Subscribe via RSS Feed

Tag: "εκπαίδευση"

Δελτίο τύπου για την μήνυση σε θεολόγο της Ξάνθης

ομπρέλα_ξάνθη

Ξάνθη, 25/4/2017

Στις 11 Απριλίου 2017, η Πολύχρωμη Πολυπολιτισμική Ομπρέλα Ξάνθης, σε συνεργασία με το Ελληνικό Παρατηρητήριο Συμφωνιών του Ελσίνκι, το Τμήμα Σεξουαλικού Προσανατολισμού και Ταυτότητας Φύλου του Ελληνικού Παρατηρητηρίου του Ελσίνκι και το Φεστιβάλ Υπερηφάνειας-Athens Pride, καταθέσαμε μήνυση εναντίον θεολόγου που διδάσκει Θρησκευτικά σε Λύκειο της Ξάνθης για διανομή ομοφοβικού φυλλαδίου στη σχολική αίθουσα. Παράλληλα, στις 23 Απριλίου 2017, αιτηθήκαμε στο Υπουργείο Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων την πειθαρχική δίωξη του/της θεολόγου. (Τη μήνυση και το φυλλάδιο, μπορείτε να τα δείτε εδώ).

Το φυλλάδιο με τίτλο «ομοφυλοφιλία, η ορθόδοξη θέση» που διανεμήθηκε στα πλαίσια του μαθήματος των Θρησκευτικών είναι άκρως ομοφοβικό, αντιεκπαιδευτικό, μη επιστημονικά έγκυρο και προβάλλει προσωπικές θέσεις γύρω από τον ομόφυλο σεξουαλικό προσανατολισμό ως τη μοναδική και αυταπόδεικτη αλήθεια, χωρίς να αναφέρει καμία επιστημονική βιβλιογραφία.

Το φυλλάδιο εν συντομία παρουσιάζει τον ομόφυλο σεξουαλικό προσανατολισμό ως «αμαρτία της ομοφυλοφιλίας», «μη φυσιολογική σεξουαλική επιλογή», στρέφεται εναντίον του ομόφυλου γάμου και των ομόφυλων οικογενειών («ο γάμος μεταξύ ομοφυλοφίλων […] μπορεί να έχουν σοβαρές συνέπειες στην δομή της κοινωνίας και στις ανθρώπινες σχέσεις», «πώς θα αποκτήσει ψυχική ισορροπία ένα παιδί που μεγαλώνει με δυο άντρες και δυο γυναίκες;» και ταυτίζει τους ομόφυλους γονείς με τους παιδεραστές «μέσα στις ομόφυλες οικογένειες βρίσκει πρόσφορο έδαφος και η παιδεραστία. Επιπλέον συνδέει τα ομόφυλα άτομα με ψυχικές και σωματικές νόσους: «οι ομοφυλόφιλοι παρουσιάζουν κατάθλιψη, τάσεις αυτοκτονίας, … χρήση ουσιών και αλκοόλ», «αυξημένο κίνδυνο για σύφιλη γονόρροια, ηπατίτιδα Β και C, έρπητα των γεννητικών οργάνων και AIDS … καρκίνο του στόματος».

Τέτοιου τύπου ομοφοβικές θέσεις, που καλλιεργούν το μίσος και τη μη αποδοχή προς τα άτομα που έχουν ομόφυλο σεξουαλικό προσανατολισμό, τραυματίζουν τους λοατ μαθητές και μαθήτριες, -και ταυτίζουν τους/τις λοατ με αρνητικά στερεότυπα, που δεν θα έπρεπε να έχουν θέση στο ελληνικό σχολείο, καθώς δημιουργούν ευεπίφορες συνθήκες για να ζημιωθεί η εύθραστη ψυχολογία των λοατ παιδιών. Μέσα από τέτοιο «εκπαιδευτικό υλικό» καλλιεργούνται οι θύτες και τα θύματα του bullying στο σχολικό περιβάλλον.

Όταν ένας νέος/α διδάσκεται πως ο ομόφυλος σεξουαλικός προσανατολισμός είναι μια μη φυσική κατάσταση, τότε νιώθει πως νομιμοποιείται να τραμπουκίσει, να κοροϊδέψει, να χλευάσει, να δείρει, ακόμη και να σκοτώσει ένα λοατ άτομο. Οι απόψεις που περιλαμβάνονται στο φυλλάδιο εκτρέφουν τους νταήδες του σχολείου, καλλιεργώντας το σχολικό εκφοβισμό και πολύ πιθανόν αυτά τα άτομα μεγαλώνοντας να στραφούν σε οργανωμένες ακραίες μορφές βίας εναντίον των λοατ, μιας και διδάχτηκαν πως αυτό είναι το σωστό. Ήδη στην Ελλάδα έχουμε αύξηση των ομοφοβικών κρουσμάτων. Η Μη Κυβερνητική Οργάνωση «Πες το σε εμάς-Colour Youth Κοινότητα LGBTQ Νέων Αθήνας» έδωσε στη δημοσιότητα στοιχεία για πάνω από 100 ομοφοβικές επιθέσεις από τον Απρίλιο του 2014 έως και τον Νοέμβριο του 2015 μόνο στην Αθήνα. (εδώ)

Πώς νιώθει όμως ένας λοατ μαθητής/τρια σε ένα σχολικό περιβάλλον όπου κυοφορούνται οι ομοφοβικές απόψεις σαν αυτές του φυλλαδίου; Τα γκέι παιδιά έχουν τρεις φορές περισσότερες πιθανότητες να αυτοκτονήσουν απ’ ό,τι τα ετεροφυλόφιλα παιδιά, δυόμιση φορές περισσότερες πιθανότητες να προκαλούν αυτοτραυματισμούς και πέντε φορές περισσότερες πιθανότητες να χρειαστούν φάρμακα για κατάθλιψη, όχι όμως λόγω του σεξουαλικού τους προσανατολισμού όπως αναφέρει το φυλλάδιο του/της θεολόγου, αλλά λόγω της μη αποδοχής και της βίας που εισπράττουν από το σχολικό και οικογενειακό περιβάλλον. Μελέτες έχουν δείξει ότι 30-50% των γκέι αγοριών και κοριτσιών έχουν υποστεί κάποιο είδος ομοφοβικής βίας στο σχολείο τους (Warwick, Chase, & Aggleton, 2004). Εξαιτίας αυτής της βίας, τα άτομα αυτά αναφέρουν: περισσότερες συναισθηματικές και συμπεριφορικές δυσκολίες, πιο έντονα συμπτώματα κατάθλιψης και απομόνωσης, πιο εχθρικό σχολικό περιβάλλον και εμπειρίες κακομεταχείρισης, μεγαλύτερα ποσοστά εκφοβισμού, εγκατάλειψης του σχολείου και σεξουαλικής κακοποίησης και λιγότερη κοινωνική υποστήριξη τόσο από την οικογένειά τους, όσο και από τους συνομηλίκους τους σε σύγκριση με τα ετερόφυλα άτομα της ηλικίας τους (Rivers & Cowie, 2006; Sawyc, et al., 2007).

Να υπενθυμίσουμε την πρόσφατη ιστορία του 13χρονου γκέι, Τyrone Unsworth που αυτοκτόνησε στην Αυστραλία τον Νοέμβριου του 2016 μετά από χρόνιο bullying που είχε υποστεί από τους συμμαθητές του λόγω της θηλυπρέπειας του. Και την πιο παλιά ιστορία του 20χρονου Bobby Griffith το 1983 στην Αμερική όπου οδηγήθηκε στην αυτοκτονία επειδή προερχόταν από ένα πολύ συντηρητικό χριστιανικό περιβάλλον που δεν μπορούσε να αποδεχτεί την γκέι ταυτότητά του και τον έβλεπαν σαν αμαρτωλό. Ας μην ξεχνάμε όμως και την ελληνική ιστορία του 20χρονου Βαγγέλη Γιακουμάκη, για τον οποίο δεν γνωρίζουμε αν ήταν γκέι, όμως οι βασανισμοί που υπέστη στη Γαλακτοκομική Σχολή των Ιωαννίνων όπου φοιτούσε πριν βρεθεί νεκρός, μας φέρνουν στο μυαλό τα χιλιάδες παιδιά που είναι σαν τον Βαγγέλη και δέχονται παρόμοιες καταστάσεις τραμπουκισμού στα σχολεία της χώρας λόγω κάποιας διαφορετικότητάς τους.

Είναι επιτακτικό για τους/τις εκπαιδευτικούς να επιμορφωθούν πάνω σε θέματα σεξουαλικότητας και ταυτότητας φύλου, ώστε να επεξεργαστούν τα δικά τους άκαμπτα στερεότυπα και την άγνοιά τους, παράλληλα όμως οφείλουν να προβληματιστούν και να αναλογιστούν τις ευθύνες και τις συνέπειες που έχει ο λόγος τους στη διαμόρφωση των νέων και της κοινωνίας.

Καθήκον των εκπαιδευτικών είναι να εργαστούν προς τη διαμόρφωση μιας κοινωνίας ισότητας, αποδοχής και σεβασμού, δίχως βία. Η μητέρα του Bobby, η Mary Griffith, μετά την αυτοκτονία του γιου της, έψαξε και ανακάλυψε πως δεν υπάρχει μόνο μία αλήθεια στη χριστιανική πίστη σε σχέση με την ομοφυλοφιλία, αλλά πολλές ερμηνείες των ιερών κειμένων. Παράλληλα, η Mary Griffith κατάλαβε πως η ίδια ευθύνεται για την αυτοκτονία του γιου της, μιας και του έλεγε όλα αυτά που αναφέρονται στο φυλλάδιο που μοίρασε ο/η θεολόγος στο σχολείο της Ξάνθης. Οι ενοχές της και η μετάνοια απέναντι στο γιο της την έκαναν να στραφεί στον αγώνα υπέρ των δικαιωμάτων των λοατ ανθρώπων. Η πραγματική αυτή ιστορία απαθανατίστηκε στην ταινία Prayers for Bobby.

Καλούμε τους/τις εκπαιδευτικούς θεολόγους να ενημερωθούν για τις διαφορετικές ερμηνείες των ιερών κειμένων ώστε να μην παρουσιάζουν μια μονόπλευρη αλήθεια.

Καλούμε τον/την θεολόγο να ανακαλέσει τα γραφόμενα.

Καλούμε το Υπουργείο Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων να θεσπίσει δράσεις κατά της ομοφοβίας στα σχολεία της χώρας στις 17 Μαΐου που είναι Παγκόσμια Ημέρα κατά της Ομοφοβίας, και προτείνουμε στους/στις εκπαιδευτικούς να προβάλουν την ταινία Prayers For Bobby στα σχολεία για την ευαισθητοποίηση των μαθητών/τριών γύρω από την ομοφοβία.

Πολύχρωμη Πολυπολιτισμική Ομπρέλα Ξάνθης

https://www.facebook.com/ppoxanthi/?fref=ts

https://ppoxanthi.blogspot.gr/

poxanthi@gmail.com

Διαβάστε ακόμη:

Ομοφοβία, τρανσφοβία και όχι μόνο στην εκπαίδευση…

Συνέντευξη: Εκπαιδευτικοί για την ομοφοβία στην εκπαίδευση

Share

Παιχνίδια «για κορίτσια» και οι συνέπειές τους

dolls460

της Δήμητρας Κογκίδου*

Η απόφαση του υπουργείου Οικονομίας για τη μη εμπορική προβολή ιδιαίτερα σεξουαλικοποιημένων προϊόντων, που απευθύνονται σε μικρά παιδιά, είναι θετική -και θα πρόσθετα και άλλων που υποκινούν ρητορική μίσους γενικότερα.

•Είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό ότι υπάρχουν στην αγορά –όχι μόνον στην ελληνική– πάρα πολλά προϊόντα που, ενώ έχουν σχεδιαστεί ειδικά για μικρά παιδιά, συνδέονται πάρα πολύ με μια αντικειμενοποιημένη σεξουαλικότητα των ενηλίκων και επηρεάζουν την ανάπτυξή τους με διάφορους τρόπους, καθώς προτείνουν στα μικρά παιδιά που δεν έχουν εμπειρία ζωής ένα ορισμένο στυλ ζωής και αποτελούν πολιτισμικά πρότυπα.

•Υπάρχουν πάρα πολλά παιδικά προϊόντα, όπως παιχνίδια, ρούχα –αποκριάτικα και μη- που είναι μικρογραφίες των μεγάλων και αναπαριστούν εικόνες σέξι και σεξουαλικοποιημένων προσώπων, χωρίς τελικά να λαμβάνεται υπόψη η ηλικιακή καταλληλότητα κάποιων αντικειμένων, συνηθειών και εξαρτημάτων.

Τα προϊόντα αυτά δεν προβάλλουν υγιή μηνύματα και πρότυπα για την εξωτερική εμφάνιση και τη σεξουαλικότητα, δεν προσφέρουν ένα υγιές πρότυπο αυτοεκτίμησης, ούτε σεβασμού, αποδοχής και αγάπης του σώματος, ούτε προστατεύουν την παιδική ηλικία, καθώς δεν δίνουν την ευκαιρία στα παιδιά να ζήσουν ως παιδιά και έξω από τα καταναλωτικά πρότυπα.

Τα περισσότερα από αυτά τα προϊόντα απευθύνονται στα κορίτσια.

•Για παράδειγμα, υπάρχουν πολλές υπερσεξουαλικοποιημένες αποκριάτικες στολές για κορίτσια, που πέρα από το γεγονός ότι διαστρεβλώνουν την εικόνα ορισμένων επαγγελμάτων, όπως η σέξι νοσηλεύτρια, μαθαίνουν στα κορίτσια ότι πρέπει να επιδιώξουν αυτό το πρότυπο ομορφιάς, ότι η ομορφιά είναι το βασικό συστατικό της γυναικείας ταυτότητας και πρέπει να την κυνηγούν και τα περιορίζουν σε ένα μικρό εύρος ενδιαφερόντων και δραστηριοτήτων.

Προϊόντα αυτού του τύπου «για κορίτσια» επηρεάζουν αρνητικά την αυτοεικόνα των κοριτσιών, την αυτοεκτίμησή τους, τις μελλοντικές προοπτικές τους στην προσωπική και στην επαγγελματική ζωή.

Γιατί να μην υπάρχουν πολλές αποκριάτικες στολές που να εμπνέουν και να μην περιορίζουν τα κορίτσια, όπως διάσημων γυναικών σε πολλούς τομείς, ή γυναικών σε πολλούς επαγγελματικούς ρόλους, αλλά με ρεαλιστική απεικόνιση;

Αυτό είναι εξίσου σημαντικό και για τα αγόρια, καθώς θα έχουν μια αίσθηση της συμβολής των γυναικών σε διάφορους τομείς, θα βλέπουν ότι μπορούν οι γυναίκες να είναι ισχυρές, δημιουργικές και γεμάτες αυτοπεποίθηση.

•Επίσης, αν δούμε τις απεικονίσεις και τα μηνύματα σε μερικά ρούχα για βρέφη και μικρά παιδιά, θα διαπιστώσουμε ότι ορισμένα αναπαράγουν στερεότυπες αντιλήψεις για τους έμφυλους ρόλους. Ορισμένες λεζάντες: «Συμβουλή για γονείς: κλειδώστε τις κόρες σας», «Μελλοντική νύφη», «Γίνε ήρωας», «Χρειάζομαι έναν ήρωα», «Όμορφη», «Χαριτωμένη», «Πολύ έξυπνος», «Έτσι είναι τα αγόρια», «Εκπαιδεύομαι για να γίνω Batman», «Εκπαιδεύομαι για να γίνω η γυναίκα του Batman», «Εκθαμβωτική», «Άρχοντας του Παιχνιδιού», «Γεννημένη για να φοράω διαμάντια».

Πάρα πολλοί γονείς και ψυχολόγοι έχουν εκφράσει την ανησυχία τους για το φαινόμενο των ιδιαίτερα σεξουαλικοποιημένων προϊόντων για παιδιά –ιδιαίτερα για κορίτσια- που ακολουθεί το μάρκετινγκ τα τελευταία χρόνια, καθώς η τακτική αυτή έχει ως αποτέλεσμα τα παιδιά να αποκτούν αντικείμενα που τα παγιδεύουν σε μια υποτιθέμενη ωριμότητα, αλλά στην πραγματικότητα η κρίση τους, η γνωστική και συναισθηματική τους ανάπτυξη δεν συμβαδίζει με αυτήν.

Τα κοινωνικά μηνύματα που συμβάλλουν στη σεξουαλικοποίηση των κοριτσιών προέρχονται από τη βιομηχανία της ψυχαγωγίας, της μόδας και των παιχνιδιών.

Έχουμε έντονα σεξουαλικοποιημένους χαρακτήρες, υπερβολικά θηλυκή και σέξι μόδα για κορίτσια, μακιγιάζ σε πολύ μικρές ηλικίες, εξαιρετικά περιποιημένα μαλλιά, μανικιούρ, τακούνια, υπερβολικά λεπτό σώμα με έντονες καμπύλες, επίμονη ενασχόληση με την εικόνα σώματος, αναπαραστάσεις των κοριτσιών ως «μικρές κυρίες» κ.ά.

Για παράδειγμα, ορισμένες κούκλες μόδας με ιδιαίτερα σέξι εσώρουχα/ρούχα και άλλα εξαρτήματα, σαρκώδη χείλη και έντονο βάψιμο, που απευθύνονται σε κορίτσια κάτω των 10 ετών, δίνουν το μήνυμα στα κορίτσια είναι ότι «το σεξ είναι δύναμη, είναι εμπόρευμα».

Μπορεί το μάρκετινγκ να χρησιμοποιεί την τακτική με τα σεξουαλικοποιημένα προϊόντα για παιδιά ως έναν τρόπο για να διευρύνει τη ζήτηση, αλλά αυτό είναι ένα πολύ σοβαρό ζήτημα για να το αφήσουμε μόνο στην αγορά, καθώς μπορεί να αποβεί επικίνδυνο για την ψυχική υγεία και για την προώθηση ενός υγιούς κοινωνικού προτύπου για τα κορίτσια.

Η πρόωρη σεξουαλικοποίηση των κοριτσιών μπορεί να επηρεάσει την ευημερία τους, καθώς έχουμε πάρα πολλά δεδομένα που τεκμηριώνουν ότι έχει αρνητικές επιπτώσεις σε ένα ευρύ φάσμα τομέων, συμπεριλαμβανομένης της γνωστικής λειτουργίας, της σωματικής και ψυχικής υγείας, της σεξουαλικότητας και των στάσεων και αντιλήψεων για τους έμφυλους ρόλους.

Πολλές μεγάλες επιστημονικές ενώσεις, όπως η Αμερικανική Ένωση Ψυχολόγων (APA) προειδοποιούν και έχουν αναλάβει εκστρατείες ενημέρωσης για τις επιπτώσεις που έχει να ενθαρρύνονται τα μικρά κορίτσια να υιοθετούν συμπεριφορές που δεν είναι συμβατές με την ηλικία τους και τα θέτουν σε έναν πρόωρο σεξουαλικό ρόλο, γεγονός που μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία προβλημάτων αυτοεικόνας, αυτοπεποίθησης, στην ανάπτυξη κατάθλιψης και διαταραχών πρόσληψης τροφής.

Για παράδειγμα, το προβαλλόμενο ανέφικτο πρότυπο ομορφιάς που δίνουν ως μήνυμα πολλά από τα παραπάνω προϊόντα μπορεί να συμβάλουν στη δημιουργία νευρικής ανορεξίας στα νεαρά κορίτσια.

Το ανησυχητικό είναι ότι η διάγνωση των διαταραχών πρόσληψης τροφής (που συνδέονται άμεσα με τη δυσαρέσκεια για την αυτοεικόνα και την αυτοεκτίμηση) γίνεται σε όλο και μικρότερες ηλικίες κοριτσιών, σύμφωνα με τους ειδικούς στα θέματα αυτά.

Πάρα πολλά μικρά κορίτσια αποπειρώνται να κάνουν δίαιτα για να μεταμορφωθούν στα προβαλλόμενα γυναικεία πρότυπα που δεν συνάδουν ούτε με την ηλικία τους ούτε πάντα με την πραγματικότητα.

Σε κοινωνικό επίπεδο, υπάρχει ένα θέμα με το γεγονός ότι τα ορισμένα παιχνίδια «για κορίτσια» –πέρα από το ότι προωθούν ένα συγκεκριμένο πρότυπο ομορφιάς και τα κορίτσια καλούνται να προσαρμοστούν σε αυτό από μικρή ηλικία- τονίζουν στα κορίτσια πόσο σημαντική είναι η εμφάνιση και στρέφουν την προσοχή τους στο να θέτουν ως προτεραιότητα την περιποίησή τους και όχι άλλα χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς τους ή άλλες τους δεξιότητες.

Αυτό, επιπρόσθετα, συμβάλει στην πρόωρη σεξουαλικοποίησή τους και κατά συνέπεια στην αντικειμενοποίηση των γυναικών [Αμερικανική Ένωση Ψυχολόγων (APA), Task Force on the Sexualization of Girls] (1).

Η σεξουαλικοποίηση των κοριτσιών μπορεί να έχει αρνητικές επιπτώσεις σε άλλες ομάδες (π.χ. αγόρια και ενήλικες άνδρες και γυναίκες), καθώς και στην κοινωνία ευρύτερα.

Η έκθεση σε πολύ περιορισμένα ιδανικά της γυναικείας σεξουαλικής ελκυστικότητας μπορεί να προκαλέσει δυσκολίες σε μερικούς άνδρες να βρουν μια «αποδεκτή» σύντροφο ή να απολαύσουν πλήρως τη συντροφικότητα.

Ενήλικες γυναίκες μπορεί να υποφέρουν, προσπαθώντας να προσαρμοστούν με όλο και νεαρότερα πρότυπα της ιδανικής γυναικείας ομορφιάς.

Στις γενικές κοινωνικές επιπτώσεις της πρόωρης σεξουαλικοποίησης των κοριτσιών μπορεί να ενταχθεί η αύξηση του σεξισμού γενικά, ότι λιγότερα κορίτσια ακολουθούν σταδιοδρομίες στον τομέα των φυσικών επιστημών, της τεχνολογίας, της μηχανικής και των μαθηματικών, η αύξηση της σεξουαλικής παρενόχλησης και της σεξουαλικής βίας, καθώς και η αυξημένη ζήτηση για παιδική πορνογραφία.

1.Βλ. The American Psychological Association- The APA Task Force on the Sexualization of Girls (2007). Στο: http://www.apa.org/pi/women/programs/girls/report-full.pdf

* Καθηγήτρια στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης, Πρόεδρος της Επιτροπής Φύλου και Ισότητας στο ΑΠΘ

Πηγή: εφημερίδα των συντακτών

 

Διαβάστε ακόμα

Πέρα από το ροζ και το γαλάζιο 

Τα παιχνίδια των παιδιών: Περισσότερο έμφυλα από ποτέ

 

Share

Οι «αμόρφωτοι» του έρωτα

sex_edu

Τα αποτελέσματα των ερευνών που είδαν χθες το φως της δημοσιότητας με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Προφυλακτικού ήταν αποκαρδιωτικά. Το 22% των γυναικών στην Ελλάδα δηλώνουν ότι έχουν κάνει τουλάχιστον μία έκτρωση στη ζωή τους -οι μισές από αυτές έφηβες- ποσοστό που αποτελεί άλλη μια θλιβερή πρωτιά μας στην Ευρώπη. Με δεδομένο, μάλιστα, ότι είναι επώδυνο για μια γυναίκα να μιλά γι’ αυτά τα θέματα, πιθανά το ποσοστό να είναι μεγαλύτερο.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1970 και στις αρχές της δεκαετίας του 1980 οι φεμινίστριες έλεγαν με περισσή πίκρα ότι στην Ελλάδα η έκτρωση έπαιζε τον ρόλο της αντισύλληψης. Τότε η έκτρωση ήταν παράνομη, οι γυναικολόγοι δεν έγραφαν αντισυλληπτικά, τα προφυλακτικά ήταν συνδεμένα στο μυαλό της νεολαίας με τον αγοραίο έρωτα -δεν υπήρχε ακόμη AIDS- και τα σχολεία ήταν χωρισμένα σε Αρρένων και Θηλέων, βεβαίως χωρίς μάθημα σεξουαλικής αγωγής.

Στα σχεδόν σαράντα χρόνια που πέρασαν θα περίμενε κανείς ότι τα πράγματα θα είχαν βελτιωθεί θεαματικά. Δυστυχώς, όμως, παρά τις θετικές αλλαγές στο νομικό πλαίσιο, η έλλειψη σοβαρής και συστηματικής ενημέρωσης παραμένει. Όχι μόνο για τις μεθόδους αποφυγής μιας ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης, αλλά και για τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα. Ακόμη πολλοί γονείς δεν έχουν την ευχέρεια, τη διάθεση ή τη δυνατότητα να ενημερώσουν τα παιδιά τους και είναι απαράδεκτο για την Πολιτεία να λειτουργεί ακόμη με τους όρους του χθες και να αφήνει αυτή την τόσο σημαντική υπόθεση στο Διαδίκτυο.

Στον 21ο αιώνα είναι υποχρέωση του σχολείου να διαπαιδαγωγεί και σεξουαλικά τους έφηβους και τις έφηβες και είναι τουλάχιστον θλιβερό -και απόλυτα υποκριτικό- να γίνεται τουλάχιστον επανάσταση από διάφορους… στυλοβάτες της ηθικής όταν το υπουργείο Παιδείας ανακοινώνει ότι θα διοργανώσει μια θεματική εβδομάδα για “έμφυλες ταυτότητες” στα σχολεία. Αντίθετα, θα έπρεπε να υπάρχει πίεση από γονείς και καθηγητές να ενταχθεί κανονικά η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση στο εκπαιδευτικό σύστημα. Για να ξέρουν και οι νέοι, και οι νέες ότι έχουν ευθύνη απέναντι στο σώμα τους.

Μπορεί η Παγκόσμια Ημέρα Προφυλακτικού να μην έχει την… αίγλη της γιορτής του Αγίου Βαλεντίνου, αλλά έχει κάποιο νόημα το γεγονός ότι προηγείται κατά ένα εικοσιτετράωρο.

Πηγή: Αυγή

 

Διαβάστε ακόμα

Η σεξουαλική αγωγή στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα: Αποσπασματικές Δράσεις σε ένα Συγκεντρωτικό Σύστημα

Η Σεξουαλική Αγωγή δεν είναι μόνο Βιολογία

 

 

Share

Ομοφοβία, τρανσφοβία και όχι μόνο στην εκπαίδευση…

high-school-marchers-homophobia

της Γεωργίας Λαμπάκη

Η εκπαίδευση αποτελεί έναν χώρο επεξεργασίας της διαφοράς και το σχολείο συγκεκριμένα ένα πολιτισμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο δομούνται οι έμφυλες ταυτότητες. Για την πλειοψηφία των εκπαιδευτικών και της κοινωνίας γενικότερα είναι «φυσικό» ένα κορίτσι να είναι ντυμένο στα ροζ και να παίζει με χαρακτηρισμένα ως «κοριτσίστικα» παιχνίδια όπως κούκλες, καροτσάκια, παιδικές κουζίνες μαγειρικής κ.α. Από την άλλη πλευρά είναι «φυσικό» για τα αγόρια να θέλουν να παίξουν ποδόσφαιρο, τα αγαπημένα τους παιχνίδια να είναι φιγούρες δράσης, περιπέτειας και βίας κ.α. Τι γίνεται όμως όταν τα παιδιά δεν ακολουθούν όλα αυτά που παρουσιάζονται ως «φυσικά» και «δεδομένα»; Πως αντιμετωπίζονται αυτά τα παιδιά και ποια είναι ή και πρέπει να είναι η στάση των εκπαιδευτικών σε τέτοιες περιπτώσεις; Η ομοφοβία και η τρανσφοβία στην εκπαίδευση είναι ένα θέμα που τα τελευταία χρόνια προβληματίζει αρκετά την κοινότητα που σχετίζεται άμεσα με το θέμα και όχι μόνο. Εκτός από την ομοφοβία και την τρανσφοβία που σχετίζεται με τα παιδιά υπάρχει όμως και αυτή που σχετίζεται με τις εκπαιδευτικούς και αποτελεί ένα θέμα ίσως ακόμα πιο «ταμπού» για την κοινωνία μας.

Παίρνοντας τα πράγματα από την αρχή θα προσπαθήσω να κάνω μια ανάλυση των έμφυλων διακρίσεων που επικρατούν στο χώρο της εκπαίδευσης στηριζόμενη σε εμπειρικά και όχι μόνο στοιχεία.

Το σχολείο διέπεται από ηγεμονικό ανδρισμό που επιβάλει ταυτότητες στους άλλους και συμβάλει στην κατασκευή κανονιστικής αρρενωπότητας. Μια απλή καθημερινή μέρα μαθητής α΄δημοτικού βγάζει το ροζ μολύβι του για να γράψει ορθογραφία και τα σχόλια που ακολουθούν από τους υπόλοιπους συμμαθητές του είναι τα ακόλουθα: «αααα, είσαι κορίτσι έχεις ροζ μολύβι…», «μόνο τα κορίτσια έχουν ροζ μολύβια…» κ.α. Παρατηρούμε πως τα παιδιά από την ηλικία των 6 έχουν ήδη ενσωματώσει στερεοτυπικά φίλτρα για το τι είναι κοριτσίστικο και τι αγορίστικο. Σε όλο αυτό συμβάλει προφανώς η πατριαρχική δομή της ελληνικής κοινωνίας, τα μμε κ.α. Είναι ξεκάθαρο πως εξακολουθούν να επικρατούν πολύ συγκεκριμένες ιδέες στην κοινωνία και για να μπορείς να αποτελείς μέρος της χωρίς να δημιουργείς κάποιο πρόβλημα στα πατριαρχικά ιδεώδη που επικρατούν πρέπει να τα ακολουθείς με «σύνεση» αλλιώς θα πρέπει να είσαι έτοιμη να αποτελέσεις τη μειονότητα.

