Η τοπική ιστορία αρθρώνεται γύρω από μία ανδρικη κουλτούρα αγώνων στο χώρο εργασίας και ευρύτερων αιτημάτων για το δικαίωμα στην κατοικία. Τα τελευταία έφτασαν στο ζενίθ στα μέσα της δεκαετίς 1970, με ένα ενεργητικό κίνημα που διεκδικούσε νομιμοποίηση των αυθαιρέτων, αναγνώριση ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων και ένταξη στο σχέδιο, δηλαδή υψηλότερη εκμετάλλευση της γης και παροχή υποδομών. Συγκρούσεις με την αστυνομία, διαπραγματεύσεις με τοπικούς πολιτευτές, έντονη παρουσία αρχιτεκτόνων-πολεοδόμων έφεραν το Πέραμα στην επικαιρότητα της εποχής (Δάνου, Παντόπουλος 1975, Μαντουβάλου 1975, Πολυχρονιάδης κ.ά 1988, ΑΝΔΗΠ 1997). Το πιο κάτω απόσπασμα συνέντευξης με την Μ. αλλάζει αισθητά την εικόνα.

«…ήρθα στο Πέραμα το 1953. Ήρθα για να πάω σχολείο και πήγα στο 3ο γυμνάσιο που ήταν τότε στο Κερατσίνι, γιατί εδώ δεν είχε γυμνάσιο τότε. Όταν ήρθα εγώ στο Πέραμα … ήταν μια παραγκούπολη … Οι παράγκες ήταν πάντα ξύλινες. Όταν λέμε ξύλινες δεν εννοούμε όπως αυτά τα λυόμενα που είναι τώρα. Τότε ήτανε τελείως ξύλα, ό,τι βρίσκαμε τα συναρμολογούσαμε και τα ντύναμε από μέσα… Η μητέρα μου όταν ήρθε από την Ικαρία είχα προβλημα υγείας. Έμαθε τότε ότι εδώ καταπατούσαν οικόπεδα, ήρθε και καταπάτησε τότε ένα οικοπεδάκι. Ο κόσμος που ήρθε εδώ ήθελε να βάλει τα παιδιά του σε ένα δωμάτιο μέσα. Ξεκινούσαμε με μια παράγκα που ήταν πιο εύκολο το χτίσιμό της και συμπληρώναμε ο καθένας ένα ένα δωμάτιο … αυτό γινότανε με έναν αγώνα και πάντοτε με την απειλή της αστυνομίας ότι «θα ‘ρθω και θα σας το γκρεμίσω». [Η μητέρα μου] επειδή ήταν μοδίστρα μπόρεσε στο διάστημα που καλυτέρευσε λίγο η υγεία της και πήγε και εργάστηκε στην ΚΟΠΗ σαν ράφτρα. Οι γυναίκες ως επί το πλείστον δεν είχαν δραστηριότητες γιατί έρχονταν από τα χωριά τους και έπρεπε να καθίσουν αυτές με την οικογένεια και να βρει ο σύζυγος δουλειά… Σε μας τότε δεν υπήρχε ούτε καν πάγος. Αργότερα ήρθε ο πάγος για να μπορέσουμε να διατηρήσουμε τα τρόφιμα. Είχαμε στην αρχή ένα «φανάρι», όπως το λέγαμε…Το νερό μας το έβαλαν αργότερα, επί δημαρχίας του Μιχάλη του Δημητριάδη [περίπου το 1974 και μετά]. Μέχρι τότε μας το έφερνε ο νερουλάς μέσα σε βαρέλια ή σε δεξαμενές που είχαμε κάνει εμείς και τις γεμίζαμε. Είχε ένα προκαθορισμένο ωράριο και ημέρα συγκεκριμένη κι ερχότανε και μας έβαζε νερό… Στην αρχή βέβαια το κουβαλάγαμε το νερό. Ειδικά στα Ικαριώτικα, όταν πρωτοήρθα εγώ το κουβαλάγαμε από τέρμα Αγίας Λαύρας και Καραϊσκάκη μέχρι το βουνό επάνω, σε ένα δρομάκι που οι ντενεκέδες που κρατούσαμε ακουμπάγανε στις πέτρες… Με τις λάμπες πετρελαίου να διαβάζουμε, να καθόμαστε».

[Μ. 62 ετών το 2001 που έδωσε συνέντευξη, χήρα, με τρία μεγάλα παιδιά]

Η διαδεδομένη εικόνα του Περάματος πρόβαλε, και σε μικρότερο βαθμό εξακολουθεί να προβάλει, πλευρές της ανάπτυξης της πόλης που καθορίζονται σε μεγάλο βαθμό από ταξικούς αγώνες στο χώρο εργασίας, πλευρές που ταίριαζαν πολύ στο μεταπολιτευτικό κλίμα έντονης πολιτικοποίησης. Στο κλίμα εκείνο ήταν αδύνατο να αναγνωριστεί η σκληρή και χειρωνακτική οικιακή εργασία των γυναικών και ο αγώνας τους να τα φέρουν βόλτα σε μια περιοχή που, όπως πολλές άλλες, συγκροτείται χωρίς στοιχειώδεις εξυπηρετήσεις. Τα μικρά και επαναλαμβανόμενα γεγονότα της καθημερινότητάς τους, αν και αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της συγκρότησης του τόπου, χάνονται από την τοπική ιστορία, διαμορφώνουν μια ετερότητα που η ιστορία αυτή τοποθετεί στην ιδιωτική σφαίρα και αποκρύπτει, καθώς εστιάζει σε εικόνες ανδρικότητας, ταξικής συγκρότησης και αντίστοιχα σκληρής χειρωνακτικής δουλειάς στα ναυπηγεία.

Ηλιούπολη: δημόσιος χώρος και εγκλεισμός στη «ντουλάπα» (closet)

Η Ηλιούπολη άρχισε να αναπτύσσεται ως περιοχή κατοικίας στην ανατολική πλευρά του πολεοδομικού συγκροτήματος της Αθήνας από τα μέσα της δεκαετίας 1920. Σε αντίθεση με τις περισσότερες αστικές επεκτάσεις, εδώ συντάχθηκε σχέδιο πριν από την έναρξη των αγοραπωλησιών οικοπέδων. Το σχέδιο, του αρχιτέκτονα Α. Βάλβη, ακολουθούσε τις αρχές των κηπουπόλεων, αλλά, μέχρι τα τέλη της δεκαετίας 1960, είχε υλοποιηθεί μόνον αποσπασματικά. Τα χαρακτηριστικά του παρέπεμπαν σε πρότυπα διαβίωσης των ανώτερων τάξεων, πρακτικά όμως η μη πραγματοποίησή τους στο έδαφος κρατούσε τις τιμές χαμηλά και έκανε την Ηλιούπολη προσιτή για μεσαία και χαμηλά εισοδήματα που επεδίωκαν να αποκτήσουν ιδιόκτητη κατοικία (Vaiou 1992). Μετά το 1970, σε συνδυασμό και με ευρύτερες αναδιαρθρώσεις στο πολεοδομικό συγκρότημα, η ύπαρξη ενός σχεδίου με φαρδείς δρόμους- βουλεβάρτα, πράσινο και χαμηλότερες πυκνότητες αποτέλεσαν προσόν για την περιοχή και συνέβαλαν στην άνοδο των τιμών των ακινήτων. Η αύξηση των συντελεστών δόμησης και η «αξιοποίηση» των οικοπέδων οδήγησαν σε αύξηση των πυκνοτήτων, ενώ η διάνοιξη του άξονα που οδηγούσε στο αεροδρόμιο του Ελληνικού προσέλκυσε μεγάλο αριθμό λειτουργιών που άλλαξαν το χαρακτήρα του δημόσιου χώρου. Ταυτόχρονα αποτέλεσαν αντικείμενο δημόσιας ανησυχίας, καθώς αλλοίωναν/ουν το χαρακτήρα του προαστείου-καταφυγίου από τους έντονους ρυθμούς της πόλης (Αντωνόπουλος κ.ά 1995). Όμως οι εξελίξεις αυτές δεν είχαν την ίδια σημασία για όλες και όλους τους κατοίκους, όπως υπογραμμίζει το απόσπασμα από σύνεντευξη με την Α. που ακολουθεί.

«Όταν τέλειωσα το Λύκειο έπιασα δουλειά στο …. [ένα από τα καινούργια τότε μαγαζιά] στην πλατεία Όλγας. Ήταν βολικό, κοντά. Όμως ο μισθός ήταν πολύ μικρός – δεν μπορούσα να φύγω από το σπίτι [των γονιών]. Μένοντας εκεί, έπρεπε να είμαι προσεκτική, να κρύβομαι συνέχεια: στο σπίτι, στη δουλειά, στην καφετέρια, όπου πήγαινα – κάποιος γνωστός μπορούσε να με δει και να με «καρφώσει» στους γονείς. Οι φίλες μου ήταν απλά φίλες…. Αργότερα βρήκα καλύτερη δουλειά, στους Καλογήρους. Έπιασα και διαμέρισμα εκεί κοντά. Αποφασίσαμε να συγκατοικήσουμε με τη Σ. Στους γονείς αυτό δεν έβαζε πρόβλημα – ήταν μια φίλη, μοιραζόμασταν και το νοίκι …. Στην πλατεία, στις καφετέριες, στο δρόμο πάλι προσέχαμε να μη δείχνουμε τι μας δένει. Έξω από το σπίτι μας, μόνο σε σπίτια μερικών φίλων και σε κάτι μπαράκια ονοματισμένα μπορρούσαμε να είμαστε ζευγάρι, αλλιώς είμαστε απλά δυο φίλες και συγκάτοικοι …. Σε μια στιγμή αδυναμίας, όταν χώρισα με τη Σ. και ήμουν λιώμα, ξαναγύρισα στους γονείς – τους μίλησα για τη σχέση μας – πως η Σ. ήταν κάτι παραπάνω από φίλη μου (τη λέξη «λεσβία» δεν μπορούσα να την ξεστομίσω – και τώρα ακόμη με προσπάθεια). Σοκαρίστηκαν, αλλά και πάλι, αφού αυτή δεν ήταν μια «κανονική σχέση», δεν μπορούσε κι ο χωρισμός να είναι τόσο φοβερός όσο τους έλεγα. Η έγνοια τους ήταν πιο πολύ «να μη μαθευτεί», μια και τέλειωσε πια. Λες και η σεξουαλική μου προτίμηση ήταν κάτι παροδικό, μια τρέλα περαστική….Υπάρχουν μέρη σ’ αυτή την περιοχή όπου να αισθάνομαι άνετα σαν λεσβία; Όπου να μπορώ να φανερωθώ, να αγκαλιάσω τη φίλη μου; Δεν ξέρω, μάλλον όχι θα σου πω, καθώς σκέπτομαι την πλατεία και τα μαγαζιά γύρω. Πάντως με τους γονείς δεν ξανασυγκατοίκησα – τουλάχιστον να έχω το σπίτι μου…».

[Α. 27 ετών το 1989 που έδωσε συνέντευξη, ιδιωτική υπάλληλος]

Η διαδεδομένη εικόνα της Ηλιούπολης προβάλλει τα περιβαλλοντικά προτερήματα της περιοχής και τα καλά της διαβίωσης στο προάστειο, μακριά από το θορυβώδες κέντρο της πόλης. Πίσω από μια τέτοια εικόνα βρίσκεται η αντίληψη της κατοικίας και της γειτονιάς ως «καταφύγιο», πράγμα που αντιστοιχεί σε μια κοινωνική εμπειρία «κανονικών οικογενειών», η οποία δρα απαγορευτικά για κάθε άλλη επιλογή ζωής. Η αφήγηση της Α αναδεικνύει τις απαγορεύσεις, τους περιορισμούς και τις προσαρμογές της καθημερινής ζωής και της προσωπικής έκφρασης στις οποίες υποχρεώθηκε, καθώς βρισκόταν «εκτός τόπου», αφού δεν ενέπιπτε στο πρότυπο. Μια τόσο σημαντική πλευρά της ταυτότητάς της, η σεξουαλικότητα, χρειάζεται να εγκλειστεί στην «ντουλάπα», στον ιδιωτικό χώρο μιας προσωπικής κατοικίας. Σε ένα (δημόσιο) χώρο διαποτισμένο με τα μυνήματα της ετεροφυλόφιλης κανονικότητας κατασκευάζεται εν τέλει η ετερότητα (και) μέσα από τον τρόπο που έχει διαμορφωθεί και λειτουργεί η πόλη.

Κυψέλη: η κρυφή γοητεία του κέντρου

Η Κυψέλη είναι μια από τις πιο πυκνοκατοικημένες γειτονιές του Δήμου της Αθήνας και μια από τις πρώτες όπου παρατηρήθηκε έξαρση της μεταπολεμικής ανοικοδόμησης με πολυκατοικίες της αντιπαροχής, που έφεραν στην περιοχή ένα μεγάλο φάσμα νέων πληθυσμιακών ομάδων και λειτουργιών. Σύμφωνα με όλες τις πολεοδομικές μελέτες, πρόκειται για μια από τις πιο προβληματικές γειτονιές του Δήμου, με υψηλές πυκνότητες, ρύπανση, προβλήματα κυκλοφορίας και στάθμευσης, ελάχιστους ελεύθερους χώρους και ανεπαρκείς υποδομές (βλ. για παράδειγμα ΤΕΑΜ 4 1996, Οικονόμου 2001). Η γειτονιά άρχισε να αλλάζει με γρήγορους ρυθμούς μετά το 1990, με την άφιξη μεταναστών από τα Βαλκάνια, την Αφρική και άλλες περιοχές του πλανήτη. Τα νοικοκυριά των μεταναστών κατοίκησαν, αρχικά τουλάχιστον, στα υπόγεια και ισόγεια διαμερίσματα πολυκατοικιών, των οποίων οι πάνω όροφοι κατοικούνταν ακόμη από ντόπια νοικοκυριά μεσαίων και υψηλών εισοδημάτων, συνήθως ιδιοκτήτες, ενώ οι μεσαίοι όροφοι είχαν σταδιακά καταληφθεί από ιδιωτικά γραφεία, φοιτητές και χαμηλότερα εισοδήματα (Βασενχόβεν 2003). Στη γειτονιά αυτή με τις τόσο αρνητικές αναπαραστάσεις, και μέσα σε ένα μωσαϊκό μεταναστευτικών ομάδων, οι μετανάστριες συγκροτούν σταδιακά, ή υπόκεινται σε, ένα πλέγμα από ταυτότητες/ετερότητες και σχέσεις με τον τόπο, όπως δείχνει το απόσπασμα συνέντευξης με τη Ντ. που ακολουθεί.

