Subscribe via RSS Feed

Tag: "φεμινισμός"

Η ομαδική ανάλυση ως εργαλείο συνάντησης της ψυχολογίας με την κοινωνιολογία και πώς «το ιδιωτικό είναι και πολιτικό…»(;)

ναταλια

της Ναταλίας Σερέτη*

Εισαγωγή

Έναυσμα για αυτήν την εισήγηση αποτέλεσε η μελέτη της θεωρίας του S.H.Foulkes, θεμελιωτή της Ομαδικής Ανάλυσης. Πηγή προβληματισμού είναι η βιωματική και θεωρητική ενασχόλησή μου με την Ομαδική Ανάλυση από την πλευρά της θεραπευόμενης και εκπαιδευόμενης, αλλά και από την σκοπιά των αρχικών σπουδών μου στην κοινωνιολογία και την επαγγελματική μου δραστηριότητα με την κοινωνία και την πολιτική γενικά, και πιο ειδικά ζητήματα που αφορούν τον φεμινισμό και τα δικαιώματα (μετανάστες, παιδιά, θύματα βίας, πρόσφυγες, τσιγγάνοι, ομοφυλόφιλοι κ.ά.).

Έτσι σχηματοποιήθηκε μέσα στους συλλογισμούς μου η ‘ανακάλυψη’ ότι η Ομαδική Ανάλυση είναι ένα πεδίο ή ένα εργαλείο συνάντησης των επιστημών της Ψυχολογίας και της Κοινωνιολογίας, ενώ οι καθημερινές μου διαπιστώσεις ότι κάθε τι ιδιωτικό είναι βαθιά πολιτικό, δηλαδή αφορά το σύνολο της κοινωνίας, ήρθαν να επισφραγίσουν αυτή την ιδέα.

Σύμφωνα με τον θεμελιωτή της S.H.FOULKES η Ομαδική Ανάλυση είναι:

  • Μία μέθοδος ομαδικής ψυχοθεραπείας, είναι μια ειδική μέθοδος προσέγγισης, ένα μοντέλο θεραπείας
  • Δεν είναι ψυχανάλυση ατόμων σε ομάδα, αν και κατά τη διαδικασία και το περιεχόμενό της αξιοποιούνται οι αρχές της ψυχανάλυσης
  • Δεν είναι ούτε ψυχολογική θεραπεία μιας ομάδας από έναν ψυχαναλυτή
  • Είναι μια μορφή ψυχοθεραπείας της ομάδας από την ομάδα, συμπεριλαμβανομένου του συντονιστή.
  • Είναι επίσης ένα εργαλείο επιστημονικής έρευνας, είναι το κατάλληλο εργαλείο για τη μελέτη των ‘δυναμικών’ της ομάδας, μια νέα επιστήμη στην οποία η ψυχολογία και η κοινωνιολογία συναντιούνται.

Γενικές αρχές

Σύμφωνα με την εμπειρική και θεωρητική προσέγγιση που ανέπτυξε ο S.H.Foulkes, οι αρχές που αναπτύχθηκαν στους τύπους ομαδικής ανάλυσης μπορούν να εφαρμοστούν σε όλες τις μορφές ανθρώπινων ομάδων, ακόμα κι αν δεν είναι πρωταρχικά θεραπευτικές, αρκεί να είναι κατά βάση προσανατολισμένες σε γνωσιακές-βιωματικές-μαθησιακές στοχεύσεις ή και ολιστικής επίλυσης προβλημάτων.

Ο S.H.Foulkes τοποθετεί τη θεραπευτική ομαδική ανάλυση στο πλαίσιο της ευρύτερης κοινωνικής κατάστασης που λαμβάνει χώρα τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή και στον συγκεκριμένο τόπο στον οποίο εντάσσεται. Έτσι:

  1. Το πλαίσιο αναφοράς της Ομαδικής Ανάλυσης είναι η συνολική κατάσταση για όλες τις λειτουργίες και για την ερμηνεία και κατανόηση όλων των γεγονότων που παρατηρούνται. Με αυτή την έννοια η «κατάσταση» περιλαμβάνει όλες τις αντικειμενικές συνθήκες της πραγματικότητας και τους κανόνες, σαφείς ή και υποβόσκοντες, που παρατηρούνται στο περιβάλλον, στο ιστορικό-κοινωνικό-πολιτικό πλαίσιο.
  2. Όλα τα άτομα μέλη της Ομάδας πρέπει να μαζευτούν μαζί και να συναντιούνται συστηματικά για πλήρη και ειλικρινή συζήτηση και ανταλλαγή πληροφοριών, απόψεων και συναισθημάτων. Ο σκοπός είναι η μέγιστη αμοιβαία επικοινωνία και συνειδητότητα (awareness). Όλη η ομάδα πρέπει να παίρνει ενεργά μέρος.
  3. Ουσιαστικό είναι η κατάσταση να μην εκλαμβάνεται στη βάση του τι φαίνεται, αλλά κρυμμένες αντιδράσεις πρέπει να γίνουν ορατές, δηλ. η κατάσταση πρέπει να εξερευνηθεί σε βάθος όπως πραγματικά είναι. Μία από τις σημαντικότερες μεταβλητές είναι ο τρόπος που ασυνείδητες διεργασίες, πάντοτε σπουδαίες, ξεκινούν από την απλή παρατήρηση και οδηγούνται αρχικά προς την πλήρη αποκάλυψη και στη συνέχεια στη διερεύνηση, ως στοιχείο της ομαδικής ανάλυσης.