Από την άλλη πλευρά έχουμε κορίτσια που τους αρέσει να παίζουν ποδόσφαιρο, να κάνουν παρέα με αγόρια, να κυλιούνται στα χώματα, να απολαμβάνουν παιχνίδια δράσης κλπ. με αποτέλεσμα να χαρακτηρίζονται από την κοινωνία ως «αγοροκόριτσα». Παρατηρούμε σε γενικές γραμμές να δίνεται περισσότερο έμφαση και να επικρατεί περισσότερος φόβος για την κατασκευή της ετεροκανονιστικής αρρενωπότητας ενώ οι θηλυκές ομοκανονικές πρακτικές τουλάχιστον στα πλαίσια του σχολείου παραμένουν με κάποιο τρόπο λιγότερο «επικίνδυνες» και περισσότερο «υποφερτές». Είναι δεδομένο από εμπειρική τουλάχιστον πλευρά ότι θα σχολιαστεί περισσότερο αρνητικά ένα αγόρι που δεν ακολουθεί τα έμφυλα πρότυπα που υπαγορεύει η κοινωνία από ένα κορίτσι στη σχολική ηλικία χωρίς αυτό να σημαίνει όμως ότι δεν είναι το ίδιο σημαντικό ή δεν αποδεικνύει κάτι συγκεκριμένο αυτή η εξέλιξη. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει ότι  «υπάρχουν σημαντικά στοιχεία που μαρτυρούν την ύπαρξη διακρίσεων λόγω γενετήσιου προσανατολισμού στα σχολεία, με κύριο φαινόμενο τον εκφοβισμό ομοφοβικού τύπου»[1]. Μελέτες και έρευνες για την ομοφοβία, την τρανσφοβία και τις διακρίσεις σε βάρος των ΛΟΑΤ ατόμων στην εκπαίδευση στην ΕΕ έχουν δείξει πως η ομοφοβία καλά κρατεί  και πως απουσιάζει από τα σχολεία τόσο από τα προγράμματα σπουδών όσο και από τη γενικότερη αγωγή η ασχολία με θέματα του γενετήσιου προσανατολισμού όπως και οι θετικές ΛΟΑΤ αναπαραστάσεις[2]. Επισημαίνεται επίσης πως οι εκπαιδευτικοί δεν διαθέτουν τις απαραίτητες γνώσεις και τα μέσα για να συμβάλλουν ενεργά στην αντιμετώπιση προβληματικών καταστάσεων[3].

Εκτός όμως από την ομοφοβία και την τρανσφοβία στην εκπαίδευση που σχετίζεται με τα παιδιά υπάρχει ένα άλλο κομμάτι που αφορά τους εκπαιδευτικούς. Φυσικά το ίδιο μπορεί να ισχύει σε πολλά ή και όλα τα επαγγέλματα αλλά συγκεκριμένα αν επιθυμούμε να κάνουμε παρεμβάσεις πάνω σε αυτό το θέμα ώστε να αποφευχθούν περιστατικά βίας αλλά και να υπάρχει σεβασμός στη διαφορετικότητα ταυτόχρονα θα πρέπει να αναγνωρίσουμε πως υπάρχουν πολλές εκπαιδευτικοί οι οποίες μπορεί να δέχονται κάτι αντίστοιχο με αυτό όπως και τα παιδιά.

Εκπαιδευτικός ομοφυλόφιλος σε σχολείο της ελληνικής περιφέρειας ή και στις μεγαλουπόλεις. Πόσο εύκολο μπορεί να είναι να είσαι ελεύθερος με την ταυτότητα σου και τη ζωή σου; Πόσο εύκολο είναι να κυκλοφορείς με τη σχέση σου και να μην την κρύβεις; Πόσο εύκολο είναι όταν οι συνάδελφοι σου οδηγούνται σε απαράδεκτους χαρακτηρισμούς παιδιών αλλά και ανθρώπων που έχουν μια κάποια υποψία για την ομοφυλοφιλική τους ταυτότητα και το συζητούν περιγελώντας και πετώντας ατάκες όπως «ε όχι τώρα να μου έρθει και γκέι δάσκαλος εδώ..», «ας κάνουν ό,τι θέλουν στη ζωή τους αλλά όχι μπροστά σε κόσμο και στα παιδιά…», «ο Γιωργάκης το πάει το γράμμα, κουνιστός, κουνιστός, να τον χαίρεται η μάνα του…» να έχεις ψυχραιμία και να απαντάς με επιχειρήματα; Η ελληνική κοινωνία και πιο συγκεκριμένα η ελληνική σχολική κοινότητα είναι συντηρητική και στερεοτυπική στην πλειοψηφία της, αν και μπορούμε να πούμε ότι χρόνο με το χρόνο και προσπάθεια στην προσπάθεια σημειώνεται πρόοδος. Όλες όσες προσπαθούμε να αντιδράσουμε σε όλα αυτά, που δε μπαίνουμε σε καλούπια που ορίζουν συγκεκριμένες ταυτότητες, που θέλουμε να ξεπεράσουμε την καταπίεση και να βιώσουμε ελεύθερα την ύπαρξη μας, αποδομώντας έννοιες, θεωρίες και πράξεις, αποτελούμε την ντροπή του έθνους, είμαστε οι «ανώμαλες».

Είτε χαρακτηρίζεις τον εαυτό σου με ομοφολυφολική, queer ή οποιαδήποτε άλλη ταυτότητα είτε απλά αποτελείς έναν άνθρωπο που πιστεύει στην ύπαρξη και στο σεβασμό της διαφορετικότητας, καταστάσεις όπως οι παραπάνω στον σχολικό χώρο σου δημιουργούν ταραχή, πίεση και αν είσαι «δυνατός» χαρακτήρας και έτοιμος να επιχειρηματολογήσεις σύγκρουση και ρήξη. Το να κρύβεις την ταυτότητα σου, ένα μέρος της εαυτής σου αποτελεί μια επίπονη διαδικασία με βαθιά ψυχολογική πίεση όχι μόνο στα πλαίσια της επαγγελματικής σου ζωής αλλά γενικότερα. Συγκεκριμένα όμως και για να επανέρθω στην σχολική κοινότητα η κρυψίνοια αυτή δεν είναι μόνο ψυχοφθόρα αλλά αναρωτιέμαι και πως μπορεί να ξεπεραστεί. Έρευνα στην Αμερική από την Δρ Wright που περιελάμβανε συνεντεύξεις με περισσότερους από 350 καθηγητές και διευθυντές σχολείων για το πώς θα αντιμετωπίσουν περιστατικά ομοφοβίας στο σχολείο έδειξε ότι οι περισσότεροι φοβούνται είτε να αναφέρουν οτιδήποτε περί του σεξουαλικού τους προσανατολισμού είτε παρεμβαίνουν σπάνια όταν προκύπτουν ομοφοβικά περιστατικά στο σχολείο επειδή φοβούνται μην χάσουν τη δουλειά τους[4].Σε μια άλλη έρευνα που υλοποιήθηκε στο εξωτερικό με επτά γκέι άνδρες εκπαιδευτικούς σε σχολεία ιδιωτικά και δημοσία, ηλικίας 26 με 54 και με έναν μόνο συμμετέχοντα να παρουσιάζεται ως ανοιχτά γκέι σε συναδέλφους και μαθητές αναφέρεται ότι συνολικά, οι γκέι εκπαιδευτικοί που συμμετείχαν αντιλαμβάνονται εγκάρδιες σχέσεις με τους συναδέλφους, όπου ο επαγγελματισμός και η ομαδική εργασία, σε συνδυασμό με την προστασία της ιδιωτικής τους ζωής και τη διακριτικότητα, έχουν γίνει ο κανόνας στο σχολείο. Σπάνια χαρακτήρισαν τη σχέση με τους συναδέλφους ως κακή ή, αντίθετα, αναφέρονται σε συναδέλφους του ως φίλους. Επίσης, η έρευνα έδειξε ότι οι ομοφυλόφιλοι δάσκαλοι νοιάζονται βαθιά για τους μαθητές τους οποίους αντιλαμβάνονται ως γκέι και ότι, παρά τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν, προσπαθούν να δείξουν ενδιαφέρον σε αυτά τα παιδιά. Επίσης, επισημαίνεται ότι οι αλληλεπιδράσεις που βιώνουν με τους μαθητές τους ή τους συναδέλφους τους είναι ποικίλες, θυμίζοντας σε όλους μας ότι δεν υπάρχει κατάσταση ή σχέση που να είναι το ίδιο. Κάθε μέρα και κάθε σχέση βασίζεται σε μια σειρά από παράγοντες που οι ομοφυλόφιλοι εκπαιδευτικοί πρέπει να διαπραγματεύονται  σε καθημερινή βάση[5]. Όπως αναφέρει ο κ. Πολίτης «Λαμβάνοντας υπόψη ότι οι εκπαιδευτικοί οργανισμοί αποτελούν σημαντικούς πολιτισμικούς χώρους, μέσα στους οποίους κατασκευάζονται, αναπαράγονται και βιώνονται νοήματα και πρακτικές που αφορούν τη σεξουαλικότητα και το φύλο μέσω των αναλυτικών προγραμμάτων, των σχολικών εγχειριδίων και του παραπρογράμματος, οι γνώσεις, αλλά, πολύ περισσότερο, οι στάσεις των μελλοντικών εκπαιδευτικών γύρω από το ζήτημα της ομοφυλοφιλίας ανδρών και γυναικών φαίνεται να είναι καθοριστικές, καθώς αναμένεται να επηρεάσουν την ενασχόληση ή μη με αυτά τα θέματα αλλά και τον τρόπο προσέγγισής τους»[6].

Πόσο εύκολο είναι να γνωρίζουν οι γονείς των μαθητριών για την ομοφυλοφιλική σου ταυτότητα και να το αποδεχτούν χωρίς κανένα πρόβλημα και χωρίς σκέψεις όπως «και αν κάνουν κακό στα παιδιά μας;» γιατί σε μεγάλο μέρος ημιμαθών, ρατσιστών και ομοφοβικών ανθρώπων ομοφυλοφιλία μπορεί να σημαίνει ότι θα κάνεις κακό στα παιδιά τους ή θα τα νουθετήσεις ώστε να γίνουν και αυτά ομοφυλόφιλα. Πώς να ζητήσεις παρεμβάσεις εκπαιδευτικών πάνω σε θέματα εκφοβισμού για το φύλο και τη σεξουαλικότητα όταν οι ίδιοι έχουν συγκεκριμένη ομοφοβική και τρανσφοβική άποψη; Ακόμα και εκπαιδευτικοί που θέλουν να παρέμβουν θα σκεφτούν το πλαίσιο εργασίας και την κοινωνίας όπου εργάζονται και ζουν όπως τον τόπο, τους γονείς, τους συναδέλφους, την διευθύντρια κ.α. Γιατί ενώ διαβάζεις παραμύθια με τα παιδιά σου στην τάξη και ενώ πλέον υπάρχει ελληνική λογοτεχνική έκδοση που αναφέρεται σε μη ετεροκανονικές και ΛΟΑΤ οικογένειες (Τα δυο μικρά αβγά, της νηπιαγωγού Στέλλας Μπελιά) ακόμα δεν το έχεις διαβάσει μέσα στην τάξη σου; Τι πρέπει να γίνει λοιπόν ώστε να ξεπεραστούν τα εμπόδια, τα «όρια» που η πατριαρχική και ρατσιστική κοινωνία μας επιβάλει; Τι πρέπει να γίνει ώστε οι εκπαιδευτικοί είτε βιώνουν μια ομόφυλη ταυτότητα είτε όχι να είναι ελεύθεροι να την εκφράσουν και να είναι και ελεύθεροι να βοηθήσουν τα παιδιά που εκφοβίζονται μαζί τους;

Κατά την προσωπική μου άποψη, οι αλλαγές που πρέπει να γίνουν είναι ριζικές και αφορούν όλο το πολιτικό σύστημα, το σχολικό, τις συνειδήσεις και τις απόψεις των ανθρώπων. Άλλωστε το εκπαιδευτικό σύστημα, η ομοφοβία και η τρανσφοβία που επικρατεί σε αυτό δεν μπορούν να εξαφανιστούν δια μαγείας αν δεν αλλάξει όλο το σαθρό σύστημα που το διέπει.

Κάποιες προσωπικές προτάσεις:

Περισσότερα μαθήματα που αφορούν το φύλο και τη σεξουαλικότητα σε παιδαγωγικές, καθηγητικές και όχι μόνο σχολές.

Τοποθέτηση ανθρώπων σε ανώτερες θέσεις της σχολικής κοινότητας (π.χ. σύμβουλοι, διευθυντριών εκπαιδεύσεως και σχολικών μονάδων) όχι μόνο με κριτήριο κάποιο διδακτορικό αλλά και με βάση τις απόψεις τους σε θέματα σχετικά με το φύλο και τη σεξουαλικότητα. Παροχή αντικειμενικών πληροφοριών σχετικά με το σεξουαλικό προσανατολισμό και την ταυτότητα φύλου στα αναλυτικά προγράμματα και το εκπαιδευτικό υλικό αλλά και την παροχή στους μαθητές των απαραίτητων πληροφοριών, προστασίας και στήριξης ώστε να τους διευκολύνουν να ζήσουν σε αρμονία με τον σεξουαλικό τους προσανατολισμό.

Μάθημα και παρεμβάσεις στα σχολεία στα πλαίσια της ευέλικτης ζώνης που σχετίζονται με το φύλο και τη σεξουαλικότητα με έναν κατανοητό τρόπο και μέσα από παιγνιώδεις δραστηριότητες (ήδη στο εξωτερικό κυκλοφορούν οδηγοί οι οποίοι θα μπορούσαν να αποτελέσουν τη βάση μέχρι να δημιουργηθεί κάποιος ελληνικός).

Συνεχείς επιμορφώσεις και συζητήσεις μεταξύ των εκπαιδευτικών (όπως πραγματοποιούνται στην Κύπρο μέσω της εκστρατείας, Ασπίδα κατά της Ομοφοβίας στην Εκπαίδευση).

Για να ελευθερωθούμε από τα δεσμά της πατριαρχικής και στερεοτυπικής κοινωνίας, για να μην έχουμε άλλα θύματα ομοφοβικών και τρανσφοβικών επιθέσεων, για να μην έχουμε τα αποτελέσματα της απόλυσης εκπαιδευτικών (βλέπετε πρόσφατο περιστατικό στη Ρωσία με την απόλυση εκπαιδευτικού) και της γενικότερης διαπόμπευσης ανθρώπων, προσωπικοτήτων, σωμάτων και μυαλών ας πάμε ένα βήμα μπροστά και ας αλλάξουμε συνειδήσεις όχι μόνο στη θεωρία αλλά και στην πράξη.

**Σημείωση: Κατά τη διάρκεια του κειμένου εναλλάσσονται μια το αρσενικό μια το θηλυκό γένος, για παράδειγμα, ‘οι μαθήτριες’, ‘οι ομοφυλόφιλοι’ κ.λπ. Η χρήση αυτή δεν είναι τυχαία αλλά συνειδητή και γίνεται με στόχο να ‘σπάσει’ η νόρμα που επιβάλλεται μέσω της γλώσσας, όπου το αρσενικό γένος είναι κυρίαρχο. Έτσι, με τον όρο ‘μαθήτριες’ δεν αναφέρομαι αποκλειστικά στα κορίτσια, όπως με τον όρο ‘ομοφυλόφιλοι’ δεν αναφέρομαι αποκλειστικά στους άνδρες ομοφυλόφιλους, αλλά στο γενικότερο σύνολο.

*Η Λαμπάκη Γεωργία είναι Εκπαιδευτικός Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης, Msc στις πολυπολιτισμικές σπουδές στην Εκπαίδευση

 

[1] Βλ. έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής που συνοδεύει την πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για την εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης των προσώπων ανεξαρτήτως θρησκείας ή πεποιθήσεων, αναπηρίας, ηλικίας ή γενετήσιου προσανατολισμού. SEC(2008) 2180, 2.7.2008, σ. 18.

[2]European Union Agency for Fundamental Rights (FRA) (2008). Homophobia and Discrimination on Grounds of Sexual Orientation and Gender Identity in the EU Member States – Part II: The Social Situation. Retrieved from http://www.fra.europa.eu/fraWebsite/attachments/FRAhdgso_report-part2_en…

[3]European Union Agency for Fundamental Rights (FRA) (2008). Homophobia and Discrimination on Grounds of Sexual Orientation and Gender Identity in the EU Member States – Part II: The Social Situation. Retrieved from http://www.fra.europa.eu/fraWebsite/attachments/FRAhdgso_report-part2_en…

[4]https://www.tes.co.uk/article.aspx?storycode=6344655

[5]J.B. Mayo Jr.(2008). Gay Teachers’ Negotiated Interactions with Their Students and (Straight) Colleagues. The High School Journal , Volume 92, Number 1, pp. 1-10 | 10.1353/hsj.0.0007

[6]Πολίτης, Φώτης (2006). Οι ανδρικές ταυτότητες στο σχολείο: ετεροσεξουαλικότητα, ομοφυλοφοβία και μισογυνισμός. Αθήνα: εκδ. Επίκεντρο.

Το άρθρο πρωτοδημοσιεύτηκε στο alterthess

 

Διαβαστε ακόμα

«Τα παιδιά μας μπαίνουν στο σχολείο με δύο μαμάδες και βγαίνουν χωρίς μπαμπά»

Η σεξουαλική αγωγή στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα: Αποσπασματικές Δράσεις σε ένα Συγκεντρωτικό Σύστημα

Ομοφοβικός και τρανσφοβικός εκφοβισμός στην εκπαίδευση

Share

Η σεξουαλική αγωγή στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα: Αποσπασματικές Δράσεις σε ένα Συγκεντρωτικό Σύστημα

sexeducation

του Λάζαρου Τεντόμα*

Δεν είναι εύκολο να αποτυπωθεί με ακρίβεια το ποια σχολικά προγράμματα σεξουαλικής αγωγής πραγματοποιούνται πανελλαδικά, ωστόσο αν θέλουμε, σε πολύ γενικές γραμμές, να διατυπώσουμε μια πρώτη εκτίμηση, αυτή θα ήταν ότι η σεξουαλική αγωγή βασίζεται στη χρήση ενός αποσπασματικού λόγου αποκομμένου από τις μεταβαλλόμενες συνθήκες του κοινωνικού γίγνεσθαι. Στο άρθρο-σχόλιο αυτό θα επιχειρηθεί μια πρώτη παρουσίαση των χαρακτηριστικών αυτής της αποσπασματικότητας έτσι ώστε, μέσα από την ανάλυση για το χαρακτήρα του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος, να αποσαφηνιστούν ποια είναι τα όρια που προσδιορίζουν τα στοιχεία περί σεξουαλικής ταυτότητας εντός και περί του ελληνικού σχολείου.

Πρώτα από όλα όμως χρειάζεται να αναφερθεί τι έχει επισημανθεί στη διεθνή βιβλιογραφία αναφορικά με το τι εννοούμε με τον όρο “σχολική ζωή”. Σύγχρονες κοινωνιολογικές και ανθρωπολογικές μελέτες έχουν στοιχειοθετήσει την άποψη ότι δεν υπάρχει μια ομοιογενής αντίληψη για το τι είναι σχολική ζωή. Δηλαδή κάθε σχολική μονάδα έχει τη δική της δυναμική, τη δική της κουλτούρα με αποτέλεσμα να είναι λάθος να πιστεύουμε ότι όλοι οι μαθητές και οι μαθήτριες αντιλαμβάνονται και βιώνουν με τον ίδιο τρόπο το θεσμό του σχολείου. Επιπλέον, η σχολική ζωή δεν είναι μόνο η ζωή εντός σχολείου και λαμβάνεται υπόψη ότι οι μαθητές και μαθήτριες συμμετέχουν σε διάφορες δραστηριότητες σε κέντρα ψυχαγωγίας και άθλησης που συμπληρώνουν αυτό που ονομάζουμε σχολική ζωή. Στην Ελλάδα δυστυχώς δεν υπάρχουν αρκετές εθνογραφικές μελέτες για τη ζωή εντός και περί του σχολείου, αλλά αν θέλουμε να εντοπίσουμε μια πρώτη εκτίμηση είναι ότι τα σχολεία στην Ελλάδα δεν λειτουργούν σε τέτοιο βαθμό αυτόνομα, έτσι ώστε να διαμορφώνουν συγκεκριμένα διακριτά χαρακτηριστικά που να μας επιτρέπουν στην αποτύπωση μιας πολυφωνικής κοινωνικής εμπειρίας. Τα ελληνικά σχολεία είναι σφικτά δεμένα στο άρμα ενός εθνικού προγράμματος σπουδών σε ένα συγκεντρωτικό εκπαιδευτικό σύστημα όπου δεν αναγνωρίζει εύκολα τις κάθε είδους διαφορετικότητες.

Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω καταλαβαίνουμε ότι είναι εξαιρετικά δύσκολο να αναγνώσουμε τον τομέα της σεξουαλικής αγωγής υπό το πρίσμα μιας καταγραφής (αρχικά) και πλουραλιστικής έκφρασης (κατόπιν) πολιτικών συναισθημάτων πέρα από την κυριαρχία μιας γραμμικού -σχεδόν αυταρχικού- τύπου συσχέτισης του προσωπικού με το συλλογικό.

Ειδικότερα, η σεξουαλική αγωγή δεν συνδέεται, στο παρόν εκπαιδευτικό σύστημα στην Ελλάδα, με τη διδακτέα ύλη, αντιθέτως στα περισσότερα σχολικά εγχειρίδια όλων των βαθμίδων εκπαίδευσης η σεξουαλικότητα είναι απούσα. Ελάχιστες εξαιρέσεις έχουν καταγραφεί, κυρίως στα βιβλία του λυκείου στο μάθημα της βιολογίας, όπου όμως η σεξουαλικότητα παρουσιάζεται υπό το πρίσμα του ιατρικού μοντέλου. Ακόμη και στα καινούργια διδακτικά αντικείμενα, όπως αυτά της Πολιτικής Παιδείας (Α’ και Β’ Λυκείου) δεν υπάρχει καμία αναφορά στην σεξουαλικότητα ως στοιχείο πολιτικής αναγνώρισης στο επίπεδο των ατομικών και πολιτικών δικαιωμάτων. Αντιθέτως κυριαρχεί η σταθερή και επαναλαμβανόμενη διπολικότητα των ορίων άντρας/γυναίκα χωρίς να παρατίθενται στοιχεία από την φεμινιστική οπτική (λέξη άγνωστη στα σχολικά βιβλία) και βέβαια χωρίς καμία αναγνώριση όλων των τύπων σεξουαλικότητας πέρα από τα προ-καθορισμένα του ετεροκανονικού λόγου.

Όλα αυτά έχουν ως αποτέλεσμα να είναι εξαιρετικά δύσκολο για τις διδάσκουσες και τους διδάσκοντες να αναπτύξουν ένα σαφή λόγο για θέματα σεξουαλικής ταυτότητας και χρήσεων του σώματος.

Όταν πρόσφατα προσπάθησα στο μάθημα της Κοινωνιολογίας της γ’ λυκείου να αναπτύξω τις σύγχρονες θεωρίες από την οπτική των Σπουδών Φύλου, είδα την αντίδραση και την έκπληξη μιας μερίδας μαθητών και μαθητριών μου, κάτι που και εγώ ο ίδιος δεν κατάφερα να διαχειριστώ με επιτυχία. Συγκεκριμένα ανέφερα ότι πλέον στις κοινωνικές επιστήμες δεν είναι δόκιμο να μιλάμε για οικογένεια, αλλά για οικογενειακούς σχηματισμούς και ότι η κοινωνική εμπειρία πλέον μας δείχνει ότι δεν υπάρχει μόνο η πυρηνική οικογένεια αλλά και άλλοι τύποι οικογενειών (μονογονεϊκές όλων των τύπων και ομόφυλα οικογενειακά σχήματα), μια μερίδα μαθητών και μαθητριών μου υποστήριξαν μέσα στο μάθημα ότι “οι ομοφυλόφιλοι και οι λεσβίες είναι ανώμαλα άτομα και χρειάζονται ιατρική υποστήριξη γιατί είναι δυστυχισμένα άτομα”. Με το περιστατικό αυτό -το οποίο δεν είναι το μόνο- βάζουμε ως υπόθεση εργασίας ότι στο χώρο του σχολείου, όπως είναι τώρα διαμορφωμένη η κατάσταση, δεν είναι εύκολο να εισάγουμε αναλύσεις που να περιλαμβάνουν και να εξηγούν την περιπλοκότητα και τη ρευστότητα των σεξουαλικών πρακτικών και ταυτοτήτων. Ο μαθητικός πληθυσμός είναι πολύ λογικό να συνδέει τον μετανεωτερικό θεωρητικό λόγο με την κατασκευασμένη εκπαιδευτικά (και όχι μόνο) έννοια της ανωμαλίας και της κανονικότητας από τη στιγμή που κυρίαρχα διδακτικά πεδία, όπως το μάθημα των θρησκευτικών, δεν αποσαφηνίζουν τη στάση τους σε ζητήματα σεξουαλικότητας.

Με κανέναν τρόπο δεν υποστηρίζω ότι δεν γίνονται προσπάθειες, κυρίως από τα προγράμματα Αγωγής της Υγείας στις γυμνασιακές τάξεις και ότι δεν υπάρχουν συνάδελφοι και συναδέλφισσες που συμβουλεύονται τη σχετική με το θέμα βιβλιογραφία, αλλά σε πολύ γενικές γραμμές είναι κοινός τόπος ότι οι Σπουδές Φύλου και κατ’ επέκταση οι φεμινιστικές προσεγγίσεις και η Queer θεωρία δεν είναι ενταγμένες στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα.

Για να επεξεργαστούμε βιώσιμες προτάσεις απαιτείται αναδιάρθρωση του αναλυτικού προγράμματος σπουδών, έτσι ώστε η σεξουαλική αγωγή να συνδέεται με τα επιμέρους επιστημονικά πεδία και όχι να εισάγουμε την σεξουαλική αγωγή ως κάτι αποκομμένο από την επιστημονική διαθεματική λογική, βασισμένη αποκλειστικά σε μια επιφανειακή καταγραφή της κοινωνικής εμπειρίας. Συγκεκριμένα, οι μαθητές και μαθήτριες δεν πρέπει να συζητήσουν θέματα σεξουαλικότητας αποκομμένοι από την σύγχρονη κοινωνική, πολιτική, οικονομική και ανθρωπολογική θεωρία σε ζητήματα όπως η κοινωνική κατασκευή του φύλου, τα ακτιβιστικά κινήματα, την υποτέλεια της γυναίκας σε ζητήματα μητρότητας, ανατροφής παιδιών και φροντίδας, τη σχέση οικιακού και δημόσιου χώρου στον προσδιορισμό της σεξουαλικότητας, το ζήτημα της κοινωνικής κινητικότητας, τους πολιτιστικούς προσδιορισμούς και συσχετισμούς, τις βιοεξουσιαστικές λογικές (κριτική στο ιατρικό μοντέλο και στην έννοια της φυσικοποίησης) κά.

Τέλος, για να συνδεθώ με τον πρόλογο πρέπει να σημειώσω ότι η κλειστότητα των σχολικών μονάδων, η συγκεντρωτική λογική του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος, η εξεταστικοκεντρική λογική που συμπιέζει και περιορίζει την έκφραση συναισθημάτων και διαχείρισης αυτών (πιο έντονα στις λυκειακές τάξεις) είναι χαρακτηριστικά που δεν ευνοούν τη διαπραγμάτευση βασικών στοιχείων της σύγχρονης καθημερινότητας και δεν βοηθούν, αντιθέτως εμποδίζουν, τη σύνδεση της σχολικής κοινότητας με τις επιμέρους τοπικότητες, ταυτότητες όχι μόνο σε θέματα σεξουαλικότητας. Η συγκεντρωτική διοικητική δομή του εκπαιδευτικού συστήματος στην Ελλάδα λειτουργεί για την ενίσχυση ενός ανδρικού ετεροκανονικού λόγου, στο πλαίσιο του οποίου η σεξουαλική αγωγή παραμένει θολή και αποσπασματική στη σφαίρα της “απόκρυφης κοινωνικής εμπειρίας”, γεγονός που συντηρεί και υπονοεί τη σεξουαλικότητα ως υπαρξιακή αναρώτηση σε μια κατάσταση αναμονής λύσεων. Σε μια διαρκή εκκρεμότητα, αδύναμη να εκφραστεί και εντέλει να παραμείνει περισσότερο στο: Ό,τι κι αν πεις, θα στραφεί εναντίον σου.

* Δρ. Κοινωνικής Ανθρωπολογίας, Εκπαιδευτικός

 

Διαβάστε ακόμα

«Τα παιδιά μας μπαίνουν στο σχολείο με δύο μαμάδες και βγαίνουν χωρίς μπαμπά»

Η Σεξουαλική Αγωγή δεν είναι μόνο Βιολογία

Share

Σχολική Σύμβουλος απορρίπτει project με θέμα τη σεξουαλική αγωγή!

dont_ever_tell

Για την απόρριψη των project από την σύμβουλο Χρυσώ Λυγίζου, ή αλλιώς…. ο σκοταδισμός επιστρέφει!

Είσαι καθηγήτρια αναπληρώτρια φιλόλογος σε ένα ορεινό χωριό ενός ακριτικού νησιού.

Αναγνωρίζεις πως πολλά προβλήματα στην συμπεριφορά των εφήβων μαθητών σου οφείλονται στην αναζήτηση της σεξουαλικής τους ταυτότητας, την αμηχανία για τις αλλαγές που τους συμβαίνουν σωματικά και ψυχολογικά και την έλλειψη αναγκαίων απαντήσεων και υποστήριξης. Επίσης, στην έλλειψη πληροφόρησης, την έλλειψη θάρρους για να συζητάνε αυτά τα θέματα με την οικογένειά τους, με τους καθηγητές τους ή με ειδικούς.

Οργανώνεις με πολύ μεράκι ένα θέμα ερευνητικής εργασίας με θέμα «Σεξουαλική Αγωγή Εφήβων» που το προτείνεις στους μαθητές της α’ τάξης του Λυκείου σου. Έχεις προηγουμένως πάρει την έγκριση όλου του Συλλόγου των καθηγητών με τους οποίους έχεις άριστη συνεργασία από τον Βιολόγο μέχρι την Θεολόγο. Τα θέματα που προτείνεις στα παιδιά να ερευνήσουν έχουν να κάνουν με ανατομία/φυσιολογία του σώματος, αναπαραγωγικό σύστημα, υγιεινή σώματος, σεξ και πρόληψη, ΣΜΝ – ΑIDS, αντισύλληψη, εγκυμοσύνη – τοκετός, ψυχολογία εφήβων για τις σεξουαλικές επαφές.

Προτείνεις πηγές από το σχολικό βιβλίο της Βιολογίας με σχεδόν ταυτόσημα θέματα, το αντίστοιχο βιβλίο του υπουργείου «Σεξουαλική Αγωγή – Διαφυλικές Σχέσεις». Η βιβλιογραφία σου περιλαμβάνει επίσης τα κορυφαία ονόματα στον χώρο της ψυχολογίας των παιδιών και των νέων. Οργανώνεις επισκέψεις στο Κέντρο Υγείας και το Νοσοκομείο του νησιού και συνεντεύξεις με γιατρούς και άλλους σχετικούς επιστήμονες για τις οποίες επισκέψεις έχεις πάρει και την έγκριση των γονιών.