«Εκεί δεν είχαμε δουλειά. Όταν έφυγε ο Χότζα δεν υπήρχε δουλειά. Ήθελα να φύγω, για τα παιδιά, για μια καλύτερη ζωή….Πρώτα πήγα να μείνω με φίλους του άντρα μου [στον Πειραιά]. Έμεινα δύο μήνες και μετά ήρθα σ’ αυτή τη γειτονιά. Έμεινα ένα μήνα με την ξαδέρφη μου και έψαχνα για σπίτι. Δεν μπορούσα να πληρώσω πολλά. Ήταν δύσκολο, βρήκα ένα πολύ μικρο σπίτι στην ταράτσα και μείναμε ένα χρόνο – χωρίς θέρμανση, χωρίς ασανσέρ….Ένα χρόνο δεν είχα δουλειά. Ο νοικοκύρης με βοήθησε να βρω δουλειά, άλλη μια μέρα τη βδομάδα. Και μετά σιγά-σιγά, πολύ σιγά, άρχισα να δουλεύω κάθε μέρα. Και πήγαμε σε μεγαλύτερο διαμέρισμα….Η Κυψέλη είναι ωραία, κοντά στην Ομόνοια – έχει τόσα μαγαζιά, βρίσκεις όλα τα πράγματα φτηνά …. Το κέντρο είναι πιο καλό για τους φτωχούς – έξω από το κέντρο δεν είναι για ‘μας …. Δύσκολα πολύ – να βρω σπίτι, να φτιάξω σπίτι, να καθαρίζω, να μαγειρεύω, να δω να πάνε τα παιδιά στο σχολείο – και πώς να τα βοηθήσω. Ο άντρας δεν μπορεί καθόλου που εγώ έχω τη δουλειά κάθε μέρα – και τα λεφτά …. Και πού να πάω πίσω; Εκεί δεν έχω δουλειά και πρέπει να μείνω εδώ. Τι να κάνω εκεί; Όλοι ψάχνουν για μια θέση [στην αγορά] για να πουλάνε πράγματα – και ποιος να αγοράσει;»

[Ντ., αλβανίδα, 32 ετών το 2001 που έδωσε συνέντευξη, οικιακή βοηθός, παντρεμένη, με δύο παιδιά]

Οι κοινότυπες αναπαραστάσεις της Κυψέλης υπογραμμίζουν μόνο τις αρνητικές πλευρές των κεντρικών γειτονιών της Αθήνας. Αυτές οι πλευρές όμως έχουν προκύψει από διαδικασίες αστικοποίησης που οδήγησαν σε ένα αστικό περιβάλλον ζωντανό και κοινωνικά ανάμικτο, όπου διαδοχικά κύματα εσωτερικών μεταναστών βρήκαν τρόπους ένταξης στη ζωή της πόλης. Για τους σημερινούς μετανάστες και μετανάστριες από άλλες χώρες, ιστορικά διαμορφωμένα χαρακτηριστικά όπως η εγγύτητα, η προσπελασιμότητα, η ανάμιξη χρήσεων, λειτουργιών και τύπων κατοικίας αποτελούν θετικές παραμέτρους. Η αφήγηση της Ντ., που προσπαθεί να στήσει μια νέα ζωή, για μεγαλύτερο ή μικρότερο χρονικό διάστημα, αποκαλύπτει ένα σύνθετο πλέγμα διαδικασιών που την προσελκύουν, αλλά και την τοποθετούν «εκτός τόπου»: στον τόπο της νέας της εγκατάστασης, ως μετανάστρια από έναν τόπο που δαιμονοποιείται στη συνείδηση των ντόπιων, αλλά και ως γυναίκα μετακινούμενη, απέναντι στην κυρίαρχη αντίληψη περί σταθερής σχέσης των γυναικών με την οικογενειακή εστία. στον τόπο προέλευσης, όπου δεν έχει πια «τι να κάνει», έχει αρχίσει να αισθάνεται λίγο ξένη. και μέσα στην ίδια της την οικογένεια, όπου «ο άντρας δεν μπορεί καθόλου» τις νέες παραμέτρους της δικής του ταυτότητας/ετερότητας.

3. Από το περιθώριο στο κέντρο της εικόνας;;

Οι αφηγήσεις ζωής των γυναικών περιέχουν πολύ πλούσιο υλικό που ορισμένες φορές ενδυναμώνει και άλλες είναι επώδυνο στην επεξεργασία και οργάνωσή του σύμφωνα με τις ανάγκες ενός επιστημονικού επιχειρήματος, χωρίς να το αδικεί κανείς υπερβολικά (βλ. και Vaiou 2004). Αυτές οι αφηγήσεις έχουν δικές τους γεωγραφίες, άμεσες και τοπικές, αλλά και μακρυνές και υπερτοπικές, γεωγραφίες που συχνά υπονοούνται στην αφήγηση, αλλά τέμνονται με ιστορίες αστικής ανάπτυξης και με χωρικότητες της κοινωνικής ζωής στην πόλη γενικότερα. Παράλληλα αποκαλύπτουν διαδικασίες μέσα από τις οποίες το φύλο, καθώς διαπλέκεται και συνδιαμορφώνεται με άλλους άξονες καταπίεσης, συμβάλλει στην κατανόηση  πλευρών της κατασκευής ταυτότητας/ετερότητας στην πόλη.

Στο πρώτο παράδειγμα, αποκαλύπτεται ο τεράστιος όγκος εργασίας που επένδυσαν οι γυναίκες της εργατικής τάξης στη συγκρότηση της γειτονιάς, χωρίς τον οποίο θα ήταν αδύνατη η κατοίκηση στην περιοχή. Η εργασία όμως αυτή δεν εντάχθηκε ποτέ στην τοπική ιστορία, ούτε αποτιμήθηκε η σημασία της. Έτσι, και οι γυναίκες ως φορείς της, τοποθετήθηκαν «στο περιθώριο της ιστορίας», θεωρήθηκαν το αδιαφοροποίητο «άλλο», στον τόπο και την τάξη τους. Αλλά και οι ίδιες παρέμειναν, σε μεγάλο βαθμό, μέσα σ’ αυτό το πλέγμα σχέσεων που τις τοποθετούσε «έξω», συνήθως με άρρητους τρόπους.

Στο δεύτερο παράδειγμα, οι εικόνες οικογενειακής ζωής που συνδέονται με το κηπο-προάστειο, το διαμορφώνουν σε απαγορευμένο τόπο για την ομοφυλόφιλη γυναίκα. Η (ετεροφυλόφιλη) ταυτότητα του τόπου δεν της αφήνει περιθώρια ύπαρξης. Έξω από το χώρο της προσωπικής της κατοικίας, προσλαμβάνει τον  εαυτό της ως «εκτός τόπου». Η γειτονιά γίνεται χώρος επιτήρησης και πειθάρχισης παραβατικών, σύμφωνα με τις κυρίαρχες αντιλήψεις, σωμάτων και συμπεριφορών. Όμως οι χώροι έκφρασης της ετερότητας «είναι εκεί, αν ξέρεις για τι πράγμα ψάχνεις» (Bell, Valentine 1995: 6): κατοικία ομοφυλόφιλων γυναικών σε κεντρική-απόκεντρη γειτονιά, που μαθαίνεται από στόμα σε στόμα.

Στο τρίτο παράδειγμα, η γεμάτη ρύπανση, θόρυβο και κίνηση γειτονιά του κέντρου εκτιμάται με πολύ διαφορετικούς όρους από τη μετανάστρια. Επισημαίνει τα πλεονεκτήματα του να κατοικεί σε μια κεντρική, ζωντανή και κοινωνικά ανάμικτη γειτονιά, αλλά αφήνει να διαφανούν και οι μηχανισμοί που διαμορφώνουν τη μεταβαλλόμενη ετερότητα/ταυτότητά της, μέσα στον περίγυρο των ντόπιων, όπως και στη μεταναστευτική κοινότητα. Ταυτόχρονα, χωρίς να το επισημαίνει ρητά, είναι και η ίδια μέρος της διαδικασίας μεταβολής της γειτονιάς και της πόλης.

Οι αφηγήσεις ζωής των τριών γυναικών αποκαλύπτουν πλευρές της εμπλοκής τους με την συγκρότηση και αλλαγή της πόλης. Αν και αυτή η εμπλοκή είναι ιδιαίτερα σημαντική, παραμένει έξω από όσα συνήθως μαθαίνουμε για την αστική ανάπτυξη. H αποκάλυψή της προϋποθέτει μια προσέγγιση της πόλης ως τόπου που κατοικείται και έχει φύλο (Simonsen, Vaiou 1996), αλλά και μια προτεραιότητα στις οπτικές των γυναικών, στις πρακτικές, τις συνεισφορές και τις σημασίες που αποδίδουν στην πόλη και μέσα από τις οποίες διαμορφώνουν προσωπικές και συλλογικές ταυτότητες/ετερότητες. Οι ταυτότητες αυτές δεν αποτελούν σταθερές κατασκευές που περιμένουν να αποκαλυφθούν, αλλά μάλλον σημεία τομής πολλαπλών αξόνων κυριαρχίας και υποτέλειας, που παραπέμπουν σε αντιλήψεις για την ταυτότητα ως κάτι προσωρινό, μεταβαλλόμενο και μόνο στιγμιαία συνεκτικό.

Οι πολλαπλοί άξονες του μέσα και του έξω, του καταπιεστή και καταπιεζόμενου, του ίδιου και του άλλου, υπογραμμίζουν τη διασύνδεση όσο και τη διάκριση. Κατασκευάζουν ετερότητες ως το αντίθετο του ισχυρού, του κανονικού, εκείνου που δεν (θεωρεί ότι) χρειάζεται να προσδιορίζει κάθε φορά τα χαρακτηριστικά της ταυτότητάς του. Οι γυναίκες των παραδειγμάτων βρίσκονται «εκτός τόπου» σε συγκεκριμένους χώρους και χρόνους. Ταυτόχρονα παράγουν ένα χώρο μέσα στον οποίο οι ταυτότητες, και οι ταυτότητες φύλου ανάμεσά τους, στιγμιαία πιστοποιούνται ως αυθεντικές, αλλά ατελείς διαδικασίες. Αφηγήσεις που θα ήταν αλλιώς ασύνδετες έρχονται σε επαφή, ενώ διαφορετικές χρονικότητες πρέπει να βρουν τόπους συνύπαρξης.

Τόποι και ταυτότητες, όπως φαίνεται και από τη συζήτηση που προηγήθηκε, είναι ανοιχτοί/ές και σε διαδικασία διαρκούς (ανα)κατασκευής – σε μια επαναλαμβανόμενη σειρά οριοθετήσεων, υιοθέτησης και αμφισβήτησης. Όμως, σε ποιο βαθμό η ρευστότητα και ο διαρκής (επανα)προσδιορισμός, η χαλαρότητα των ορίων και οι συγκυριακές συγκεκριμενοποιήσεις τους αποτελούν ανοιχτή επιλογή και για εκείνες τις ταυτότητες και εκείνους τους τόπους που οι κυρίαρχες κοινωνικές δυνάμεις κατασκευάζουν ως «άλλο»;  Σε ποιο βαθμό στον λευκό, ανδρικό, ετεροφυλόφιλο και ταξικά προσδιορισμένο κόσμο μας, όπου κυριαρχεί η (και γεωγραφικά προσδιορισμένη) επιθετικότητα του νεοφιλελευθερισμού, μπορούν να μην υπερασπίζονται τα όρια (τόπων και ταυτοτήτων) όσες και όσοι βρίσκονται «εκτός τόπου»;

 

«all identities are fictions, albeit ‘necessary fictions’»

 

Βιβλιογραφικές αναφορές

ΑΝΔΗΠ (Αναπτυξιακή Εταιρεία Δήμων Πειραιά) 1997, Τοπικό Αναππτυξιακό Πρόγραμμα Περάματος, αδημοσίευτη έκθεση, Δήμος Περάματος

Αντωνόπουλος, Α., Πολυχρονιάδης, Α., Τότσικας, Π. 1995, Τοπικό Αναπτυξιακό Σχέδιο Ηλιούπολης, αδημοσίευτη έκθεση (2 τόμοι), Δήμος Ηλιούπολης

Βασενχόβεν, Μ. 2003, Η γενεαλογία της Κυψέλης, στο αφιέρωμα Κυψέλη. Το αστικό χθες, το πολύχρωμο σήμερα, Καθημερινή – Επτά ημέρες, 23-2-2003, σελ. 4-13

Bell, D., Valentine, G. 1995, Introduction: Orientations, in D. Bell and G. Valentine (eds) mapping desire, London: Routledge, σελ. 1-27

Crang, Μ. 2001, Rythms of the city: temporalised space and motion, in J. May and N. Thrift (eds) Timespace- Geographies of Temporality, London: Routledge, σελ. 187-207

Δάνου, Ι., Παντόπουλος, Θ. 1975, Πέραμα. Τα γεγονότα, Δελτίο του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων, 1, σελ. 55-72

Golding, S. 1997, Α word of warning, in S. Golding (ed) the eight technologies of otherness, London: Routledge, σελ. xi-xiv

Keith, M., Pile, S. (eds) 1993, Place and the politics of Identity, London: Routledge

Lefebvre, H. 1974, La production de l’ espace, Paris: Anthropos

Μαντουβάλου, Μ. 1975, Το ζήτημα της κατοικίας στο Πέραμα, Δελτίο του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων, 1, σελ. 73-83

Massey, D. 1994, Space. Place and Gender, Oxford: Polity

Massey, D. 2001, Φιλοσοφία και πολιτικές της χωρικότητας, Αθήνα: Τμήμα Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ και Παπασωτηρίου

Massey, D. 2005, For Space, London: Sage

Οικονόμου, Δ. 2001, Επικαιροποίηση του ΡΣΑ, αδημοσίευτη έκθεση, ΥΠΕΧΩΔΕ και Πανεπιστήμιο Θεσσαλία

Πετρονώτη, Μ., με τη συμμετοχή της Κ. Ζαρκιά 1998, Το πορτραίτο μιας διαπολιτισμικής σχέσης. Κρυσταλλώσεις, ρήγματα, ανασκευές, Αθήνα: UNESCO/EKKE, Πλέθρον

Πολυχρονιάδης, Α., Μαυρής, Γ., Τότσικας, Π. 1988, Τοπικό Αναππτυξιακό Πρόγραμμα Περάματος, αδημοσίευτη έκθεση, Δήμος Περάματο

Simonsen, K. 2003, Urban life between mobility and place, Nordisk Samhallsgeografisk Tidskrift, 36, σελ. 27-44

Simonsen, K., Vaiou, D. 1996, Women’s lives in the making of the city. Experiences from ‘North’ and ‘South’ of Europe, International Journal of Urban and Regional Research, 20:3, σελ. 444-465

ΤΕΑΜ 4 1996, Σχέδιο Ανάπλασης για το 6ο Διαμέρισμα του Δήμου Αθηναίων, αδημοσίευτη έκθεση, ΥΠΕΧΩΔΕ

Vaiou, D. 1992, Gender divisions in urban space. Beyond the rigidity of dualist classifications, Antipode, 24:4, σελ. 247-262stories, in G. Cortesi, F. Cristaldi and J. Droogleever Fortuijn (eds) Gendered Cities: Identities, Activities, Networks. A life-course approach, Roma: Società Geografica Italiana

Vaiou, D. 2004, (Re)constituting the urban through women’s life h

WGSG (Women and Geography Study Group) 1997, Feminist Geographies. Explorations in diversity and difference, London: Longman

 

Πηγή: περιοδικό Ίνδικτος, τ. 21 (σελ. 171-183)




[1] Για παράδειγμα, νόμοι, αλλά και κοινωνικές συνήθειες, αξίες και πεποιθήσεις, που διέπουν μια πληθώρα εκφράσεων της καθημερινής ζωής και των διαπροσωπικών σχέσεων, επηρεάζουν ή/και καθορίζουν τι σημαίνει «άνδρας» ή «γυναίκα» σ’ έναν συγκεκριμένο τόπο μια συγκεκριμένη ιστορική στιγμή, χωρίς αυτά να αντιστοιχούν ή να ταυτίζονται με συγκεκριμένα πρόσωπα.


Έκκληση για το δάσος των Σκουριών από γυναίκες της ΒΑ Χαλκιδικής – Το βίντεο της καταστροφής

Αλιεύσαμε από το διαδίκτυο τη μαρτυρία γυναικών που προχώρησαν σε διαμαρτυρία για την καταστροφή του δάσους των Σκουριών στη Χαλκιδική. Την αναδημοσιεύουμε λοιπόν, μαζί με τις φωτογραφίες και το βίντεο που τράβηξαν. Για την ιστορία, στη Χαλκιδική αυτή τη στιγμή συμβαίνει μια τεράστια οικολογική καταστροφή χάριν της υλοποίησης άλλης μιας επένδυσης που κρίνεται ως “ιδιαίτερα συμφέρουσα για την εθνική οικονομία”…

Χθες το πρωί, 12 Οκτωβρίου 2012, 50 γυναίκες όλων των ηλικιών από την Ιερισσό, τη Μ. Παναγία και τα Ν. Ρόδα, ανεβήκαμε στον Κάκαβο για να διαμαρτυρηθούμε για τα σχέδια της ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΧΡΥΣΟΣ/ELDORADO για την περιοχή μας και να δούμε με τα μάτια μας πόσο έχει προχωρήσει καταστροφή του δάσους.