Πώς γεφυρώνεται το άτομο με την κοινωνία και πώς συναντιούνται οι επιστήμες της ψυχολογίας και της κοινωνιολογίας

Ο S.H.Foulkes επισήμαινε συνέχεια στα γραπτά του, και στη θεωρία και πρακτική που ανέπτυξε ότι τα ανθρώπινα προβλήματα δεν μπορούν να λυθούν σε απομόνωση, αλλά μονάχα μέσα από μια συντονισμένη προσπάθεια όλης της ανθρωπότητας.

Οι άνθρωποι από την κούνια ως τον τάφο ζουν πάντα μέσα σε κοινωνικές δομές. Ένας νευρωτικός ασθενής ζητά βοήθεια επειδή δεν μπορεί να ζήσει ικανοποιητικά μέσα στην κοινότητά του ή επειδή η κοινότητά του δεν μπορεί να τον αντέξει. Και επειδή οι δυνάμεις που τον καθοδηγούν είναι αρχαϊκές βάσει ενός παιδικού και πρωτόγονου προτύπου, δεν μπορεί να προσαρμοστεί στην κοινωνική του ομάδα, και καθώς δεν γνωρίζει την πηγή αυτών των δυνάμεων, μέσα του αδυνατεί να κατανοήσει, να έχει επίγνωση, αυτογνωσία, ενδοσκόπηση (S.H.Foulkes).

Ο κύριος σκοπός μιας αληθινής θεραπείας συνεπώς είναι διττός: η ανάπτυξη της επίγνωσης και της προσαρμογής, η εγκαθίδρυση μιας ζωτικής εσωτερικής αρμονίας μεταξύ του ατόμου και του κόσμου του. Στο σημείο αυτό έρχεται η Ομαδική Ανάλυση να συνδέσει αυτά τα δύο: ευνοεί την αλληλεπίδρασή τους καθώς από τη μία μεριά συμβάλλει ώστε τα άτομα μέσα από τη διαδικασία της ανάλυσης να προσεγγίζουν όλο και περισσότερο την ενδοσκόπηση και στην επίγνωση, ενώ παράλληλα κάνοντας αυτό στο πλαίσιο της ομάδας μαζί, από κοινού και ενώπιον των υπόλοιπων μελών της ομάδας προωθείται η προσαρμογή τους στο κοινωνικό περιβάλλον και γίγνεσθαι.

Η ομαδική εμπειρία είναι εκείνη η διορθωτική εμπειρία η οποία μπορεί να θεραπεύσει τη νεύρωση. Είναι ένας μικρόκοσμος και ο χώρος για την ώσμωση των ανθρώπινων καταστάσεων. Η ομαδική θεραπεία είναι η λύση εκείνη (σε σχέση με τις ατομικές προσεγγίσεις ανάλυσης και θεραπείας) που καλύπτει ένα μεγαλύτερο φάσμα του εξωτερικού κόσμου και των σχέσεων ενός ανθρώπου, μέσα στο πεδίο της άμεσης παρατήρησης. Οι ασθενείς μπορούν να αντικρύσουν τα προβλήματά τους ως ομάδα, συμπεριλαμβάνοντας τις αντιδράσεις μεταξύ τους, τα λεγόμενα δυναμικά της ομάδας.

Κάποιος μπορεί ακόμη να πει ότι ομαδική θεραπεία σημαίνει να εφαρμόζουμε τον κοινό νου, την κατανόηση της κοινότητας πάνω σε ένα πρόβλημα, δίνοντας τη δυνατότητα σε όλους αυτούς που ανοιχτά συμμετέχουν στην επιχειρούμενη επίλυση και που στην πραγματικότητα είναι εμπλεκόμενοι σε αυτό να δράσουν, να επιδράσουν, να αλληλεπιδράσουν.