Έχεις σχεδιάσει πολύ καλά την ερευνητική εργασία, έχεις στηριχθεί σε δεκάδες, ίσως εκατοντάδες παρόμοιες εργασίες άλλων σχολείων που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια σε όλη τη χώρα. Έχει φτάσει μέσα Δεκέμβρη, το project πηγαίνει πολύ καλά, αλλά…

Εμφανίζεται η σχολική σύμβουλος που στο απαγορεύει! Η αιτιολογία: «Δεν μπορούμε να μιλάμε στα παιδιά για αυτά τα πράγματα», «δεν είμαστε ειδικοί», «δεν έχεις την απαραίτητη εμπειρία (αλλά και να την είχες πάλι θα το απέρριπτα. Ακόμη και Βιολόγος να ήσουν θα το απέρριπτα)». Επίσης, «σου κάνω τη χάρη και κάνω πως δεν έλαβα το προσχέδιο. Μετά τις γιορτές θα μου έχεις έτοιμο άλλο project». «Επειδή είσαι αναπληρώτρια θα έπρεπε να προσέχεις..».

Απεγνωσμένη, ζητάς τη γνώμη άλλων συναδέλφων μέχρι και άλλων συμβούλων. Η αντίδραση τους είναι από γέλια μέχρι θυμό. Η συγκεκριμένη σύμβουλος είναι ανένδοτη: «ΕΓΩ μόνο μπορώ να το εγκρίνω και ΔΕΝ το εγκρίνω».

Τι κάνεις;;;

Σημείωση 1 (Προς τη σχολική σύμβουλο κ. Λυγίζου). Η εκπαιδευτική κοινότητα περιμένει εναγωνίως να στηρίξετε την απόρριψη του συγκεκριμένου project. Αιτιολογημένα (επιστημονικά, παιδαγωγικά, με τις εγκυκλίους και τα αναλυτικά προγράμματα του Λυκείου).

Σημείωση 2 (Προς τους συναδέλφους). Αν υπάρχει κάποιος που έχει όρεξη και μεράκι για τη δουλειά του και είναι υπέρ της αξιολόγησης ας το ξανασκεφτεί. Μήπως η κ. Λυγίζου αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα για το που πάει το δημόσιο σχολείο;

Σημείωση 3 (Προς το υπουργείο1). Το γραφείο Αγωγής Υγείας το κλείσατε. Τις επιμορφώσεις εκπαιδευτικών τις ελαχιστοποιήσατε. Μετά από 20 χρόνια προγραμμάτων αγωγής υγείας και σεξουαλικής αγωγής, το συγκεκριμένο ζήτημα ξανάγινε ταμπού;

Σημείωση 4 (Προς το υπουργείο2).  Αν η γραμμή  σας είναι «τραβάμε μπροστά σε ένα νέο σχολείο», με αναλυτικά προγράμματα του 1950 και του 1960, τότε είναι απολύτως ευθυγραμμισμένα με τα πιστεύω της συγκεκριμένης συμβούλου. Εν τω μεταξύ, αφήστε τους μαθητές μας να ενημερώνονται για τα σχετικά με το φύλο τους θέματα μόνο από τις τηλεοπτικές μεταμεσονύκτιες εκπομπές.

Από το ΔΣ της ΕΛΜΕ Ικαρίας Φούρνων

20/12/2014

Πηγή: alfavita

 

Share

Πρόστιμο στη φεμινιστική πρωτοβουλία φοιτητριών «Μετάφερε το φορτίο σου» από το το Πανεπιστήμιο Κολούμπια

emma-sulkowicz-carries-mattress-605x334

 

Στις 10 Νοεμβρίου λοιπόν, η  φεμινιστική ομάδα του Πανεπιστημίου Κολούμπια οργάνωσε εθνική ημέρα δράσης, στην οποία συμμετείχαν 130 Πανεπιστήμια από το Stanford University της Πολιτείας της Καλιφόρνιας μέχρι και στο Eastern European University της Βουδαπέστης. Αφορμή και έμπνευση αυτής της διαμαρτυρίας υπήρξε η φοιτήτρια Emma Sulkowicz της οποίας η διπλωματική εργασία με τίτλο «Μετάφερε το φορτίο σου» περιελάμβανε επίσης την μεταφορά του στρώματος, πάνω στο οποίο είχε βιαστεί, στους κοινόχρηστους χώρους του κάμπους, από την ίδια την φοιτήτρια ως διαμαρτυρία εναντίον της απόφασης του Πανεπιστημίου Κολούμπια να μην τιμωρήσει τον φοιτητή που είχε κατηγορηθεί από την Emma και δυο άλλες φοιτήτριες για τους βιασμούς τους.

Έτσι, φοιτήτριες μετέφεραν 28 στρώματα στο χώρο του Πανεπιστημίου με συνθήματα κατά της σεξουαλικής βίας, υποστηρικτικά μηνύματα προς τα θύματα βιασμού αλλά και αιτήματα για την αλλαγή της πανεπιστημιακής πολιτικής στο θέμα των σεξουαλικών επιθέσεων. Η διαμαρτυρία τελείωσε με την τοποθέτηση των στρωμάτων στο γρασίδι μπροστά από το γραφείο του Προέδρου του Πανεπιστημίου και για τον λόγο αυτό το Πανεπιστήμιο τους επέβαλλε πρόστιμο για έξοδα καθαριότητας το οποίο ανέρχεται στα 1.500 δολάρια! Η δήλωση μάλιστα εκ μέρους του Πανεπιστημίου για το πρόστιμο είναι ότι δεν είναι ασυνήθιστο αλλά τυπικό εφόσον το Πανεπιστήμιο διευκολύνει μάλιστα έτσι διάφορες φοιτητικές εκδηλώσεις. Να σημειωθεί ότι μόλις μια ώρα μετά την τοποθέτηση των στρωμάτων, το Πανεπιστήμιο διέταξε αυτά να πεταχτούν τα στρώματα στα σκουπίδια. Όπως παρατηρεί και η ακτιβίστρια και οργανώτρια της δράσης αυτής, Michela Weihl, η απόφαση αυτή του Πανεπιστημίου δεν αφορά απλά την καθαριότητα αφού «ο συμβολισμός του να πετάξουν στα σκουπίδια τα στρώματα μόλις μια ώρα μετά είναι απίστευτα ενδεικτικός για το πώς χειρίζονται περιστατικά σεξουαλικής βίας- κυριολεκτικά παραπετάνε υποθέσεις βιασμού χωρίς δεύτερη σκέψη».

Μετάφραση: Γεωργία Μανώλη

Πηγή: feminist.org

 

Διαβάστε ακόμα

«Μόνο το ναι σημαίνει ναι» 

 

 

Share

Πέρα από το ροζ και το γαλάζιο

pinkisnotforgirls copy

της Δήμητρας Κογκίδου

Είναι αγόρι ή  κορίτσι;

Η παγίδα του φύλου αρχίζει από πολύ νωρίς, πριν ακόμα γεννηθεί το παιδί, από το υπερηχογράφημα. Ίσως το πιο κοινό τελετουργικό στις δυτικές κοινωνίες σχετικά με τη γέννηση  ενός μωρού είναι η προετοιμασία του παιδικού δωματίου και η αγορά των «κατάλληλων για το φύλο» του μωρουδιακών και διαφόρων αντικειμένων. Διαφορετικά στυλ και χρώματα στα πρώτα ρουχαλάκια, στα σεντόνια και στις κουβέρτες, στη διακόσμηση του δωματίου και στα πρώτα παιχνίδια που αντανακλούν τις απόψεις των ενηλίκων για τους έμφυλους ρόλους. Πηγαίνοντας σε ένα κατάστημα παιχνιδιών για τα πρώτα βρεφικά παιχνίδια, βλέπεις ταυτόχρονα και τους διαφορετικούς διαδρόμους ή ορόφους για τα παιχνίδια «για αγόρια» ή «για κορίτσια». Ροζ για τα κορίτσια και γαλάζιο για τα αγόρια. Ήδη από τις κλινικές τα μωρά αντιμετωπίζονται διαφορετικά με μπλε και ροζ βραχιολάκια στα χεράκια τους.

Γιατί, άραγε, τα  προϊόντα για παιδιά εξακολουθούν να είναι τόσο έμφυλα ενώ έχει υπάρξει σημαντική πρόοδος στον τομέα της ισότητας των φύλων στις σύγχρονες κοινωνίες;

Ροζ ή γαλάζιο; Τα προϊόντα για τα παιδιά έχουν έμφυλα χαρακτηριστικά

Η ανάγκη διαφοροποίησης του ανδρισμού από τη θηλυκότητα αντικατοπτρίζεται σε μια ποικιλία προϊόντων για παιδιά που έχουν έμφυλα χαρακτηριστικά.   Μπορούμε να τα βρούμε στα παιχνίδια, στα ρούχα, στα σχολικά είδη, στα ηλεκτρονικά παιχνίδια, σε ταινίες για παιδιά, σε νεανικά περιοδικά, στα τρόφιμα που προορίζονται ειδικά για παιδιά, στη διακόσμηση των παιδικών δωματίων, στα είδη φροντίδας για παιδιά, αλλά και στην κουλτούρα των ΜΜΕ. Καθώς μεγαλώνουν τα κορίτσια δέχονται θετικά σχόλια για τα μαλλιά και την εμφάνισή τους, ενώ τα αγόρια για το θάρρος και τη δύναμή τους και αν δεν  ακούσουν αυτά από το οικογενειακό τους περιβάλλον, θα εισπράξουν αντίστοιχα μηνύματα από τις διαφημίσεις για παιδιά, από τα παιδικά προγράμματα στην τηλεόραση, τις ταινίες και τα παιχνίδια. Από πολύ μικρή ηλικία τα παιδιά μαθαίνουν ότι ο κόσμος είναι βαθιά διχοτομημένος ως προς το φύλο, ότι τα αγόρια και τα κορίτσια είναι διαφορετικά, φορούν διαφορετικά ρούχα, συμπεριφέρονται με διαφορετικό τρόπο, παίζουν με διαφορετικά παιχνίδια και αγαπούν διαφορετικά χρώματα…

Τι χρώμα έχει το φύλο;

Έχει το φύλο χρώμα; Έχει…. Ένα παράδειγμα.

Εδώ και πολλά χρόνια έχουν υπάρξει πολλές διαμαρτυρίες στις ΗΠΑ για τα διαφοροποιημένα κατά φύλο παιχνίδια που έδιναν τα  καταστήματα McDonald με τα Happy Meals, γεγονός που ώθησε τα καταστήματα να τροποποιήσουν την πολιτική τους. Σχετικά πρόσφατα έδιναν τη φιγούρα δράσης  Spider-Man, μόνον που για τα αγόρια το δώρο περιείχε ένα αυτοκίνητο, μια φιγούρα Spider-Man και μια μάσκα Spider-Man  στα τυπικά χρώματά του που είναι κόκκινο και μπλε, ενώ για τα κορίτσια φιγούρα Spider-Man ροζ, ένα κοκαλάκι, μια βούρτσα μαλλιών και βραχιόλια με το σήμα του Spider-Man, αλλά σε χρώμα μωβ και ροζ. Το ζήτημα είναι γιατί αν ένα κορίτσι θέλει ένα παιχνίδι Spider-Man, αυτός θα πρέπει να είναι ροζ και όχι σε κόκκινο και μπλε που είναι τα χρώματά του; Επιπλέον, γιατί ένα παιχνίδι πρέπει να γίνει ροζ για να προσελκύσει τα κορίτσια; Δεν θα μπορούσε να δημιουργηθεί και μια Spider-Woman αν ο στόχος είναι να προσελκύσουν περισσότερα κορίτσια στις φιγούρες δράσης;

Αυτό δεν αποτελεί το μοναδικό παράδειγμα. Έχουμε πολλά ίδια παιχνίδια, ακόμα και «ουδέτερα ως προς το φύλο», που κυκλοφορούν σε διαφορετικές εκδοχές για αγόρια και για κορίτσια, με διαφορετικά χρώματα και σχήματα και ορισμένες φορές με διαφορετικό αριθμό λειτουργιών –λιγότερες για τα κορίτσια.

Υπάρχουν πολλές μελέτες που διερευνούν το ρόλο του χρώματος στο πλαίσιο των έμφυλων στερεοτύπων και όλες δείχνουν ότι υπάρχει διαφοροποίηση κατά φύλο. Το χρώμα αποτελεί μια από τις κύριες αιτίες για την έμφυλη κατηγοριοποίηση των παιχνιδιών από τα παιδιά. Μια σημαντική πηγή επιρροής των παιδιών ως προς την επιλογή χρωμάτων οφείλεται στο γεγονός ότι εκτίθενται από τη γέννησή τους σε ένα ροζ ή γαλάζιο περιβάλλον και με αντίστοιχες επιλογές στα χρώματα των παιχνιδιών. Είναι λογικό, λοιπόν, στη συνέχεια το χρώμα να αποτελεί ένα από τα κύρια κριτήρια για την έμφυλη κατηγοριοποίηση των μικρών παιδιών. Χρειάζεται να γίνουν περισσότερες έρευνες για το ποια χρώματα θεωρούνται «αγορίστικα ή κοριτσίστικα» σε διαφορετικές ηλικίες των παιδιών. Αυτό όμως που είναι πιο σημαντικό είναι να βρούμε αποτελεσματικούς τρόπους για να καταπολεμήσουμε τα έμφυλα στερεότυπα στη βάση του χρώματος.

Είσαι κορίτσι; «THINK PINK»

Είσαι κορίτσι; Η παλέτα του ροζ είναι για σένα – φούξια, λαμπερό ροζ, απαλό ροζ, ροζ με καρδούλες, λουλουδάκια ή glitter. «Τα κορίτσια αγαπούν το ροζ». Η έντονη παρουσία του ροζ είναι παντού και όπως μου είπε μια φίλη: «είναι σαν ένα τέρας που καταβροχθίζει όλα τα άλλα χρώματα». Ροζ μπορεί να είναι το χρώμα που κυριαρχεί στο υπνοδωμάτιο του κάθε μικρού κοριτσιού σήμερα, ίσως στα περισσότερα ρούχα και αξεσουάρ, καθώς και σε άλλα αντικείμενα που συνήθως χρησιμοποιεί. Τα περισσότερα παιχνίδια «για κορίτσια» είναι, επίσης, σε αποχρώσεις ροζ έως μωβ και ακολουθούν άλλες παστέλ αποχρώσεις. Σιγά –σιγά όλο αυτό το ροζ «συννεφάκι» τυλίγει τις ζωές των σύγχρονων κοριτσιών και γίνεται ροζουλί καταιγισμός. Γιατί οι διάδρομοι των «κοριτσιών» στα καταστήματα πρέπει να είναι γεμάτοι με ροζ παιχνίδια και ρούχα; Ας βάλουμε ένα τέλος στη ροζοποίηση!

Οι γυναίκες της δικής μου γενιάς δεν θυμόμαστε να ήμασταν τόσο παθιασμένες με το ροζ.  Σήμερα το ροζ είναι διάχυτο στη ζωή των νεαρών κοριτσιών μας και η αγορά είναι αμείλικτη στη χρωματική διαφοροποίηση των ειδών που απευθύνονται σε μικρά κορίτσια και αγόρια. Τι συμβαίνει και τα κορίτσια «αγαπούν το ροζ»; Γιατί ετοιμάζουμε τις σύγχρονες «μικρές πριγκίπισσες» για μια ζωή «en rose»; Ποιος είναι ο ρόλος της βιομηχανίας παιχνιδιών, ένδυσης και διασκέδασης στη γκετοποίηση του ροζ;

Το ροζ  έχει γίνει από τα πιο σημαντικά στοιχεία του σχεδιασμού των «κοριτσίστικων» παιχνιδιών τα τελευταία χρόνια. Έχουν γραφτεί πάρα πολλά για την προέλευση της έλξης των κοριτσιών από το ροζ, αλλά σύμφωνα με όλα τα δεδομένα τα αίτια είναι κοινωνικοπολιτισμικά.  Υποστηρίζεται ότι η Barbie  φταίει για την μεγάλη διάδοση του ροζ, αν και όταν βγήκε στη δεκαετία του 1950 ως κούκλα μόδας υψηλής ραπτικής ήταν ντυμένη σε μαύρο και άσπρο. Στη δεκαετία του ’70 η  Barbie συνδέθηκε με το ροζ χρώμα. Η Mattel – κατασκευάστρια εταιρεία της Barbie- έχει τα πνευματικά δικαιώματα στην απόχρωση του ροζ  που ονομάζεται Barbie Pink και δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε οτιδήποτε δεν είναι της Barbie. Το ροζ είναι το χρώμα κυρίως για τα πολύ μικρά κορίτσια, μέχρι την ηλικία περίπου των 5-6 και οι κούκλες Barbie και οι πριγκίπισσες Disney είναι κυρίως στα ροζ. Καθώς φθάνουν στην ηλικία των 8 ή 9 ετών, κάνουν πιο συνειδητές επιλογές ενδυμάτων και επηρεάζονται περισσότερο από τις τάσεις της μόδας. Για το λόγο αυτό και οι κούκλες που απευθύνονται σε μεγαλύτερα κορίτσια, όπως οι Monster High, φοράνε περισσότερα χρώματα.

Αν είσαι γονιός και θέλεις να μεγαλώσεις την κόρη σου χωρίς τους περιορισμούς που επιβάλλουν τα έμφυλα στερεότυπα σε όλα τα επίπεδα είναι πολύ δύσκολο  να αποφύγεις τη ροζ χιονοστιβάδα. Πολύ συχνά ακούγεται το επιχείρημα ότι «αν δεν σας αρέσουν και διαφωνείτε, μην αγοράζετε ροζ». Το ζήτημα δεν λύνεται έτσι απλά, καθώς το μήνυμα ότι τα αγόρια είναι διαφορετικά από τα κορίτσια θα εξακολουθεί να μεταδίδεται σε μια αγορά όπου υπάρχει έμφυλος διαχωρισμός όλων των ειδών για παιδιά και θα εξακολουθήσει να υπάρχει η προσδοκία για συμμόρφωση που θα ασκεί πίεση σε γονείς και παιδιά. Χρειάζεται ισχυρή βούληση από γονείς και παιδιά για να αντισταθούν και να ξεχωρίσουν. Κουβεντιάζοντας το καλοκαίρι στις διακοπές με δύο μαμάδες μικρών παιδιών για το θέμα αυτό, η μία μαμά λέει για την 5χρονη κόρη της: «Το ροζ της αρέσει! Δεν μπορώ να της πάρω τίποτα σε άλλο χρώμα» και η άλλη μαμά απαντά: «Αν ήθελε σοκολάτα για πρωινό, μεσημεριανό και βραδινό θα την άφηνες ενώ ξέρεις ότι αυτό της κάνει κακό; Εμένα η κόρη μου –είναι 9 ετών – τολμάει να είναι διαφορετική γιατί έτσι την μάθαμε».

Αν το κοριτσάκι από τη γέννησή του περιβάλλεται μόνο με ροζ αντικείμενα και παιχνίδια, το κάνουμε να πιστέψει ότι είναι το αγαπημένο του χρώμα. Ροζ βλέπει και στα καταστήματα εκεί που είναι τα κοριτσίστικα παιχνίδια. Η ροζ χιονοστιβάδα επεκτείνεται και στα επιτραπέζια παιχνίδια καθώς και αυτά κυκλοφορούν σε κοριτσίστικες εκδοχές (π.χ. η ροζ Monopoly, όπου τα ακίνητα και τα ξενοδοχεία έχουν αντικατασταθεί με μπουτίκ και εμπορικά κέντρα, το Scrabble με λεξιλόγιο στην κατηγορία της μόδας). Αργότερα, στην ενήλικη ζωή το ροζ είναι χρώμα που χαρακτηρίζεται από θηλυκότητα, τρυφερότητα, παιδικότητα, αθωότητα και ρομαντισμό. Στην ετήσια έκθεση παιχνιδιών στο Javits Center της Νέας Υόρκης που είναι η μεγαλύτερη εμπορική έκθεση της βιομηχανίας των παιχνιδιών με 100.000 προϊόντα, τα 75.000 περίπου από αυτά  ήταν ροζ. Οτιδήποτε «κοριτσίστικο» έχει γίνει σχεδόν μονοχρωματικό από τη βιομηχανία παιδικών ειδών.

Δεν έχει κάτι κακό το ροζ ως χρώμα, αλλά είναι ένα τόσο μικρό κομμάτι του ουράνιου τόξου

Ο σεξισμός που αποτυπώνεται σε όλα τα αντικείμενα που προορίζονται για παιδιά, η σεξιστική επιρροή του μάρκετινγκ και η ροζοποίηση έχει προκαλέσει πολλές συζητήσεις σε γονείς και εκπαιδευτικούς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και έχει οδηγήσει στη δημιουργία οργανώσεων για την καταπολέμησή τους. Για παράδειγμα, στη Μεγάλη Βρετανία ξεκίνησε το 2008 μια καμπάνια, οι Pinkstinks ως αντίδραση στη ροζ χιονοστιβάδα  των μηνυμάτων που παίρνουν τα κορίτσια μέσα από όλα τα είδη που απευθύνονται σε παιδιά. Μέσα από τη δράση τους προσπαθούν να ανατρέψουν αυτήν την αντίληψη προωθώντας αλλαγές σε προϊόντα που περιορίζουν τα κορίτσια στα έμφυλα στερεότυπα. Όπως αναφέρουν στη διακήρυξή τους: «Το πρόβλημα δεν είναι ο κατακλυσμός με το ροζ χρώμα, αλλά οι συμβολισμοί και οι συνδηλώσεις του καθώς κάτω από την ομπρέλα αυτή εντάσσεται οτιδήποτε προωθεί ένα στερεότυπο τρόπο  για να είσαι κορίτσι: χαριτωμένη, παθητική, κολλημένη με τη μόδα, τα ψώνια, τον καλλωπισμό». Άλλη συναφής καμπάνια για την κατάργηση των έμφυλων διαχωρισμών στα παιχνίδια και στα βιβλία στη Μεγάλη Βρετανία  είναι η Let Toys Be Toys.

Η νέα εκστρατεία # Free To Wear Pink (# Freetowearpink)  άρχισε στην Καλιφόρνια των ΗΠΑ τον Απρίλιο του 2014 και δίνει το μήνυμα ότι όλα τα παιδιά πρέπει να είναι ελεύθερα να φορέσουν ροζ ανεξάρτητα από το φύλο τους και ιδιαίτερα  ενθαρρύνει τα αγόρια και τους γονείς τους.  Η εκστρατεία συσχετίζεται με  τα ρούχα για παιδιά Quirkie Kids αλλά δεν είναι απλά έξυπνο μάρκετινγκ. Διαθέτει unisex παιδικά t-shirts σε ροζ και μωβ με θέματα που δεν συνδέονται με το ροζ, όπως, ζώα, δεινόσαυρους, τέρατα, εξωγήινους. Η εκστρατεία είναι πολύ δημοφιλής στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και οι γονείς συμμετέχουν ανεβάζοντας φωτογραφίες παιδιών που εκφράζουν τη μοναδικότητά τους μέσα από το ντύσιμο.

Πάρα πολλοί γονείς σε διάφορες ιστοσελίδες κοινωνικής δικτύωσης και ιστοσελίδες για γονείς αναφέρουν ότι αισθάνονται ότι η μάχη για την κατάργηση του ροζ είναι μια χαμένη μάχη, παρά τις δικές τους προσπάθειες να περιορίσουν τα ροζ παιχνίδια, ρούχα και αντικείμενα για στα κορίτσια τους. Παράλληλα, όμως, διαπιστώνουν ότι μετά από κάποια ροζ φάση ευτυχώς κάποια παιδιά αλλάζουν.

Το ροζ ως στρατηγική μάρκετινγκ για τα παιχνίδια και τα είδη για κορίτσια

Αν παρατηρήσουμε όλα τα προϊόντα που απευθύνονται στα παιδιά μοιάζει τα κορίτσια και τα αγόρια ζουν χωριστά, στις άκαμπτες σφαίρες του ροζ και του  μπλε με την πρώτη να είναι παθητική, όμορφη και απαλή και η δεύτερη επιθετική, ενεργητική, δυναμική και ισχυρή. Η δικαιολογία για αυτό το είδος του έμφυλου διαχωρισμού είναι συνήθως ότι είναι φυσικό και ότι  έτσι ήταν πάντα.

Πάντως το  ροζ δεν ήταν το «κατάλληλο» χρώμα για κορίτσια μέχρι το 1950. Διεθνή γυναικεία περιοδικά της δεκαετίας του ‘40 προέτρεπαν τους γονείς  να ντύνουν  τα αγόρια τους  στα ροζ  επειδή είναι ένα θερμό και εκφραστικό χρώμα και τα κορίτσια με ένα ήρεμο γαλάζιο. Ιστορικοί μόδας, αναφέρουν ότι η σύνδεση του μπλε με τα αγόρια και του ροζ με τα κορίτσια είναι σχετικά πρόσφατη. Μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα όλα τα μωρά ήταν ντυμένα στα λευκά για πρακτικούς λόγους καθώς δεν υπήρχαν τα πλυντήρια και ο μόνος τρόπος για να καθαρίσουν καλά τα ρούχα των μωρών ήταν να τα βράσουν. Δεν υπήρχε καμία προσπάθεια να δηλωθεί το φύλο του παιδιού καθώς τόσο τα αγόρια, όσο και τα κορίτσια, φορούσαν φορέματα «ουδέτερα ως προς το φύλο». Στο πρώτο μισό του 20ου αιώνα, οι κανόνες άρχισαν να αλλάζουν και εμφανίζεται χαλαρά το ροζ και το μπλε. Το ροζ εθεωρείτο ως αρρενωπή απόχρωση – μια παστέλ εκδοχή του κόκκινου-η οποία συνδέεται με τη δύναμη και το μπλε, λόγω της σύνδεσής του με την Παναγία συνδέεται με τη σταθερότητα και την πίστη και συμβολίζει τη θηλυκότητα.

Οι κανόνες σε σχέση με το χρώμα συχνά δεν είχαν καμιά σχέση με το φύλο. Πότε ακριβώς καθιερώθηκε το ροζ δεν είναι πολύ σαφές. Από τη δεκαετία του ’50 το ροζ άρχισε να συνδέεται στενά με τη θηλυκότητα, αλλά τα αγόρια εξακολουθούν συχνά να φορούν ροζ ρούχα, ενώ κατά τη δεκαετία του ’70 το ροζ και το μπλε δεν κυριαρχούσαν στα παιχνίδια. Κατά τη διάρκεια της ακμής της «ουδέτερης ως προς το φύλο» ανατροφής των παιδιών, η οποία διήρκεσε από το 1965 έως το  1985, το ροζ είχε απορριφθεί ως χρώμα για τα κορίτσια από φεμινιστές γονείς γιατί είχε συσχετισθεί έντονα με την παραδοσιακή θηλυκότητα. Στα μέσα της δεκαετίας του ’70 στον κατάλογο του Sears –είναι κυρίαρχος στις ΗΠΑ- δεν υπήρχαν πολλά ροζ ρούχα για τα μικρά παιδιά, παρά μόνον μερικά για τα μωρά. Η ίδια τάση κυριαρχεί και στο Ηνωμένο Βασίλειο. Στον κατάλογο παιχνιδιών του Argos to 1976 τα βασικά χρώματα ήταν το κόκκινο και το κίτρινο και υπάρχουν ορισμένα έμφυλα παιχνίδια, όπως σετ καλλωπισμού, που η συσκευασία τους διαφέρει πολύ από τις σημερινές. Πότε και πως ακριβώς άλλαξε αυτό δεν είναι αρκετά σαφές, αλλά οι πρώτες ηρωίδες της Disney –Σταχτοπούτα, Ωραία Κοιμωμένη, Wendy, Αλίκη στη χώρα των θαυμάτων, Mary Poppins- ήταν ντυμένες σε διάφορες αποχρώσεις του σιέλ. Όταν η εταιρεία εισήγαγε τη σειρά Princess, άλλαξε σκόπιμα το φόρεμα της Ωραίας Κοιμωμένης σε ροζ για να τη διαφοροποιήσει  από τη Σταχτοπούτα.

Γύρω  στα μέσα της δεκαετίας του 1980 οι διαφορετικές ηλικιακές ομάδες και το φύλο χρησιμοποιήθηκαν ως στρατηγικές του μάρκετινγκ για να αυξηθούν οι πωλήσεις. Τότε δημιουργήθηκε μια τρίτη κατηγορία –για τη νηπιακή ηλικία-μεταξύ των βρεφικών ενδυμάτων και των ρούχων για μεγαλύτερα παιδιά και έγινε ο διαχωρισμός των αγορίστικων και κοριτσίστικων ρούχων στην ηλικία των δύο. Έτσι το ροζ κυριάρχησε ως «κοριτσίστικο» χρώμα ιδιαίτερα για τα μικρά παιδιά. Ο θρίαμβος του ροζ και μπλε οφείλεται στον κατακερματισμό της αγοράς παιχνιδιών έτσι ώστε να υπάρξουν μεγαλύτερα κέρδη και να είναι πιο δύσκολο για τους γονείς να αγοράσουν ένα παιχνίδι για αδέλφια διαφορετικού φύλου. Αν η κόρη σας, για παράδειγμα, έχει ένα ροζ ποδήλατο με στοιχεία στο τιμόνι που θεωρούνται ως κατεξοχήν θηλυκά, τότε είναι πολύ λιγότερο πιθανό να το δώσετε και στο γιο σας και έτσι ίσως θα αγοράσετε ένα άλλο.

Ορισμένοι επικρίνουν τις μητέρες –όχι και τους πατέρες- ή ακόμα και τα κορίτσια για την κυριαρχία του ροζ και της πριγκίπισσας στη ζωή των κοριτσιών. Πολλά μικρά κορίτσια «αγαπούν το ροζ» και την «κουλτούρα της ροζ πριγκίπισσας» που είναι αστραφτερή και διασκεδαστική. Είναι εύλογες οι ανησυχίες των γονιών για τις επιπτώσεις που έχει στα κορίτσια η παγίδευση στη ροζ κουλτούρα της πριγκίπισσας καθώς επικεντρώνεται πολύ έντονα στην εξωτερική εμφάνιση και διδάσκει  στα κορίτσια ότι αυτή είναι πολύ σημαντική και πρέπει να αναζητούν έπαινο γι’ αυτήν. Το ζήτημα δεν είναι να στερήσουμε από τα παιδιά μια πηγή απόλαυσης και διασκέδασης, όπως είναι τα παραμύθια και οι ταινίες με πριγκίπισσες ή τα παιχνίδια ρόλων με αυτές, αλλά να μη ξεχνάμε και τη παιδαγωγική τους σημασία και ότι όταν αυτό γίνεται μονοδιάστατα και εξακολουθητικά, εμπεριέχει κινδύνους. Επιπλέον, τις περισσότερες φορές αυτή η επιλογή είναι μονόδρομος και καταναγκαστικά επιβαλλόμενη από το μάρκετινγκ. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για την αναπτυξιακή φάση των παιδιών κατά την οποία πιστεύουν ότι το φύλο τους εξαρτάται από  εξωτερικά γνωρίσματα, όπως το πώς ντύνονται, και έτσι για να δηλώσουν την κοριτσίστικη ταυτότητά τους προσκολλώνται στα πιο προφανή στερεοτυπικά χαρακτηριστικά για το φύλο τους. Αν αυτό που κυριαρχεί για τα κορίτσια είναι οτιδήποτε ροζ και το στυλ της πριγκίπισσας, τότε αυτή θα είναι η εμμονή των περισσότερων κοριτσιών –τουλάχιστον κατά την αναπτυξιακή αυτή φάση –σε αντίθεση με τα αγόρια που θα πρέπει να αποφεύγουν οτιδήποτε θεωρείται «κοριτσίστικο».