Xωρίς να γνωρίζουμε αν η αστυνομία είναι ενήμερη για τις κινήσεις μας, χωρίς να γνωρίζουμε αν μας περιμένουν μπλόκα και συλλήψεις, χωρίς να γνωρίζουμε καν αν θα μας επιτραπεί να φτάσουμε μέχρι τις Σκουριές, οι δυο ομάδες από την Ιερισσό και τη Μ. Παναγία δώσαμε ραντεβού στο Χοντρό Δέντρο και ξεκινήσαμε την ανάβασή μας.

Αφήσαμε τα αυτοκίνητα εκεί που βρισκόταν παλιά το φυλάκιο του αγώνα, αυτό που με τόσο μίσος κατεδάφισαν στις 20 Μαρτίου οι 500 τραμπούκοι που έστειλε η εταιρεία να χτυπήσουν 30 από εμάς. Συνεχίσαμε με τα πόδια προς το χώρο όπου σήμερα η εταιρεία κόβει το δάσος – όπως έχουμε κάθε δικαίωμα, αφού ο δρόμος είναι δημόσιος δασικός και όχι ιδιοκτησία της εταιρείας.

Δεν μας σταμάτησαν. Προχωρήσαμε φωνάζοντας συνθήματα, βλέποντας γύρω μας τα πρώτα σημάδια της καταστροφής και γεμάτες αγωνία γι’αυτό που θα συναντήσουμε παρακάτω.

Αυτά που είδαν τα μάτια μας δεν περιγράφονται, οι δε φωτογραφίες και τα βίντεο που πήραμε είναι πολύ φτωχά για να δώσουν την εικόνα, τη μυρωδιά των φρεσκοκομμένων δέντρων και τον ήχο του βουνού που αντηχεί ολόκληρο από τα πριόνια και τα τρυπάνια. Η άδεια υλοτόμησης από το Δασαρχείο υποτίθεται ότι δόθηκε μόλις την Τετάρτη, 10 Οκτωβρίου, αλλά αυτή η κοσμογονία αποκλείεται να έγινε μέσα σε μόλις δυο μέρες. Είναι βέβαιο ότι η εταιρεία δούλευε και απο πριν χωρίς άδεια, αλλά ποιος είδε, ποιος έλεγξε, ποιος νοιάστηκε για τη νομιμότητα; Και ποιος θα νοιαστεί από εδώ και πέρα;

Σήμερα μαύρισαν οι ψυχές μας. Ο χώρος όπου πρόκειται να γίνει το εργοστάσιο έχει πλέον “καθαριστεί”, έτσι το λένε, έχει καθαριστεί από τη “βρωμιά” των αιωνώβιων δέντρων. Ατελείωτες στοίβες από κομμένους κορμούς βρίσκονται κατα μήκος του δρόμου για πολλές εκατοντάδες μέτρα και μέσα στο δάσος, όσο μακριά μπορεί να φτάσει το μάτι. Οι υλοτόμοι δουλεύουν πυρετωδώς βγάζοντας τα ξύλα με τα μουλάρια. Υλοτόμοι που οι περισσότεροι δεν είναι από την περιοχή μας, αφού οι δικοί μας δασικοί συνεταιρισμοί, προς τιμήν τους, αρνήθηκαν να πάνε.

Δεν υπήρξε καμμία συμπλοκή με τους εργαζόμενους της εταιρείας με τους οποίους δεν έχουμε, δεν θέλουμε να έχουμε καμμία αντιπαλότητα. Γνωρίζουμε τις δυσκολίες τους, δεν υπάρχει καμμια οικογένεια που να μην έχει τις ίδιες δυσκολίες, και οι δικές μας οικογένειες έχουν ανέργους, αλλά προσπαθούμε να επιβιώσουμε διαφορετικά χωρίς να καταστρέψουμε το σπίτι μας. Με ορισμένους προσπαθήσαμε να πιάσουμε κουβέντα, να τους εξηγήσουμε ότι καμμια δουλεια δεν είναι ντροπή αλλά για εμάς, ναι, το να καταστρέφεις τον τόπο σου, το μέλλον των παιδιών σου και το μέλλον των άλλων παιδιών, αυτό είναι ντροπή. Συναντήσαμε σφιγμένα χείλη από τους περισσότερους και ειρωνικά γελάκια από ελάχιστους. Σε γενικές γραμμές μας αντιμετώπισαν σαν μια πολύχρωμη θορυβώδη παρέλαση, ένα τσούρμο ενοχλητικές γυναίκες που ανήκουν στην κουζίνα και όχι στο βουνό. Βολική σκέψη για να αποφεύγονται οι προβληματισμοί.

Τέλος διασχίσαμε τα “κατεχόμενα”, το δρόμο με τα συρματοπλέγματα, τα ηλεκτρονικά συστήματα ανίχνευσης κίνησης και τις προειδοποιητικές πινακίδες, για να πάμε να δούμε το παλιό όρυγμα που θα είναι το κέντρο της μελλοντικής γιγαντιαίας εξόρυξης. Δεν καταφέραμε να το προσεγγίσουμε, γιατί ο χώρος ήταν αποκλεισμένος από συρματοπλέγματα και σεκιουριτάδες.  Χθες δεν υπήρχαν εκεί άλλοι εργάτες εκτός από της αρχαιολογίας, αλλά ξέρουμε ότι οι εργασίες προετοιμασίας του χώρου έχουν ήδη αρχίσει. Το πηγάδι θ’αρχίσει να κατασκευάζεται σύντομα.

Μας ακολουθούσαν διαρκώς και μας βιντεοσκοπούσαν διαρκώς, προσπαθώντας μάλλον να μας τρομοκρατήσουν, ξυπνώντας το φόβο της αστυνομίας, της ασφάλειας, του παρακράτους. Τι ήθελαν να μας πούν; Προσέχετε, σας ξέρουμε; Όμως εμείς δεν κρυφτήκαμε ποτέ, εμείς δεν φοράμε κουκούλες, τα πρόσωπα και τα ονόματά μας είναι γνωστά σε όλους.

Αναρωτιόμαστε: Για κάθε δέντρο που πρόκειται να κοπεί στην Αθήνα ή στα άλλα αστικά κέντρα, ξεσηκώνονται δεκάδες φορείς και ομάδες πολιτών για να αποτρέψουν την “καταστροφή”. Είναι δυνατόν οι ίδιοι άνθρωποι να είναι αδιάφοροι στη σφαγή χιλιάδων αιωνόβιων δέντρων, που έστω ότι είναι σε άλλη περιοχή της χώρας; Τόσο έχει στενέψει ο ορίζοντας των ανθρώπων λόγω της κρίσης;

Απευθυνόμαστε σε όλους τους Ιερισσιώτες, σε όλους τους Μεγαλοπαναγιώτες, σε όλους τους Χαλκιδικιώτες, σε όλους τους Έλληνες και μη. Τώρα είναι η ώρα να πονέσετε. Εμείς ήμασταν μάρτυρες των πρώτων σταδίων καταστροφής της Χαλκιδικής που όταν ολοκληρωθεί θα τη νοιώσετε όλοι. 3300 στρέμματα από αυτό το αρχέγονο δάσος θα αποψιλωθούν για να γίνει ο κρατήρας εξόρυξης, δρόμοι, εργοστάσια και χαβούζες τοξικών αποβλήτων. Η Χαλκιδική που ξέρατε δεν θα υπάρχει πια.

Απευθυνόμαστε σε όλους τους ευαίσθητους ανθρώπους αυτής της χώρας. Πολεμάμε συμφέροντα δεκάδων δισεκατομμυρίων, ενάντια σε εταιρικούς κολοσσούς και σε ολόκληρο το διεφθαρμένο πολιτικό σύστημα και τον κρατικό μηχανισμό.

Τώρα είναι η ώρα να μας βοηθήσετε.

Πηγή: Παρατηρητήριο Μεταλλευτικών Δραστηριοτήτων

 

Ακύρωση του διαγωνισμού για τη δημιουργία καλλιτεχνικών έργων με θέμα την ισότητα των φύλων

της Ζωής Γεωργίου

Την Τρίτη 2 Οκτωβρίου 2012, ο «Δημόσιος Διαγωνισμός για τη δημιουργία καλλιτεχνικών έργων που καταπολεμούν τα στερεότυπα των φύλων και προωθούν την ουσιαστική ισότητα», στα πλαίσια του ΕΣΠΑ ακυρώθηκε από το Υπουργείο Εσωτερικών.

Είχε προηγηθεί παράταση 10 ημερών στην προθεσμία υποβολής και, ξαφνικά, η παράταση μετατράπηκε σε κατάργηση.

Όσοι και όσες καλλιτέχνες  είχαν υποβάλλει προτάσεις έμειναν μετέωροι, δικαιούνται πίσω τουλάχιστον  τα έξοδα προετοιμασίας.

Τα σχετικά χρήματα του ΕΣΠΑ χάθηκαν. Ακόμα κι αν γίνει μετάθεση κονδυλίων, ο χρόνος απορρόφησης απομακρύνεται.

Το θέμα του φύλου, κρίθηκε άλλη μια φορά δευτερεύον με προκλητικό τρόπο και με αιτίες στη σφαίρα του παράλογου.

Μήπως είναι αυτό η αρχή του ξηλώματος του Εθνικού Προγράμματος για την Ουσιαστική Ισότητα των Φύλων 2010-2013 που για πρώτη φορά ενσωμάτωσε σημαντικούς πόρους του ΕΣΠΑ;

Μήπως, τελικά, ενοχλεί ο ίδιος ο στόχος της ουσιαστικής ισότητας των φύλων;

Συμφωνούν τα κόμματα που στηρίζουν την κυβέρνηση;

Συμφωνεί η αξιωματική αντιπολίτευση;

Η κρίση ως πρόκληση για τις φεμινίστριες

της Μαρίας Καραμεσίνη*

Ζούμε στην Ευρώπη τη μεγαλύτερη από το 1929 δομική κρίση του αναπτυγμένου καπιταλισμού, οι δε λαοί των χωρών της ευρωπαϊκής περιφέρειας τη ζουν με ιδιαίτερα δραματικό τρόπο. Αυτή η κρίση είναι ακόμη σε εξέλιξη, εφόσον τα δομικά της αίτια δεν έχουν αντιμετωπιστεί ακόμα. Ανάμεσα στους κύριους πόλους της παγκόσμιας οικονομίας, η ΕΕ αποτελεί το κύριο προπύργιο της μονεταριστικής και νεοφιλελεύθερης ορθοδοξίας. Μετά από μία διετία μεγάλης ύφεσης 2008-2009 και μία σύντομη περίοδο ανάκαμψης, οι πολιτικές λιτότητας και διάλυσης του κοινωνικού κράτους, που εφαρμόζονται σήμερα στις περισσότερες χώρες μέλη της, έχουν βυθίσει την ΕΕ σε νέα ύφεση από το τέλος του 2011. Η επανεμφάνιση της ύφεσης έχει ως αποτέλεσμα την άνοδο της ανεργίας, την επιδείνωση της κρίσης χρέους και τον κλυδωνισμό της ευρωζώνης που κινδυνεύει με διάλυση.

Στο πλαίσιο αυτό, η ορθότητα της συνταγής της δημοσιονομικής εξυγίανσης αμφισβητείται όχι μόνο από τους πληττόμενους λαούς και τα κοινωνικά κινήματα, αλλά από έναν ολοένα αυξανόμενο αριθμό διανοοουμένων και πολιτικών δυνάμεων στην Ευρώπη και σε όλο τον κόσμο. Πουθενά η αποτυχία της συνταγής και η ανάγκη για πολιτική εναλλακτική λύση δεν είναι πιο εμφανής από ό, τι στην Ελλάδα, με το τεράστιο κοινωνικό κίνημα διαμαρτυρίας των δύο τελευταίων χρόνων και το θεαματικό αποτέλεσμα του ΣΥΡΙΖΑ στις πρόσφατες εκλογές. Η ανάγκη για προοδευτική εναλλακτική λύση υπαγορεύεται επίσης – με αρνητικό τρόπο – από την απειλητική εκλογική άνοδο της ναζιστικής άκρας δεξιάς.

Ένα εναλλακτικό πολιτικό σχέδιο εξόδου από την κρίση δεν διαπνέεται εξ ορισμού από ένα όραμα για μια κοινωνία ισότητας των φύλων και γυναικείας απελευθέρωσης από όλες τις μορφές ανδρικής καταπίεσης στην ιδιωτική και δημόσια σφαίρα. Ούτε εμπεριέχει οπωσδήποτε προτάσεις άμεσου ή μακροπρόθεσμου πολιτικού, ιδεολογικού, οικονομικού και κοινωνικού μετασχηματισμού προς αυτή την κατεύθυνση. Για παράδειγμα, η φεμινιστική οπτική έλειψε από το πρόγραμμα του ΣΥΡΙΖΑ στις δύο πρόσφατες εκλογικές αναμετρήσεις, για λόγους που συνδέονται με την υποβάθμιση της ισότητας των φύλων και της απελευθέρωσης των γυναικών μεταξύ των στόχων του πολιτικού σχεδίου της ριζοσπαστικής αριστεράς και με την περιθωριοποίηση των φεμινιστριών στους κόλπους του.

Σε τί μας χρησιμεύει η οπτική του φύλου για την ανάλυση της κρίσης; Ποιες είναι οι διαφορετικές επιπτώσεις της ελληνικής κρίσης σε άνδρες και γυναίκες; Ποιες είναι οι προκλήσεις της εποχής μας για τις φεμινίστριες γενικά και τις αριστερές φεμινίστριες της Ευρώπης ειδικότερα; Αυτά είναι τα ζητήματα που θα επιχειρήσω να προσεγγίσω στη συνέχεια.

Ελληνική κρίση και διάσταση/οπτική του φύλου

Από τον Μάιο 2010, η Ελλάδα εφαρμόζει το πιο αυστηρό πρόγραμμα οικονομικής και δημοσιονομικής προσαρμογής στην ΕΕ και ένα από τα πιο αυστηρά που έχει ποτέ επιβάλει το ΔΝΤ στην ιστορία του. Η «θεραπεία σοκ» έχει οδηγήσει σε σωρευτική μείωση του ΑΕΠ κατά 17% μέσα σε δυόμισι χρόνια. Η ανεργία έχει φτάσει το 24,5% (επίσημα στοιχεία), οι ονομαστικοί μισθοί στον ιδιωτικό τομέα έχουν ήδη μειωθεί κατά περίπου 20%, ενώ στο δημόσιο τομέα κατά 35% περίπου, ένας αυξανόμενος αριθμός ανθρώπων δεν καλύπτεται από συλλογικές συμβάσεις εργασίας και υπηρεσίες υγείας και δεν ασφαλίζεται για σύνταξη και υγεία, η επισφαλής κατάσταση των μεταναστών έχει χειροτερέψει δραματικά – όχι μόνο από οικονομική άποψη – ενώ η φτώχεια επεκτείνεται ραγδαία.

Πριν την κρίση, η ανεργία των γυναικών ανέρχονταν στο 12%. Σήμερα έχει φθάσει στο 28%. Το ανδρικό ποσοστό ανεργίας ανέβηκε από το 5% στο 22%. Η ανεργία στις νέες γυναίκες 15-24 ετών ανέρχεται σήμερα στο 61% έναντι 46,5% στους νεαρούς άνδρες. Μια πραγματική κοινωνική καταστροφή, ενώ η ελληνική νεολαία συνειδητοποιεί ότι δεν υπάρχει μέλλον γι ‘αυτήν στη χώρα. Η ανεργία των γυναικών δεν τροφοδοτείται μόνο από απολύσεις. Πολύ μεγάλος αριθμός γυναικών, στις ηλικίες των 30, 40 και 50, που προηγουμένως δεν αναζητούσαν εργασία, μπήκαν στην αγορά εργασίας για να ενισχύσουν το συρρικνούμενο οικογενειακό εισόδημα. Οι περισσότερες εντάχθηκαν τις στρατιές των ανέργων.

Όσον αφορά την καταστροφική εξέλιξη της απασχόλησης, ενώ η κρίση ξεκίνησε από την οικοδομή και τη μεταποίηση, με πρώτο θύμα την ανδρική απασχόληση,  η τεράστια μείωση των εισοδημάτων που προέκυψε από την άνοδο ανεργίας και τις πολιτικές άγριας λιτότητας, περικοπών και φορολόγησης οδήγησε στη συρρίκνωση του τομέα των υπηρεσιών, που συγκέντρωνε το 79% των εργαζόμενων γυναικών πριν την έναρξη της κρίσης. Αυτή η συρρίκνωση έβαλε τη γυναικεία απασχόληση στο μάτι του κυκλώνα. Στο δημόσιο τομέα, οι απολύσεις συμβασιούχων έπληξαν πολύ περισσότερο τις γυναίκες απ’ ότι τους άνδρες, ο δραστικός περιορισμός των προσλήψεων έθαψε τις επαγγελματικές προοπτικές χιλιάδων νέων μορφωμένων γυναικών που επικρατούσαν έναντι των ανδρών στις προσλήψεις κατά τη δεκαετία του 2000, ενώ οι αλλαγές στο συνταξιοδοτικό σύστημα ώθησαν πρόωρα στη σύνταξη πολλές γυναίκες υπαλλήλους μέσης ηλικίας.

Η γυναικεία απασχόληση έχει μειωθεί κατά 14% από την αρχή της κρίσης, ενώ το ποσοστό του γυναικείου πληθυσμού εργάσιμης ηλικίας που απασχολείται από 49% σε 42%. Αν και οι αντίστοιχες μειώσεις στους άνδρες ήταν ακόμα μεγαλύτερες, αυτό που έχει ιδιαίτερη πολιτική σημασία να τονίσουμε είναι ότι η τρέχουσα κρίση στην Ελλάδα και οι καταστροφικές πολιτικές που ακολουθούνται από το 2010 στο όνομα της εξόδου απ’ αυτήν όχι μόνο έχουν αντιστρέψει την τάση διαρκούς ποσοτικής και ποιοτικής βελτίωσης της συμμετοχής των γυναικών στην αμειβόμενη εργασία, που ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 1980, αλλά έχουν οδηγήσει σε ραγδαία οπισθοδρόμηση. Όσον αφορά τις μειώσεις σε μισθούς και συντάξεις, οι άνδρες πλήττονται περισσότερο από τις μειώσεις στις υψηλές κλίμακες, ενώ οι γυναίκες από τις μειώσεις στις κατώτατες κλίμακες όπως και από τις θεσμικές αλλαγές που ρυθμίζουν τις κατώτατες αποδοχές: μείωση κατώτατου μισθού και βασικών μισθών συλλογικών συμβάσεων, αναστολή της επέκτασης συλλογικών συμβάσεων σε μη συνδικαλισμένους κλπ.

Διαφορετικές επιπτώσεις ανά φύλο παρατηρούνται επίσης και στις θεσμικές αλλαγές και περικοπές στους τομείς της ασφάλισης, της υγείας, της κοινωνικής φροντίδας. Ο κύριος στόχος της τελευταίας μεταρρύθμισης του συστήματος συντάξεων ήταν η αντιμετώπιση της οικονομικής του κατάρρευσης, με τη δραστική περικοπή των δικαιωμάτων των συνταξιούχων. Ενώ αυτές οι περικοπές αφορούν και τα δύο φύλα, η αύξηση της πραγματικής ηλικίας συνταξιοδότησης θα είναι πολύ μεγαλύτερη στις γυναίκες, ενώ το νέο σύστημα υπολογισμού του ύψους της σύνταξης με βάση τις αποδοχές ολόκληρου του εργάσιμου βίου τις τιμωρεί περισσότερο, διότι αυτές έχουν κατά μέσο όρο πολύ βραχύτερο ιστορικό εργασίας και ασφάλισης από τους άνδρες (υψηλότερος κίνδυνος και μεγαλύτερης διάρκειας ανεργίας, αποχωρήσεις από το εργατικό δυναμικό λόγω ανατροφής παιδιών, μεγαλύτερη συμμετοχή στην ανασφάλιστη εργασία κλπ.). Οι αναθεωρήσεις της λίστας φαρμάκων και διαγνωστικών εξετάσεων και της συμμετοχής των ασφαλισμένων είχαν σημαντικές επιπτώσεις για τις γυναίκες. Για παράδειγμα, η συμμετοχή των εγκύων στις εξετάσεις προγεννητικού ελέγχου αυξήθηκε από 0% στο 25% και όλων των γυναικών για υπέρηχο μαστού και μικροβιολογικές εξετάσεις κολπικού υγρού από 0% στο 100%.

Από την άλλη, τα αλλεπάλληλα πακέτα μέτρων υπονομεύουν τη διαθεσιμότητα, προσβασιμότητα και ποιότητα των κοινωνικών υπηρεσιών για μια σειρά από λόγους: μειωμένη χρηματοδότηση, δραστικός περιορισμός του αριθμού των συμβασιούχων παντού, των αναπληρωτών και ωρομισθίων καθηγητών στα σχολεία, μη αντικατάσταση των μονίμων υπαλλήλων που βγαίνουν στη σύνταξη,  συγχωνεύσεις δημόσιων σχολείων και νοσοκομείων, καθυστέρηση πληρωμής προμηθευτών ιατρικού και υγειονομικού υλικού στα νοσοκομεία, περικοπή εφημεριών γιατρών κλπ. Οι δημόσιες υπηρεσίες φροντίδας παιδιών απειλούνται λόγω της δραστικής περικοπής των οικονομικών πόρων των δήμων, σε μια εποχή όπου οι μεσαίου εισοδήματος οικογένειες δεν μπορούν πλέον να αγοράσουν ιδιωτικές υπηρεσίες φροντίδας και αναζητούν μια θέση σε δημόσιο βρεφονηπιακό σταθμό ή νηπιαγωγείο. Μετατόπιση της κοινωνική ζήτησης από ιδιωτικές σε δημόσιες υπηρεσίες παρατηρείται και στον τομέα της εκπαίδευσης και της υγείας.

Η μείωση του εισοδήματος των μεσαίων τάξεων έχει αρνητικές επιπτώσεις και στην απασχόληση των γυναικών μεταναστριών ως καθαρίστριες και φροντίστριες παιδιών και ηλικιωμένων, ενώ είναι βέβαιο ότι οι υπηρεσίες υποκαθίστανται με απλήρωτη οικιακή εργασία και ότι το μεγαλύτερο μέρος της το επωμίζονται οι γυναίκες. Οι ίδιες κυρίως καλούνται να τα φέρουν βόλτα με το μειωμένο οικογενειακό εισόδημα και να απορροφήσουν τις τριβές, εντάσεις και την ενδοοικογενειακή βία που προκύπτουν από τη μακροχρόνια ανδρική ανεργία και την κρίση που αυτή επιφέρει στην ανδρική ταυτότητα. Ως εκ τούτου, η κρίση ενισχύει τη σημασία της καθολικής πρόσβασης στη δημόσια υγεία, εκπαίδευση και κοινωνική φροντίδα ως καθοριστικό δίχτυ προστασίας των φτωχότερων και των υπό εκπτώχευση κοινωνικών στρωμάτων από όλα τα αρνητικά επακόλουθα της δραστικής μείωσης των εισοδημάτων.

Αξίζει να θυμίσουμε ότι η ισότητα στην εκπαίδευση και την αμειβόμενη εργασία, η απασχόληση στο δημόσιο τομέα και η κοινωνική φροντίδα αποτέλεσαν ιστορικά και συνεχίζουν να αποτελούν κοινές για όλες τις χώρες προϋποθέσεις για την οικονομική ανεξαρτησία και την απελευθέρωση των γυναικών από την ανδρική εξουσία και καταπιεστικούς κοινωνικούς ρόλους και πρότυπα. Οι κατακτήσεις αυτές δεν ήταν το φυσιολογικό προϊόν μιας γενικής κοινωνικής εξέλιξης και των κοινωνικών αγώνων αλλά αποτέλεσμα μακρόχρονων αγώνων του γυναικείου κινήματος και των ίδιων των γυναικών για αλλαγή νοοτροπιών, εξουσιαστικών πρακτικών και καταπιεστικών θεσμών. Η σημερινή καταστροφική πορεία της απασχόλησης και η συντελούμενη διάλυση των εργασιακών δικαιωμάτων, του δημόσιου τομέα και του κοινωνικού κράτους στην Ελλάδα δεν προκαλεί μόνο γενική κοινωνική οπισθοδρόμηση. Υπονομεύει και τα θεμέλια πάνω στα οποία στηρίχθηκε τα τελευταία χρόνια η πρόοδος των γυναικών ως προς την οικονομική ανεξαρτησία και τον αυτοπροσδιορισμό.

Όπως και στην Ελλάδα, έτσι και στις υπόλοιπες χώρες της Ε.Ε. η οικονομική κρίση έχει μέχρι σήμερα πλήξει περισσότερο την ανδρική απασχόληση, αλλά οι γυναίκες εξακολουθούν να βρίσκονται σε πολύ χειρότερη θέση στην αγορά εργασίας απ’ ότι οι άνδρες. Επίσης, παντού, η κρίση αντέστρεψε την τάση συνεχούς βελτίωσης της θέσης των γυναικών στην αγορά εργασίας, που παρατηρήθηκε τις προηγούμενες δεκαετίες. Οι γυναίκες κατά κανόνα πληρώνουν περισσότερο από τους άνδρες τις περικοπές στο κοινωνικό κράτος και τη συρρίκνωση της απασχόλησης στο δημόσιο τομέα, ενώ η ενδοοικογενειακή βία εις βάρος τους αυξάνεται – φαινόμενο γνωστό και από προηγούμενες κρίσεις

Προκλήσεις για τις φεμινίστριες

Αν ο φεμινισμός ως κίνημα στοχεύει στην ανατροπή των εξουσιαστικών σχέσεων μεταξύ ανδρών και γυναικών και της εκμετάλλευσης, καταπίεσης και υποτίμησης που υφίστανται οι γυναίκες μέσα στις ανδροκεντρικές-πατριαρχικές κοινωνίες, η σύγχρονη φεμινιστική σκέψη είχε ενσκήψει τις τελευταίες δεκαετίες στη μελέτη της διαπλοκής φύλου-τάξης-φυλής/εθνικής προέλευσης και των διαφορετικών εμπειριών καταπίεσης, εκμετάλλευσης και υποτίμησης που έχουν οι διαφορετικές ομάδες γυναικών από την ιδιωτική και δημόσια πατριαρχία. Η τρέχουσα παγκόσμια κρίση, προϊόν της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης, οξύνοντας στο έπακρο τις ταξικές αντιθέσεις, τείνει να υπαγάγει τις αντιθέσεις φύλου στις τελευταίες.  Αποτελεί μία νέα πρόκληση όχι μόνο για τη φεμινιστική σκέψη αλλά και τη φεμινιστική πρακτική.

Στην τρέχουσα κρίση, η επίθεση στο δημόσιο τομέα και το κοινωνικό κράτος απειλεί καίρια της κατακτήσεις των γυναικών στην Ευρώπη και ιδιαίτερα στις χώρες που εφαρμόζουν τις πιο σκληρές πολιτικές λιτότητας. Με αφορμή την κρίση χρέους της χώρας της, η αργεντίνα φεμινίστρια οικονομολόγος Βαλέρια Εσκιβέλ έγραφε ότι, σε συνθήκες δομικής κρίσης, θα πρέπει πρώτα να δημιουργηθεί ο αναγκαίος «πολιτικός χώρος» και «χώρος πολιτικής» ώστε οι όποιες εναλλακτικές λύσεις να καταστούν εφικτές. Εννοούσε ότι μόνο η κοινωνική και πολιτική παρέμβαση των μαζών μπορεί να διευρύνει τα κατεστημένα όρια άσκησης πολιτικής και να εκβάλει σε ριζοσπαστικές λύσεις. Το ερώτημα είναι αν φεμινίστριες στην Ευρώπη είναι σήμερα πρόθυμες να συμμετάσχουν, μαζί με άλλα προοδευτικά κοινωνικά κινήματα και πολιτικές δυνάμεις, στη δημιουργία αυτών των χώρων και στην αναζήτηση εναλλακτικών λύσεων.

Η πρόκληση για τις αριστερές φεμινίστριες είναι να δείξουν ότι σε καιρούς δομικής κρίσης του καπιταλισμού, δεν μπορεί να υπάρξει μέλλον για την ισότητα των φύλων και τη γυναικεία απελευθέρωση εν απουσία ενός εναλλακτικού σχεδίου εξόδου από αυτήν. Είναι επίσης πρόκληση να πείσουν ότι αυτή η εναλλακτική λύση θα πρέπει να περιλαμβάνει την πλήρη αναδιοργάνωση όχι μόνο της παραγωγής, αλλά και της κοινωνικής αναπαραγωγής, καθώς και την αναμόρφωση των σχέσεων των δύο φύλων, των ρόλων φύλου και των αξιών στην οικογένεια, την οικονομία, την κοινωνία και την πολιτική ώστε η εναλλακτική λύση να είναι προς όφελος γυναικών και ανδρών.

Ήδη, πέραν της καταγγελίας των καταστροφών που προκαλούν οι νεοφιλελεύθερες συνταγές εξόδου από την κρίση, πάρα πολλές φεμινίστριες διεθνώς συγκλίνουν στην ανάγκη ενσωμάτωσης στα εναλλακτικά προγράμματα εξόδου από την κρίση της πρότασης δημιουργίας μιας «οικονομίας φροντίδας» μέσα από δημόσιες επενδύσεις στις κοινωνικές υποδομές. Ιδέα που θεμελιώνεται στην αρχή της «οικονομίας των αναγκών» και έρχεται να αντιμετωπίσει τις αυξανόμενες ανάγκες φροντίδας των ηλικιωμένων σε κοινωνίες με γρήγορη δημογραφική γήρανση. Άλλες φεμινίστριες εργάζονται πάνω στο τρόπο που προώθηση της «πράσινης οικονομίας» θα ευνοεί εξίσου άνδρες και γυναίκες. Όπως και τα υπόλοιπα κινήματα, στη κρίση που ζούμε, το φεμινιστικό κίνημα αντιμετωπίζει μεγάλες προκλήσεις. Η μεγαλύτερη είναι να δείξει ότι η ισότητα των φύλων δεν είναι είδος πολυτελείας για καιρούς οικονομικής άνθησης, αλλά απαράγραπτος στόχος πάλης στο σήμερα, στο όνομα των αρχών που θέλουμε να διέπουν την κοινωνία που επιδιώκουμε να οικοδομήσουμε.