Αν είναι να κατηγορήσουμε οπωσδήποτε, λοιπόν, κάποιον θα πρέπει να είναι πρωτίστως το μάρκετινγκ που περιορίζει ασφυκτικά τις επιλογές κυρίως για τα μικρά κορίτσια. Η κουλτούρα της ροζ πριγκίπισσας είναι τμήμα μιας τεράστιας βιομηχανίας και ενός ισχυρού μάρκετινγκ που ενθαρρύνει τον καταναλωτισμό με καταναγκαστικό τρόπο και ενισχύει αρνητικά στερεότυπα για το φύλο και την ομορφιά στα νεαρά κορίτσια.

Πηγή: tvxs

 

Διαβάστε ακόμη

Τα παιχνίδια των παιδιών: Περισσότερο έμφυλα από ποτέ

Η συμβολή της αντισεξιστικής εκπαίδευσης στη δημιουργία μιας κοινωνίας χωρίς έμφυλη βία

 

Share

«Τα παιδιά μας μπαίνουν στο σχολείο με δύο μαμάδες και βγαίνουν χωρίς μπαμπά»

LOATbiblio

της Σοφίας Ξυγκάκη

Συνέντευξη με τη Στέλλα Μπελιά, συγγραφέα του βιβλίου Τα ΔΥΟ μικρά ΑΒΓΑ. Το πρώτο ελληνικό βιβλίο για τις ΛΟΑΤ οικογένειες.

Πώς προέκυψε η ανάγκη να γράψεις αυτό το βιβλίο; Τι κενό καλύπτει;

Στο εξωτερικό, εδώ και αρκετά χρόνια, κυκλοφορούν πολλά βιβλία για μικρά παιδιά που μιλούν και για άλλες μορφές οικογένειας αλλά, στη χώρα μας, μέχρι πριν λίγο καιρό, απουσίαζαν εντελώς όχι μόνο τα πρωτότυπα αλλά και τα μεταφρασμένα βιβλία. Η μοναδική εξαίρεση ήταν ένα μεταφρασμένο παιδικό βιβλίο με τίτλο Η Μίλι, η Μόλι και οι Μπαμπάδες τους. Το βιβλίο αυτό μιλάει για διαφορετικούς τύπους οικογένειας και ανάμεσά τους είναι μια οικογένεια με δύο μπαμπάδες: όμως, ακόμα και σε αυτήν την περίπτωση, που οι δύο μπαμπάδες αναφέρονται στον τίτλο του βιβλίου και εικονογραφούνται στο εξώφυλλο, το κείμενο είναι τόσο «διακριτικό» ώστε ακόμα και ο ενήλικος αναγνώστης δεν μπορεί να είναι σίγουρος για την σχέση αυτών των μπαμπάδων. Δεν είναι σαφές δηλαδή εάν πρόκειται για ομόφυλο ζευγάρι, αν πρόκειται για δύο διαδοχικούς συζύγους-συντρόφους της μαμάς κλπ.

Η λογοτεχνία, όταν αγνοεί επιδεικτικά ομάδες του πληθυσμού, φαίνεται να νομιμοποιεί τις προκαταλήψεις της κοινωνίας, επιδεικνύοντας ένα είδος ρατσισμού, αφού η άρνηση παρουσίας αυτών των ομάδων στα κείμενα ισοδυναμεί πάντα με απόρριψη.  Η μη αναφορά, για παράδειγμα, στις ομογονεϊκές οικογένειες αποτελεί ιδεολογική θέση που μεταφράζεται ως «οι ομογονεϊκές οικογένειες πρέπει να εξοριστούν ως ανεπιθύμητες από την κοινωνία μέσω της συμβολικής έξωσής τους από τα βιβλία».

Όμως, σε αυτό το σημείο, θα πρέπει να αναρωτηθούμε μήπως ο αποκλεισμός κοινωνικών ομάδων από τα βιβλία για παιδιά οδηγεί σε διαιώνιση των προκαταλήψεων, μήπως οδηγεί σε ομοφοβία, σεξισμό και  ρατσισμό.

Τα Δύο μικρά αυγά έρχονται να καλύψουν το εγχώριο εκδοτικό κενό και να δείξουν ότι και άλλες οικογενειακές δομές αξίζουν μια θέση στα βιβλία, φροντίζοντας κυρίως για την ψυχική υγεία εκείνων των παιδιών που δεν μεγαλώνουν μέσα σε παραδοσιακά σχήματα.

Ποια είναι η δική σου εμπειρία ως νηπιαγωγός σε ό,τι αφορά την οικογένεια και τους ρόλους; Τα παιδιά της προσχολικής ηλικίας έχουν ήδη διαμορφώσει στερεότυπα στο μυαλό τους;

Στην κοινωνία μας οι άνθρωποι θεωρούν δεδομένο –στερεοτυπικά– ότι η συντροφικότητα, η σεξουαλική δραστηριότητα, η αμοιβαία φροντίδα, η γέννηση, η ανατροφή και η φροντίδα των παιδιών θα έχουν ως κύρια εστία τους την πυρηνική ετεροκανονική οικογένεια.

Η πυρηνική είναι η πιο διαδεδομένη μορφή οικογένειας στη σύγχρονη κοινωνία. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να ορίζονται όλο και περισσότερο οι άλλες μορφές ως «ασυνήθεις», «παρεκκλίνουσες», ακόμη και «παθολογικές». Όποιο σχήμα δεν είναι «πυρηνική ετεροκανονική οικογένεια» δεν γίνεται εύκολα αποδεκτό ως «οικογένεια».

Ο «λόγος της οικογένειας» έχει τη δύναμη να ορίζει τι είναι κανονικό και τι μη αποδεκτό. Τα μικρά παιδιά γνωρίζουν κυρίως ό,τι βλέπουν στο κοινωνικό τους περιβάλλον, στα βιβλία που τους διαβάζουν οι ενήλικοι και, σταδιακά, οργανώνουν την κοινωνική τους εμπειρία. Μεγαλώνουν έχοντας στις περισσότερες περιπτώσεις  παγιώσει στερεότυπα για το φύλο, για το τι είναι «αγορίστικο» και τι «κοριτσίστικο» και για το τι είναι οικογένεια. Ακόμα και τα παιδιά που προέρχονται από άλλες μορφές οικογενειακής οργάνωσης πιστεύουν, όπως δείχνουν τα εικονογραφημένα παραμύθια που ξεφυλλίζουν, ότι η «οικογένεια» έχει  το σχήμα «μαμά- μπαμπάς- παιδί», ακόμα κι αν αυτό δεν συμβαίνει στο δικό τους σπιτικό.

duomamades

Κατά πόσο το περιβάλλον του σχολείου είναι φιλικό προς τις ομογονεϊκές οικογένειες; Όταν, για παράδειγμα, απαιτείται η υπογραφή των κηδεμόνων, θεωρείται ότι θα είναι ετερόφυλο ζευγάρι; Όταν τα παιδιά καλούνται να ζωγραφίσουν την οικογένεια, το αναμενόμενο είναι να απεικονίσουν το στερεότυπο μαμά, μπαμπά κτλ;

Δίνεται η εντύπωση ότι, ως εκπαιδευτικοί και σχολείο, έχουμε βεβαιωθεί πως δεν υπάρχουν άλλες οικογενειακές δομές στην χώρα μας εκτός από εκείνη της ετεροκανονικής πυρηνικής οικογένειας. Όλη η δομή του εκπαιδευτικού μας συστήματος είναι έτσι φτιαγμένη, ώστε να μην αφήνει περιθώρια σε οποιαδήποτε άλλη οικογενειακή δομή να διεκδικήσει από τον σχολικό θεσμό ίση αντιμετώπιση με την ετεροκανονική πυρηνική οικογένεια.

Τα αναλυτικά μας προγράμματα, τα σχολικά μας βιβλία και ολόκληρο το εκπαιδευτικό μας σύστημα είναι έτσι δομημένο, ώστε να θεωρούμε κάπως σαν δεδομένο ότι όλα μα όλα τα παιδιά που φοιτούν στα σχολεία μας προέρχονται από οικογένειες με έναν μπαμπά και μια μαμά και ίσως κι έναν παππού και μια γιαγιά σε διπλανό πλάνο. Πουθενά δεν λαμβάνουμε υπόψη μας ότι τα παιδιά βιώνουν εντελώς διαφορετικές πραγματικότητες από εκείνη που παρουσιάζουμε στο μάθημα και στα σχολικά μας βιβλία, δεν υπάρχουν εικόνες και αναφορές ούτε καν στις μονογονεϊκές οικογένειες (που λόγω των διαζυγίων είναι η συνηθέστερη περίπτωση), πόσο μάλλον σε οικογένειες με δύο μαμάδες ή δύο μπαμπάδες ή και με περισσότερους από δύο γονείς.

Όμως, όπως  το πρόσωπο του γονιού αλλάζει και προβάλλει νέα μη παραδοσιακά μοντέλα στην πραγματική ζωή, δεν θα ήταν  σωστό και υγιές στην αναπαράστασή της πραγματικότητας, στα βιβλία, όλοι αυτοί οι νέοι τύποι γονιών και οικογενειών που συγκροτούνται να  παρουσιάζονται εξίσου;

Ειδικά στο νηπιαγωγείο, που ένα βασικό εργαλείο δουλειάς είναι το λογοτεχνικό παιδικό βιβλίο, τα παιδιά που προέρχονται από άλλες οικογενειακές δομές δεν μπορούν να δουν πουθενά και να αναγνωρίσουν την εικόνα της δικής τους οικογένειας.

Φανταστείτε λοιπόν πως είναι να μεγαλώνεις και να μη βλέπεις πουθενά την πραγματικότητα που βιώνεις στο σπίτι σου, φανταστείτε την αγωνία του μικρού αναγνώστη που βλέπει τις οικογένειες των συμμαθητών του να αφθονούν στους λογοτεχνικούς χαρακτήρες των βιβλίων και η δική του οικογένεια να μην απεικονίζεται πουθενά. Αρχίζει να πιστεύει ότι κάτι δεν πάει καλά τόσο με τον ίδιο όσο και με την οικογένειά του.

Σε μεγάλο ποσοστό, οι γονείς που έχουν δημιουργήσει άλλα οικογενειακά σχήματα, εξαιτίας του απόλυτου νομικού κενού και της μηδενικής προστασίας από την πλευρά της πολιτείας, συνήθως δεν δηλώνουν στο σχολείο την δομή της οικογένειάς τους. Αυτό δημιουργεί αρκετές δυσκολίες στο παιδί που νιώθει ότι η οικογένειά του -που καταλαβαίνει ότι διαφέρει από τις οικογένειες των συμμαθητών του- κρατάει τα «μυστικά» της καλά κρυμμένα, κι έτσι κι εκείνο αρχίζει να προσαρμόζει την συμπεριφορά του νιώθοντας ότι πρέπει να κρατήσει την ίδια μυστικότητα. Αποφεύγει, λοιπόν, να μιλάει σε δασκάλους και  συμμαθητές για το σπίτι του και τους γονείς του.

Για τα μικρά παιδιά οι «σημαντικοί άλλοι» είναι οι γονείς τους, και όταν το σχολείο καταβροχθίζει την αλήθεια του παιδιού ως μη αποδεκτή, είναι σαν να του λέει ότι οι «γονείς σου δεν αξίζουν όσο οι γονείς των άλλων», σπρώχνοντάς το τελικά στην  αμηχανία και τη σιωπή. Έτσι, παρόλο που αρκετά παιδιά  έχουν για την οικογένεια μια διαφορετική εικόνα από εκείνη που προβάλει το σχολείο, το σχολείο φροντίζει να την αλλάξει και να την «κανονικοποιήσει» και τα παιδιά το αποδέχονται αυτό. Όπως έλεγε φίλη ακτιβίστρια: «Τα παιδιά μας μπαίνουν στο σχολείο με δύο μαμάδες και βγαίνουν χωρίς μπαμπά».

Ποια ήταν η αντίδραση των γονιών και των άλλων δασκάλων στο βιβλίο σου; Οι νηπιαγωγοί το αποδέχτηκαν; Μίλησαν γι’ αυτό μέσα στην τάξη; ή μήπως, ακόμη κι αν θέλουν να το συζητήσουν, φοβούνται τυχόν κυρώσεις από το σχολείο ή έντονες αντιδράσεις από τους υπόλοιπους γονείς;

Σε γενικές γραμμές, οι γονείς δεν είναι ιδιαίτερα πρόθυμοι να δεχτούν συζητήσεις στο σχολείο για θέματα που αφορούν τον ρατσισμό, τον σεξισμό και την ομοφοβία. Τα τελευταία χρόνια, βέβαια, σε ό,τι αφορά τον ρατσισμό, μοιάζει να υπάρχει γενικά κάποια ανοχή αλλά κάτι αντίστοιχο δεν συμβαίνει με τον σεξισμό και την ομοφοβία. Υπάρχει έντονος συντηρητισμός και αυτό κάνει εξαιρετικά δύσκολη τη θέση του εκπαιδευτικού που θα ήθελε να μιλήσει για όλα αυτά. Μια πιθανή ρήξη του εκπαιδευτικού με τους γονείς θα δημιουργούσε ένα τόσο εχθρικό περιβάλλον που θα δυσκόλευε απίστευτα την εκπαιδευτική διαδικασία.

Ειδικά  το θέμα της ομοφοβίας αποτελεί ταμπού για την σχολική τάξη καθώς, το εσφαλμένο κοινωνικό στερεότυπο/προκατάληψη πως η ομοφυλοφιλία κι η παιδεραστία είναι συνώνυμα ως λέξεις και ως πράξεις, κάνει τους εκπαιδευτικούς να δείχνουν από αμήχανοι έως και εντελώς αντίθετοι στην πιθανότητα να διαπραγματευτούν π.χ. το θέμα μιας οικογένειας με δύο μαμάδες ή δύο μπαμπάδες.  Ακόμα κι αν κάποιοι θα ήθελαν να ανοίξουν αντίστοιχες συζητήσεις  στις τάξεις τους, τις περισσότερες φορές δεν έχουν την γνώση και την εμπειρία να τα χειριστούν, και η πολιτεία δεν δείχνει καμία διάθεση να τους επιμορφώσει. Για παράδειγμα, εισάγονται προγράμματα  για την ενδοσχολική βία, αλλά η ενημέρωση και η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών είναι ανύπαρκτη  για το πώς θα μπορούσαν, μέσα από τα προγράμματα αυτά, να κάνουν το σχολείο ένα χώρο που θα χωράει με ασφάλεια όλα τα παιδιά.

Αρκετοί από εμάς έχουν ισχυρά παγιωμένα στερεότυπα για τους ρόλους των φύλων και μεγάλη εσωτερικευμένη ομοφοβία και τρανσφοβία· έτσι, χωρίς ουσιαστική επιμόρφωση και ευαισθητοποίηση, δεν μπορούν να ανταποκριθούν σε ένα ρόλο διαμεσολαβητικό ανάμεσα στον μαθητή, που η δομή της οικογένειάς του διαφέρει, και στην υπόλοιπη ομάδα της τάξης. Ακόμα κι όταν οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί είναι ανοιχτοί και πρόθυμοι, δεν είναι καθόλου εύκολο να δουλέψουν με τέτοια θέματα και συνήθως τα αποφεύγουν.

 

dyo-mikra-avga

Τα ΔΥΟ μικρά Αβγά

Κείμενο: Στέλλα Μπελιά

Εικόνες: Σμαράγδα Μάγκου

Εκδόσεις «Οικογένειες Ουράνιο Τόξο»

 

 

 

 

Share

Η Σεξουαλική Αγωγή δεν είναι μόνο Βιολογία

όποιος σοκάρεται με την πράξη που τον έφερε στη ζωή

του Στρατή Γατελούζου και της Λίνας Φιλοπούλου

Πριν δυο βδομάδες διαβάσαμε την είδηση ότι, σύμφωνα με οδηγία που βασίζεται στην εισήγηση του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής, αφαιρείται από τη διδακτέα ύλη της Βιολογίας της Α’ Γυμνασίου το κεφάλαιο για την αναπαραγωγή του ανθρώπου.

Η Πανελλήνια Ένωση Βιοεπιστημόνων μάλιστα έσπευσε να καταγγείλει με δελτίο τύπου ότι «προφανώς με την απόφαση αυτή αφαιρείται και η μοναδική ευκαιρία που έχουν οι μαθητές του Γυμνασίου να γνωρίσουν το αναπαραγωγικό σύστημα».

Ωστόσο το Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων με δελτίο τύπου διαβεβαιώνει ότι «η διδασκαλία του κεφαλαίου της σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης όχι μόνο δεν καταργείται, αλλά απεναντίας επεκτείνεται και στις τρεις τάξεις του Γυμνασίου» και μας πληροφορεί ότι «το μάθημα της σεξουαλικής αγωγής ήταν ενταγμένο στο μάθημα της βιολογίας και διδασκόταν στην Α’ και την Γ’ Γυμνασίου, στη Β’, σύμφωνα με το πρόγραμμα, δεν διδασκόταν. Με το νέο πρόγραμμα λοιπόν που από φέτος εφαρμόζεται, το μάθημα της Βιολογίας διδάσκεται στην Α’, Β’ και Γ’ Γυμνασίου».

Δεν αφαιρείται λοιπόν από τη διδακτέα ύλη της Βιολογίας της Α’ Γυμνασίου το κεφάλαιο για την αναπαραγωγή του ανθρώπινου είδους, μας διαβεβαιώνουν στελέχη του υπουργείου, απλά μεταφέρεται στην ύλη της Β’ Γυμνασίου.

Με αφορμή όμως αυτή την εξέλιξη, θα θέλαμε να σταθούμε στη διδασκαλία του μαθήματος της σεξουαλικής αγωγής. Είναι γεγονός ότι δεν υπάρχει συγκροτημένη σεξουαλική διαπαιδαγώγηση στα σχολεία και, όπως μας πληροφόρησε και ο προηγούμενος υφυπουργός Παιδείας Θ. Παπαθεοδώρου σε απάντηση κοινοβουλευτικού ελέγχου τον Απρίλιο του 2013, η αναφορά σε θέματα σχετικά με τη σεξουαλική αγωγή γίνεται στα μαθήματα της Βιολογίας και της Οικιακής Οικονομίας, στο πλαίσιο προγραμμάτων Αγωγής Υγείας. Τα προγράμματα αυτά αναπτύσσονται συνήθως εκτός ωρολογίου προγράμματος, με πρωτοβουλία εκπαιδευτικών και ο αριθμός των μαθητών/τριών που συμμετέχουν είναι περιορισμένος, γιατί η συμμετοχή είναι εθελοντική. Ελάχιστοι/ες όμως εκπαιδευτικοί αναλαμβάνουν τέτοια πρωτοβουλία γιατί φοβούνται αντιδράσεις λόγω του ότι το θέμα της σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης εξακολουθεί να είναι ταμπού στην ελληνική κοινωνία. Γιατί αν μιλήσεις για σεξ, θα χρειαστεί να μιλήσεις και για χρήση προφυλακτικού και για σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα και σεξουαλικά και αναπαραγωγικά δικαιώματα και σεξουαλικό προσανατολισμό ή/και ταυτότητα φύλου. Οι έφηβοι και οι έφηβες παραμένουν χωρίς επαρκή πληροφόρηση ή, στη χειρότερη περίπτωση, πληροφορούνται από το διαδίκτυο, την τηλεόραση, τα περιοδικά και την πορνογραφία, όπου κυριαρχεί η εμπορευματοποίηση του σώματος και της σεξουαλικότητας, η βία, ο σεξισμός, η ομοφοβία και η τρανσφοβία.

Η σωστή πληροφόρηση αλλά και η σωστή διδασκαλία του μαθήματος της σεξουαλικής αγωγής, με επαρκή επιμόρφωση της εκπαιδευτικής κοινότητας και με σεβασμό στα σεξουαλικά και αναπαραγωγικά δικαιώματα, στην ισότητα των φύλων, στον αυτοπροσδιορισμό και τη διαφορετικότητα, θα μπορούσε να συμβάλλει στη συναισθηματική πληρότητα του ανθρώπου και να καταπολεμήσει την ομοφοβία, τρανσφοβία και φαινόμενα σχολικού εκφοβισμού (bullying). Και πάνω απ’ όλα θα προσφέρει υπεύθυνη ενημέρωση στους μαθητές και τις μαθήτριες για τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα, για τα οποία περισσεύει η άγνοια ή/και η στρεβλή πληροφόρηση σε πολύ μεγάλο μέρος του πληθυσμού, όπως φάνηκε και στην υπόθεση των διωκόμενων οροθετικών γυναικών την άνοιξη του 2012. Απαιτείται λοιπόν η εισαγωγή ξεχωριστού μαθήματος σεξουαλικής αγωγής στα γυμνάσια και τα λύκεια, το οποίο θα διδάσκεται εντός σχολικού ωραρίου από καθηγητές ειδικά καταρτισμένους, ακόμα και αν χρειαστεί σφοδρή σύγκρουση με την ακροδεξιά και την εκκλησία.

 

 

Share

Ομοφοβικός και τρανσφοβικός εκφοβισμός στην εκπαίδευση

homophobia

της Δήμητρας Κογκίδου

Το φαινόμενο του ομοφοβικού και τρανσφοβικού εκφοβισμού δεν συνιστά καινοτομία των ημερών.  Το ότι σχετικά πρόσφατα άρχισε να συζητιέται στην Ελλάδα οφείλεται στο γεγονός ότι  σήμερα  υπάρχει αυξημένη ευαισθητοποίηση απέναντι σε ορισμένες μορφές εκφοβισμού που παλαιότερα  είτε δεν καταγράφονταν τόσο έντονα στο δημόσιο λόγο, είτε δεν αναγνωρίζονταν ως τέτοιες.

Δυστυχώς τα περισσότερα  περιστατικά ομοφοβικού και τρανσφοβικού εκφοβισμού στην εκπαίδευση συχνά δεν γίνονται αντιληπτά ως τέτοια –πλην ακραίων περιπτώσεων που δημιουργούν έντονα φαινόμενα διάρρηξης των σχολικών κανόνων –και έτσι δεν δίνεται η δυνατότητα για σχεδιασμό συστηματικής δράσης τόσο στο επίπεδο της πρόληψης, όσο και της αντιμετώπισης. Σ’ αυτό συντελεί και η σχετική δυσκολία ορισμένων εκπαιδευτικών να αναγνωρίσουν και να ορίσουν ποιες συγκεκριμένες συμπεριφορές συγκροτούν ομοφοβικό εκφοβισμό καθώς ο σεξισμός έχει διαποτίσει την πρακτική των καθημερινών έμφυλων σχέσεών μας.

Ακόμα, όμως,  και στις περιπτώσεις που τα περιστατικά ομοφοβικού και τρανσφοβικού εκφοβισμού γίνονται αντιληπτά, το σχολείο ως θεσμός –με εξαίρεση ορισμένους εκπαιδευτικούς-  φαίνεται να μην ενδιαφέρεται και τόσο πολύ για το ζήτημα και δε φαίνεται ικανό –ή/και πρόθυμο- να καταπολεμήσει το φαινόμενο με την υιοθέτηση μιας αντι-ετερο-σεξιστικής πολιτικής. Με τη λογική αυτή, δίνει το μήνυμα σε μαθητές και σε μαθήτριες ότι αυτού του είδους η συμπεριφορά είναι λίγο-πολύ αποδεκτή. Γενικά φαινόμενο του ομοφοβικού και τρανσφοβικού εκφοβισμού είναι ένα παραμελημένο ζήτημα  στην εκπαιδευτική ατζέντα που μέχρι τώρα καλύπτεται από σιωπή και αμηχανία.

Ένα παράδειγμα τρανσφοβικού εκφοβισμού

Μια από τις λίγες περιπτώσεις τρανσφοβικού εκφοβισμού που έγιναν ορατές λόγω της σοβαρότητάς της ήταν της Α., μιας τρανς μαθήτριας σε ένα νυχτερινό σχολείο δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στην Αθήνα. Παρά τις καταγγελίες του Σωματείου Υποστήριξης Διεμφυλικών μαζί με την ομάδα «Ομοφοβία στην Εκπαίδευση», την προσφυγή στο Συνήγορο του Πολίτη  που στο πόρισμά του είχε δώσει θετικές κατευθυντήριες οδηγίες για τη διευθέτηση  του θέματος και τη διαμεσολάβησή του στο σχολείο, η μαθήτρια συνέχισε να δέχεται σοβαρότατες παρενοχλήσεις λόγω της ταυτότητας φύλου της και εκφοβισμό από το Διευθυντή του Λυκείου.

Παράλληλα, η μοναδική καθηγήτρια που υπoστήριξε την τρανς μαθήτρια στις ακραίες τρανσφοβικές διακρίσεις που υπέστη, πέρασε από ΕΔΕ και τέθηκε σε αργία (υπήρξε καταγγελία της Β΄ΕΛΜΕ Αθήνας για τη δίωξη της καθηγήτριας). Να σημειώσουμε σχετικά με το χειρισμό της υπόθεσης αυτής  το θετικό ρόλο του Συνήγορου του Πολίτη, τόσο για τις προτάσεις του για  το σεβασμό της ταυτότητας φύλου των τρανς ανθρώπων στο σχολικό περιβάλλον, όσο και για τις καλές πρακτικές που ακολούθησε κατά τη διαδικασία διαμεσολάβησης, σε αντίθεση με την αδιαφορία ή καλλίτερα την άρνηση της πολιτείας –μέσω του αρμόδιου υπουργείου  -να ασχοληθεί με τις διακρίσεις που αντιμετωπίζουν γενικότερα οι lgbtq μαθητές και μαθήτριες.

Το σχολείο οφείλει να διασφαλίζει ότι κανένα παιδί δεν θα υποστεί διάκριση ή/και παρενόχληση και εκφοβισμό  εξαιτίας του σεξουαλικού προσανατολισμού ή της ταυτότητας φύλου του.

Όταν αναφερόμαστε στον ομοφοβικό και τρανσφοβικό εκφοβισμό στην εκπαίδευση δεν θα πρέπει να τον αντιμετωπίζουμε ως ένα φαινόμενο που συμβαίνει ανεξάρτητα και ερήμην της πραγματικότητας του κόσμου των ενηλίκων που προσλαμβάνουν τα παιδιά και οι έφηβοι. Ας μη ξεχνάμε ότι αυτά που συμβαίνουν στο πλαίσιο της εκπαίδευσης, επηρεάζονται από τους κυρίαρχους Λόγους περί ετεροσεξουαλικότητας και ομοφοβίας που βρίσκονται στη δημόσια σφαίρα της μαζικής κουλτούρας, της πολιτικής και της πολιτείας. Ούτε, επίσης, να τον αντιμετωπίζουμε ως ένα φαινόμενο που είναι ανεξάρτητο από το είδος της εκπαίδευσης που παρέχουμε στα παιδιά. Για παράδειγμα, σπανίζουν οι βιωματικές μέθοδοι και η συστηματική διαμόρφωση ενός κλίματος στην τάξη που θα συμβάλλει στην ανάπτυξη μιας αίσθησης συλλογικότητας έτσι ώστε τα παιδιά να νοιώσουν ότι ανήκουν σε μια ομάδα και να παρεμποδισθούν ή να ακυρωθούν οποιεσδήποτε διαδικασίες περιθωριοποίησης,   στιγματισμού και εκφοβισμού.

Πάντως, ανεξάρτητα από το αν οι παράγοντες που παράγουν ή επηρεάζουν το φαινόμενο του ομοφοβικού και τρανσφοβικού εκφοβισμού  βρίσκονται μέσα ή έξω από την εκπαίδευση, το σχολείο οφείλει να διασφαλίζει ότι κανένα παιδί δεν θα υποστεί διάκριση ή/και παρενόχληση και εκφοβισμό  εξαιτίας του σεξουαλικού προσανατολισμού ή της ταυτότητας φύλου του.   Εμπειρίες παρενόχλησης ή/και διακρίσεων, εμπειρίες ή φόβος για ομοφοβικό ή τρανσφοβικό εκφοβισμό, μπορεί να έχουν  αρνητικές επιπτώσεις στους  LGBTQ νέους και νέες, τόσο σε προσωπικό επίπεδο, όσο και στο εκπαιδευτικό τους μέλλον και στις επαγγελματικές επιλογές. Οι εμπειρίες αυτές δεν προέρχονται μόνον από τους συμμαθητές /τριες αλλά και από τα άλλα μέλη του σχολείου –εκπαιδευτικούς και γονείς.  Η απώλεια της αυτοπεποίθησης, η απομόνωση, ζητήματα τακτικής φοίτησης, η έλλειψη κινήτρων ή /και συγκέντρωσης είναι μερικές από τις επιπτώσεις που μπορεί να οδηγήσουν σε μειωμένη εκπαιδευτική επιτυχία ή σε εγκατάλειψη του σχολείου.

Μπορούμε να κάνουμε πολλά στην εκπαίδευση, τόσο στο επίπεδο της πρόληψης, όσο και της αντιμετώπισης, αρκεί να υπάρχουν μακρόχρονες και σωστά σχεδιασμένες παρεμβάσεις που να στηρίζονται στην κατάλληλη παιδαγωγική τεχνογνωσία. Το επισημαίνω αυτό γιατί είναι σημαντικό να γνωρίζουμε τα αίτια που οδηγούν κάποια παιδιά στη χρήση βίας που προέρχεται από την ομοφοβία.

Το σχολείο ως πολιτισμικό πλαίσιο κατασκευής έμφυλων και σεξουαλικών ταυτοτήτων

Καθώς το φύλο και η σεξουαλικότητα δεν είναι δεδομένα και αυτονόητα, το σχολείο ως θεσμός αποτελεί ένα από τα κυρίαρχα πολιτισμικά πλαίσια μέσα στο οποίο δομούνται οι έμφυλες και σεξουαλικές ταυτότητες των μαθητών/μαθητριών. Αυτό γίνεται με πολλούς τρόπους  –μέσω των αναλυτικών προγραμμάτων, της οργάνωσης και διοίκησης, του παιδαγωγικού υλικού, του κρυφού αναλυτικού προγράμματος κ.ά. Δυνητικά θα μπορούσε να είναι ένα πλαίσιο όπου διαμορφώνονται και διακινούνται πολλαπλές μορφές θηλυκότητας και ανδρισμού –αλλά δεν είναι έτσι –καθώς έχει καταγραφεί ότι ένας μεγάλος αριθμός εκπαιδευτικών πρακτικών, από εκείνες που θεωρούνται ‘αυτονόητες’ μέσα στο εκπαιδευτικό σύστημα, ενισχύουν τα έμφυλα στερεότυπα.  Το σχολείο, παρά τη συνήθη ρητορική για ελεύθερη και ολόπλευρη ανάπτυξη της υποκειμενικότητας των μαθητών/τριών, περιορίζει μαθητές και μαθήτριες σε ένα ασφυκτικό πλαίσιο, με Λόγους σεξιστικούς και  ομοφοβικούς, γεγονός που  έχει σοβαρές  επιπτώσεις σε πολλά επίπεδα. Στην πράξη, εφαρμόζεται διαφορετική πολιτική όταν κινδυνεύουν να παραβιαστούν οι κανόνες της ετεροσεξιστικής μας κοινωνίας.