*Ευρωπαϊκή Αριστερά, Θερινό Πανεπιστήμιο
Πορταριά, 17 -22 Ιουλίου 2012
Ημέρα για το Φύλο: Εναρκτήρια Ομιλία – 17 Ιουλίου 2012

Εμπορία γυναικών για σεξουαλική εκμετάλλευση (Τράφικινγκ): καθόλου καινούριο φαινόμενο, αλλά πάντα αποκρουστικό

της Σίσσυς Βωβού*

Η διακίνηση και εμπορία γυναικών για σεξουαλική εκμετάλλευση που ανθεί και στην Ελλάδα στις μέρες μας, δεν είναι δυστυχώς κάτι καινούριο, είναι όμως πάντα αποκρουστικό. Αποτελεί μια ακραία μορφή βίας κατά των γυναικών, όχι μόνο αυτών που την υφίστανται αλλά όλων των γυναικών. Επίσης αποτελεί υποβάθμιση της κοινωνίας συνολικά. Εμπορευματοποιείται το γυναικείο σώμα από τις διεθνείς σπείρες, οι οποίες προσπορίζονται τεράστια κέρδη. Η βάση της είναι οι πατριαρχικές σχέσεις, η ανισότητα των δύο φύλων και η εξουσία των ανδρών επί των γυναικών, η οποία είναι κοινωνικά αποδεκτή, παρά τους αγώνες μας για την ισότητα των δύο φύλων οι οποίοι έχουν φέρει αρκετά αποτελέσματα, απομένουν όμως πολλά να γίνουν. Σ’ αυτό το πλαίσιο σχέσεων έχουμε και την κοινωνική νομιμοποίηση της πορνείας. Η βάση είναι ο πελάτης, η ζήτηση. Στην οργανωμένη διακίνηση των γυναικών έχουμε μια συναλλαγή ανάμεσα στους «επιχειρηματίες» και τους πελάτες, ενώ το γυναικείο σώμα αποτελεί απλώς το μέσο «απόλαυσης» για τους μεν και κέρδους για τους δε. Χάνει την αυτονομία του και μετατρέπεται σε φορέα υπηρεσιών προς τρίτους.  Πάνω στο έδαφος της πατριαρχίας και της ζήτησης, στήνονται καπιταλιστικές επιχειρήσεις με προσφερόμενο προϊόν το σώμα μιας άλλης, που πλέον δεν το ορίζει αλλά απλώς εμπλέκεται στη συναλλαγή. Για να υπάρχει εκεί το σώμα αυτό, χρειάζεται πρακτική ή συμβολική βία τόσο από τους διακινητές όσο και από τους πελάτες. Τα «σεμινάρια» που κάνουν στις γυναίκες οι μαστροποί πριν να αρχίσουν την πορνεία, ξεκινούν από το βιασμό από όλα τα πρωτοπαλίκαρα της σπείρας και προχωρούν σε κάθε μορφής βία, στέρηση των ταξιδιωτικών τους εγγράφων, απομόνωση. Έτσι πειθαναγκάζουν το θύμα ότι δεν μπορεί να ξεφύγει και κάμπτουν τη βούλησή του για αντίσταση

Η ζήτηση δεν είναι στατική, τις τελευταίες δύο δεκαετίες έχει αυξηθεί κατά πολύ στην Ευρώπη και στην Ελλάδα, χάρις στις «άοκνες προσπάθειες» των δουλεμπόρων και διακινητών. Από τη στιγμή που άνοιξαν τα σύνορα της Ανατολικής Ευρώπης και άρχισε η παράνομη μετακίνηση ανθρώπων για βιοπορισμό, άρχισε επίσης ή μάλλον αυξήθηκε η παράνομη διακίνηση γυναικών, η οποία κατά την 10ετία του 1980 είχε προέλευση τον Άγιο Δομήνικο και τέτοιες μακρινές και εξωτικές χώρες.  Η προσφυγή σε υπηρεσίες πορνείας και διακινούμενων γυναικών είναι μια μόδα που διαπέρασε πολλές περιοχές του πλανήτη, τον λεγόμενο «ανεπτυγμένο κόσμο», και σίγουρα ισχυρότατη μόδα για την Ελλάδα. Μπορούμε να πούμε ότι η κορύφωση του φαινομένου έχει παρέλθει, και νέα φαινόμενα προχωρούν, συμβατά με την οικονομική κρίση.

Οι πορνοπελάτες δεν είναι ράτσα ειδική, δεν είναι μια ακραία περίπτωση, δυστυχώς, μια και εκτιμάται από κάποιες έρευνες που έγιναν τη 10ετία του 2000 (Γρηγόρης Λάζος) ότι 1.200.000 άνδρες είναι περιστασιακοί πελάτες της πορνείας, ενώ 300.000 είναι συστηματικοί πελάτες. Υπάρχουν και πιο μετριοπαθείς εκτιμήσεις. Τους έχουμε δίπλα μας.

Όλα αυτά τα στριπτιζάδικα και τα μασατζίδικα που άνθησαν τα τελευταία είκοσι χρόνια, με κορύφωση το 2000, τα οποία συνδύαζαν το διακηρυγμένο προϊόν με την παράνομη και καταναγκαστική πορνεία αλλοδαπών γυναικών, ήταν η χαρά πολλών ανδρών της μικρής τούτης χώρας, ο χώρος «εκτόνωσης» και «διαφυγής» από την καθημερινότητα και την οικογενειακή εστία. Φυσικά υπάρχουν και τα ταπεινά δωμάτια για τους πιο φτωχούς, και για τους μετανάστες βέβαια, όπου οι γυναίκες πρέπει να «εξυπηρετούν» έως 50 ή και περισσότερους πελάτες την ημέρα, με χαμηλό κασέ, το οποίο τώρα με την οικονομική κρίση έχει γίνει πολύ χαμηλότερο.

Τα ερωτήματα που μπορεί να θέτουμε είναι :

ΤΙ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ

Μετακίνηση τεράστιων πληθυσμών ανθρώπων από χώρα σε χώρα, από μέρος σε μέρος, μετανάστευση, συνήθως παράτυπη στο μεγαλύτερο όγκο της. Κι αυτό, λόγω καταστροφικών συνθηκών στις κοινωνίες προέλευσης. Αυτή η μαζική μετακίνηση είναι τόσο παλιά όσο και η ιστορία. Στο πλαίσιο αυτής της μετακίνησης, διακινούνται μεγάλοι αριθμοί γυναικών ή παιδιών για σεξουαλική και εργασιακή εκμετάλλευση, με εξαπάτηση, βία, καταναγκασμό ή εκβιασμό. Οι γυναίκες αυτές ανακαλύπτουν αργότερα για τι προορίζονταν. Οι χώρες προέλευσης ήταν τη 10ετία του 90 η Ανατολική Ευρώπη, τη 10ετία του 2000 κυρίως χώρες της Ασίας ή της Αφρικής, στο πλαίσιο της καπιταλιστικής παγκοσμιοποίησης και της καταστροφής χωρών και πληθυσμών, στο πλαίσιο πολέμων ή οικολογικών καταστροφών.

Σύμφωνα με τη Συνθήκη για το Διεθνές Οργανωμένο Έγκλημα και το Πρωτόκολο για τη διακίνηση και εμπορία ανθρώπων (trafficking), η διακίνηση και εμπορία ανθρώπων ορίζεται ως: «στρατολόγηση, μεταφορά, μεταβίβαση, υπόθαλψη ή παραλαβή προσώπων με μέσον την απειλή ή τη χρήση βίας ή άλλης μορφής εξαναγκασμό, την απαγωγή, το δόλο, την απάτη, την κατάχρηση εξουσίας έναντι αμοιβής ή άλλης ωφέλειας, επί ατόμων που βρίσκονται σε ευάλωτη κατάσταση με σκοπό την εκμετάλλευση. Η εκμετάλλευση θα πρέπει να περιέχει τουλάχιστον την εκμετάλλευση για εκπόρνευση ή άλλης μορφής σεξουαλική εκμετάλλευση, την καταναγκαστική εργασία ή υπηρεσίες, τη δουλεία ή την αφαίρεση οργάνων». Η συναίνεση του θύματος δεν λαμβάνεται υπόψη ως αποτρεπτική του ορισμού.

Η διακίνηση και δουλεμπορία γιγαντώθηκε τις αναφερόμενες δύο 10ετίες, με κορύφωση το 2000, οπότε υπογράφηκε το Πρωτόκολο του Παλέρμο, που συμπληρώνει την Σύμβαση του ΟΗΕ του 1998 ενάντια στο δι-εθνικό οργανωμένο έγκλημα.  Το Πρωτόκολο του Παλέρμο υπογράφτηκε από 150 περίπου χώρες, κάποιες από τις οποίες υπέγραψαν σε μετέπειτα ημερομηνία, μέχρι το 2004. Αργότερα το ΠτΠ κυρώθηκε από τις υπογράφουσες χώρες και στη συνέχεια ψηφίστηκαν νόμοι σε πολλές από αυτές.

Από το 1990 έως το 1997 ο αριθμός των αλλοδαπών γυναικών που εξωθούνται στην πορνεία στην Ελλάδα δεκαπλασιάστηκε από 2.100 σε 21.750, και έπεσε σε 17.200 το 2002, σύμφωνα με εκτιμήσεις τοπικών ΜΚΟ, του Κέντρου Έρευνας και Δράσης για την Ειρήνη (ΚΕΔΕ) και του προγράμματος StopNOW (Stop Trafficking in People Now). Το παραπάνω στοιχείο είναι από το 2006, και πιθανότατα έχει μειωθεί, ενώ οι εθνικότητες των θυμάτων έχουν αλλάξει, όπως αναφέρεται παρακάτω.

Η κινητοποίηση των γυναικείων οργανώσεων και των οργανώσεων δικαιωμάτων ήταν έντονη από την αρχή της μαζικής εμφάνισης του φαινομένου, σε όλες τις χώρες του κόσμου, αλλά η νομοθεσία καθυστέρησε. Στη χώρα μας ψηφίστηκε το 2002 νόμος για το διεθνικό οργανωμένο έγκλημα, ενώ την ίδια χρονιά νομοσχέδιο που εμφανίστηκε για το μεταναστευτικό περιείχε διάταξη που εξύψωνε, διευκόλυνε και νομιμοποιούσε τη μικρομεσαία μαστροπία των επαρχιών, πράγμα που δεν πέρασε στο νόμο που σύντομα ψηφίστηκε, χάρη στη μεγάλη κινητοποίηση των γυναικείων οργανώσεων. Δυστυχώς, παρόμοια νομοθετική ρύθμιση πέρασε στην Κύπρο το 2007.

Μπορεί ο νόμος βέβαια να ψηφίστηκε, αλλά η εφαρμογή του είναι ιδιαίτερα φτωχή, μια και δεν υπάρχει βούληση από πλευράς κεντρικής κυβέρνησης για τιμωρία των ενόχων διακινητών, ούτε για την αρωγή των θυμάτων. Μιλώντας για τη διεθνή σκηνή, όλες οι νομοθετικές εξελίξεις από το 2000 και μετά για την σύλληψη και τιμωρία των ενόχων όσο και για την αρωγή στα θύματα, αποτελούν απλώς ένα φύλλο συκής από ένα οικονομικό σύστημα που εκκολάπτει και διευκολύνει το φαινόμενο μέσα από τις κεντρικές του επιλογές.

ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΟ, ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΟ

Η διακίνηση γυναικών πρωτίστως και παιδιών δευτερευόντως για σεξουαλική εκμετάλλευση αλλά και το εργασιακό τράφικινγκ που περιλαμβάνει και περισσότερους άνδρες είναι παμπάλαια, και συνδέονται με άλλες εποχές –  έχουν ακόμα και στοιχεία δουλείας από το παρελθόν.

Τη σύγχρονη εποχή παρατηρούνται σε μεγάλο βαθμό γύρω από τα στρατόπεδα σε κάθε γωνιά της γης, ιδιαίτερα στις ιμπεριαλιστικές εκστρατείες κατά τους μεγάλους πολέμους, τους λεγόμενους παγκόσμιους, αλλά και τους σύγχρονους ιμπεριαλιστικούς πολέμους, στο Ιράκ, στο Αφγανιστάν και την πρώην Γιουγκοσλαβία. Η «χρήση» γυναικών είναι η «ανταμοιβή του πολεμιστή» και γίνεται κάτω από τα μάτια της στρατιωτικής ιεραρχίας η οποία συνήθως «εκπλήσσεται» όταν καταγγέλλονται τέτοια φαινόμενα.

Ιδιαίτερα στην Ελλάδα το φαινόμενο παρατηρήθηκε σε μαζικό βαθμό κατά την εθνική εκκαθάριση που ακολούθησε τον πόλεμο του 1922, όπου μεγάλοι αριθμοί γυναικών προσφύγων εξωθήθηκαν στην καταναγκαστική πορνεία από τα κυκλώματα της εποχής.

Είναι όμως χαρακτηριστική και μια επιστολή του 1908 που μας προμήθευσε συνεργάτης από το αρχείο της βιβλιοθήκης της Σύρου, όπου κάποιος κύριος Ταμβακόπουλος, γραμματέας της «Εν Αλεξανδρεία εταιρείας προς περιστολήν της σωματεμπορίας» (καλή του ώρα), έστειλε «προς τον πρόεδρον της αυτόθι Ελληνικής Κοινότητος» κ. Μπενάκη, ο οποίος διεκτραγωδεί την κατάσταση της εξαπάτησης νέων γυναικών που μετακαλούνται στην Αίγυπτο από μεσιτικά γραφεία για να τοποθετηθούν σε σπίτια ως υπηρέτριες, και καταλήγουν στους οίκους ανοχής. «Εάν εις την Αίγυπτον αποβιβάζονται κατ’ έτος προς εύρεσιν πόρου ζωής 600 παρθέναι, αι 550, κατά την επίσημον στατιστικήν ην παραθέτω ώδε, εισίν Ελληνίδες». Και ζητά την παρέμβαση της ελληνικής πολιτείας και των προξενικών αρχών για τον έλεγχο των μαστροπών και την απέλασή τους. Μάλιστα ζητά να διορισθούν ειδικοί υπάλληλοι από την προξενική αρχή, γιατί οι υπάλληλοι της τοπικής αρχής «συντηρούνται συνηθέστατα εκ τοπικών μισθοδοσιών των διαφόρων διευθυντών ή διευθυντριών των οιουδήποτε είδους φαύλων κέντρων» (ολόκληρο το κείμενο σε φωτοτυπία).

Είναι γνωστό, αλλά πρέπει να υπογραμμισθεί: Πολλοί κρατικοί υπάλληλοι διευκολύνουν έναντι αμοιβής τη διακίνηση προσώπων καθώς και όλες τις πράξεις που συνοδεύουν το τράφικινγκ. Χαρακτηριστικά, το 2000 ο τότε υπουργός Δημόσιας Τάξης είχε παραδεχθεί ότι το 25% των αστυνομικών υπαλλήλων εμπλέκεται στη διαφθορά, και με βάση αυτό δημιουργήθηκε το Σώμα Εσωτερικών Υποθέσεων της Ελληνικής Αστυνομίας. Γνωρίζουμε ότι ελάχιστοι τιμωρούνται, όπως δείχνει και η έκθεση του State Department για το 2012, που έχει παγκόσμια εποπτεία των γνωστοποιημένων επίσημων στοιχείων. Εδώ ένα σχόλιο: Η πολιτική των ΗΠΑ είναι ηγετική στην παγκοσμιοποίηση και τα συνοδά φαινόμενα, όπως το τράφικινγκ, αλλά διακηρύσσεται σε κάθε τόνο η απέχθειά τους προς αυτό το φαινόμενο, και σ’ αυτό το πλαίσιο έχουν και ειδικά κονδύλια, υπηρεσίες, πολιτικές κολυμβήθρας του Σιλωάμ. Πάντως, από τα διαθέσιμα επίσημα στοιχεία, τα ετήσια του State Department είναι τα εγκυρότερα. Συνεχίζοντας, η συνηθισμένη πρακτική όταν πιάνουν κάποιους να χρηματίζονται, είναι να τους μεταθέτουν και όχι να τους τιμωρούν. «Δεν μπορούμε και να διαλύσουμε το σώμα», μας έχουν πει επανειλημμένα αστυνομικοί διευθυντές όταν διαμαρτυρόμαστε για τη συνεργασία αστυνομικών με κυκλώματα τράφικινγκ ή για τους βιασμούς γυναικών που κάνουν κάποιοι, κάτι που τους προσφέρεται ως «δώρο» από τα κυκλώματα των σωματεμπόρων. Ας σημειωθεί, ότι το 2011, η κυπριακή κυβέρνηση παρέπεμψε στη δικαιοσύνη τον υπαρχηγό της Μονάδας Αλλοδαπών και Μετανάστευσης λόγω υποψιών συμμετοχής του στο τράφικινγκ. Στην κατάλληλη θέση ο λύκος για να φυλάει τα πρόβατα. Φυσικά, δεν ξέρουμε αν τελικά θα καταδικασθεί. Η Κύπρος δέχθηκε επίσης μομφή στην ετήσια έκθεση του State Department για το 2011, για τις ελλιπείς προσπάθειες καταπολεμησης του τράφικινγκ.