Η εκπαίδευση αποτελεί, επίσης, χώρο μέσα στον οποίο ασκούνται πρακτικές σεξουαλικότητας, αν και συχνά δεν αναγνωρίζονται ως τέτοιες. Υπάρχουν χαρακτηριστικές αναφορές σε διάφορες έρευνες για το πως η ιδεολογία της ετεροσεξουαλικότητας εμπλέκεται καθημερινά σε ποικίλες σχολικές πρακτικές. Για παράδειγμα,  όταν προτρέπουμε ένα  μικρό αγόρι να μην κλαίει γιατί «οι άνδρες δεν κλαίνε» ή να γίνει «αληθινός» άνδρας, η προτροπή αυτή  εντάσσεται μέσα σε ένα ετεροσεξουαλικό αυτονόητο  που το σχολείο  επικυρώνει και παρουσιάζει ως αδιαμφισβήτητο κοινωνικό και ηθικό κανόνα. Η ετεροσεξουαλικότητα είναι παρούσα παντού, εκλαμβάνεται ως δεδομένη και «φυσική» και αυτό της δίνει εξουσία.

Συγκρότηση του ανδρισμού: Ετεροσεξουαλικότητα, ομοφοβία και μισογυνισμός

Αυτός ο Λόγος περί ετεροσεξουαλικότητας μέσα στον οποίο τα αγόρια συγκροτούν τους ανδρισμούς τους είναι άμεσα συνδεδεμένος με Λόγους περί ομοφοβίας και μισογυνισμού. Η συγκρότηση της ταυτότητας –σεξουαλικής και έμφυλης-  των παιδιών γίνεται μέσω της διαφοράς και του αποκλεισμού. Ειδικά τα αγόρια συγκροτούν τον ανδρισμό τους μέσα από ένα σύστημα στιγματισμού, το οποίο περιπολεί και αστυνομεύει κάθε τι το «μη-ανδρικό» και διαπαιδαγωγεί στον ανδρισμό  με την απειλή της ομοφοβίας  Έτσι, ο ηγεμονικός ανδρισμός –πάντα ετεροσεξουαλικός -βασίζει τη συγκρότησή του στον αποκλεισμό του «Άλλου» που σε αυτή την περίπτωση είναι η ομοφυλοφιλία η οποία καταλήγει να θεωρείται  συνώνυμο μιας θηλυκής ταυτότητας. Οι ετεροσεξουαλικές, λοιπόν, μορφές ανδρισμού θεωρούνται ως οι μόνες «κανονικές» και υγιείς, ενώ οι υπόλοιπες αυτόματα θεωρούνται «αποκλίνουσες».

Αν μια συμπεριφορά θεωρηθεί  ότι αποκλίνει από την ετεροσεξουαλικότητα, τότε  ενεργοποιείται αρνητική προδιάθεση,  συχνά προκαλείται φόβος ή/και αηδία, συναισθήματα που μπορεί να  οδηγήσουν στη βία, με συνέπεια υποκείμενα με διαφορετική ταυτότητα φύλου, ή σεξουαλικό προσανατολισμό ή και με ‘θηλυπρεπή’ συμπεριφορά σύμφωνα με τα στερεότυπα για τους έμφυλους ρόλους, να υφίστανται παρενόχληση  ή και διάφορες μορφές βίας. Για παράδειγμα, η σωματική οικειότητα μεταξύ των αγοριών, όπως φιλιά και εναγκαλισμοί σε μια συνάντηση, είναι κάτι που αποφεύγεται εξαιτίας της ομοφοβίας  και του φόβου θηλυπρέπειας.

Επίσης, άμεση είναι η διασύνδεση ομοφοβίας και μισογυνισμού.  Είναι μειωτικό για ένα αγόρι να το αποκαλέσουν ‘κορίτσι’. Από τις χειρότερες βρισιές είναι αργότερα να αποκαλέσεις έναν άνδρα «γυναικούλα» ή κάτι παρεμφερές. Αντίθετα αποτελεί θετικό το να αποκαλέσεις μια γυναίκα «αντράκι» ή ‘’παληκάρι’’ γιατί οι ανδρικές αξίες είναι ιεραρχικά ανώτερες. Ο ηγεμονικός ανδρισμός συνδέεται με την  ομοφοβία  καθώς τα περισσότερα από τα χαρακτηριστικά τα οποία αποδίδονται στους άνδρες ομοφυλόφιλους αναφέρονται στις γυναίκες. Η ομοφοβία, λοιπόν, αποτελεί μέσο παγίωσης της σεξουαλικότητας και του φύλου, μέσω της συκοφάντησης της θηλυκότητας και του συσχετισμού της με την ομοφυλοφιλία. Για να χαρακτηρισθεί ομοφυλοφοβικά ένα αγόρι σε  «αδερφή» ή gay αρκεί να υπερβαίνει συγκεκριμένες αξιώσεις με βάση τα έμφυλα στερεότυπα σε θέματα γλώσσας, ένδυσης, συμπεριφοράς. Π.χ, ένας ήσυχος μαθητής ή ένας μαθητής που κλαίει, ή δεν του αρέσει να παλεύει ή να παίζει  ποδόσφαιρο, ή κάνει παρέα και με κορίτσια  μπορεί να στιγματιστεί.

Ο ηγεμονικός ανδρισμός επιβάλει ταυτότητες στους «Άλλους» και τους φέρνει σε εξαιρετικά δυσχερή θέση στοχοποιώντας τους

Η  ετεροσεξουαλικότητα, ο μισογυνισμός και η ομοφοβία  δρουν στο πλαίσιο του σχολείου αφήνοντάς  ελάχιστα περιθώρια αντίδρασης  στους περισσότερους  μαθητές, μαθήτριες και στους εκπαιδευτικούς. Ένα πολύ συχνό παράδειγμα είναι ο ομοφοβικός λεκτικός εκφοβισμός μεταξύ μαθητών «Αν το κάνεις, θα σε γ… !». Ένας μαθητής επιχειρεί να εκφοβίσει έναν άλλο στιγματίζοντάς τον, μέσω της  υποταγής του σε παθητικό/θηλυπρεπή άνδρα, δηλαδή με τη μετατροπή του σε μη-άνδρα. Ο ηγεμονικός ανδρισμός –που είναι οπωσδήποτε  ετεροσεξουαλικός –έχει την εξουσία και  επιβάλει ταυτότητες στους Άλλους. Ο ανδρισμός δεν αποτελεί ένα αυτονόητο, αντίθετα πρέπει συνεχώς να διεκδικείται, να κατακτάται και να αποδεικνύεται -για παράδειγμα και μέσα από την ετεροσεξιστική παρενόχληση και τον ομοφοβικό και τρανσφοβικό εκφοβισμό.

Αυτό έχει ιδιαίτερες επιπτώσεις στη σχολική ζωή των μαθητών και μαθητριών  που δεν επιθυμούν την απόκτηση των κυρίαρχων ανδρικών ή γυναικείων  ταυτοτήτων ή έχουν διαφορετικό σεξουαλικό προσανατολισμό ή ταυτότητα φύλου.  Όσα αγόρια δεν έχουν μια έμφυλη «ταυτότητα» υπερ-ανδρισμού στιγματίζονται και μέσα από ομοφοβικά σχόλια γίνεται προσπάθεια συμμόρφωσης στα πρότυπα του ανδρισμού και της ετεροσεξουαλικότητας. θα πρέπει να τονιστεί εδώ ότι δεν ταυτίζονται όλα τα αγόρια με αυτές τις ηγεμονικές εκφάνσεις ανδρισμού και συνεπώς δε θα πρέπει να θεωρηθούν ως μια ομοιογενή ομάδα.

Οι ετεροσεξουαλικές προσδοκίες φέρνουν μαθητές και μαθήτριες με διαφορετικούς σεξουαλικούς προσανατολισμούς σε εξαιρετικά δυσχερή θέση.  Αγόρια  και κορίτσια που φαίνονται ή  είναι αβέβαια για την ταυτότητα φύλου τους γίνονται στόχος ομοφοβικών επιθέσεων. Καθώς ο ανδρισμός έχει μεγαλύτερη αξία στην κοινωνία,  τα αγόρια που φαίνεται να παραβαίνουν τις κανονικότητες για το φύλο τους και να  υπονομεύουν το κεντρικό αξίωμα του ανδρισμού, δηλαδή την  ετεροσεξουαλικότητα, στιγματίζονται περισσότερο.

Μια αντι–ετερο-σεξιστική πολιτική θα συμβάλει στη μείωση της ομοφοβίας και της τρανσφοβίας στο χώρο της εκπαίδευσης  αλλά και γενικότερα στην κοινωνία. Η βία, γενικά, στο χώρο του σχολείου φαίνεται ότι συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με τους όρους συγκρότησης της ανδρικής ταυτότητας. Είναι σημαντικό, λοιπόν, ο παράγοντας φύλο να παίξει κεντρικό ρόλο, τόσο στη γενικότερη ενταξιακή πολιτική στην εκπαίδευση, όσο και στο σχεδιασμό  στρατηγικών για την καταπολέμησης του  εκφοβισμού στο πλαίσιο των οποίων πρέπει ρητά να περιλαμβάνεται ο σεξουαλικός προσανατολισμός, η ταυτότητα φύλου και η έκφραση φύλου. Τα παραπάνω πρέπει να είναι τμήμα της εκπαίδευσης /μετεκπαίδευσης των εκπαιδευτικών ώστε να μπορούν να συζητούν και να χειρίζονται τα θέματα αυτά. Παράλληλα θα πρέπει να διασφαλιστεί ότι όλοι οι εμπλεκόμενοι με το θέμα φορείς θα έχουν την κατάλληλη τεχνογνωσία, τους πόρους και τις αρμοδιότητες  ώστε να διασφαλιστεί η παροχή της κατάλληλης υποστήριξης και προστασίας στα παιδιά  σε όλη τη διαδικασία. Στο επίπεδο αυτό είναι χρήσιμο να λάβουμε υπόψη καλές πρακτικές άλλων χωρών που  έχουν αξιολογηθεί θετικά στην καταπολέμηση του ομοφοβικού και τρανσφοβικού εκφοβισμού.

Κρίνεται απαραίτητο να γίνει συστηματική και πολυεπίπεδη προσπάθεια για τη δημιουργία ενός κλίματος μη ανεκτικού στην ετεροσεξιστική παρενόχληση και στον ομοφοβικό και τρανσφοβικό εκφοβισμό στην εκπαίδευση. Εκτιμώ ότι υπάρχουν πολλά εμπόδια και περιορισμοί. Οι δυσκολίες αυτής της πολιτικής δεν πηγάζουν μόνον από  αυτά που συμβαίνουν στο πλαίσιο της εκπαίδευσης, αλλά επηρεάζονται και από τους κυρίαρχους/ηγεμονικούς Λόγους. Παρά ταύτα, το σχολείο μπορεί να αποτελέσει ένα προνομιακό πεδίο παρέμβασης προς την κατεύθυνση της έμφυλης συμμετρίας και της άρσης του ετεροσεξισμού –σε συνεργασία και με άλλους θεσμούς – προς όφελος των ίδιων των υποκειμένων και γενικότερα της κοινωνίας – αρκεί να υπάρχει πολιτική βούληση για μια αντι–ετερο-σεξιστική εκπαίδευση, γιατί τεχνογνωσία υπάρχει.  Η εφαρμογή της θα συμβάλει στη μείωση της ομοφοβίας και της τρανσφοβίας –στο χώρο της εκπαίδευσης  αλλά και γενικότερα στην κοινωνία. Επισημαίνεται ότι απαραίτητο στοιχείο στη πορεία αυτή και ζήτημα άμεσης προτεραιότητας είναι η προώθηση μιας νέας αντίληψης για τον ανδρισμό – θέμα που συνδέεται άμεσα με τον ομοφοβικό και τρανσφοβικό εκφοβισμό και την ετεροσεξιστική παρενόχληση..

* Δήμητρα Κογκίδου, καθηγήτρια στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης στο ΑΠΘ

Πηγή:tvxs

 

Share

Πρόσκληση σε Ημερίδα: “Ομοφοβία και Τρανσφοβία στην Εκπαίδευση, παιδιά – γονείς – εκπαιδευτικοί”

homo

Η  Ομάδα “Ομοφοβία και Τρανσφοβία στην Εκπαίδευση”, σε συνεργασία με το Σχολείο Παιχνιδιού, τη Ζωντανή Βιβλιοθήκη και το Σύλλογο Διδασκόντων 66ου Δημοτικού Σχολείου Αθηνών, διοργανώνει ημερίδα με θέμα “Ομοφοβία και Τρανσφοβία στην Εκπαίδευση, παιδιά – γονείς – εκπαιδευτικοί”, την Παρασκευή 2 Μαΐου 2014 στις 16:45, στο 66ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών.

Σκοπός της ημερίδας είναι να ανοίξει γόνιμο διάλογο γύρω από αυτό το θέμα, το οποίο απασχολεί σοβαρά τα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο χώρο της εκπαίδευσης.

Θα έχουμε την ευκαιρία,

  • να ακούσουμε και να παρατηρήσουμε με προσοχή τα σχετικά περιστατικά που εμφανίζονται στη σύγχρονη σχολική πραγματικότητα,
  • να περιγράψουμε τις στάσεις και τις συμπεριφορές που διακρίνουμε μεταξύ των παιδιών, των εκπαιδευτικών και των γονέων,
  • να εστιάσουμε στους εκπαιδευτικούς στόχους που σχετίζονται με τις ανάγκες και τα δικαιώματα των παιδιών και
  • να διατυπώσουμε ερωτήματα που προκύπτουν.

 

Με την ευκαιρία αυτή ελπίζουμε ότι ο χώρος της εκπαίδευσης θα αρχίσει να ευαισθητοποιείται και θα κινητοποιηθεί γύρω από αυτό το σοβαρό θέμα που μέχρι τώρα καλύπτεται από σιωπή και αμηχανία.

Θα χαρούμε πολύ αν παραβρεθείτε,

τα μέλη της Ομάδας “Ομοφοβία και Τρανσφοβία στην Εκπαίδευση”

 

ιστοσελίδα:    www.omofovia.gr

επικοινωνία:  info@omofovia.gr  και omofovia@hotmail.com

Η εκδήλωση στο facebook:  https://www.facebook.com/events/467731603358746/

 

Πρόγραμμα Ημερίδας

Πρώτο μέρος

17:00 – 17:05     Καλωσόρισμα

Συντονίστρια Ασημίνα Αραπάκη, Εκπαιδευτικός

17:05 – 17:10     Εισαγωγή στη θεματική της ημερίδας και  παρουσίαση της Ομάδας “Ομοφοβία και Τρανσφοβία στην Εκπαίδευση”

 Σάββας Γεωργιάδης, Παιδοψυχίατρος

17:10 – 17:25     “Ας γνωριστούμε πριν τα πούμε”

Παιχνίδια γνωριμίας και επικοινωνίας με τη μέθοδο του θεατρικού παιχνιδιού από την Ομάδα Εμψυχωτών του Σχολείου Παιχνιδιού, Εργαστήρι Πολιτιστικής Εκπαίδευσης.

17:25 – 17:40     “Ομοφοβικά και Τρανσφοβικά περιστατικά από τη σχολική ζωή”

 Εύα Φιλανθρωποπούλου, Ψυχολόγος

Πέτρος Σαπουντζάκης, Εκπαιδευτικός

17:40 – 17:50     “Μπορεί η  αντισεξιστική εκπαίδευση να συμβάλει στη μείωση τηςομοφοβίας και της τρανσφοβίας;”

Δήμητρα Κογκίδου, Καθηγήτρια στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του ΑΠΘ

17:50 – 18:00     “Η κοινωνική κατασκευή της διαφοράς: Με αφορμή την ομοφοβία”

Μαίρη Λεοντσίνη, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια ΤΕΑΠΗ – ΕΚΠΑ

18:00 – 18:15     “Θεσμικό Πλαίσιο για την προστασία του Σεξουαλικού Προσανατολισμού και της Ταυτότητας Φύλου”

Καραγεώργου Μαρία, Νομικός – εκπαιδευτικός, Ειδική Επιστήμονας στο Συνήγορο του Πολίτη.

18:15 – 18:25     Παρουσίαση του παιδικού βιβλίου “Τα δύο μικρά αυγά”

 Στέλλα Μπελιά, Νηπιαγωγός, μάστερ στο Θέατρο στην Εκπαίδευση

18:25 – 18:35     “Η ομοφοβία στα πλαίσια του σχολικού εκφοβισμού”

Αλίκη Δημοπούλου, Ψυχολόγος, υποψήφια Διδακτόρισσα Παν. Αθηνών

18:35 – 18:50     Συζήτηση

Τέλος πρώτου μέρους

18:50 – 19:00     Διάλειμμα

Δεύτερο μέρος

19:00 – 19:15     Εσύ κ’ Εγώ  ≈› Εμείς

“Δάνεισέ μου κάτι από εσένα κι εγώ θα στο επιστρέψω με ένα δικό μου τρόπο”

Παιχνίδι ανταλλαγής στοιχείων μεταξύ μας ώστε  να μπούμε στη θέση του άλλου, από την Ομάδα Εμψυχωτών του Σχολείου Παιχνιδιού, Εργαστήρι Πολιτιστικής Εκπαίδευσης.

19:15 – 19:30     Χαιρετισμοί από Οργανώσεις την Κοινωνίας των Πολιτών

ColourYouth, ΣΥΔ, Οικογένειες Ουράνιο Τόξο

19:30- 19:40      “Ο Oμοφοβικός/τρανσφοβικός εκφοβισμός (bullying) ως διάσταση των προγραμμάτων σεξουαλικής αγωγής – διαφυλικών σχέσεων. Καλές Πρακτικές στη σχολική κοινότητα.”

 Μαίρη Χιόνη, Υπεύθυνη Αγωγής Υγείας δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στην Α΄ Διεύθυνση Αθήνας

19:40 – 19:50     “Η Σεξουαλική Αγωγή στο σχολείο. Βήματα σημειωτόν”

Χάρης Παπαδόπουλος, Σχολικός Σύμβουλος της 10ης Περιφέρειας Δημοτικής Εκπαίδευσης Αττικής

19:50 – 20:30     Τράπεζα Βιωμάτων

Σύντομες διηγήσεις εμπειριών από άτομα που έχουν βιώσει σχετικό εκφοβισμό στην εκπαίδευση και συζήτηση-ερωτήσεις με το κοινό.

Συντονισμός από τη Ζωντανή Βιβλιοθήκη – Human Library Greece

20:30 – 20:45     Συζήτηση

20:45 – 21:00     “Πώς πέρασαν αυτές οι ώρες;”

Κλείσιμο Ημερίδας με το Σχολείο Παιχνιδιού, Εργαστήρι Πολιτιστικής Εκπαίδευσης.

Παιχνίδια ρόλων και δράσεις βασισμένες στην εμπειρία αυτής της συνάντησης. Σκηνικοί αυτοσχεδιασμοί και δρώμενα.

Περιλήψεις

“Ομοφοβικά και Τρανσφοβικά περιστατικά από τη σχολική ζωή”

Παρουσίαση αποτελεσμάτων Έρευνας-Καταγραφής που πραγματοποιήθηκε  στην Αθήνα αλλά και πανελλαδικά μέσω διαδικτύου, από το 2010 έως το 2013, κυρίως σε ενήλικες. Σύγκριση με ερευνητικά δεδομένα άλλων χωρών, συμπεράσματα και ερευνητικά ερωτήματα.

“Μπορεί η  αντισεξιστική εκπαίδευση να συμβάλει στη μείωση της ομοφοβίας και της τρανσφοβίας; “

Το σχολείο μπορεί να αποτελέσει ένα προνομιακό πεδίο παρέμβασης προς την κατεύθυνση της έμφυλης συμμετρίας και της άρσης του ετεροσεξισμού –σε συνεργασία και με άλλους θεσμούς – προς όφελος των ίδιων των υποκειμένων και γενικότερα της κοινωνίας – αρκεί να υπάρχει πολιτική βούληση για μια αντισεξιστική εκπαίδευση, γιατί τεχνογνωσία υπάρχει.

Συζητείται η αναγκαιότητα και  τα κύρια σημεία μιας αντισεξιστικής εκπαιδευτικής πολιτικής που θα συμβάλει στη μείωση της ομοφοβίας και της τρανσφοβίας –στο χώρο της εκπαίδευσης  αλλά και γενικότερα στην κοινωνία. Επισημαίνεται ότι απαραίτητο στοιχείο στη πορεία αυτή είναι η προώθηση μιας νέας αντίληψης για τον ανδρισμό – θέμα που συνδέεται άμεσα με τον ομοφοβικό και τρανσφοβικό εκφοβισμό και την ετεροσεξιστική παρενόχληση. H επικέντρωση, λοιπόν, της προσοχής στη συγκρότηση του ανδρισμού στο σχολείο, ιδιαίτερα στην προσχολική και πρωτοβάθμια εκπαίδευση, αποτελεί ζήτημα άμεσης προτεραιότητας.

“Θεσμικό Πλαίσιο για την προστασία του Σεξουαλικού Προσανατολισμού και της Ταυτότητας Φύλου”

Η ισχύουσα νομοθεσία της ΕΕ για την ίση μεταχείριση σε θέματα σεξουαλικού προσανατολισμού και ταυτότητας φύλου, και η ενσωμάτωσή της στο εθνικό δίκαιο (Ευρωπαϊκές Οδηγίες και αντίστοιχοι ελληνικοί νόμοι).

Η ευρωπαϊκή νομολογία στα θέματα αυτά, (Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου) με έμφαση σε περιπτώσεις εκπαιδευτικές (λ.χ. η υπόθεση του ΕΔΔΑ Vejdeland and Others v. Sweden, που μιλάει για λόγο μίσους κατά των γκέι στο σχολείο).

Ο ρόλος του ΣτΠ θεσμικά και η εμπειρία του στις περιπτώσεις αυτές.

Παρουσίαση του παιδικού βιβλίου “Τα δύο μικρά αυγά”

Τα γονεϊκά πρότυπα των παραμυθιών ως δύναμη ένταξης των παιδιών στη σχολική κοινότητα. Ένα βιβλίο που δίνει λόγο σε παιδικές σκέψεις.

Τα δυο μικρά αβγά είναι η προσπάθεια να βρεθεί μια αφήγηση που να εξηγεί, να καθησυχάζει, να διαλύει τη σύγχυση, να αίρει τους αποκλεισμούς και τις προκαταλήψεις και –ίσως το σημαντικότερο όλων– να καταπολεμά το φόβο.

“Ο Oμοφοβικός/τρανσφοβικός εκφοβισμός (bullying) ως διάσταση των προγραμμάτων σεξουαλικής αγωγής – διαφυλικών σχέσεων. Καλές Πρακτικές στη σχολική κοινότητα.”

Τα ζητήματα διαχείρισης της σεξουαλικότητας αποτελούν ένα σημαντικό κεφάλαιο της προαγωγής και της αγωγής υγείας στη σχολική κοινότητα. Ένας τρόπος προσέγγισής τους είναι η εκπόνηση ολοκληρωμένων προγραμμάτων -μακρόχρονων ή βραχύχρονων- σεξουαλικής αγωγής υγείας που απευθύνονται και στους τρεις πληθυσμούς στόχους αυτής, μαθητές/τριες, εκπαιδευτικούς και γονείς. Η κλασική θεματολογία της σεξουαλικής αγωγής-διαφυλικών σχέσεων δεν καλύπτει πλέον τις ανάγκες του σύγχρονου σχολείου, εφόσον σήμερα αναδύονται θέματα όπως η βία ανάμεσα στους ερωτικούς συντρόφους, η πορνογραφία, η παράνομη διακίνηση παιδιών/εφήβων/γυναικών, τα ζητήματα στο διαδίκτυο, το ομοφοβικό/τρανσφοβικό bullying, η υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, οι νέες μορφές οικογένειας. Τα περισσότερα δεν αναγνωρίζονται, δεν προλαμβάνονται και  ούτε αντιμετωπίζονται με αποτέλεσμα  να προκύπτουν ακραίες καταστάσεις για τη διαχείριση των οποίων  η εκπαίδευση των εμπλεκομένων είναι σχεδόν μηδενική. Η εισήγηση θα διασαφηνίσει τους βασικούς όρους, θα περιγράψει καλές πρακτικές και θα προτείνει βελτιωτικές κινήσεις που θα συμβάλλουν στη δημιουργία ενός  σχολείου, ασφαλούς, για όλα τα μέλη του.

 

 

Share

Τα παιχνίδια των παιδιών: Περισσότερο έμφυλα από ποτέ

της Δήμητρας Κογκίδου

Η ανάγκη διαφοροποίησης του ανδρισμού από τη θηλυκότητα αντικατοπτρίζεται σε μια ποικιλία προϊόντων για παιδιά. Η αγορά κατακλύζεται με προϊόντα για παιδιά που έχουν έμφυλα χαρακτηριστικά, μεταξύ αυτών και τα παιχνίδια. Μια βόλτα στα  παιχνιδάδικα ή  σε πολυκαταστήματα ή μια περιδιάβαση στο διαδίκτυο αρκεί για να διαπιστώσουμε ότι πολύ συχνά τα παιχνίδια παρουσιάζονται ως κατάλληλα για αγόρια ή για κορίτσια, πωλούνται σε διαφορετικά τμήματα ή διαδρόμους, έχουν διαφορετικό περιτύλιγμα και χρώμα,  διαφορετικές απεικονίσεις και λεζάντες. Αυτό δημιουργεί την εντύπωση ότι μερικά παιχνίδια είναι κυρίως για αγόρια, μερικά κυρίως για κορίτσια και μερικά τελείως απαγορευμένα για κάποιο φύλο.

Τα παιδιά μαθαίνουν με πολλούς τρόπους ποια παιχνίδια είναι κατάλληλα για το φύλο τους. Ένας από αυτούς είναι η συσκευασία του παιχνιδιού, η τοποθέτησή του στα σημεία πώλησης  και  η διαφήμιση. Έτσι, δίνεται  το μήνυμα στα παιδιά ότι όλες οι δυνατότητες για παιχνίδι δεν είναι ανοικτές και διαθέσιμες, με αποτέλεσμα να μη δίνεται η δυνατότητα  να αποκτήσουν ένα μεγαλύτερο εύρος εμπειριών και δεξιοτήτων -χωρίς άγχος για το αν αυτό είναι συμβατό με το φύλο τους. Δυστυχώς πάρα πολύ συχνά το φαινόμενο της διχοτόμησης των παιχνιδιών περνάει απαρατήρητο γιατί συμβαίνει πολύ συχνά και το θεωρούμε αυτονόητο μέσα σε ένα κόσμο βαθιά διχοτομημένο ως προς το φύλο.

Τι επιπτώσεις έχει στην ανάπτυξη των  παιδιών σήμερα αυτή η έμφυλη διχοτόμηση των παιχνιδιών; Τι μαθαίνουν για τον κόσμο γύρω τους;

«Τα κορίτσια αγαπούν το ροζ»

Δύσκολα μπορείς να αποφύγεις τη ροζ χιονοστιβάδα. Το ροζ το συναντάμε στα ρούχα,  στα παιχνίδια, στα αξεσουάρ  και σε άλλα αντικείμενα που συνήθως χρησιμοποιούν τα κορίτσια και έτσι σιγά –σιγά όλο αυτό το ροζ «συννεφάκι»  τυλίγει τις ζωές των σύγχρονων κοριτσιών και γίνεται ροζουλί καταιγισμός. Αν το κοριτσάκι από τη γέννησή του περιβάλλεται  μόνο με ροζ αντικείμενα και παιχνίδια, το κάνουμε να πιστέψει ότι είναι το αγαπημένο του χρώμα. Pοζ  βλέπει και στa καταστήματα εκεί που είναι τα κοριτσίστικα παιχνίδια.  Η ροζ χιονοστιβάδα επεκτείνεται και στα επιτραπέζια παιχνίδια καθώς και αυτά κυκλοφορούν  σε κοριτσίστικες εκδοχές (π.χ. το Perfect Wedding, όπου τα κορίτσια  αγοράζουν ότι χρειάζεται για ένα  γάμο, η ροζ Monopoly, όπου τα ακίνητα και τα ξενοδοχεία έχουν αντικατασταθεί με μπουτίκ και εμπορικά κέντρα, το Scrabble με λεξιλόγιο στην κατηγορία της μόδας). Αργότερα, στην ενήλικη ζωή το ροζ είναι χρώμα που χαρακτηρίζεται από θηλυκότητα, τρυφερότητα, παιδικότητα,  αθωότητα και ρομαντισμό.

Πάντως το  ροζ δεν ήταν το «κατάλληλο» χρώμα για κορίτσια μέχρι το 1950. Διεθνή γυναικεία περιοδικά της δεκαετίας του ‘40 προέτρεπαν τους γονείς  να ντύνουν  τα αγόρια τους  στα ροζ  επειδή είναι ένα θερμό και εκφραστικό χρώμα και τα κορίτσια με ένα ήρεμο γαλάζιο.

Το ζήτημα αυτό έχει προκαλέσει πολλές συζητήσεις με γονείς και εκπαιδευτικούς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Στη Μεγάλη Βρετανία μάλιστα ξεκίνησε το 2008 μια καμπάνια, οι Pinkstinks ως αντίδραση στη ροζ χιονοστιβάδα  των μηνυμάτων που παίρνουν τα κορίτσια  μέσα από όλα τα είδη που απευθύνονται σε παιδιά, όπως τα παιχνίδια, τα ρούχα και τα ΜΜΕ.  Μέσα από τη δράση τους προσπαθούν να ανατρέψουν αυτήν την αντίληψη προωθώντας  αλλαγές σε προϊόντα που περιορίζουν τα κορίτσια σε αυτούς τους στερεοτυπικούς έμφυλους ρόλους. Όπως αναφέρουν στη διακήρυξή τους: «Το πρόβλημα δεν είναι ο κατακλυσμός με το ροζ χρώμα,   αλλά οι συμβολισμοί και οι συνδηλώσεις του καθώς κάτω από την ομπρέλα αυτή εντάσσεται οτιδήποτε προωθεί ένα στερεοτυπικό τρόπο  για να είσαι κορίτσι: χαριτωμένη, παθητική, κολλημένη με τη μόδα, τα ψώνια, τον καλλωπισμό.»

«Τι όμορφη που είσαι! Είσαι μια κούκλα.»