ΓΙΑΤΙ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ

Το οικοδόμημα της καταναγκαστικής πορνείας των αλλοδαπών γυναικών στηρίζεται πρωτίστως στη ζήτηση, στους πελάτες οι οποίοι επιθυμούν φρέσκο και φτηνό εμπόρευμα για κατανάλωση, κάτι που μετατρέπει το γυναικείο σώμα σε αντικείμενο. Η δεύτερη παράμετρος είναι η προσφορά, που με τον τρόπο της ενισχύει και διευρύνει τη ζήτηση, παρέχοντας «εξωτικά μενού» στους πελάτες. Τα κέρδη αυτής της επιχείρησης είναι τεράστια, είναι αφορολόγητα και οι κίνδυνοι μικροί και αξίζει να τους αντιμετωπίσεις. Ακολουθούν κάποια πρόσφατα στοιχεία από συνέδριο στη Βουλγαρία, του 2012, από την Μύρια Βασιλειάδου, συντονίστρια του antitrafficking της ΕΕ.

ΠΩΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΕΤΑΙ

Από την πρώτη σελίδα στον ιστότοπο της ΕΛ.ΑΣ. για το τράφικινγκ, το οποίο είναι ενημερωμένο σύμφωνα με τις διεθνείς υποχρεώσεις της και τα τρέχοντα στοιχεία, αλλά δεν διαθέτει ευρύτητα για περαιτέρω μελέτη:

«H εμπορία ανθρώπων, με σκοπό τη σεξουαλική ή οικονομική εκμετάλλευση, αποτελεί μια σύγχρονη μορφή δουλεμπορίου, που αναπτύσσεται ραγδαία, ως μια μορφή διεθνικού οργανωμένου εγκλήματος, με θύματα άνδρες, γυναίκες και παιδιά».

Κατόπιν δίνονται στοιχεία για τα έτη 2003 – 2011, με γραφικά και κατηγοριοποιήσεις, τα οποία όποιος-όποια θέλει μπορεί να βρει αναλυτικά στον ιστότοπο της ΕΛ.ΑΣ, στην εμπορία ανθρώπων. Από τα στοιχεία αυτά πάντως φαίνεται η ελάχιστη αποτελεσματικότητα της αστυνομίας και του τμήματος αντι-τράφικινγκ για την αντιμετώπιση του τεράστιου φαινομένου, αφού έχουμε κάθε χρόνο μεταξύ 100-150 θύματα τράφικινγκ τα οποία εντοπίζονται, ενώ περίπου 10 αναγνωρίζονται. Η ίδια πηγή μας λέει επίσης τον αριθμό και την εθνικότητα των δραστών ανά έτος, που είναι 200 έως 300. Ως προς την εθνικότητα η συντριπτική πλειοψηφία ήταν Έλληνες το 2003, ενώ σιγά σιγά η πλειοψηφία γίνονται αλλοδαποί, αφού πλέον κατά κύριο λόγο τα κυκλώματα λειτουργούν κατά μικρές μονάδες. Δυστυχώς ως προς το φύλο, υπάρχουν πολλές γυναίκες ανάμεσα στις σπείρες, που, απ’ ότι υπολογίζουμε,  είναι τουλάχιστον το 1/3. Και δυστυχώς τα κάνουν όλα. Πάντα υπάρχει συνεργασία Ελλήνων και αλλοδαπών στα κυκλώματα, καθώς και συνεργασία κυκλωμάτων με κρατικούς υπαλλήλους, είτε στα σύνορα είτε στο σώμα της αστυνομίας.

 ΕΜΠΟΡΙΑ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΚΑΙ ΣΩΜΑΤΕΜΠΟΡΙΑ

Άρθρα 323Α και 351 ΠΚ

ΘΥΜΑΤΑ ΔΡΑΣΤΕΣ
ΕΤΟΣ ΣΥΝΟΛΟ ΓΥΝ. ΑΝΔΡ ΠΑΙΔ ΕΛΛΗΝ. ΑΛΛΟΙ-ΑΛΛΕΣ ΣΥΝΟΛΟ
2011 97 56 28 13 83 137 220
2010 64 78 168 246
2009 125 174 129 303
2008 78 70 92 162
2007 99 64 31 142 64
2006 83 142 64 206
2005 137 133 69 202
2004 181 207 81 288
2003 93 166 118 284

Ως προς την εθνικότητα των θυμάτων, ενώ από το 2003 έχουμε υπεροχή γυναικών από την Ανατολική Ευρώπη, προχωρώντας προς το 2011 οι μεγαλύτεροι αριθμοί γυναικών είναι από Ρουμανία και Βουλγαρία, χώρες της ΕΕ, οι οποίες δεν έχουν πρόβλημα νομιμότητας, άρα είναι πιο «φθηνό» για τους μαστροπούς να τις διακινήσουν. Αντίθετα, το πιο σκληρό τράφικινγκ σήμερα είναι από χώρες της Αφρικής, που τα έξοδα «εισαγωγής» των γυναικών στην Ελλάδα και στην Ευρώπη είναι μεγάλα, και ο καταναγκασμός για να «αποπληρώσουν» τα έξοδά τους προς τις μικρές τοπικές συμμορίες που τις διακινούν, είναι μεγάλα. Όπως μάθαμε σε πρόσφατη δίκη σωματεμπορίας με καταγγέλλουσες δύο Αφρικανές γυναίκες, αφού τους έκαναν Βου-Ντου στη χώρα τους για να τις δεσμεύσουν πνευματικά, τους έβαλαν χρέος 60.000 ευρώ για να αποπληρώσουν. Η μια, που ήταν «παραγωγική» είχε αποπληρώσει 42.000 ευρώ μέσα σε 1,5 χρόνο, σύμφωνα με τετράδια των μαστροπών που κατασχέθηκαν και παρουσιάστηκαν στο δικαστήριο.

Είναι φανερό από αυτούς τους ισχνούς αριθμούς που παρουσιάζει η αστυνομία ως έργο της, ότι το γυναικείο κίνημα αλλά και η κοινωνία δεν μπορεί να επαφίεται στη δράση της αστυνομίας για την σύλληψη και τιμωρία των ενόχων. Δεν υπάρχει όμως και κανείς άλλος να κάνει αυτή τη δουλειά. Χαρακτηριστικά, κατά το 2011 από τα 97 θύματα τράφικινγκ που εντοπίστηκαν, μόνο σε 9 παρασχέθηκε το καθεστώς του θύματος, που συνεπάγεται τη φρούρηση και αρωγή στα θύματα.

 

Εδώ πρέπει να ξανααναφέρουμε ότι αν το τράφικινγκ στη σύγχρονη μαζική μορφή του γιγαντώθηκε στο πλαίσιο της καπιταλιστικής παγκοσμιοποίησης, σίγουρα η καταπολέμηση ή εξάλειψή του δεν μπορεί να γίνει χωρίς αλλαγή της γενικής συνθήκης εμπορευματοποίησης των πάντων. Η αστυνομική αντιμετώπιση και η καταδίκη των ενόχων από τα δικαστήρια είναι απαραίτητες, κάτι που γίνεται σε ελάχιστο βαθμό σε σύγκριση με την έκταση του φαινομένου, όπως δείχνουν οι αριθμοί που παρέθεσα τόσο για την Ευρώπη όσο και για την Ελλάδα.

Ενδεικτικό της απροθυμίας των δικαστηρίων να καταδικάσουν μαστροπούς, είναι τα αποτελέσματα των τριών μεγάλων δικών που έγιναν για το ζήτημα, με καταγγελίες από γεγονότα του 1999-2000, την εποχή που το τράφικινγκ ήταν μια καταλυτική πανελλαδική μόδα, και που δεν είχαν ακόμα ψηφιστεί νόμοι ούτε καν σε διεθνές επίπεδο. Στις τρεις αυτές μεγάλες δίκες που έγιναν για τράφικινγκ στην Ελλάδα, είχαμε και κατηγορούμενους αστυνομικούς. Στις περιπτώσεις αυτές, οι δίκες είναι τελείως προσχηματικές, και όποιος-όποια καταγγέλλει, απλώς βρίσκει τον μπελά του.

Η περίπτωση του Παναγιώτη Βήχου, που κατάγγελε κύκλωμα στη Σαντορίνη, το 1999, είναι η πιο χαρακτηριστική. Έγιναν δίκες επί δικών στη Σύρο και στην Αθήνα, με μεγάλη συμπαράσταση από το φεμινιστικό κίνημα που το έκανε κοινωνικό θέμα, αλλά και πολιτικές και κοινωνικές οργανώσεις. Και όμως, όχι μόνο δεν καταδικάστηκε κανένας από τους 7 κατηγορούμενους, μεταξύ των οποίων ο αστυνομικός διοικητής της Σαντορίνης, αλλά το Βήχο τον τράβηξαν στα δικαστήρια για συκοφαντική δυσφήμιση και στη συνέχεια του απήγγειλαν ανυπόστατες κατηγορίες και δικαστικές παραπομπές μέσα από παρακρατικούς μηχανισμούς, με τις δίκες να κρατούν 13 χρόνια, και να τελεσιδικήσουν το 2011. Στο μεταξύ ο Βήχος είχε προσφύγει στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων όπου και δικαιώθηκε, και το ελληνικό κράτος πλήρωσε αποζημίωση. Πάντως οι κατηγορούμενοι σωματέμποροι και συνεργοί τους δεν καταδικάστηκαν.

Στη δεύτερη δίκη, που έγινε στην Πάτρα σε ένα άλλο σίριαλ από το 2000 έως το 2004, μια Ρωσίδα κατήγγειλε το κύκλωμα τράφικινγκ και έναν αστυνομικό ο οποίος την είχε βιάσει. Η Όλγα Μπ. τελικά δεν βρήκε το δίκιο της, παρά τη μεγάλη συμπαράσταση του γυναικείου κινήματος.

Στην τρίτη δίκη, των ανήλικων κοριτσιών Τζίνας και Καμέλιας, που «δούλευαν» σε μασατζίδικο στην οδό Βουλιαγμένης το 2000, ακριβώς απέναντι από το αστυνομικό τμήμα, δραπέτευσαν και κατάγγειλαν το κύκλωμα, οι κατηγορούμενοι καταδικάστηκαν σε μεγάλες ποινές, κυρίως οι αλλοδαποί μέλη της σπείρας, αλλά και ο Έλληνας επικεφαλής έφαγε πρωτοδίκως 32 χρόνια και στο Εφετείο 8. Ο αστυνομικός συνεργάτης έφαγε μια ποινή με αναστολή. Ήταν η πρώτη καλή είδηση από τα δικαστήρια για το τράφικινγκ. Εάν λοιπόν αστυνομικοί υπάλληλοι και δικαστήρια καλύπτουν τους τράφικερς, και εάν οι δομές στήριξης καταργούνται η μια μετά την άλλη, ο αγώνας για την εξάλειψη του φαινομένου γίνεται ακόμα δυσκολότερος, και οι ευθύνες της Πολιτείας και των αρμόδιων θεσμικών παραγόντων τεράστιες.

Το κύριο θέμα που απασχολεί τις φεμινιστικές και γυναικείες οργανώσεις είναι η αρωγή στα θύματα τόσο από την πολιτεία όσο και από τις οργανώσεις. Τα κρατικά καταφύγια για κακοποιημένες γυναίκες όμως έχουν κλείσει, στην Ελλάδα, και οι χρηματοδοτήσεις προς γυναικείες οργανώσεις έχουν σχεδόν εξαλειφθεί. Στη Δυτική Ευρώπη οι συνθήκες είναι καλύτερες από οικονομικής πλευράς, το τράφικινγκ όμως παραμένει ανθηρό και μάλιστα μετατοπίζεται τελευταία όλο και περισσότερο στο εργασιακό τράφικινγκ και αυξάνονται τα θύματα της σύγχρονης εργασιακής δουλείας.

Δύο στόχοι: η αστυνομική και δικαστική αντιμετώπιση, η αρωγή των θυμάτων. Εμείς βάζουμε προτεραιότητα στο δεύτερο, χωρίς να περιφρονούμε το πρώτο, το οποίο όμως είναι ναρκοθετημένο από κάθε πλευρά.

ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΛΟΜΠΙ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Είναι ένα ευρωπαϊκό δίκτυο που περιλαμβάνει εκατοντάδες ευρωπαϊκές οργανώσεις, θεωρεί την πορνεία ως μια μορφή βίας, ένα εμπόδιο στην ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών, και παραβίαση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Γι’ αυτό και προχωρεί σε μια καμπάνια για την κατάργηση της πορνείας γενικά και για την ποινικοποίηση του πελάτη, σύμφωνα με το μοντέλο της Σουηδίας και άλλων σκανδιναβικών χωρών. Αυτή η αντίληψη δεν είναι αποδεκτή από ένα τμήμα του φεμινιστικού κινήματος, το οποίο προσπαθεί να νομιμοποιήσει την πορνεία στη συνείδηση της κοινωνίας αλλά και να την κηρύξει κανονικό επάγγελμα. Και μάλιστα έχει ήδη αναγνωριστεί, δυστυχώς, ως επάγγελμα από την Διεθνή Οργάνωση Εργασίας.

Αποσπάσματα από την καμπάνια του ΕΛΓ για μια Ευρώπη χωρίς πορνεία:

«Το τράφικινγκ με στόχο τη σεξουαλική εκμετάλλευση αποτελεί ένα κανάλι προς τα συστήματα της πορνείας, και συνεπώς αν δεν υπήρχε πορνεία δεν θα υπήρχε τράφικινγκ. Το τράφικινγκ για τη σεξουαλική εκμετάλλευση υπάρχει επειδή υπάρχει μεγάλη ζήτηση για τυναίκες και παιδιά στην πορνεία, και ο μόνος τρόπος να αντιμετωπισθεί αυτή η ζήτηση είναι η «στρατολόγηση» θυμάτων μέσω της εξαπάτησης, του ψέματος, της βίας, της άσκησης εξουσίας και/ή εκμετάλλευσης της ευάλωττης κατάστασης του άλλου. Παρ’ ότι η γενική πεποίθηση είναι ότι η πορνεία είναι «έγκλημα χωρίς θύμα», και ότι τα περισσότερα πρόσωπα που εκπορνεύονται το κάνουν εθελοντικά χωρίς φυσικό, ψυχολογικό ή οικονομικό καταναγκασμό, μελέτες δείχνουν ότι συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Επιπλέον, αφού, παγκοσμίως, η μέση ηλικία εισόδου στην πορνεία είναι τα 12-14 χρόνια, η παιδική εκπόρνευση – και η εκπόρνευση γενικά – αποτελούν σοβαρά και επείγοντα προβλήματα.