Το κοριτσάκι πρέπει να είναι όμορφο, να αγαπά το ροζ – με ή χωρίς κορδέλες,  λουλουδάκια. Γκλίτερ και καρδούλες, να φροντίζει τα παιδιά, να λατρεύει τα ψώνια. Αυτές είναι  μερικές από τις κοινωνικές παραδοχές για τα κορίτσια  που μεταφέρονται μέσω των παιχνιδιών.  Η κούκλα πρέπει να είναι σαν αυτήν ή αυτή σαν την κούκλα. Εξάλλου η συνηθέστερη φιλοφρόνηση σε κοριτσάκι είναι: «Τι όμορφη που είσαι! Είσαι μια κούκλα.», χωρίς συχνά να τονίζονται άλλα θετικά χαρακτηριστικά της (ακαδημαϊκά, αθλητικά, καλλιτεχνικά).

Πολύ συχνά, επίσης, ακούγεται το επιχείρημα ότι θα αγοράσω την  Barbie ή κούκλα τύπου  Barbie γιατί «Τα κορίτσια αγαπούν την Barbie». Δεν υπάρχουν και άλλες  γυναίκες που θα μπορούσαν να γίνουν κούκλες αντιπροσωπεύοντας ένα γυναικείο δυναμικό πρότυπο και να τις αγαπήσουν εξίσου τα παιδιά; Μήπως άθελά μας υποσκάπτουμε το μέλλον των κοριτσιών μας; Μήπως να το ξανασκεφτούμε την επόμενη φορά που θα πάμε σε κατάστημα παιχνιδιών;

Ας δούμε στη συνέχεια μερικά από τα χαρακτηριστικά των «κοριτσίστικων» παιχνιδιών.

Καταρχήν το ροζ κυριαρχεί στα παιχνίδια που διατίθενται στο εμπόριο για τα  κορίτσια. Σε γενικές γραμμές, σύμφωνα με τα ερευνητικά δεδομένα, τα παιχνίδια που απευθύνονται κυρίως στα κορίτσια έχουν σχέση με την ελκυστική εμφάνιση, την ανατροφή και τις δεξιότητες οικιακής φροντίδας. Τα περισσότερα «κοριτσίστικα» παιχνίδια μπορούν να κατηγοριοποιηθούν σε παιχνίδια πολυτελείας (διεγείρουν  τη φαντασία των κοριτσιών και τα εθίζουν σε μια ζωή σε συνθήκες ακραίας χλιδής), σε παιχνίδια οικιακής ευθύνης (αναπαράγουν στο παιχνίδι τις δουλειές του σπιτιού) και σε παιχνίδια διαπροσωπικών σχέσεων.

Πολλά από αυτά τα παιχνίδια ενισχύουν στερεότυπες αντιλήψεις για τους ρόλους των φύλων. Κλασικά παραδείγματα τέτοιων παιχνιδιών είναι αυτά που περιλαμβάνονται στα είδη νοικοκυριού, απευθύνονται κυρίως στα κορίτσια και δίνουν το μήνυμα ότι η οικιακή εργασία είναι παραδοσιακά γυναικεία υπόθεση. Τα παιχνίδια για κορίτσια  τα ενθαρρύνουν συνήθως να  κάθονται  και να παίζουν ήσυχα και όχι να συμμετέχουν  σε  παιχνίδια δράσης δίνοντας το μήνυμα ότι οι γυναίκες είναι καλύτερες σε απλές επαναλαμβανόμενες εργασίες. Επίσης, ορισμένα παιχνίδια διαπαιδαγωγούν τα κορίτσια να επιθυμούν μια ζωή σε συνθήκες πλούτου, ένα στυλ ζωής πολυτελείας,  συνθήκη που συχνά απέχει από την πραγματικότητα της ζωής που μπορεί να έχουν και μπορεί να είναι επιζήμιο για τη διαμόρφωση των στόχων της ζωής τους.

Παράλληλα διδάσκουν στα κορίτσια πόσο σημαντική είναι η εμφάνιση για την κοινωνική αποδοχή. Τα παιχνίδια αυτά προωθούν ένα συγκεκριμένο πρότυπο ομορφιάς. Η παγκοσμίου φήμης Barbie, είναι ένα πρότυπο ομορφιάς που δεν είναι αντιπροσωπευτικό των περισσότερων γυναικών, αλλά είναι κοινωνικά αποδεκτό. Παρόμοια πρότυπα προωθούν και άλλες  κούκλες, όπως η Bratz και οι καινούριες  Monster High (θυμίζουν δημοφιλείς ιστορίες με τέρατα και έχουν  σχετικά ονόματα, έχουν απίστευτα μακριά πόδια που προβάλλονται  από κοντές φούστες,  οι αναλογίες του σώματός τους είναι  πιο ρεαλιστικές από αυτές της Barbie ή της Bratz, αλλά εξακολουθούν να είναι απίστευτα λεπτές, με πολύ λεπτή μέση και  στήθος που προβάλλεται έντονα).

Τα κορίτσια μαθαίνουν ότι πρέπει να επιδιώξουν αυτό το τέλειο πρότυπο  ομορφιάς, ότι η ομορφιά είναι το βασικό συστατικό της γυναικείας  ταυτότητας και πρέπει να την κυνηγούν. Δεν υπάρχουν συνήθως κούκλες από άλλες φυλές, με άλλες αναλογίες, με αναπηρίες ή κάποιας άλλης ηλικίας. Η κούκλα Barbie  ή τύπου Barbie συνήθως συνοδεύεται με ποικίλα αξεσουάρ που έχουν σχέση με την εμφάνιση για να  τα χρησιμοποιούν τα παιδιά πάνω στην κούκλα και όχι για να τα χρησιμοποιεί η ίδια η κούκλα για κάποιο σκοπό. Είναι ένας συνδυασμός παιδικής αθωότητας και θηλυκότητας,  σύμφωνα πάντα με τις κυρίαρχες επιταγές της θηλυκότητας. Οι συσκευασίες των κοριτσίστικων παιχνιδιών έχουν παστέλ χρώματα και δείχνουν κοριτσάκια να παίζουν με τις κούκλες, να τις κρατούν, να τις κοιμίζουν, να τις βλέπουν κ.ά.

Το προβαλλόμενο ανέφικτο πρότυπο ομορφιάς μπορεί να έχει καταστροφικές συνέπειες για τα νεαρά κορίτσια καθώς μπορεί να  συμβάλει στη δημιουργία νευρικής ανορεξίας.  Το ανησυχητικό είναι ότι η διάγνωση των διατροφικών διαταραχών γίνεται σε όλο και μικρότερες ηλικίες κοριτσιών.  Γενικά, τα “κοριτσίστικα” παιχνίδια επηρεάζουν αρνητικά την αυτοεικόνα των κοριτσιών,  την αυτοεκτίμησή τους και τις μελλοντικές προοπτικές τους στην προσωπική και στην επαγγελματική ζωή.

«Είσαι η μικρή μου πριγκίπισσα»

Δείτε τη χαρακτηριστική και εξαιρετικά δημοφιλή  αντίδραση ενός κοριτσιού 5 ετών  σε ένα κατάστημα παιχνιδιών Αναρωτιέται: «Γιατί όλα τα κορίτσια πρέπει να αγοράζουν πριγκίπισσες; Σε μερικά κορίτσια αρέσουν οι πριγκίπισσες, σε μερικά οι υπερ-ήρωες. Σε μερικά αγόρια αρέσουν οι πριγκίπισσες, σε μερικά κορίτσια οι υπερ-ήρωες»

Είναι δύσκολο να αποφύγεις την κοινωνικά κατασκευασμένη εικόνα της ροζ αβοήθητης πριγκίπισσας που περιμένει τον πρίγκιπα για να τη σώσει και να της χαρίσει χαρά και ευτυχία στα «κοριτσίστικα» παιχνίδια και στα υπόλοιπα  προϊόντα  που διατίθενται στο εμπόριο για τα κορίτσια (ρούχα και παπούτσια με  πριγκίπισσες, οδοντόβουρτσα, καλαθάκι για φαγητό, παιδικό σερβίτσιο, δωράκια σχετικά με πριγκίπισσες, ταπετσαρία  στο παιδικό δωμάτιο και χιλιάδες μικροαντικείμενα, πληθώρα επιλογών σε παιχνίδια με ροζ πριγκίπισσες).

Η καθημερινότητα πολλών κοριτσιών είναι εμποτισμένη με εμπειρίες μιας ροζ πριγκίπισσας καθώς τροφοδοτούνται  συνεχώς από τέτοια σεξιστικά προϊόντα και από πολλές πηγές. Έτσι, δεν είναι   δύσκολο για τα κορίτσια να εισέλθουν στους Λόγους του ετεροσεξουαλικού ρομαντισμού («και έζησαν αυτοί καλά και εμείς καλλίτερα»)  και της παθητικής θηλυκότητας. Η κυρίαρχη μυθολογία των ρομαντικών ετεροσεξουαλικών σχέσεων με το αίσιο τέλος που έχει μεγάλη κοινωνική αποδοχή υποδεικνύει στα κορίτσια να επενδύουν σε αυτήν καθώς είναι ο αποδεκτός τρόπος κατανόησης του κόσμου και της θέσης τους σε αυτόν.  Η ενίσχυση της παθητικής θηλυκότητας που τροφοδοτείται ταυτόχρονα μπορεί να παραπέμψει στη σεξουαλική διαθεσιμότητα και στη θυματοποίηση, γεγονός που ενισχύεται και από μηνύματα περί φυσικής αδυναμίας των κοριτσιών και κατά συνέπεια  μειωμένης αντίστασης. Πρόκειται για μια ζήτημα που δεν αφορά μόνον τα κορίτσια καθώς τροφοδοτεί και ενισχύει ταυτόχρονα  τον ηγεμονικό ανδρισμό των αγοριών.

Ευτυχώς που στην πραγματική ζωή υπάρχουν πολλές «σύγχρονες πριγκίπισσες» που κρίνουν απαραίτητο να μορφωθούν και να αποκτήσουν μια θέση στην αγορά εργασίας πριν παντρευτούν ή κάνουν το πρώτο τους παιδί, όλο και περισσότερο διαμορφώνουν τη δική τους ζωή έξω από δεσμευτικές παραδόσεις, διακανονισμούς και ιδανικά μοντέλα ζωής, έξω από τα έμφυλα στερεότυπα.

Η έρευνα  στους καταλόγους παιχνιδιών  από τον 20ο αιώνα μέχρι σήμερα μας δείχνει ότι τα παιδικά  παιχνίδια σε σχέση με το φύλο δεν ήταν  πάντα όπως είναι σήμερα. Στην στροφή του  20ου αιώνα  τα  ουδέτερα ως προς το φύλο παιχνίδια ήταν ο κανόνας  και ξανά στη δεκαετία του 1970.  Παρόμοιες τάσεις έχουν καταγραφεί και  στην έρευνα για τα  παιδικά ενδύματα.  Αλλά και μετά, το 1995, μόνο το 7% των παιχνιδιών που διατίθενται στην αγορά για τα κορίτσια  σχετίζονταν με πριγκίπισσες -πολύ μικρό ποσοστό σε σχέση με αυτό που βλέπουμε σήμερα. Τα κορίτσια δεν ονειρεύονταν πάντα να είναι πριγκίπισσες. Αυτός ο καταιγισμός με τις πριγκίπισσες είναι σχετικά πρόσφατο φαινόμενο και αντανακλά  -εν μέρει – την σύγχρονη στρατηγική μάρκετινγκ.

Πάντως ακόμα και οι γονείς που προσπαθούν να μεγαλώσουν αντισεξιστικά τα  παιδιά τους δύσκολα μπορούν να προστατέψουν τα κοριτσάκια από τη μανία για τις πριγκίπισσες του Disney. Αυτό όμως δεν ακυρώνει την αναγκαιότητα να δείχνουμε όλοι και όλες μεγαλύτερη υπευθυνότητα και ως καταναλωτές/τριες παιχνιδιών.

Δεν υπάρχει γονίδιο που δίνει στα αγόρια ειδικά ταλέντα στην κατασκευή, ούτε κανένα γονίδιο πριγκίπισσας

Αντίθετα, υπάρχουν μια σειρά από ευρέως διαδεδομένες πολιτισμικές αντιλήψεις και στερεότυπα για τα αγόρια και τα κορίτσια που διαμορφώνουν και ενισχύουν τις έμφυλες συμπεριφορές. Αυτά τα  στερεότυπα έχουν οδηγήσει τη βιομηχανία των παιχνιδιών να λάβει ένα παιχνίδι όπως το Lego, που  αρχικά είχε σχεδιαστεί ώστε να είναι ουδέτερο από άποψη φύλου και  στα τέλη του 1980 να το προωθεί εμπορικά ως παιχνίδι  αποκλειστικά για αγόρια. Μετά από συστηματική αγνόηση των κοριτσιών για πάνω από  δύο δεκαετίες, στέλνοντας το μήνυμα ότι τα παιχνίδια κατασκευών είναι μόνον για τα αγόρια, οι κατασκευαστές παιχνιδιών στράφηκαν ξανά τα κορίτσια δημιουργώντας νέες σειρές σε μια προσπάθεια να  τα ενθαρρύνουν στις κατασκευές. Η  αφθονία από  παθητικές πριγκίπισσες  στο μεταξύ είχε ανησυχήσει  ειδικούς,  γονείς και εκπαιδευτικούς.

Οι σειρές  Lego Friends και  GoldieBlox χρησιμοποιούν τα ίδια  στερεοτυπικά γυναικεία ροζ και παστέλ χρώματα και τις ίδιες δραστηριότητες που υπάρχουν και στα άλλα «ροζ» παιχνίδια, αλλά προσφέρουν ένα ευρύτερο φάσμα  δραστηριοτήτων και δυνατοτήτων για την ανάπτυξη δεξιοτήτων. Υπήρξε αρχικά κάποιος ενθουσιασμός για τις σειρές αυτές παιχνιδιών γιατί  έχουν τη δυνατότητα να προσελκύσουν κορίτσια και  γονείς που ενδεχόμενα θα απέρριπταν αυτά τα παιχνίδια κατασκευών. Υπάρχει όμως και έντονη κριτική γιατί έρχονται ξανά στο προσκήνιο των κατασκευών τα κορίτσια με ροζ θεματικές που ενισχύουν την αντίληψη ότι   τα κορίτσια έχουν  διαφορετικές ικανότητες, δεξιότητες και ενδιαφέροντά.  Στην πραγματικότητα μεγιστοποιούν το πρόβλημα που υποτίθεται ότι ελπίζουν να λύσουν.

Γιατί είναι σημαντικό να πάψει ο αυστηρός διαχωρισμός ανάμεσα σε αγορίστικα και κοριτσίστικα παιχνίδια;

Πρέπει ως κοινωνία να αποδομήσουμε  έμφυλα στερεότυπα,  όπως, ότι τα κορίτσια και τα αγόρια έχουν τελείως διαφορετικές ανάγκες και ενδιαφέροντα στο παιχνίδι. Σε μερικά αγόρια αρέσουν οι κατασκευές και άλλα θα ενθουσιάζονταν να παίζουν «σπιτάκια» αν τους δινόταν η ευκαιρία. Σε μερικά κορίτσια αρέσουν οι πριγκίπισσες αλλά και σε άλλα αρέσουν  οι υπερ-ήρωες. Υπάρχουν πολύ περισσότερες διαφορές μεταξύ των κοριτσιών  και μεταξύ των αγοριών  και ελάχιστες μεταξύ των δύο φύλων.  Είναι σημαντικό, επιπλέον, να προσέξουμε ότι πέρα από τα διαφορετικά μηνύματα που δίνουν διαφορετικοί τύποι παιχνιδιών για τους έμφυλους ρόλους, έχουν και διαφορετικό εκπαιδευτικό περιεχόμενο, γεγονός που έχει σχέση με την εκπαιδευτική επιτυχία και τις επαγγελματικές επιλογές αργότερα.

Υπάρχει ανάγκη για περισσότερα παιχνίδια σε ένα ευρύ φάσμα των χρωμάτων και με ποικιλομορφία θεμάτων,  τόσο για τα αγόρια, όσο και για τα κορίτσια. Επιπλέον, υπάρχει ανάγκη για δημιουργία καινοτόμων παιχνιδιών που θα ανατρέπουν τα έμφυλα στερεότυπα  και θα προσφέρουν εναλλακτικές λύσεις, όπως, επίσης, και οργανώσεων που θα προσπαθήσουν να αλλάξουν την υπάρχουσα κατάσταση και να προωθήσουν ουδέτερα ως προς το φύλο παιχνίδια.

* Καθηγήτρια στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του ΑΠΘ

Πηγή: tvxs

 

 

Share

Στον αστερισμό του σεξισμού

του Δήμου Χλωπτσιούδη

Οι εκπαιδευτικοί θεσμοί (αναλυτικά προγράμματα, διδακτικά βιβλία, διδακτική ύλη) διαμορφώνουν ιδεολογικά το παιδί και το εντάσσουν το στην κοινωνία, μυώντας το στις εκάστοτε κυρίαρχες κοινωνικές και πολιτιστικές αξίες. Μέσα στο χώρο και στο χρόνο της τάξης, τα βιβλία αυτά χρησιμεύουν στα παιδιά, ανάμεσα σε άλλα, ως βοηθήματα της σκέψης, της ανάπτυξης στάσεων και της αντίληψης για την κοινωνία μέσα στην οποία ζουν (Αναγνωστόπουλος).

Έτσι, το σχολείο ως χώρος κοινωνικοποίησης αναπαράγει μεταξύ άλλων και τα κυρίαρχα σεξιστικά στερεότυπα. Πολλές οι έρευνες αποδεικνύουν ότι το σύγχρονο εκπαιδευτικό σύστημα αποτελεί φορέα διαφοροποιημένης κοινωνικοποίησης αγοριών και κοριτσιών. Διαπιστώνεται ότι στη δεύτερη δεκαετία του ΚΑ΄ αιώνα το σχολείο είναι υπεύθυνο για τη διατήρηση και την ενίσχυση των στερεοτύπων.

Στο πολιτιστικό του πλαίσιο δημιουργεί τις βάσεις -αν όχι καθορίζει- των έμφυλων ταυτοτήτων και διακρίσεων που καταγράφονται στο σύνολο της κοινωνίας. Ωστόσο, αυτές δεν έρχονται ως απόρροια των κοινωνικών παραστάσεων και προβολών μόνο, αλλά και μέσα από το φανερό και κρυφό αναλυτικό πρόγραμμα. Η έμφυλη διαφορά τονίζεται και υπενθυμίζεται συνεχώς στα παιδιά στο πλαίσιο του εκπαιδευτικού θεσμού και όλη η παιδευτική διαδικασία επηρεάζεται απ’ αυτήν. Το σχολείο ως χώρος αλληλεπίδρασης χτίστηκε πάνω σε πλήθος έμφυλων συμβολικών αντιθέσεων και σε μία ιδεολογία της διαφοράς, που εδραιώνει και την ιεράρχηση ανώτερος – κατώτερη» (Delamont, 1990).

Το εκπαιδευτικό σύστημα αντί να αντικρούει τα υπάρχοντα στερεότυπα, συχνά τα διατηρεί ή επιτρέπει τα παιδιά να στέκουν αδιάφορα. Η απουσία μιας ολοκληρωμένης εκπαιδευτικής πολιτικής για την ισότητα και τους κοινωνικούς διαχωρισμούς, για σεβασμό στη διαφορετικότητα και για την καλλιέργεια μιας συνείδησης ότι η ποικιλία αποτελεί φυσική επιλογή, αφήνει τα σημάδια της και στην αναπαραγωγή σεξιστικών αντιλήψεων.

Ακόμα και η απουσία ενός πολυετούς διδακτικού αντικειμένου για το ανθρώπινο σώμα (σεξουαλική αγωγή, υγιεινή και πρόληψη, παράνομη και νόμιμη ουσιοεξάρτηση), κάνει το σώμα να μοιάζει με ένα αντικείμενο ξένο προς το μαθητή. Έτσι, όμως το παιδί αντιλαμβάνεται το φύλο του ως ταυτότητα που το διαφοροποιεί, ταυτίζεται μαζί του και συμπεριφέρεται με την έμφυλη ασυμμετρία που καταγράφεται στην κοινωνία και την οικογένεια. Και το σχολείο, παύει να αποτελεί τον προνομιακό χώρο διάπλασης συνειδήσεων που σέβονται τη διαφορετικότητα.

Σύμφωνα με το ελληνικό σχολείο η γυναίκα παραμένει ο κορμός της οικογένειας, και η βασικά υπεύθυνη για τη διαχείριση της οικίας. Ακόμα και ο λανθάνων σεξουαλισμός ότι η ιδανική οικογένεια έχει πατέρα και μητέρα, με την εμμονή ότι υπάρχει ιδανική οικογένεια με συγκεκριμένα ἐμφυλα χαρακτηριστικά, συντηρεί σεξουαλικά στερεότυπα και έμφυλες στερεοτυπικές ταυτότητες.

Η γλώσσα όπως καλλιεργείται στο σχολείο συμβάλλει στην παγίωση προκαταλήψεων και στη διαιώνιση στερεοτύπων για τα δύο φύλα και μάλιστα με διπλή μορφή. Από τη μια έχουν αποτυπωθεί στο γλωσσικό σύστημα οι κοινωνικές διακρίσεις και από την άλλη η γλώσσα χρησιμοποιείται ως φορέας κάποιας ιδεολογίας. Τα στερεότυπα για τους ρόλους των δύο φύλων περνούν και μέσα στα σχολικά βιβλία (Κανταρτζή, 1991). Και η συμπεριφορά του κάθε φύλου είναι περισσότερο αποτέλεσμα ποικίλων κοινωνικο-πολιτιστικών επιδράσεων, παρά βιολογικών παραγόντων. Τα σχολικό περιβάλλον και τα εγχειρίδια με τις αντιλήψεις –κρυφές και φανερές- που καλλιεργούν επηρεάζουν άμεσα τις ιδέες κάθε ατόμου για το άλλο φύλο, κι άρα και τις διαφυλικές σχέσεις (Μπωβουάρ, 1979).

Αξίζει να σημειώσουμε ότι παρά τη βελτίωση της επίδοσης των κοριτσιών, η αντιμετώπιση που δέχονται στο σχολείο, οι απόψεις και η ερμηνεία της συμπεριφοράς τους από τους/τις εκπαιδευτικούς ελάχιστα έχει αλλάξει τα τελευταία χρόνια. Ομοίως και η συμπεριφορά των αγοριών. Οι λεκτικές παρεμβάσεις κοριτσιών ερμηνεύονται ως επιθετική συμπεριφορά και αποθαρρύνονται ή υποτιμούνται, ενώ αντίστοιχες συμπεριφορές από αγόρια αντιμετωπίζονται ως κάτι φυσικό, ακόμα κι όταν χαρακτηρίζεται μαγκιά. Αναλόγως, η απουσία σεξουαλικής αγωγής συνδέει την ειρωνεία και το περιπαιχτικό ύφος οδηγεί στη δημιουργία φαλλοκρατικής ταυτότητας για τα αγόρια. Άραγε πόσο σύνηθες να κάθονται αγόρια και κορίτσια στο ίδιο θρανίο;

Και ενώ το σχολείο δημιουργεί έμφυλη ταυτότητα, προσποιείται ότι δεν το πράττει μέσα από ευκαιριακά κηρύγματα για ισότητα δικαιωμάτων (ουχί ευκαιριών) μεταξύ των ατόμων, χωρίς να προσεγγίζει το φύλο ή την κοινωνική τους προέλευση. Έτσι δεν είναι τυχαίο ότι οι επιλογές σε Πανεπιστημιακές Σχολές συνάδουν απολύτως με τον παραδοσιακό ρόλο που αποδίδεται σε γυναίκες και άνδρες.

Και η αντι-σεξιστική εκπαιδευτική κατεύθυνση συνδέεται άμεσα με την ανάγκη για εκδημοκρατισμό της κοινωνίας. Είναι χαρακτηριστικό ότι στο σχολείο το φεμινιστικό κίνημα και όλα τα ζητήματα που αφορούν τη χειραφέτηση των γυναικών μπαίνουν τόσο επιφανειακά όπως και κάθε άλλο ζήτημα που αφορά τη ζωή και την αυτοδιάθεση των ατόμων. Και φυσικά η απαίτηση για αναφορές στις κατώτερες αμοιβές των γυναικών και την αυξημένη ανεργία, χαρακτηρίζεται ως ουτοπική.

Αξίζει να σημειωθεί ότι το σχολείο αναπαράγει το σύνολο σχεδόν των ανδρικών αξιών στα αναλυτικά προγράμματα και στους τρόπους αναζήτησης των πηγών της γνώσης. Την ίδια στιγμή δεν παρέχονται εναλλακτικές θεωρήσεις και προτεινόμενοι ρόλοι για το ρόλο των δύο φύλων ούτε προτρέπονται οι μαθητές να αμφισβητήσουν τα κοινωνικά χαρακτηριστικά του φύλου τους (μέσα από το διάλογο ή τη δόμηση ενός κειμένου) ώστε να είναι ευκολότερη η έμφυλη συμμετρία.

Καθώς, λοιπόν, ο ανδρισμός και η θηλυκότητα αποτελούν κοινωνικές κατασκευές και εξαρτώνται από το πλαίσιο αναφοράς τους οφείλουν να αμφισβητηθούν και να αναδομηθούν. Τα κοινωνικά χαρακτηριστικά του φύλου και η σεξουαλικότητα δεν είναι δεδομένα και αυτονόητα, το σχολείο ως θεσμός αποτελεί ένα από τα κυρίαρχα πολιτισμικά πλαίσια μέσα στο οποίο δομούνται και αναπαράγονται οι έμφυλες και σεξουαλικές ταυτότητες των μαθητών/μαθητριών.

Πηγή: tvxs

 

Share

Τσιγγάνες μιλούν για την εκπαίδευση των παιδιών τους

Φωτογραφία: Παναγιώτης Τζάμαρος/FosPhotos

«…πάντως εγώ να πω κάτι: ότι πέρασαν πολλοί κοινωνιολόγοι από εδώ και από το Σύλλογο και από το σχολείο, πάρα πολλοί. Ακόμη δεν βρήκανε το μοντέλο, που να δουλέψουν σε αυτό το μοντέλο επάνω, που να μπορούμε να πετύχουμε γι’ αυτούς τους ανθρώπους και να τους βγάλουμε και άξιους στην κοινωνία αύριο». (Αννούλα)

Πόσο δύσκολο είναι να βρεθεί ένα “μοντέλο” που θα δουλέψει αποτελεσματικά στην περίπτωση της εκπαίδευσης των παιδιών Ρομ; Η Αννούλα Μάγκα και η Κατερίνα Μπεμπέ λένε ότι υπάρχουν λύσεις. Η διαπίστωση ότι οι ιδέες των άμεσα ενδιαφερομένων είναι σε εντυπωσιακό βαθμό εναρμονισμένες με τις λύσεις που προτείνει η παγκόσμια βιβλιογραφία αποτέλεσε την αφορμή για το βιβλίο “Να σου πω εγώ πώς θα μάθουν γράμματα – Τσιγγάνες μιλούν για την εκπαίδευση των παιδιών τους”.

Ένα από τα πιο σοβαρά προβλήματα στην εκπαίδευση των παιδιών Ρομ, σύμφωνα με τις συνομιλήτριές μας, είναι οι εκπτώσεις που συχνά κάνουν οι εκπαιδευτικοί  όσον αφορά την εκπαίδευση των παιδιών τους. «Να σας πω κάτι;» παρεμβαίνει η Αννούλα.

«Οι περισσότεροι δάσκαλοι, νομίζω, το λένε αυτό. Ξέρεις, θα πάμε να διδάξουμε παιδιά στο Δενδροπόταμο, έτσι; Α, είναι Τσιγγανάκια. Ό, τι και να κάνουμε, δεν  θα πάρουνε».

Οι χαμηλές προσδοκίες, σε συνδυασμό με μια παιδαγωγική φιλανυρωπίας την οποία συχνά υιοθετούν  οι εκπαιδευτικοί, είναι από τα βασικά προβλήματα-ο κύριος λόγος, εκτιμούν οι συνομιλήτριές μας για τον οποίο τα παιδιά τους δεν κατάφεραν να συνεχίσουν και να ολοκληρώσουν την εκπαίδευσή τους. Όπως παρατηρεί η Κατερίνα,

«Ναι, γιατί, επειδή είναι Τσιγγάνος, θα φύγει στην άλλη τάξη, δεν έμαθε- εντάξει, δεν πειράζει . Έχει κενά, δεν έχει κενά; Και δεν πάνε Γυμνάσιο γιατί δεν έχουν τις δυνατότητες. Κι αν δείτε το ποσοστό, τα ποσοστά που ξεκινάνε για Γυμνάσιο εγγραφές, μετά από τρεις μήνες όλα τα παιδιά μένουνε. Γιατί; Γιατί εχουν κενά στη μάθηση.

Στην ερώτηση τι θα ήθελαν να πουν στους/στις εκπαιδευτικούς σχετικά με αυτό το θέμα, η Αννούλα τονίζει:

«Γενικά οι δάσκαλοι να είχαν πιο μεγάλη υπομονή απ’ ό, τι έχουν τώρα. Και να μην τ’ αφήνουνε, δηλαδή, στη μοίρα τους. Δεν γράψανε σήμερα; Δεν άνοιξαν βιβλίο.  Έτσι δεν θα πετύχουμε ποτέ τίποτα.. Απλά να έχουν πιο μεγάλη υπομονή όταν έρχονται να διδάξουν παιδιά, ειδικά παιδιά».

Υπομονή, λοιπόν, σε συνδυασμό με σταθερότητα και συνέπεια σε (υψηλούς) στόχους από τη μεριά των εκπαιδευτικών θεωρούν οι συνομιλήτριές μας ότι είναι οι βασικές προϋποθέσεις προκειμένου να αντιμετωπιστού οι ιδιαίτερες εκπαιδευτικές ανάγκες των παιδιών τους. Σε σχέση με τη στάση των εκπαιδευτικών, μας λέει η Κατερίνα:

«Είναι δύσκολο μαζί και οι δύο, τσιγγάνικη και ελληνική, οπότε θα έχουν και λίγο πρόβλημα στη γλώσσα, [στη] γραμματική, θα υπάρχουν προβλήματα. Να είνα [οι εκπαιδευτικοί] πιο ευέλικτοι./ Ναι μεν ευέλικτοι στο να καταλαβαίνουνε και να νιώθουνε αυτά τα παιδιά, αλλά να μην  είναι το δε βαριέσαι, ας πάνε στη Δευτέρα` και ο κύριος εκείνος, ας πάνε στην τρίτη- και ούτω καθ’ εξής. Και φτάνουνε στο Γυμνάσιο και οι εγγραφές μπορεί να είναι εκατό και στην Τρίτη Γυμνασίου να μην έχουμε ούτε τέσσερα παιδιά».