Η ρίζα της πορνείας και άλλων μορφών σεξουαλικής εκμετάλλευσης καθώς και του τράφικινγκ στην προκειμένη περίπτωση, είναι η ανισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών, που συμπληρώνεται από εθνικές και άλλες κοινωνικο-οικονομικές ανισότητες»….

Η ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ – Ο ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ

Το τράφικινγκ αποτελεί διακίνηση και εμπορία ανθρώπων, όπως είπαμε, από συνθήκες δύσκολες οικονομικά και καταστροφής των χωρών, και «έρχονται» στον «ανεπτυγμένο κόσμο» για να προσφέρουν στους άνδρες του «απολαύσεις» με καλό εμπόρευμα, τιμές προσιτές για όλα τα βαλάντια, γενικά μια δημοκρατία του στριπτίζ, του μασατζίδικου και της πορνείας από τα κορμιά ξένων και καταναγκασμένων γυναικών. Όπως η μετανάστευση έρχεται να προσφέρει στον «ανεπτυγμένο κόσμο» φθηνό και συχνά ειδικευμένο εργατικό δυναμικό, έτσι και η σύγχρονη δουλεία του σεξουαλικού τράφικινγκ έρχεται να προσφέρει πορνικές υπηρεσίες, συνήθως χωρίς τη συναίνεση των γυναικών, ικανοποιώντας τις πατριαρχικές φαντασιώσεις και επιθετικότητα των «πολιτισμένων» ανδρών. Πρόκειται για ένα έγκλημα, η ερμηνεία του οποίου πολλές φορές αντιστρέφεται, αφού όταν διαταράσσεται η «ειρήνη μιας οικογένειας» το ανάθεμα πέφτει στις ξένες γυναίκες, αντί να πέσει στους «δικούς» μας άνδρες. Όταν μετριέται η λεγόμενη «εγκληματικότητα των ξένων», ποτέ δεν μετριέται η «εγκληματικότητα των ντόπιων εναντίον των ξένων», που το τράφικινγκ αποτελεί ένα μεγάλο κομμάτι της.  Δυστυχώς ούτε ο νόμος ποινικοποιεί τον πελάτη του τράφικινγκ, παρά μόνο σε περίπτωση ανηλικότητας. Και αυτό είναι θεωρητικό, γιατί ούτε και σ’ αυτές τις περιπτώσεις έχουμε παραπομπές πελατών. «Δύο Έλληνες μεσήλικες εξέδιδαν δύο μετανάστριες ανήλικες στη Λάρισα», διαβάσαμε πριν λίγες ημέρες στις εφημερίδες. Κανένας δεν αναζήτησε τους πελάτες των ανηλίκων, ενώ οι Έλληνες σίγουρα, ως συνήθως, θα πέσουν στα μαλακά.

Το συμπέρασμα της ομιλίας μου έχει πιστεύω βγει ήδη. Εμείς οι γυναίκες αγωνιζόμαστε για την εξάλειψη κάθε μορφής βίας κατά των γυναικών, στην πορεία για την ισότητα των δύο φύλων και την κατάργηση των πατριαρχικών αντιλήψεων, αλλά και της γενικότερης κοινωνικής δικαιοσύνης ανάμεσα στα φύλα, στους ανθρώπους και στους λαούς.

Πάντα μπορούμε να οργανώσουμε την αλληλεγγύη σ’ αυτό τον δύσκολο τομέα, παρά την απουσία της πολιτείας η οποία δεν εφαρμόζει τους ίδιους τους νόμους που έχουν ψηφιστεί. Αυτό κάνουμε με την Φεμινιστική Πρωτοβουλία για την εξάλειψη της βίας κατά των γυναικών, η οποία είναι μια ομπρέλα 10 συλλογικοτήτων χωρίς θεσμική υπόσταση, αλλά με πλούσια δράση εδώ και τρία χρόνια. Καλούμε κάθε γυναίκα σε συνεργασία.

*Μέλος της Φεμινιστικής Πρωτοβουλίας για την εξάλειψη της βίας κατά των Γυναικών – Κόρινθος, 13-9-2012

Επικοινωνία: againstviolencewomen@gmail.com, http://feministikiprotovoulia.wordpress.com/

Μπορείτε να επισκεφθείτε:

Ελληνική αστυνομία

US State Department Office to Monitor and Combat Trafficking in Persons

“Trafficking Victims Protection Act 2000”

Council of Europe Convention on Action against Trafficking in Human Beings

 

Οίκος ανοχής χορηγός ερασιτεχνικής ομάδας: ο σκοπός δεν αγιάζει τα μέσα

της Δήμητρας Σπανού

Τις τελευταίες μέρες με μεγάλη έκπληξη πληροφορηθήκαμε από διάφορα αθλητικά σάιτ την απόφαση μιας ερασιτεχνικής ομάδας της Λάρισας, του Βουκεφάλα να αναζητήσει τη χορηγία μεγάλου οίκου ανοχής της πόλης. Ακόμα μεγαλύτερη έκπληξη είναι η αντιμετώπιση στα διάφορα δημοσιεύματα αυτής της απόφασης ως πρωτοποριακής, πικάντικης, διαφορετικής και ως προϊόν έξυπνων επιχειρηματικών πρωτοβουλιών στους δύσκολους καιρούς της κρίσης. Ως μιας κίνησης θετικής για την ενίσχυση του ερασιτεχνικού αθλητισμού, που φυσικά αποτελεί ένα πεδίο που η πολιτεία από καιρό έχει απαξιώσει.

Χορηγός είναι ο «οίκος εποχής Σούλα», μια μεγάλη επιχείρηση στον τομέα του αγοραίου έρωτα που εγκαινιάστηκε τον Ιούλιο. Τα εγκαίνια έκανε η Τζούλια Αλεξανδράτου αυτοπροσώπως στα οποία, σύμφωνα με την ιδιοκτήτρια, παρεβρέθηκαν τρεις χιλιάδες άνθρωποι. Σκοπός της ίδιας είναι να σημάνει μια νέα εποχή στο επάγγελμα, για αυτό και το όνομα, με παροχές πολυτελείας, καθαρά κορίτσια και χαμηλές τιμές.

Αν και για τις γυναίκες που εργάζονται στην πορνεία είναι προτιμότερο να βρίσκονται σε νόμιμα σπίτια από ό,τι στο δρόμο, όπου τηρούνται οι κανονισμοί, το παραπάνω νέο δεν μπορεί να μας ενθουσιάζει κιόλας. Η πορνεία αποτελεί μια βάναυση μορφή εκμετάλλευσης των γυναικών και απέχει έτη φωτός από τη σεξουαλική απελευθέρωση που οι υπερασπιστές της πορνείας ευαγγελίζονται. Ακόμα και με πλήρη νομιμότητα, δεν μπορούμε να παραβλέψουμε ότι το σώμα των γυναικών και το σεξ αντιμετωπίζονται ως εμπορεύματα που καταναλώνονται. Καλλιεργεί αντιλήψεις για τον έρωτα, τις σχέσεις και τα δύο φύλα που βασίζονται στην άσκηση εξουσίας και την ικανοποίηση μόνο του ενός, του άντρα, αντί στην ισότιμη και αμοιβαία ικανοποίηση.

Το γεγονός ότι ο ερασιτεχνικός αθλητισμός πάσχει στην Ελλάδα είναι γεγονός. Η λύση είναι η ενίσχυσή του από την πολιτεία, τον μόνο αρμόδιο φορέα, που οφείλει να επενδύσει στην προώθησή του. Παράλληλα, ως κοινωνία ας σκεφτούμε εναλλακτικούς τρόπους άθλησης, μακριά από τα πρότυπα του πρωταθλητισμού και τα προβλήματα που τον συνοδεύουν, απαλλαγμένο από τον ανταγωνισμό και πιο κοντά στη ψυχαγωγία και τη διασκέδαση. Η άσκηση είναι δικαίωμα των πολιτών, όλων των ηλικιών και φύλων, για αυτό και η διάδοση του αθλητισμού είναι ένα σημαντικό έργο. Όμως ο σκοπός δεν αγιάζει τα μέσα.

Kάνοντας οικονομία στην τσέπη και το περιβάλλον

της Βέρας Σιατερλή

Συμπληρώσαμε και παραθέτουμε παρακάτω έναν εναλλακτικο – αντικαταναλωτικό καταλογο προϊόντων ενάντια στα χημικά:

Αποσμητικό ψυγείου: Τοποθετήστε στο ψυγείο ένα ανοιχτό κουτί σόδας μαγειρικής.

Απόφραξη αποχετεύσεων: Ξεβουλώστε με μία βεντούζα, κατόπιν ρίξτε ½
φλιτζάνι μαγειρική σόδα + ½ φλιτζάνι ξύδι + 2 λίτρα βραστό νερό και το
αφήνετε σκεπασμένο επί ένα λεπτό, …ή εναλλακτικά: ρίξτε αρκετό αλάτι
με βραστό νερό και αφήστε το για ένα βράδυ

Απωθητικό για κατσαρίδες: Τριμμένα φύλλα δάφνης και φλούδες αγγουριού

Απωθητικό για κουνούπια: Αρωματικά κεριά κίτρου ή έλαια κίτρου
(μελισσόχορτου) ή ξύδι

Απωθητικό για νηματώδεις: Φυτέψτε κατιφέδες

Απωθητικό για σαλιγκάρια (γυμνοσάλιαγκες): Κρεμμύδια και κατιφέδες

Απωθητικό για σκώρο: Ξυλάκια κέδρου σε βαμβακερά ξυλάκια

Αφαίρεση λεκέδων γενικά: σόδα, χυμός λεμονιού ή αλάτι

Βερνίκι παπουτσιών: Εσωτερικό από φλούδες μπανάνας

Γενικός καθαρισμός σπιτιού: Μαγειρική σόδα ή ξύδι

Γυάλισμα ανοξείδωτων: Ορυκτά έλαια ή ελαιόλαδο

Γυάλισμα ασημικών: 1 λίτρο ζεστό νερό + μια κουταλιά της σούπας
μαγειρική σόδα + 1 κομμάτι αλουμινόχαρτο + 1 κουταλιά της σούπας αλάτι
… ή εναλλακτικά: στάχτη και νερό ή σάλτσα τομάτας!

Γυάλισμα επίπλων: 1 κουταλιά σούπας λάδι λεμονιού σε ½ λίτρο ορυκτών ελαίων

Γυάλισμα ξύλου: 2 μέρη ελαιόλαδο + 1 μέρος λευκό ξύδι … ή εναλλακτικά:
αναμείξτε ½ φλιτζάνι χυμό λεμονιού σε 1 φλιτζάνι ξύδι ή ελαιόλαδο

Γυάλισμα χρωμίου: Τρίψιμο με ξύδι μύλου, γυάλισμα με baby oil.

Διάβρωση πόλων μπαταρίας αυτοκινήτου: Μαγειρική σόδα και νερό

Έντομα σε φυτά: Σαπουνόνερο από φυσικό σαπούνι στα φύλλα και μετά ξεβγάλετε

Καθαρισμός αλάτων: Μουλιάστε σε άσπρο ξύδι

Καθαρισμός καμένου λίπους: Μαγειρική σόδα

Καθαρισμός λεκάνης τουαλέτας: Πολτός βόρακα + χυμός λεμονιού …ή
εναλλακτικά: ρίξτε οινόπνευμα στη τουαλέτα + απολυμάνετε ρίχνοντας
προσεκτικά ένα σπίρτο

Καθαρισμός λιπών: Βόρακας σε υγρό, καθαρό πανί

Καθαρισμός μούχλας: Ίσα μέρη ξύδι και αλάτι

Καθαρισμός μπανιέρας και πλακιδίων: ¼ φλιτζανιού μαγειρική σόδα + ½
φλιτζάνι λευκό ξύδι + ζεστό νερό

Καθαρισμός τζαμιών: 2 κουταλιές της σούπας ξύδι σε 1 λίτρο νερό

Καθαρισμός φούρνου: 2 κουταλιές της σούπας υγρό σαπούνι, 2 κουταλάκια
του γλυκού βόρακας + ζεστό νερό

Καθαρισμός χαλιών: Ψέκασμα με σόδα φαγητού ή σιτάλευρο ή βόρακα και
σκούπισμα με ηλεκτρική σκούπα

Καθαρισμός χαλκού: Χυμός λεμονιού + αλάτι

Κρέμα ξυρίσματος: Πινέλο ξυρίσματος + φυσικό σαπούνι

Απορρυπαντικό πλυντηρίου: Αλκαλικό σαπούνι

Αποσκλήρυνση νερού: ¼ φλιτζανιού ξύδι

Αποσμητικό δοχείων απορριμμάτων: Χρησιμοποιημένες λεμονόκουπες

Αποσμητικό κατοικίδιων ζώων: ξύδι από μηλίτη

Αποσμητικό χώρου: Σιγοβράστε ξύλο κανέλας και γαρύφαλλα ή τρυπήστε ένα
πορτοκάλι με γαρύφαλλα

Λεκέδες από μελάνι: Κρύο νερό + 1 κουταλιά σούπας τρυγικό κάλιο + 1
κουταλιά σούπας χυμός λεμονιού

Λεκέδες ιδρώτα: Μαγειρική σόδα

Λεκέδες καφέ σε κούπες: Χοντρό αλάτι

Λεκέδες καφέ στην καφετιέρα: Ξύδι

Λεκέδες κρασιού: Αλάτι ή ούζο

Λεκέδες λαδιού: Τρίψτε το λεκέ με λευκή κιμωλία πριν πλύνετε το ρούχο

Λεκέδες σε fiberglass: πολτός μαγειρικής σόδας

Λεκέδες σε πορσελάνη: Μαγειρική σόδα

Λεκέδες σκουριάς σε ρούχα: Χυμός λεμονιού + αλάτι + Ήλιος

Λίπασμα: Φυτόχωμα + Καστανόχωμα + Κομπόστ

Μαλακτικό πινέλων: Ζεστό ξύδι

Μύγες: Γλάστρα με βασιλικό (συχνό πότισμα)

Μυρμήγκια: Καυτερό κόκκινο πιπέρι στην είσοδο της φωλιάς

Σκουριασμένες βίδες ή παξιμάδια: Αναψυκτικό με ανθρακικό

Χλωρίνη-λευκαντικό: Βόρακας

Χρώματα – ελαιοδιαλυτά, σπρέι: αντικαταστήστε με υδατοδιαλυτά χρώματα,
όχι σε σπρέι
Ψύλλοι σε κατοικίδια ζώα: Προσθέστε σταδιακά στη διαιτά τους μαγιά μπύρας

Οδοντόκρεμα: Σόδα φαγητού και λεμόνι, προαιρετικά και αλάτι

Καθαρισμός πατωμάτων: Σε κουβά με ζεστό νερό ρίχνετε ½ φλιτζάνι ξύδι

Απωθητικό παρασίτων: Αναμίξτε ½ φλιτζάνι ξύδι, ½ φλιτζάνι βόρακα και ζεστό νερό

Κόλλα για κολλάρισμα: Σε φιάλη ψεκασμού αναμίξτε 1 κουταλάκι σιτάλευρο
σε ένα ποτήρι νερό

Μαλακτικό ρούχων: Προσθέστε 1 φλιτζάνι ζεστό ξύδι ή ¼ φλιτζανιού σόδα
φαγητού στο τελευταίο τρίψιμο.