[…] Η ασυνέχεια των εκπαιδευτικών προγραμμάτων τα οποία κατά καιρούς σχεδιάζονται και εφαρμόζονται στην περιοχή τους ή και σε άλλες περιοχές όπου κατοικούν Ρομ είναι, σύμφωνα με τις συνομιλήτριές μας, η αιτία που δεν δρομολογούνται σημαντικές αλλαγές για βελτίωση των συνθηκών τους. Η Αννούλα εκφράζει με πικρία:

«Σε οτιδήποτε γίνεται, γενικά, για τους Ρομ…έρχονται και παρέρχονται. Έρχονται με προγράμματα. Ένα μήνα θα διαρκέσουνε, δηλαδή 100 ώρες, 200 ώρες, θα ‘ρθουνε καλά-καλά αυτοί, θα χρησιμοποιήσουνε μπορώ να πω εμάς τους Τσιγγάνους- ναι, μας χρησιμοποιούνε. Μας χρησιμοποιούνε καλά-καλά, τελειώνει το πρόγραμμα, είτε οτιδήποτε μάθανε τα παιδιά μας εδώ μέσα…ναι, όμως δε φάνηκαν χρήσιμα αυτά που μάθαμε. Άρα τι να πούμε τώρα».

Σίγουρα δεν έχουν παράπονο από τη συχνότητα των προγραμμάτων που εφαρμόζονται για τους Ρομ, ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια. Η Κατερίνα σχολιάζει:

«Δεν έχουμε παράπονο, μας έχουν προσεγγίσει πολλοί άνθρωποι- και μέσα από το Πανεπιστήμιο ήρθαν άνθρωποι εδώ, όπως εσείς τώρα, όπως άλλοι, άλλοι, άλλοι…πάρα πολλοί. Δίκιο έχουν. Βγήκαν τα προβλήματα προς τα έξω. Άλλα μείς θέλουμε να δούμε και τα φώτα…να επιλυθούνε αυτά τα προβλήματα πια».

Συγκεκριμένα για την εκπαίδευση, την οποία επανειλημμένα τονίζουν ότι τη θεωρούν προϋπόθεση για κάθε αλλαγή των συνθηκών τους, οι δύο γυναίκες εκτιμούν ότι οι προσπάθειες που έγινανα δεν απέδωσαν καρπούς, κυρίως λόγω της ασυνέπειας και της ασυνέχειάς τους. Όπως εύστοχα παρατηρεί η Αννούλα:

«Γιατί όλοι που έρχονται εδώ, καλώς των πραγμάτων, μπαίνουν στα σχολεία, μπαίνουν οι ψυχολόγοι, μπαίνουν οι κοινωνιολόγοι, ναι, όμως φεύγοντας δεν άφησαν ένα λιθαράκι πίσω τους».

Και η Κατερίνα συμπληρώνει:

«Έρχονται και παρέρχονται…στο πηλίκο μηδέν, μηδέν του μηδέν. Έτσι».

Οι συνομιλήτριές μας δεν τρέφουν ψευδαισθήσεις. Παρ’ όλη τη μαχητικότητα και τη διάθεσή τους να πολεμήσουν για να αλλάξουν οι συνθήκες της ζωής τους, εκτιμούν ότι:

«…δε θα μας χρησιμοποιήσουν πουθενά. Να μην το πω άχρηστοι, αλλά θα μείνουμε-ζητώ συγγνώμη, ίσως ακούγεται πολύ άσχημα- αλλά θα μείνουμε αχρησιμοποίητοι. Αν από τα διάφορα προγράμματα που έρχονται, αν δεν έρθουν να δουλέψουν σωστά, να δουν ποοιες είναι οι ανάγκες μας, πώς μπορούμε να βοηθηθούμε, θα μείνουν γενικά τα Ρομά αχρησιμοποίητα.

Αχρησιμοποίητοι θα μείνουμε, κι εμείς θέλουμε να χρησιμοποιηθούμε. Είτε στην εκπαίδευση, είτε στην εργασία, σε πολλούς σκοπούς».

Πηγή: tvxs

 

Share

Γυναίκες και εκπαίδευση: μια σύντομη ιστορική αναδρομή

της Μαρίας Γκασούκα

Η επώδυνη πορεία των γυναικών προς την κατάκτηση της ισότητας στη μόρφωση δεν αποτελεί ελληνικό φαινόμενο. Είναι η επανάληψη -με καθυστέρηση λόγω των συγκεκριμένων κοινωνικοοικονομικών συνθηκών και της μακραίωνης σκλαβιάς- γεγονότων και διαδικασιών που προηγήθηκαν σε άλλες χώρες της Ευρώπης και στην Αμερική, απόδειξη της κοινότητας και της οικουμενικότητας των προβλημάτων, αλλά και των αγώνων των γυναικών, τα οποία συχνά υπερβαίνουν και εθνικά όρια και ταξικές διαρθρώσεις.

Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ’80 η πορεία αυτή, οι πολιτικές, κοινωνικές και πολιτιστικές συνθήκες που απηχούσε, δεν απασχόλησαν σοβαρά τους ιστορικούς, του κοινωνιολόγους κ.ά., άνδρες και γυναίκες, με τις φωτεινές εξαιρέσεις του Δ. Γληνού και του Α. Σβώλου. Ο ανδροκεντρικός επιστημονικός λόγος  πανηγύρισε συχνά για τη δημοκρατικότητα του εκπαιδευτικού συστήματος του μετεπαναστατικού κράτους, το ίδιο συχνά με την «καθολικότητα» της ψήφου του ελληνικού λαού, την οποία εξασφάλιζαν τα πρώτα συντάγματα. Το ότι δεν αφορούσαν στις γυναίκες, στον μισό δηλαδή πληθυσμό και παραπάνω, πολύ μικρή σημασία είχε. Μόλις τα τελευταία χρόνια η εμμονή των φεμινιστριών επιστημόνων ανέδειξαν τις γυναικείες κοινωνικές αναζητήσεις και διεκδικήσεις κι έκαναν ορατές τις προσπάθειες των γυναικών τόσο στην ιδιωτική όσο και στη δημόσια σφαίρα της ζωής.

Η στοιχειώδης εκπαίδευση, σε επίπεδο θεσμών πάντοτε, έγινε άμεσα προσιτή στα κορίτσια του νεοσύστατου Βασιλείου. Ιδρύθηκαν σχολεία πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης και διορίστηκαν οι πρώτες δασκάλες. Το διάταγμα της 18ης  Φεβρουαρίου κατοχύρωσε τη συμμετοχή των κοριτσιών στο αλληλοδιδακτικό σχολείο. Πυροδότησε, όμως, παράλληλα, μια έντονη συζήτηση για την ορθότητα της ενέργειας, για τις πιθανές επιπτώσεις της στη ζωή των κοριτσιών, στη μελλοντική τους μητρότητα, στις οικογένειες που επρόκειτο να αποκτηθούν, στην υγεία τους. Δεν έλειψαν ακόμα οι αναφορές και οι υπαινιγμοί για τις επιπτώσεις της στην ηθική τους. Το γεγονός φαίνεται καθαρά στους δύο διαφορετικούς όρους που τα εκπαιδευτικά προγράμματα χρησιμοποιούν προκειμένου να προσδιορίσουν τους σκοπούς τους: για χα αγόρια η «εκπαίδευση» είναι το διαβατήριο για την κατάκτηση του δημοσίου χώρου, το μέσον για ένα καλύτερο μέλλον, αυτό που προσδοκά η οικογενειακή στρατηγική, όσον αφορά στα αρσενικά μέλη που επιλέγει -όχι χωρίς υστεροβουλία είναι αλήθεια- να μορφώσει. Για τα κορίτσια είναι η «ανατροφή», ένας παράγοντας ενισχυτικός της προίκας τους, συμβολή στη μελλοντική κοινωνική καταξίωση του συζύγου. Τα ίδια προγράμματα διαφοροποιούνται ως προς το περιεχόμενο τους ανάλογα με το Φύλο και τον προορισμό του. Έτσι η διδασκαλία της Γεωμετρίας και της Φυσικής, για παράδειγμα, αντικαθίσταται στην περίπτωση των κοριτσιών με τα οικοκυρικά και, μάλιστα, με τα εργόχειρα.

Το ποσοστό των αναλφάβητων γυναικών, αμέσως μετά της απελευθέρωση, ανέρχεται στο 98% και των ανδρών στο 91%. Στο τέλος του αιώνα αυτό διαμορφώνεται σε 93% για τις γυναίκες και 69% για τους άνδρες, απόδειξη της δυσπιστίας καν της απροθυμίας κυρίως των κατοίκων της υπαίθρου να στείλουν τα κορίτσια τους στο σχολείο. Η σχέση αγοριών — κοριτσιών στις σχολικές τάξεις είναι στην ύπαιθρο συντριπτική υπέρ των αγοριών. Βελτιώνεται, ωστόσο, αισθητά σε συγκεντρωμένους αστικούς πληθυσμούς, ενώ αγγίζει το 50% σε περιοχές με έντονες επιδράσεις της Δυτικής κουλτούρας. Αυτό συμβαίνει στην Ερμούπολη της Σύρου και άλλες πόλεις των Κυκλάδων, όπου υπάρχουν καθολικές οικογένειες και ανεπτυγμένες εμπορικές και πολιτιστικές σχέσεις με τη Δυτική Ευρώπη. Εντούτοις, παρά την όποια κρατική μέριμνα για την είσοδο των κοριτσιών στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, η δευτεροβάθμια και τριτοβάθμια εκπαίδευση αντιμετωπίσθηκαν από την Πολιτεία ως αποκλειστικό προνόμιο των αγοριών. Κι αν το έλλειμμα της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης καλύπτεται, σ’ ένα βαθμό, από την ιδιωτική πρωτοβουλία και τα καθολικά μοναχικά τάγματα, η κερκόπορτα των πανεπιστημίων θα μείνει ερμητικά κλειστή ως το 1890. Το άνοιγμα της θα βαφτεί από το αίμα μιας νεαρής κοπέλας που αυτοκτονεί γιατί απορρίφθηκε η αίτηση εγγραφής της. Γεγονός παραμένει, πάντως, η καθολική δυσπιστία και προκατάληψη κοινωνίας και πολιτείας, όσον αφορά στη μόρφωση των κοριτσιών αλλά και όσον αφορά στις ελάχιστες μορφωμένες γυναίκες της εποχής και, ιδιαίτερα, εκείνες που τολμούν να διεκδικήσουν ένα μικρό έστω κομμάτι της δημόσιας σφαίρας της ζωής. Κλασικό παράδειγμα η ζωγράφος Ελένη Αλταμούρα. Παρήγορη εξαίρεση η Καλλιόπη Παπαλεξοπούλου.

Εν πάσει περιπτώσει, η δευτεροβάθμια εκπαίδευση των κοριτσιών είναι ιδιωτική, λειτουργεί με βάση τα πρότυπα της Δύσης και τα πρώτα παρθεναγωγεία ιδρύονται από αλλοδαπούς/ές, αν και σύντομα στον τομέα αυτόν θα δραστηριοποιηθεί και η Ελληνική Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία. Σκέψεις και προτάσεις Υπουργών «περί ιδρύσεως ελληνικών σχολείων κορασίδων», ήδη από το 1840, συναντούν τη σθεναρή αντίδραση των πολιτειακών και ευρύτερα των κοινωνικών παραγόντων. Και είναι ενδιαφέρον ότι την περίοδο αυτή η Ελλάδα υπερηφανεύεται για το υψηλό ποσοστό φοίτησης μαθητών στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση της σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη. Το ότι η συμμετοχή των κοριτσιών κυμαίνεται μόλις στο 3,5 – 6% δεν φαίνεται ούτε να ξαφνιάζει ούτε να ενοχλεί. Η Εκπαίδευση είναι γένους αρσενικού κι αυτό αποτελεί την επίσημη κρατική επιλογή. Άλλωστε, ο χώρος της εκπαίδευσης είναι περιοχή όπου το έμφυλο όριο παρουσιάζει μοναδική αντοχή και εξαιρετικά περιορισμένη ευλυγισία. Η παρεχόμενη εκπαίδευση στα παρθεναγωγεία είναι υποβαθμισμένη σε σχέση με αυτή των Ελληνικών Σχολείων και όσον αφορά στη χρονική της διάρκεια και όσον αφορά στο περιεχόμενο σπουδών. Αποτυπώνεται δε με σαφήνεια στον κανονισμό του Λυκείου και Παρθεναγωγείου που συντάσσει ο Β. Γεννηματάς- «να παρασκευάσωμεν τους μεν παίδας χρηστούς πολίτας, τα δε κοράσια φρονίμους δεσποινίδας και αρίστας μητέρας». Τα δευτεροβάθμια σχολεία θηλέων ιδρύονται σε αστικά κέντρα, είναι ιδιωτικά και ταξικά προσδιορισμένα. Φοιτούν σ’ αυτά κόρες εύπορων οικογενειών, αν και η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία τουλάχιστον, χορηγεί ικανό αριθμό υποτροφιών, γεγονός που επιτρέπει τη φοίτηση και σε κορίτσια μικροαστικών στρωμάτων. Η μόρφωση που παρέχεται είναι καλλιτεχνικοφιλολογική με έμφαση στις ξένες γλώσσες, τα οικοκυρικά και τα χειροτεχνήματα, ό,τι δηλαδή απαιτείται «δια να καταστήσουν τας παιδευομένας καλάς θυγατέρας και οικοδέσποινας». Τα εύπορα κορίτσια θα αξιοποιήσουν αυτή τη μόρφωση ως είδος προίκας. Τα μη εύπορα κορίτσια θα τη χρησιμοποιήσουν για Βιοπορισμό, αφού δύο είναι τα επαγγέλματα που -τις πρώτες δεκαετίες τουλάχιστον- μπορούν να ασκήσουν οι γυναίκες: Της υπηρέτριας και της δασκάλας (ή γκουβερνάντας).

Η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία ιδρύει -στο πλαίσιο πάντοτε των παρθεναγωγείων- Διδασκαλείο, υποβαθμισμένο χρονικά και ως προς το περιεχόμενο σπουδών σε σχέση με αυτό των δασκάλων. Πρωταρχικός του στόχος να ολοκληρώσει πρώτα την εκπαίδευση της οικοδέσποινας και δευτερευόντως να δημιουργήσει δασκάλες. Πάντως, ως το 1886 ενώ αποφοιτούν 2004 δασκάλες είναι διορισμένες μόλις 175. Διδάσκουν σε σχολεία θηλέων -καθώς ήδη από το 1852 έχει καταργηθεί το μεικτό αρχικό σχολείο- και θα χρειασθούν πολλές δεκαετίες για να μπορέσουν να προαχθούν και αυτές στο βαθμό του επιθεωρητή Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης. Η οικονομία του χρόνου δεν επιτρέπει εκτενή αναφορά στον κοινωνικό και εθνικό ρόλο των ελληνίδων διδασκαλισσών, αυτών των δεκατετράχρονων κοριτσιών με την υποβαθμισμένη μόρφωση. Αρκεί να θυμηθούμε πως στέλνονταν όχι μόνο σε ημιάγριες περιοχές της υπαίθρου, αλλά και σε υπόδουλες περιοχές, με έντονο το ελληνικό στοιχείο. Δεν ήταν λίγες εκείνες που πλήρωσαν με τη ζωή τους την πατριωτική τους δράση, την ίδια στιγμή που το ελληνικό κράτος τις αντιμετώπιζε, λόγω του φύλου τους, ως «δια βίου» ανήλικες και ανίκανες. Ταυτόχρονα, παραμένει άγνωστη η προσφορά τους στη διαμόρφωση της νεότερης ελληνικής κοινωνικής συνείδησης. Ειδικότερα, εμείς οι γυναίκες -όσες τουλάχιστον το γνωρίζουμε- στρέφουμε με ευγνωμοσύνη τη σκέψη προς αυτές, που δημιούργημα τους υπήρξε ο πρώτος και ο δεύτερος κύκλος του ελληνικού φεμινισμού. Με την ίδια ευγνωμοσύνη στεκόμαστε μπροστά στη συγκλονιστική κοινωνική – πατριωτική τους δράση που θα συνεχιστεί στη διάρκεια της Εθνικής Αντίστασης και της Ελεύθερης Ελλάδας, δράση που εξακολούθησε ως τις μέρες μας η Ελένη Φωκά στα κατεχόμενα της Κύπρου. Οφείλουμε, ωστόσο, να ομολογήσουμε πως δεν ήταν μόνες τους, καθώς υπάρχουν και οι υποστηρικτές της «γυναικείας παιδεύσεως», οι οποίοι, μάλιστα, αντλούν επιχειρήματα και από την ανάπτυξη της Μεγάλης Ιδέας. Προσδοκώντας τον Νέου Τύπου Έλληνα για την Ελλάδα που ονειρεύονται, ζητούν από τις Ελληνίδες να είναι έτοιμες και ικανές να τον αναθρέψουν με τα οράματα της Μεγάλης Ιδέας και να του μεταβιβάσουν την εθνική παράδοση και συνείδηση: «Ελληνίς η δεδιδαγμένη την ιστορίαν της πατρίδος της, η γνωρίζουσα το Αρχαίον μεγαλείον της Ελλάδος θα είναι προδήλως τελειότερα της απαιδεύτου, δυσκολότερον θα παρεκτρέπεται και θα κυβεύσει την υπόληψίν της»· Κορυφαίος υποστηρικτής αυτής της άποψης ο Κ. Παλαμάς, ποιήματα του οποίου αν δεν είναι «φεμινιστικά», όπως βιάστηκαν κάποιοι να τα χαρακτηρίσουν, είναι οπωσδήποτε βαθύτατα «φιλογυναικεία».

Η ελληνική πολιτεία σύρεται κυριολεκτικά στο να επιτρέψει την είσοδο των γυναικών στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Άλλωστε, εκεί προς το τέλος του αιώνα, οι κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες έχουν οδηγήσει αρκετές χιλιάδες γυναικών στην αγορά εργασίας, κυρίως στη βιομηχανία-βιοτεχνία, έχουν ήδη διαμορφωθεί χώροι για την επαγγελματική τους κατάρτιση -προϊόντα γυναικείων και φιλανθρωπικών οργανώσεων- ενώ στην πρώτη δεκαετία του νέου αιώνα οι γυναίκες εισέρχονται στις Δημόσιες Υπηρεσίες (Τηλεπικοινωνίες). Η πρώτη ελληνίδα φοιτήτρια είναι η Ιωάννα Στεφανόπολι. Οι λίγες τολμηρές κοπέλες που την ακολούθησαν -με κοινό χαρακτηριστικό τους εύπορους, μορφωμένους και «φωτισμένους» γονείς- αντιμετώπισαν την αδιαφορία της πολιτείας. Αντιμετώπισαν ακόμα την προκατάληψη των πανεπιστημιακών, τη χλεύη των μαγγουροφόρων συμφοιτητών τους και χρειάστηκαν μέγα ψυχικό σθένος για να ολοκληρώσουν τις σπουδές τους. Αρκετές απ’ αυτές συνέχισαν σε ξένα πανεπιστήμια, κάποιες 2-3 θέλησαν να αξιοποιηθούν τους επιστημονικούς τους τίτλους προς όφελος του ελληνικού πανεπιστημίου. Αναγκάστηκαν να τραπούν σε άτακτη φυγή. Ίσως να τις παρηγόρησε το γεγονός ότι τις δέχθηκαν σε ξένα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα.

Ο νέος αιώνας ανατέλλει ενθαρρυντικός, όσον αφορά στη στοιχειώδη εκπαίδευση των κοριτσιών, η συμμετοχή των οποίων φτάνει το 25% περίπου του μαθητικού πληθυσμού. Στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση δεν σημειώνεται ουσιαστικά βελτίωση και το ποσοστό μόλις που κυμαίνεται στο 4-4,5%, ενδεικτικό του αργού και Βασανιστικού τρόπου αλλαγής της συλλογικής συνείδησης, σε ό,τι αφορά στην εκπαίδευση των γυναικών. Απόηχοι αυτής της καθυστέρησης υπάρχουν και στις μέρες μας, αφού στην Ελλάδα εξακολουθούν να είναι αναλφάβητες περισσότερες από 300.000 γυναίκες.

 

Share

Τα κορίτσια των ΕΠΑΛ:Από τα όνειρα στην πραγματικότητα, δηλαδή στον εφιάλτη

της Ευης Πάτκου

Την τελευταία μέρα των μαθημάτων, όπως κάθε χρονιά,  ήρθαν  κορίτσια, κυρίως,  να με αποχαιρετήσουν για το καλοκαίρι.  Αποχωριστήκαμε λέγοντας, «καλό καλοκαίρι» «ραντεβού το Σεπτέμβριο». «Εγώ,  κυρία όχι» μου λέει η Ματίνα, «θα πάω σε άλλο σχολείο. Θα πάω σε επαγγελματικό λύκειο». «Για ποια ειδικότητα» τη ρωτάω. «Βρεφονηπιοκόμος και μετά θα δώσω εξετάσεις να πάω στα ΤΕΙ» μου λέει και συνεχίζει μετά από μια μικρή παύση, «δεν μπορείς να πας πουθενά χωρίς προσόντα»…

«Σωστά»,  της απαντώ. « Έτσι είναι…»

Η Ματίνα, όμως, δεν θα βρίσκει τη σχολή της τον Σεπτέμβριο. Τουλάχιστον στο Δημόσιο Σχολείο, όπου θα σπούδαζε αυτό που ονειρευόταν δωρεάν.

Οι καταργήσεις των 50 ειδικοτήτων των ΕΠΑΛ των ΕΠΑΣ και οι διαθεσιμότητες των 2000 εκπαιδευτικών έχει και μια άλλη  αόρατη  πλευρά: Πρόχειρες εκτιμήσεις λένε ότι πάνω από το  80% του μαθητικού δυναμικού αυτών των ειδικοτήτων είναι μαθήτριες. Μερικές δε ειδικότητες όπως αυτές της Αισθητικής, Βρεφονηπιοκόμων αγγίζουν το 100%, ενώ της κομμωτικής το 90%, των Νοσηλευτών/ Ιατρικών εργαστηρίων περίπου 70%, Οδοντοτεχνιτών και  βοηθών Φυσιοθεραπευτών περίπου 50% κλπ… Οι εργαζόμενες δε καθηγήτριες είναι περισσότερες από τους  άνδρες συναδέλφους  τους.

Το συμπέρασμα που προκύπτει από την επισήμανση αυτή, είναι ότι εκτός των άλλων καταστροφικών αποτελεσμάτων που επέφεραν οι συμφωνημένες από την κυβέρνηση και την τρόικα καταργήσεις των ειδικοτήτων και απολύσεις των εκπαιδευτικών, είναι ότι οι εκπαιδευτικές και οι εργασιακές ευκαιρίες των κοριτσιών των φτωχότερων οικονομικά στρωμάτων δέχονται ένα ακόμη πλήγμα.

Τις τελευταίες δεκαετίες, με το μαζικό σχολείο, κατακτήθηκαν πολιτικές, που στο όνομα του εξισωτισμού, είχαν επηρεάσει περισσότερο τα παιδιά των ασθενέστερων οικονομικά στρωμάτων. Το μαζικό σχολείο προώθησε, θεωρητικά τουλάχιστον, την ισότητα των ευκαιριών (άσχετα αν η  ισότητα αποτελεσμάτων απείχε πολύ). Από τη δεκαετία του  ‘ 70 αυξήθηκε ο μαθητικός πληθυσμός, ελαττώθηκε η σχολική διαρροή, μειώθηκαν οι διακρίσεις μεταξύ αγοριών και κοριτσιών, μόλο που δεν έπαψε να αναπαράγεται η παραδοσιακή θεώρηση για τους γυναικείους ρόλους με τη διατήρηση στο κέντρο του αναλυτικού προγράμματος του προσανατολισμού προς την οικογένεια και τις αξίες της.

Τα μορφωτικά προσόντα των γυναικών έχουν αυξηθεί, αλλά αυτό δεν είναι ταξικά ισοκαταμερισμένο. Φαίνεται ότι  ενώ τα  κορίτσια της μεσαίας τάξης έχουν μια πορεία εξατομικευμένη και ιδιαίτερα πιεστική και ανταγωνιστική, όπως και τα αγόρια, για τα κορίτσια της εργατικής τάξης και των φτωχότερων στρωμάτων υπάρχουν λιγότερες μελλοντικές προοπτικές. Τα κορίτσια αυτά σε μεγάλο ποσοστό προσανατολίζονται  σε στόχους που σχετίζονται με την τυπική εκπαίδευση, την απασχόληση αλλά και την προσωπική ζωή. Φαίνεται να έχουν αποδεχθεί μια μελλοντική απασχόληση κατάλληλη με τη φροντίδα παράλληλα των παιδιών και την οικογενειακή ζωή, φαίνεται να έχουν συμβιβαστεί με το ταξικό τους πεπρωμένο.

Οι νεοφιλελεύθερες  πολιτικές έφεραν μεγάλη αύξηση της ανεργίας των νέων και διάλυση των εργασιακών σχέσεων. Τα κορίτσια όμως των ασθενέστερων τάξεων δεν δείχνουν να θέλουν να στηρίζονται στην οικονομική υποστήριξη των ανδρών της οικογένειας δηλαδή των πατεράδων και των συζύγων. Οι συγκεκριμένες υλικές συνθήκες της ζωής τους πια, όλο και περισσότερο, τις ωθούν να αυτονομούνται –όσο είναι δυνατόν- και να θέλουν να αποκτήσουν ένα προσόν παραπάνω για να ξεφύγουν από τις συνηθισμένες δουλειές που τις περιμένουν, όπως αυτό της πωλήτριας, της καθαρίστριας, αν βέβαια, καταφέρουν να ξεφύγουν από την ανεργία.

Άλλα κορίτσια, επίσης από μη προνομιούχες κατηγορίες, εμφανίζονται, σε μεγαλύτερη έκταση από ό,τι ακόμη και στο πρόσφατο παρελθόν, να έχουν περισσότερο μακροπρόθεσμα σχέδια για την εκπαίδευση και την ανεξαρτησία. Θέλουν  να συνεχίσουν τις σπουδές τους στο ΤΕΙ. Άλλα, αφού τελειώνουν το Γενικό Λύκειο γράφονται σε ΕΠΑΛ ή ΕΠΑΣ για να αποκτήσουν μια δεξιότητα, μια και ο δρόμος για τα ΑΕΙ είναι αδύνατος  για αυτά.

Η πρόσβαση στα επαγγέλματα «φροντίδας», όπως της νοσοκόμας, της βρεφονηπιοκόμου, είναι ένα μέσο επαγγελματικής ανέλιξης, που νιώθουν πως τις επιτρέπει να ξεφύγουν από τις χαμηλού κύρους εργασίες που συναντούν συνήθως στον κοινωνικό και οικογενειακό τους περίγυρο. Για τα κορίτσια αυτά η εκπαίδευση θεωρείται μέσο για την κατάκτηση της ανεξαρτησίας και της αυτονομίας. Κι αυτό ανεξάρτητα από το εάν το αποτέλεσμα συχνότατα δεν είναι παρά άσκηση στην εξάρτηση και  στη χαμηλή αμοιβή -σαν να μετατρέπουν το ταξικό τους πεπρωμένο σε επιλογή.

***

Η Καίτη ήθελε να σπουδάσει στο ΕΠΑΛ αισθητική και να σταδιοδρομήσει σε «δική» της δουλειά. Ίσως και να κατάφερνε κάποτε να προχωρήσει στο γνωστό «λαμπερό» κόσμο, όπου υπήρχαν δυνατότητες για ατομική δημιουργία, προοπτικές  για «άπειρα χρήματα» και η γοητεία να έχει κανείς τη δική του επιχείρηση… Όνειρα κοριτσιών που επικεντρώνουν τη δημιουργικότητα στα ρούχα, στα μαλλιά, στην αισθητική, με την ψευδαίσθηση των ίσων ευκαιριών, με την ψευδαίσθηση ότι και οι γυναίκες των λαϊκών τάξεων μπορούν να περιποιούνται και αυτές τον εαυτό τους και ότι αυτό δεν είναι προνόμιο μόνο των πλουσίων γυναικών.

Οι τίτλοι σπουδών, λοιπόν, για τα κορίτσια της Κομμωτικής, της Αισθητικής και των άλλων ειδικοτήτων, έδειχνε να έδιναν μια ευκαιρία. Ίσως, το όνειρο έλεγε, να μπορούσαν να εξασφαλίσουν μια ανταλλακτική αξία στην αγορά εργασίας και μια τόση δα ευκαιρία, μέσα σε ένα πλαίσιο τρομακτικής ανεργίας που στις νέες γυναίκες αγγίζει το 70%.

Η ισοπεδωτική κατάργηση μέσα σε ένα απόγευμα διέλυσε τις αυταπάτες της απομάκρυνσης των μαθητριών αυτών από την μοίρα τους.

Κι αυτό δεν ήταν παράπλευρη απώλεια, αλλά συνειδητό ταξικό έγκλημα. Το χτύπημα, σε κάθε τομέα, πάντοτε ξεκινάει από το πιο αδύνατο σημείο της τάξης. Και οι λαϊκές τάξεις έχουν τα κορίτσια τους ως τέτοιο. Αν είναι έτσι, καταλαβαίνουμε πως αυτό που διακυβεύεται είναι πολύ περισσότερο από αυτό, το καθόλου λίγο, ούτως ή άλλως, που φαίνεται.

Πηγή: alterthess

 

Share

Αναγκαστικοί γάμοι – κατεστημένοι βιασμοί

της Ρένας Δούρου

Η περίπτωση της 11χρονης Νάντα αλ Άχνταλ, στην Υεμένη, που χάρη στη δημοσιότητα που πήρε η περίπτωσή της, γλίτωσε από τον γάμο, που ήθελε να της επιβάλλει η οικογένειά της, έφερε στο προσκήνιο μια σκληρή πραγματικότητα. Εκείνη των υποχρεωτικών γάμων ανήλικων κοριτσιών (όχι μόνο στην Υεμένη αλλά και σε πολλές άλλες χώρες στην Αφρική ή την Ασία) ως… εθίμου… Σύμφωνα με τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, ένα κορίτσι στα εννιά, στις αναπτυσσόμενες χώρες, θα παντρευτεί πριν κλείσει τα 15 της χρόνια. Υπολογίζεται δε, ότι αν δεν συμβούν καταλυτικά γεγονότα, ως το 2020, 14.2 εκατομμύρια κορίτσια θα γίνουν νύφες…

Τα περισσότερα από τα κορίτσια αυτά είναι φτωχά, δεν πηγαίνουν σχολείο και ζουν σε αγροτικές περιοχές. Οι μισοί από αυτούς τους «γάμους» (που κανονικά θα έπρεπε να ονομάζονται βιασμοί) γίνονται στην Ασία, το 1/5 στην Αφρική. Πίσω από αυτούς τους γάμους, που κανονίζουν οι οικογένειες, βρίσκονται οικονομικοί λόγοι (φτώχεια) και πολιτισμικά έθιμα, χωρίς να υπολογίζονται οι καταλυτικές (ενίοτε και μοιραίες) συνέπειες στις ζωές των μικρών κοριτσιών που θρυμματίζονται… Οι γονείς δηλαδή θεωρούν ότι έτσι «διασφαλίζονται» τα κορίτσια τους – εκείνο που συμβαίνει είναι ότι, πέραν των άλλων ψυχολογικών συνεπειών, απειλείται άμεσα η υγεία τους. Οι επιπλοκές της εγκυμοσύνης και των γεννήσεων, είναι η βασική αιτία θανάτου κοριτσιών ηλικίας από 15 ως 19 ετών στις αναπτυσσόμενες χώρες… Δηλαδή με το φαινόμενο αυτό συνδέονται και μια σειρά άλλων συμπτωμάτων, όπως η θνησιμότητα των μητέρων, η θνησιμότητα των νεογνών, η βία κατά των γυναικών.

Και μπορεί διεθνείς συμβάσεις του ΟΗΕ και άλλων διεθνών οργανισμών να καταδικάζουν τους καταναγκαστικούς γάμους – βιασμούς εκατομμυρίων κοριτσιών (μάλιστα στις 11 Οκτωβρίου του 2012 διοργανώθηκε η πρώτη διεθνής Ημέρα Κοριτσιού – Παιδιού), αυτοί καλά κρατούν.

Η λύση του προβλήματος δεν είναι εύκολη. Και δυστυχώς δεν υπάρχουν θαυματουργικές προτάσεις. Ο ΟΗΕ, που ασχολείται συστηματικά με το θέμα, προτείνει πολυεπίπεδη αντιμετώπιση με ιδιαίτερη έμφαση στον παράγοντα «εκπαίδευση». Το σχολείο αποτελεί ασπίδα προστασίας για τα κορίτσια ενώ παράλληλα πρέπει και οι κοινότητες να εκπαιδευτούν σχετικά με τις καταστροφικές συνέπειες που έχουν οι καταναγκαστικοί γάμοι των κοριτσιών, στην υγεία των ίδιων ενώ επηρεάζουν αρνητικές και τις κοινωνίες. Προτείνεται παράλληλα, για τα κορίτσια που παντρεύτηκαν με αυτόν τον τρόπο, να παραμένουν όσο το δυνατόν περισσότερο στο σχολείο και, ως νέες μητέρες, να βρίσκονται υπό διαρκή ιατρική παρακολούθηση. Βέβαια τεράστιο ρόλο παίζει η ενημέρωση των οικογενειών – στο σημείο αυτό για παράδειγμα, η δημοσιότητα που πήρε η πρόσφατη περίπτωση της 11χρονης στην Υεμένη, τράβηξε την προσοχή, δημοσιοποιώντας το ζήτημα.

Ο δρόμος πάντως είναι μακρύς. Και κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί θαύματα. Κάτι που σημαίνει ότι για εκατομμύρια κορίτσια η πορεία είναι προδιαγεγραμμένη… Και η Νάντα αλ Άχνταλ ήταν η εξαίρεση στον κανόνα…

 

Δείτε ακόμη

Συγκλονιστική μαρτυρία 11χρονης από την Υεμένη για αναγκαστικό γάμο

 

Share

Συνέντευξη: Εκπαιδευτικοί για την ομοφοβία στην εκπαίδευση

Την συνέντεξη πήρε ο Σπύρος Βαρβέρης

Ο ομοφοβικός σχολικός εκφοβισμός αποτελεί το μεγάλο μυστικό των ελληνικών σχολείων, που ξεκινά ή βρίσκει αφορμές σε προκαταλήψεις και στερεότυπα γύρω από τη διαφορετικότητα και χρόνια τώρα αποσιωπάται. Και ενώ το επίσημο σχολείο επιλέγει τη σιωπή και αποφεύγει να αγγίξει θέματα έμφυλων ταυτοτήτων, στο σχολικό περιβάλλον εξαπλώνεται, άλλοτε με τρόπο θρασύ και απροκάλυπτο και άλλοτε υπόγεια και καλυμμένα, πάντοτε όμως το ίδιο επιθετικό και επικίνδυνο, ένα κλίμα έντονης ομοφοβίας. Πρωταρχικός στόχος θα ήταν να δημιουργήσουμε ένα σχολείο ανοιχτό στη διαφορετικότητα, στόχος που γίνεται αναγκαίος όταν η διαφορετικότητα αφορά θέματα σεξουαλικού προσανατολισμού και έμφυλων ταυτοτήτων. Η Ομάδα «Ομοφοβία στην Εκπαίδευση» δημιουργήθηκε το φθινόπωρο του 2009 και είναι μια πρωτοβουλία ατόμων που ασχολούνται με το παιδί και τον-την έφηβο-η (εκπαιδευτικοί, ψυχολόγοι, κοινωνιολόγοι, παιδοψυχίατροι).

Κυρία Μπελιά και κύριε Σαπουντζάκη είστε νηπιαγωγός και δάσκαλος αντίστοιχα. Η ομάδα Ομοφοβία στην Εκπαίδευση, στην οποία ανήκετε και οι δύο, πώς προέκυψε;

Πέτρος Σαπουντζάκης: Τα περισσότερα πρόσωπα που ασχολούνται με την εκπαίδευση προβληματίζονται για το φαινόμενο του σχολικού εκφοβισμού. Ο ομοφοβικός και ο τρανσφοβικός εκφοβισμός όμως είναι ένα θέμα ταμπού για το εκπαιδευτικό μας σύστημα. Δεν γίνονται έρευνες, δεν συζητάμε,  αποσιωπούμε το θέμα συστηματικά.

Αυτό αποτελούσε προσωπικό προβληματισμό των μελών μας εδώ και χρόνια. Η ευκαιρία να βρεθούμε, να το συζητήσουμε και τελικά να προχωρήσουμε στη σύσταση της Ομάδας “Ομοφοβία και Τρανσφοβία στην Εκπαίδευση” δόθηκε, όταν ωρίμασε ο προβληματισμός αυτός μέσα σε οργανώσεις που ασχολούνται με τα δικαιώματα των ΛΟΑΔ ατόμων.

Στέλλα Μπελιά: Όταν έφτασα εγώ στην ομάδα, ήδη υπήρχε, δεν μπορώ να χαρακτηριστώ ως ιδρυτικό μέλος, έτσι μπορώ μόνο να σου πω γιατί εγώ ένιωσα την ανάγκη να μπω σε μια τέτοια ομάδα. Δυστυχώς περιστατικά ενδοσχολικής βίας που κανένας δεν αξιολογούσε ως σεξιστικά ή ομοφοβικά απλώς τα αποσιωπούσαμε, τα κρύβαμε σαν σκουπίδι κάτω από το χαλί. Η πίστη μου σε ένα σχολείο που να αγκαλιάζει με αγάπη όλα τα παιδιά, η ελπίδα μου να δημιουργήσουμε ένα σχολικό περιβάλλον ασφαλές για όλους τους μαθητές με οδήγησαν στην ομάδα.

Αν θεωρήσουμε δεδομένο ότι στην κοινωνία μας υπάρχει συντηρητισμός γύρω από θέματα σεξουαλικότητας και φύλου, είχατε ανησυχίες για πιθανές αντιδράσεις που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν δυσκολίες στην επαγγελματική σας ζωή;

Π.Σ: Ο συντηρητισμός που αναφέρετε περισσότερο εμφανίζεται ως κοινωνική υποκρισία. Από τη δική μου εμπειρία το θέμα ενδιαφέρει και τους γονείς και τους εκπαιδευτικούς. Τους απασχολεί και θέλουν να μάθουν. Σε προσωπικό επίπεδο μπορεί να μην αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες και να μην το συζητούν ανοιχτά, όμως είναι έτοιμοι και περιμένουν να το θέσει κάποιος. Θα έλεγα ότι περισσότερο περιμένουν την αναγνώριση του θέματος, το άνοιγμα δηλαδή, από τους θεσμούς, και ειδικά από το Υπουργείο Παιδείας.

Σε ενημερώσεις που έχουμε κάνει σε εκπαιδευτικούς έχουμε δει βέβαια ότι υπάρχει άγνοια βασικών ζητημάτων. Όμως, όπως σε κάθε επιστημονικό αντικείμενο, όταν το θέμα τοποθετείται στις διαστάσεις του και αναπτύσσεται σωστά, όχι μόνο δεν εγείρει αντιδράσεις, αλλά προκαλεί πολύ γόνιμο ενδιαφέρον. Έτσι αλλάζουν οι στάσεις και οι συμπεριφορές.

Σ.Μπ.: Δεν το σκέφτηκα καθόλου. Γενικά δεν με καθοδηγεί ο φόβος και οι πιθανές αντιδράσεις, όταν είμαι πεπεισμένη ότι κάνω το σωστό. Για τα θέματα που προκαλούν αντιδράσεις στο συντηρητικό κομμάτι μιας κοινωνίας υπάρχει ένα μικρό στην αρχή κομμάτι έτοιμο να τα καταδείξει και ένα πολύ μεγαλύτερο κομμάτι έτοιμο να ασχοληθεί με αυτά και να κινητοποιηθεί αρκεί να ενημερωθεί. Ο πραγματικός φόβος μου είναι ότι αφήνουμε τα παιδιά μας να μεγαλώνουν με χιλιάδες σεξιστικά στερεότυπα χωρίς να κάνουμε κάτι γι’ αυτό.

Η ομοφοβία στην εκπαίδευση, ως φαινόμενο, σε ποιο βαθμό υπάρχει και τι προσπάθειες γίνονται από το Υπουργείο για την αντιμετώπιση και εξάλειψη του συγκεκριμένου φαινομένου;

Π.Σ: Δεν υπάρχουν έρευνες ώστε να γνωρίζουμε επακριβώς τι συμβαίνει στα σχολεία. Οπότε μπορούμε να μιλήσουμε μόνο μέσα από τις προσωπικές μας εμπειρίες και την καταγραφή που έχουμε κάνει ως ομάδα.Θεωρούμε ότι το θέμα υπάρχει, είναι έντονο και μάλιστα δύσκολα γίνεται αντιληπτό από τους εκπαιδευτικούς ή τους γονείς. Το Υπουργείο περιμένει να αναγκαστεί από τις συνθήκες, πριν προχωρήσει σε ενεργητικά βήματα. Δεν το έχει κάνει, ούτε νομίζω ότι θα το κάνει με δική του πρωτοβουλία. Πιθανολογώ ότι αυτό οφείλεται στη συντηρητικοποίηση της ελληνικής κοινωνίας και το συνεπαγόμενο πολιτικό κόστος. Ένας σκληρός πυρήνας γύρω στο 15% του εκλογικού σώματος επηρεάζεται καθοριστικά από εκκλησιαστικές και ακροδεξιές τοποθετήσεις, και έχει αρνητικές θέσεις στο θέμα αυτό.

Από την άλλη πλευρά η μεγάλη πλειοψηφία που είναι υπέρ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων δεν εκφράζεται μέχρι τώρα με αντίστοιχο ζήλο.  Αυτή η ετεροβαρής αντίδραση, που μάλλον λειτουργεί περισσότερο ως υπόθεση παρά ως πραγματικότητα, δημιουργεί ενδεχόμενο πολιτικού κόστους που το φοβάται οποιοδήποτε κόμμα βρίσκεται στην κυβέρνηση.

Σ.Μπ: Η ομοφοβία δυστυχώς υπάρχει τόσο στην εκπαίδευση όσο και στην ευρύτερη κοινωνία. Είναι σαν φαύλος κύκλος. Το σχολείο σε ένα μεγάλο βαθμό αναπαράγει και καθρεφτίζει την κοινωνία με όλα τα αρνητικά ή θετικά της στοιχεία. Μια πατριαρχική, ετεροκανονική και ομοφοβική κοινωνία απαιτεί από τον σχολικό θεσμό τη νομιμοποίησή της στα μάτια των νέων μελών της που κοινωνικοποιούνται μέσα στους κόλπους του. Με αυτό τον τρόπο αναπαράγουμε μια κοινωνία καρμπόν χωρίς σημαντικές αλλαγές. Το υπουργείο δεν δείχνει σπουδαία διάθεση παρέμβασης ώστε κάτι να αλλάξει αντίθετα προωθεί την παραπάνω αναπαραγωγή. Ίσως δεν έχει γίνει ακόμα αντιληπτό πόσο αναγκαίες είναι αυτές οι αλλαγές. Δεν υπάρχουν στοιχεία από έρευνες που να μας δείχνουν το μέγεθος του φαινομένου. Ακόμα και η Ε.Ψ.Υ.Π.Ε. ο μεγαλύτερος φορέας που δρα στο σχολείο με έρευνες και παρεμβάσεις για την ενδοσχολική βία δεν έχει συμπεριλάβει πουθενά το θέμα του ομοφοβικού bullying.

Ποιες δυνατότητες έχετε ως δάσκαλοι για να καθοδηγήσετε τα παιδιά-μαθητές σας να κατανοήσουν και να αποδεχτούν ένα αγόρι με θηλυκότητα ή ένα κορίτσι με αρρενωπότητα ή κάποια άλλη μορφή μη κυρίαρχης εμφάνισης και συμπεριφοράς;

Π.Σ: Τα διδακτικά εργαλεία που μπορούν να χρησιμοποιηθούν είναι πρώτα απ’ όλα τμήματα από το μάθημα της σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης, ώστε να υπάρχει μια κατανόηση των όρων και να μπορούμε να μιλάμε με κοινή αλλά και κατανοητή γλώσσα. Επίσης είναι πολύ χρήσιμα τα εργαστήρια βιωματικής μάθησης που προτείνονται γύρω από θέματα φύλου, ταυτότητας, διαφορετικότητας, επίλυσης συγκρούσεων, ρόλων θύτη-θύματος-παρατηρητή κ.α. Θεωρώ όμως ότι το θέμα είναι και διαθεματικό, αλλά και θέμα της Σχολικής Ζωής, άρα υπόθεση σχολικής κοινότητας. Δεν αντιμετωπίζεται στα στενά όρια ενός μαθήματος ή μιας παρέμβασης.

Σ.Μπ: Το σχολείο, ιδιαίτερα το νηπιαγωγείο και το Δημοτικό είναι ο χώρος στον οποίο τα παιδιά μας συγκροτούν τις έμφυλες ταυτότητές τους. Αποτελεί κυρίαρχο πολιτισμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο διαμορφώνονται οι μορφές θηλυκότητας και ανδρισμού. Όλα τα φαινόμενα της βίας στο σχολείο, αλλά και έξω από αυτό, ξεκινούν από το γεγονός ότι η βίαιη έκφραση της αρρενωπότητας των αγοριών είναι ανεκτή, αποδεκτή και μερικές φορές επιθυμητή τόσο από το σχολικό θεσμό όσο και από την ίδια την οικογένεια.

Από την άλλη τα κορίτσια μεγαλώνουν έχοντας καταγράψει στο σκληρό δίσκο του εγκεφάλου τους και το ρόλο που θα κληθούν να παίξουν μελλοντικά ως γυναίκες αλλά και τη μειονεξία του φύλου τους σε σχέση με το αντρικό. Ένα παραμύθι με φοβητσιάρη πρίγκιπα και δυναμική πριγκίπισσα μπορεί να είναι αρκετό στη δική μου βαθμίδα ώστε να απενοχοποιήσει τα παιδιά και να τους επιτρέψει να είναι ο εαυτός τους. Η αποδοχή της διαφορετικότητας είναι και πρέπει να είναι πρωταρχικός μας στόχος.

Η ενδοσχολική βία επηρεάζεται από τη σύσταση του μαθητικού πληθυσμού; Σε σχολεία δηλαδή που υπάρχουν περισσότερα παιδιά μεταναστών μπορεί να είναι πιο έντονα τα περιστατικά ομοφοβικού και τρανσφοβικού εκφοβισμού;

Π.Σ.: Ειδικά για το θέμα που συζητάμε δεν υπάρχουν στοιχεία. Οι μετανάστες, όπως άλλωστε και οι επαρχιακές κοινότητες, βιώνουν με ένα περισσότερο “βίαιο” αλλά και “εικονικό” τρόπο τη συμμετοχή τους σε μια κοινωνία που μετασχηματίζεται. Οπότε πιθανώς οι εικόνες και τα στερεότυπα που έχουν να μην τους επιτρέπουν πάντα να αντιμετωπίζουν το θέμα αυτό με γνώση και ψυχραιμία. Νομίζω ότι σημασία έχει να καταφέρουμε να γίνεται η διαχείριση των στερεοτύπων και των προκαταλήψεων από τον πλέον αρμόδιο φορέα, από την εκπαίδευση.

Σ.Μπ.: Αυτό είναι ένα πολύ ωραίο θέμα για μελέτη και έρευνα. Πιστεύω ότι δεν μπορούμε ν α δίνουμε απαντήσεις σε όλα χωρίς ερευνητικά δεδομένα και στοιχεία. Μια συστηματική έρευνα με μεγάλο δείγμα θα μπορούσε να επιβεβαιώσει ή όχι την παραπάνω υπόθεση.

Πόσο εφικτό θεωρείτε να είναι ένας μαθητής Δημοτικού «αρχηγός» ή «υπαρχηγός» συμμορίας;

Π.Σ: Εφικτότατο.

Βέβαια όταν μιλάμε για “συμμορία” δημοτικού, να έχουμε στο νου μας ότι αναφερόμαστε κυρίως σε ενδοσχολικά πλαίσια. Επίσης μια τέτοια “συμμορία” δεν είναι τόσο σταθερή, ούτε έχει πάντα τόση δύναμη. Στις ηλικίες αυτές ο ρόλος και οι παρουσία των εκπαιδευτικών είναι καθοριστικοί παράγοντες.

Σ.Μπ.: Μιλάμε για συμμορία που δρα μέσα στα χωροταξικά όρια του σχολείου ή για συμμορία εκτός του σχολικού θεσμού; Μέσα στο σχολείο υπάρχουν πάντα κυρίαρχες ομάδες που καθορίζουν το ποιος παίζει, που παίζει κλπ και βέβαια πάντα υπάρχει ένας leader στην ομάδα. Αν μιλάμε για συμμορία έξω από το σχολείο με παραβατική συμπεριφορά που να απασχολεί τις αστυνομικές αρχές υπάρχουν –δυστυχώς- τέτοιες αναφορές συχνά στον τύπο και αφορούν και πολύ μικρά παιδιά.

Παλαιότερα είχε γίνει μια προσπάθεια στα σχολεία να υπάρχει μάθημα σεξουαλικής – ερωτικής αγωγής. Θεωρείτε σήμερα κάτι τέτοιο αναγκαίο; Οι επιστήμονες, νηπιαγωγοί-δάσκαλοι-καθηγητές στα σχολεία έχουν τη δυνατότητα να διδάξουν και να συζητήσουν με τα παιδιά το αντικείμενο ή μήπως στην πράξη θεωρηθούν ανεπαρκείς; Σε ένα τέτοιο μάθημα τι ειδικό βάρος θα πρέπει να έχουν τα συναισθήματα, η αγάπη, ο έρωτας και τι ειδικό βάρος να έχει η σεξουαλική πράξη;

Π.Σ: Όπως ανέφερα και πριν, το μάθημα αυτό είναι απαραίτητο σε ένα σύγχρονο εκπαιδευτικό σύστημα. Από το νηπιαγωγείο μέχρι το λύκειο. Ίσως να είμαστε η μόνη ευρωπαϊκή χώρα που δεν το έχουμε εντάξει στο σχολικό πρόγραμμα. Ένας οποιοσδήποτε εκπαιδευτικός, με την κατάλληλη  επιμόρφωση, μπορεί να το διδάξει. Από κει και πέρα, μπορεί πράγματι κάποιος, ακόμα κι αν είναι ειδικός, να έχει τις δικές του προκαταλήψεις. Όμως από τη στιγμή που θα υπάρχει διδακτικό εγχειρίδιο και θα γίνονται επιμορφώσεις και προγράμματα, δεν μπορεί κάποιος να κάνει με τόση αυθαιρεσία τα δικά του.

Σ.Μπ.: Είναι πράγματι αναγκαίο να ενταχθεί το μάθημα της σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης των μαθητών/μαθητριών σε όλες τις εκπαιδευτικές βαθμίδες και πρέπει να πάψει αυτό το θέμα να αποτελεί ταμπού που περιστοιχίζεται με ένα πέπλο σιωπής. Θα κερδίζαμε πολλά σαν κοινωνία: λιγότερες ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες στην εφηβεία, λιγότερους φορείς του HIV, λιγότερους βιαστές, λιγότερες κακοποιημένες γυναίκες και πολλά περισσότερα.

Οι εκπαιδευτικοί με κατάλληλη επιμόρφωση μπορούν να ανταποκριθούν, αρκεί να υπάρξει πολιτική βούληση και διάθεση για κοινωνικό μετασχηματισμό με στόχο τη δημιουργία ενός σχολείου δημοκρατικού και ανθρώπινου.

Η ναζιστική ιδεολογία σε ποιο βαθμό εκμεταλλεύεται τις προκαταλήψεις του φύλου και της σεξουαλικότητας; Και σε ποιο βαθμό άτομα με τέτοιες προκαταλήψεις είναι εύκολο να συμπορευτούν με ναζιστικές οργανώσεις;  

Π.Σ.: Οι ιδεολογίες που προωθούν ολοκληρωτικά συστήματα ως λύση για τα προβλήματα του κόσμου, παρουσιάζουν αργά ή γρήγορα δυσανεξία στο διαφορετικό, το οποιοδήποτε ‘άλλο’. Αυτή η δυσανεξία είναι πολλές φορές θανατηφόρα και για τα ΛΟΑΔ άτομα. Εμάς τώρα μας προβληματίζει έντονα η παρουσία κόμματος με ναζιστικά χαρακτηριστικά στην ελληνική βουλή. Ελπίζω όμως ότι αυτή η αρνητική παρουσία θα κινητοποιήσει τα υγιή τμήματα της κοινωνίας προς την ενεργή διεκδίκηση, αλλά και τον ουσιαστικό σεβασμό των δικαιωμάτων. Γιατί θεωρώ ότι ήμασταν αρκετά υποκριτές τα ανέμελα χρόνια. Οφείλουμε να μάθουμε την ιστορία των διεκδικήσεων. Έστω τώρα.

Σ.Μπ.: Ο ρατσισμός, ο σεξισμός και η ομοφοβία πάνε μάλλον χέρι-χέρι και ευδοκιμούν σε ομάδες με ναζιστική ιδεολογία. Η εμπειρία του παρελθόντος μας το έχει αποδείξει. Η «κατήχηση» με την προβολή  επιχειρημάτων που παραπέμπουν ευθέως σε προ-επιστημονικούς βιολογισμούς είναι επίσης γνωστή πρακτική τέτοιων ομάδων. Είναι επομένως μάλλον ευκολότερο να προσεγγίσουν άτομα με τέτοιου είδους προκαταλήψεις από ό,τι σκεπτόμενους ανθρώπους που αμφισβητούν στερεότυπα και προκαταλήψεις.

Πηγή: alterthess

 

Share

Αγόρια με όπλα

του Γιώργου Στόγια*

Ένα αγόρι από μόνο του δεν είναι τίποτα κακό, έχει πέος εκεί που τα κορίτσια έχουν αιδοίο, απλά θέμα τύχης. Το πρόβλημα ξεκινά όταν με βάση αυτή τη διαφορετικότητα αναπτύσσεται/δικαιολογείται επιθετική συμπεριφορά και, γενικότερα, δυσκολία συμμόρφωσης σε βασικούς κανόνες συμβίωσης.

Αναφέρομαι κυρίως σε αγόρια μικροαστικής και μεσοαστικής κοινωνικής καταγωγής. Αυτά της εργατικής τάξης, των οικονομικών μεταναστών αλλά και των ταξικά συνειδητών προνομιούχων γνωρίζουν από νεαρότατη ηλικία ότι η πραγματικότητα εξαρτάται από υλικούς παράγοντες που βρίσκονται πολύ πέρα από το βασίλειο των ενορμήσεών τους.

Double bind: από τη μια μεριά, οι γονείς της μέσης τάξης επενδύουν στους αρσενικούς απογόνους τους αταβιστικές φαντασιώσεις μεγαλείου. Από την άλλη, οι ίδιοι γονείς, υπό τον φόβο καθοδικής κοινωνικής κινητικότητας, μεταφέρουν στα αγόρια τους την εικόνα μιας εχθρικής κοινωνίας με αδυσώπητους εξουσιαστικούς μηχανισμούς. Σύμφωνα με αυτή την αδιέξοδη λογική, αν το μανάρι τους γλιτώσει τη σφαγή, θα γίνει σίγουρα μέρος του «συστήματος», “another brick in the wall”.

Τι σκέφτεται το αγόρι που βλέπει τα κορίτσια ως έντομα προς βασανισμό, τους δασκάλους ως ενοχλητικούς δούλους , το δημόσιο χώρο ως το δωμάτιό του; Δεν χρειάζεται να μας ενδιαφέρει ποσώς! Τέτοιου είδους ψυχολογισμοί είναι μέρος του προβλήματος, όχι της λύσης του. Το σημαντικό είναι οι παραδοχές γονέων και εκπαιδευτικών που προάγουν/επιτρέπουν τη συνεχή (και ατελέσφορη) διαδικασία στέψης του «ανικανοποίητου πρίγκιπα».

Τα κορίτσια δεν κολυμπάνε ακριβώς στην ίδια γυάλα. Οι πατριαρχικές απαιτήσεις και προσδοκίες που σχετίζονται με το κοινωνικό τους φύλο αντισταθμίζουν τον ναρκισσισμό. Εδώ, οι εντάσεις «καταπίνονται» παθητικά, μια ωρολογιακή βόμβα στο στομάχι για μια ολόκληρη ζωή. Αντίθετα, τα αγόρια διδάσκονται ότι δικαιούνται να εξωτερικεύουν τις εντάσεις τους, απειλώντας, πυροβολώντας και σκοτώνοντας.

«Υπερβάλλεις», θα πείτε. «Απλά παίζουν». «Τι θες, να γίνουν γκέι;», θα προσθέσουν οι πιο άντρακλες μπαμπάδες. Οι μαμάδες θα κλαψουρίσουν «τελευταία δεν ξέρω τι του συμβαίνει και είναι τόσο ανήσυχος», προσθέτοντας, βέβαια υποκριτικά, με δύσκολα κρυμμένη υπερηφάνεια: «Αχ, είσαι τυχερός που δεν έχεις αγόρια, δεν ξέρεις πως είναι…»

Παρότι οι παραδοσιακοί αντρικοί ρόλοι του κυνηγού και του πολεμιστή έχουν πρακτικά αδειάσει από περιεχόμενο, παρέχουν νομιμοποίηση σε μεταλλαγμένες σύγχρονες μορφές τους. Η εξαπολυόμενη βία μπορεί να είναι εικονική (στην προσομοίωση μέσω της κονσόλας), πειραματική (όπου ο θύτης δοκιμάζει πόσο «τον παίρνει» ενάντια σε πιο αδύναμους), ή και ολοκληρωτική (σε μεγαλύτερη ηλικία και σε συνάρτηση με άλλες ψυχολογικές και κοινωνικές συνθήκες).

Δεν είναι όλα τα αγοράκια ηλίθια. Πρώτον, υπάρχουν διαβαθμίσεις. Δεύτερον, στην πραγματικότητα, αυτά που καταστρέφουν (ένα μάθημα, μια ομαδική δημιουργική δραστηριότητα, την ξένη περιουσία) και που συνιστούν κίνδυνο για τα μυϊκά πιο αδύναμα παιδιά είναι λιγότερα από αυτά που συμπεριφέρονται σχετικά κανονικά.

Υπάρχουν αγόρια που ξέρουν να κερδίζουν αλλά και να χάνουν, σεβόμενα τους κανόνες. Θετικά απέναντι στο καινούργιο, στο διαφορετικό, στην ιδέα της αλλαγής∙ που αποζητούν τη φροντίδα αλλά και είναι ικανά να τη δώσουν σε άλλους. Με αναπτυγμένες πολλαπλές νοημοσύνες, με χιούμορ και ενσυναίσθηση. Μόνο που τέτοια υπέροχα αγόρια σπανίζουν όσο πιο συντηρητική και σεξιστική είναι μια κοινωνία. Όσο πιο «τυφλή» στις έμφυλες διαστάσεις της ανατροφής και της εκπαίδευσης.

Εξαιρώντας τις περιπτώσεις οργανικών προβλημάτων, είναι αλήθεια πως τα παιδιά γίνονται αυτό που θέλουν κατά βάθος οι γονείς τους. Συνεπώς δεν φταίνε. Έλα όμως που τα άλλα παιδιά, εκείνα που δέχονται το bulling, φταίνε ακόμη λιγότερο! Ακόμη και ο εκπαιδευτικός δεν είναι καθόλου υποχρεωμένος να συμβιβαστεί με την ιδιοτροπία του κάθε φουσκωμένου εγώ. Πληρώνεται για να διαμορφώσει και να διασφαλίσει συνθήκες μάθησης για όλους τους μαθητές του, όχι για να ασχολείται διαρκώς με έναν-δυο.

Η κατάσταση είναι αναστρέψιμη. Σε τελική ανάλυση, μιλάμε για μικρά παιδιά (όσο μεγαλώνουν, το ελάχιστο γίνεται τεράστιο, και η όποια αλλαγή τιτάνιο έργο). Η παιδαγωγική μέθοδος που προτείνω είναι αυτή του «αφοπλισμού». Εννοείται ότι δεν θα περιοριστεί στα «παιχνίδια» (θεωρώ αυτονόητο ότι ρεβόλβερ, σπαθιά λέιζερ και γιαταγάνια πάνε στα σκουπίδια). Οι υπεύθυνοι ενήλικες (και εδώ απαιτείται η μεταξύ τους συνεννόηση και συνεργασία) θα πρέπει να δώσουν στον νεαρό τύραννο να καταλάβει ότι αδυνατεί να τους τρομοκρατήσει, ότι όλοι ξέρουν πως τα πυρά του είναι άσφαιρα. Ας σκούξει ότι καταπιέζεται, ας κλάψει πως δεν τον αγαπάνε, ας θυμώσει ορκιζόμενος πως θα τα κάνει όλα λίμπα. Σύντομα θα αντιληφθεί ότι το κενό εξουσίας αποτελεί παρελθόν και θα του περάσει. Θέλοντας και μη, θα προσαρμοστεί. Θα αναγκαστεί να φτιάξει δεσμούς με την πραγματικότητα, να κάνει επαφές, να αναλάβει δεσμεύσεις. Όσο για την «εύθραυστη» σεξουαλικότητά του, δεν θα πάθει τίποτα κακό. Ίσα ίσα…

 

* Ο Γιώργος Στόγιας γεννήθηκε στην Αθήνα το 1973. Είναι εκπαιδευτικός στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση και συγγραφέας. Το μυθιστόρημα Εαρινό Εξάμηνο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Απόπειρα.

Πηγή: bookpress

 

Share