Ήρος Άγγελος – μια μουσική παράσταση

της Βέρας Σιατερλή

 Δυο νεαρές καλλιτέχνιδες γράφουν σκηνοθετούν και παίζουν τη μουσική παράσταση Ήρος Άγγελος , την Αργοναυτική εκστρατεία φιλτραρισμένη από τη γυναικεία ματιά τους. Η παράσταση σε σκηνοθεσία Λιάνκα Παννολφίνι και Σάρα Λέρτς παρουσιάστηκε σε διάφορες πόλεις της κεντρικής Ιταλίας τον Αύγουστο του 2012.

«Ήρος Άγγελος» σημαίνει «Αγγελιοφόρος της Άνοιξης», από έναν στίχο της Σαπφούς. Το έργο αντλεί έμπνευση από τα παραδοσιακά ελληνικά και γεωργιανά τραγούδια, που συνδύασαν οι δύο ηθοποιοί, Λιάνκα Παννολφίνι και Σάρα Λέρτς. Τα τραγούδια εκτελούνται σε πολυφωνία και συνοδεύονται με κρητική λύρα φλάουτο και το κρουστό μπεντίρ,  τα οποία εναλλάσσονται κατά την θεατρική αφήγηση.

Το έργο αφορά στο μυθικό ταξίδι του Ιάσωνα και των Αργοναυτών για την αναζήτηση του χρυσόμαλλου δέρατος, καταπλέοντας με το θρυλικό πλοίο Αργώ. Ωστόσο πρωταγωνιστές της αφήγησης δεν είναι οι γνωστοί ήρωες της αργοναυτικής εκστρατείας. Την ιστορία εξιστορούν τρεις γυναίκες, που η μοίρα τους σημαδεύεται από την συνάντησή τους με τους Αργοναύτες. Τρεις γυναίκες πολύ διαφορετικές μεταξύ τους οι οποίες εντέλει μοιάζουν, στη δύναμη που βρίσκουν, να παραβούν τους κοινωνικούς νόμους της εποχής, σπρωγμένες από τις επιθυμίες τους προκειμένου να ζήσουν συμφώνα με ,  το πάθος τους.

Πρόκειται για την:

Αταλάντη,  νεαρή κυνηγός από την Αρκαδία που επιβιβάζεται στην Αργώ και καταφέρνει να ξεφύγει από την καταδίωξη των κενταύρων. Είναι η μοναδική γυναίκα του πληρώματος.

Υψιπύλη η όμορφη και παθιασμένη βασίλισσα της Λήμνου, όπου οι γυναίκες ζουν μόνες καθώς έχουν σκοτώσει όλους τους άντρες του νησιού.

Μήδεια νεαρή μάγισσα κόρη του βασιλιά της Κολχίδας, από τις πιο αμφιλεγόμενες γυναικείες μορφές της ελληνικής μυθολογίας, στον αρχικό της ρόλο. Κατά την επιθυμία των θεών, ερωτεύεται παράφορα τον Ιάσωνα τόσο ώστε να προδώσει τον πατέρα της και να εγκαταλείψει την πατρίδα της, για να τον ακολουθήσει.

Τα λόγια σβήνουν μέσα στους ήχους, η μουσική ταξιδεύει τις εικόνες που ανακαλεί η αφήγηση … τραγουδιούνται τα κύματα οι τρικυμίες, οι  Συμπληγάδες Πέτρες, ο κάματος της κωπηλασίας, οι γιορτές, ο πόνος, ο έρωτας … Τα τραγούδια διανύουν την ίδια ρότα ταξιδιού: από την Ιωλκό (Ελλάδα), ως την Κολχίδα (περιοχή της σημερινής Γεωργίας).

Προτεινόμενος χώρος για την παράσταση είναι μια μικρή αυλή, μια πλατειούλα περιτριγυρισμένη από  κτίρια, ένα θεατράκι σε πάρκο ένας ορμίσκος, χώροι ακουστικά προστατευμένοι από πηγές θορύβων καθώς στην παράσταση δεν χρησιμοποιείται μικροφωνική.

Πώς επιστρέφουν στην Ιωλκό οι Αργοναύτες; Η παράσταση ολοκληρώνεται με μια ευτράπελη παρουσίαση με χρήση ενός μεγάλου χάρτη και κιμωλίες των ιστορικών και γεωγραφικών εναλλακτικών του πλου της Αργώς όπως ευφάνταστα υποθέτουν οι ιστορικοί.

Το φινάλε εμπλέκει όλους τους θεατές σε μια πολυφωνική  πρόποση κατά την γεωργιανή εθιμοτυπία για «πολλούς ευτυχισμένους νόστους» όπου διδάσκεται στα γρήγορα στους θεατές το γεωργιανό άσμα “Mravaljamier”, για να το τραγουδήσουν  όλοι μαζί.

Τη θεατρική παράσταση «Ήρος Άγγελος» έγραψαν, σκηνοθέτησαν και παρουσιάζουν η Λιάνκα Παννολφίνι (Ελληνο-ιταλίδα) και η Σάρα Λέρτς (Ελβετίδα), οι οποίες ξεκίνησαν την καλλιτεχνική συνεργασία τους το 2009, στα πλαίσια της θεατρικής ομάδας Divadlo Continuo στην Τσεχία. Έχουν πάρει μέρος σε πολυάριθμες παραστάσεις και οργανώσει θεατρικά workshops. Έχουν μελετήσει την πολυφωνική παραδοσιακή μουσική και πειραματιστεί με την ένταξή της σε παραστάσεις κυρίως στο θέατρο  του δρόμου. Σήμερα ζουν στην Ελβετία όπου παρακολουθούν το μεταπτυχιακό πρόγραμμα «physical theatre» στη φημισμένη σχολή θεάτρου σώματος Scuola Teatro Dimitri.

Γυναίκες και περιβάλλον – μια διαχρονικά αρμονική σχέση


της Χριστίνας Κούρκουλα

Από μια πρώτη ματιά η σχέση του ανθρώπου με το φυσικό περιβάλλον φαίνεται να είναι ανεξάρτητη από το φύλο ή την κοινωνική τάξη και να επηρεάζει αδιακρίτως τη ζωή όλων. Όμως, μια πιο προσεκτική διαχρονική εξέταση των πρακτικών και της καθημερινότητας των γυναικών σε διάφορες περιοχές του κόσμου δείχνει πως, από τότε που εμφανίστηκε ο άνθρωπος στον πλανήτη, οι γυναίκες έχουν συμβάλλει δυναμικά στην προστασία, τη διαχείριση και την ορθή χρήση των περιβαλλοντικών αγαθών. Πολλοί μελετητές έχουν αναλύσει ιστορικά τη σπουδαιότητα του ρόλου της γυναίκας–τροφοσυλλέκτη για την εξασφάλιση της τροφής και την ασφάλεια της κοινότητας, σε σύγκριση με τον άνδρα-κυνηγό.

Σε αρκετές περιοχές του πλανήτη, οι γυναίκες εξακολουθούν μέχρι σήμερα να διαχειρίζονται με σεβασμό και αγάπη την αγροτική γη, τα φυτά, τα ζώα, τα δάση, το νερό και τα άλλα περιβαλλοντικά αγαθά του τοπικού οικοσυστήματος, αφιερώνοντας χρόνο, ενέργεια και γνώση με σκοπό την επιβίωσή της οικογένειάς τους και της κοινότητας. Οι συσσωρευμένες εμπειρίες που μεταφέρονται από τη μητέρα στις κόρες αναδεικνύει τις γυναίκες σε πολύτιμη πηγή γνώσης και τεχνογνωσίας σε ό,τι αφορά τη διαχείριση και τη συνετή χρήση του περιβαλλοντικού πλούτου της περιοχής τους.

Όμως, οι γυναίκες αυτών των περιοχών πλήττονται πολύ περισσότερο συγκριτικά με άλλους πληθυσμούς της γης από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και της συρρίκνωσης της τοπικής βιοποικιλότητας, αν συνυπολογίσουμε την άνιση προσβασιμότητα σε αυτά τα περιβαλλοντικά αγαθά και στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων για τη διαχείρισή τους, μαζί με την περιορισμένη δυνατότητα τους να μετακινούνται από περιοχή σε περιοχή για την εξεύρεση νέων πόρων (γεγονός που συμβαίνει κατά κανόνα στις φτωχές αγροτικές περιοχές του πλανήτη).

Στο πεδίο της βιοποικιλότητας θα βρούμε πολυάριθμα δείγματα της γυναικείας γνώσης του τοπικού οικοσυστήματος και των ειδών του και της αφοσίωσης των γυναικών στη διατήρησή του μέσα από την καθημερινή πρακτική τους. Η βιοποικιλότητα παίζει καθοριστικό ρόλο στην προσαρμογή και τον μετριασμό ή την ανάσχεση της κλιματικής αλλαγής που βιώνουμε στις μέρες μας με δραματικό τρόπο και σε παγκόσμια κλίμακα. Οι άνθρωποι που ζουν σε αγροτικές περιοχές, ιδιαίτερα σε αναπτυσσόμενες χώρες, είναι περισσότερο ευάλωτοι γιατί εξαρτώνται για την επιβίωσή τους από τους εγχώριους φυσικούς πόρους. Η εξάλειψη πολλών από τα είδη της τοπικής χλωρίδας και πανίδας έχει δυσανάλογα βαριές επιπτώσεις στους φτωχούς πληθυσμούς αυτών των χωρών. Όσοι είναι επιφορτισμένοι με την ευθύνη να διασφαλίσουν αποθέματα νερού, τροφίμων και καύσιμης ύλης για την παρασκευή της τροφής και τη θέρμανση – που στη συντριπτική πλειοψηφία είναι γυναίκες κάθε ηλικίας – αντιμετωπίζουν ακόμα πιο οξυμένες τις δυσκολίες διασφάλισης αυτών των πόρων.

Συχνά, οι δυνατότητες παραγωγής και αναπαραγωγής από τις γυναίκες απειλούνται από την υποβάθμιση των τοπικών οικοσυστημάτων και την περιβαλλοντική μόλυνση, με αποτέλεσμα να επηρεάζεται ο φόρτος δουλειάς είτε στα οικιακά ή στα επαγγελματικά τους καθήκοντα, καθώς και η υγεία και η ποιότητα ζωής των ίδιων των γυναικών, των παιδιών τους και των οικογενειών τους. Οι παράγοντες αυτοί λειτουργούν ανασταλτικά στη δυνατότητα των γυναικών να έχουν πρόσβαση και έλεγχο στους φυσικούς πόρους.

Βέβαια, όταν αναφερόμαστε στις γυναίκες, δεν σημαίνει ότι τις αντιλαμβανόμαστε ως μια ομοιογενή ομάδα, καθώς ένας αριθμός παραμέτρων όπως η κοινωνική τάξη, η εθνικότητα, η εκπαίδευση δημιουργούν σημαντικές διαφοροποιήσεις. Όμως σε γενικές γραμμές, για τις γυναίκες η κοινωνική σφαίρα και η περιβαλλοντική πρακτική συνδέονται μέσα από την καθημερινή αλληλεπίδραση με το περιβάλλον.

Οι ευθύνες των γυναικών στο οικογενειακό νοικοκυριό και στην τοπική κοινότητα ως διαχειρίστριες του οικογενειακού εισοδήματος και των περιορισμένων φυσικών πόρων της κοινότητάς τους τις βοηθούν να αναπτύσσουν στρατηγικές προσαρμοσμένες στην μεταβαλλόμενη περιβαλλοντική πραγματικότητα, ενώ παράλληλα αποτελούν γι’ αυτές σοβαρούς λόγους για την κινητοποίησή τους ενάντια στους παράγοντες που προκαλούν την περιβαλλοντική υποβάθμιση και τις αποστερούν είτε από τα φυσικά αγαθά για την ικανοποίηση των βασικών τους αναγκών, όπως συμβαίνει με τις γυναίκες των χωρών του Τρίτου κόσμου, είτε συνδέονται με την κατάχρηση των φυσικών πόρων και την ποιοτική υποβάθμιση του περιβάλλοντος, που πλήττεται από την ατμοσφαιρική ρύπανση, την ανεξέλεγκτη χρήση φυτοφαρμάκων και την παραγωγή γενετικά τροποποιημένων ειδών, προβλήματα που απασχολούν τις χώρες του Πρώτου κόσμου.

Οι γυναίκες, αν και είναι πιο ευάλωτες στις κλιματικές αλλαγές που πλήττουν τις περιοχές που ζουν, ταυτόχρονα είναι και αποτελεσματικοί φορείς ή παράγοντες μετριασμού της έντασης των κλιματικών αλλαγών και προσαρμογής σε αυτές. Συχνά κατέχουν αρκετή γνώση και εμπειρία που μπορεί να χρησιμεύσει στην άμβλυνση της κλιματικής αλλαγής, στη μείωση των καταστροφών και στην εφαρμογή των κατάλληλων στρατηγικών προσαρμογής στην περιβαλλοντική κρίση.

Έτσι, σε πολλές περιοχές της γης οι δράσεις των γυναικών προβάλλουν παράλληλα αιτήματα που συνδέουν την υγεία με την οικολογία, την ειρήνη με το περιβάλλον, τα ανθρώπινα δικαιώματα με τα μέσα βιώσιμης διαβίωσης.

Η ενεργοποίηση των γυναικών και η προβολή θέσεων από την οπτική του φύλου ενάντια στην περιβαλλοντική υποβάθμιση έχει συχνά βοηθήσει στη διαμόρφωση πολιτικών που εξασφαλίζουν τη συμμετοχή των γυναικών σε θεσμικά όργανα και φορείς για την προώθηση της προστασίας του περιβάλλοντος, και στην αναγνώριση της ανάγκης να ενσωματωθεί η διάσταση του φύλου σε αποφάσεις και πολιτικές που αφορούν το περιβάλλον.

Από την δεκαετία του ’80 μέχρι σήμερα έχουν δημιουργηθεί διεθνείς, περιφερειακές, εθνικές και τοπικές περιβαλλοντικές οργανώσεις με πρωτοβουλία γυναικών, συχνά στο περιθώριο διεθνών συνδιασκέψεων για το κλίμα, οι οποίες έχουν λειτουργήσει καταλυτικά στην ενδυνάμωση των γυναικών και στην ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου στην προσπάθεια τοπικών κοινωνιών για βιώσιμη ανάπτυξη (π.χ. The Women’s Action Agenda for a Peaceful and Healthy Planet 2015, Gender and Water Alliance, The Gender and Climate Change Network, Diverse Women for Diversity, WOCAN – professional women agriculture and natural resource management, Women Leaders for the Environment, WEDO – Women’s Environment and Development Organization, κ. ά)

Γυναίκες σε όλο τον κόσμο διεκδικούν την ισότητα πρόσβασης στα περιβαλλοντικά αγαθά και στη λήψη αποφάσεων που αναφέρονται στο φυσικό περιβάλλον.

Η ισότητα των φύλων δεν είναι μόνο θέμα κοινωνικής δικαιοσύνης, είναι και η βασική παράμετρος στις οικονομίες των χωρών για την επιτυχία βιώσιμων αναπτυξιακών πρωτοβουλιών. Όπως έχουν τονίσει εμπειρογνώμονες σε θέματα ανάπτυξης, η βιώσιμη ανάπτυξη δεν είναι εφικτή αν δεν υπάρχει ισότητα στην κοινωνία.

Πρέπει λοιπόν να διαμορφωθούν στρατηγικές που να εμπεριέχουν τη διάσταση του φύλου στην αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών και ανθρωπιστικών κρίσεων που πλήττουν ιδιαίτερα τους πιο ευάλωτους πληθυσμούς της γης.

 

Πηγές

  • UN Women Watch 2009: Fact sheet – Women, Gender Equality and Climate Change
  • Women: Agents of Change for a Healthy Environment

by Irene Dankelman

  • Earthcare – women and the environment, by Carolyn Merchant