Μέσα από το κοινό βίωμα το όποιο «πρόβλημα» παίρνει άλλες διαστάσεις, καθολικοποιείται, κι έτσι με μία έννοια πολιτικοποιείται, γίνεται από ιδωτικό δημόσιο. Από πρόβλημα αυστηρά προσωπικό, από ζήτημα ψυχολογικό που χρήζει θεραπείας, από ιδιαίτερη δυσκολία, ιδιομορφία, ιδιορρυθμία ή ιδιαιτερότητα ενός και μόνου ατόμου, ανάγεται σε κοινό, δημόσιο, πολιτικό∙ γιατί εν τέλει αφορά με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, έμμεσα ή άμεσα και άλλα μέλη της ομάδας, και με τη διαδικασία των ομόκεντρων σπειροειδών κύκλων που αναπτύσσονται γύρω από τον πυρήνα του ατόμου, αφορά κι άλλους κύκλους και ολοένα κι άλλους κύκλους και τελικά παύει να είναι ατομικό-μοναδικό, αλλά γίνεται οικουμενικό και παναθρώπινο. Ο I.D.Yalom μίλησε για την προσαρμοστική σπείρα που τίθεται σε κίνηση πρώτα μέσα και έπειτα έξω από την ομάδα.

Η καθολικότητα ως θεραπευτικός παράγοντας είναι καθοριστικής σημασίας που αναδεικνύεται μέσα από την ομαδική εμπειρία. Το να μαθαίνω ότι δεν είμαι ο μόνος που έχει τέτοιου είδους πρόβλημα, το να βλέπω ότι είμαι εξίσου καλά ή άσχημα με τους άλλους, το να μαθαίνω ότι και άλλοι έχουν μερικά από τα ‘αρνητικά’ μου συναισθήματα και ‘κακές’ σκέψεις, το να μαθαίνω ότι και άλλοι έχουν ιστορίες και οικογένειες το ίδιο δυστυχισμένες ή μπερδεμένες όπως η δική μου, το να μαθαίνω ότι δεν είμαι πολύ διαφορετικός από τους άλλους ανθρώπους, όλα αυτά μας δίνουν μια αίσθηση ‘καλωσορίσματος’ στην ανθρώπινη φυλή, σύμφωνα και με τον I.D.Yalom.

Γεφυρώνεται το άτομο με την κοινωνία. Γεφυρώνεται κατά προέκταση και η επιστήμη της ψυχολογίας με την επιστήμη της κοινωνιολογίας, δύο ανθρώπινες/ανθρωπιστικές επιστήμες με ισχυρούς δεσμούς και αλληλοτροφοδότηση, με συμπληρωματικότητα.

Η Ομαδική Ανάλυση είναι μία εθελούσια επίκτητη μήτρα που ξαναγεννά το άτομο στον έξω κόσμο, τρόπον τεινά. Εφόσον το άτομο από την κούνια του μέχρι την είσοδό του στην ομαδική του θεραπευτική ανάλυση δεν κατόρθωσε για μια σειρά από λόγους να πραγματευτεί τις διαστρεβλωτικές του θεωρήσεις και αισθήσεις, έχει εκεί την ευκαιρία μιας διορθωτικής εμπειρίας πιο προσαρμοσμένης σε αυτό που πραγματικά συμβαίνει.

Σε μία τέτοια κατάσταση η ομάδα δεν μπορεί να αποφύγει την αποδοχή της ευθύνης και πρέπει όλο και περισσότερο να στηρίζεται στους δικούς της πόρους, αντί να ανατρέχει σε έναν αρχηγό ή κάποια άλλη αρχή για καθοδήγηση. Αυτό ως διαδικασία εξασκεί το ομαδικό μέλος στην προετοιμασία για την ‘ενηλικίωση’, την ανάληψη ευθυνών, της ευθύνης του εαυτού του μέσα στο κοινωνικό γίγνεσθαι. Η συλλογική κατάσταση μειώνει την αυστηρότητα της λογοκρισίας μέσα σε καθε άτομο και το ασυνείδητο ‘υλικό’ του κάθε μέλους απελευθερώνεται.

Τα άτομα μέσα σε μια ομάδα έχουν την ακόλουθη επιλογή:

Να ξεπεράσουν το ιδιωτικό και την (εγωκεντρικά) προσωπική τους στάση, να αποδεχτούν τους άλλους, να συν-δυάσουν, να συν-υπάρξουν και να συνεργαστούν μεταξύ τους. Αυτό λειτουργεί ως μια εποικοδομητική τάση, απελευθερώνει και θεραπεύει. Η ιδιαίτερη μορφή πάνω στην οποία λειτουργεί η νευρωτική κατάσταση, από τη φύση της είναι εξαιρετικά ατομικιστική. Είναι στην ουσία της διασπαστική στην ομάδα γιατί γενετικά είναι το αποτέλεσμα της ασυμβατότητας μεταξύ του ατόμου και της ομάδας προέλευσής του, της ομάδας στην οποία εμπεριέχεται (S.H.Foulkes).

Στην σύγχρονη δυτική κοινωνία η ιδιωτικότητα, η διαφύλαξη του ιδιωτικού, έχει προοδευτικά αναχθεί σε υπέρτατο αγαθό. Ένα αγαθό που όμως έχει οδηγήσει στην αποξένωση μεταξύ των ατόμων ωσάν να μην συνθέτουν τα άτομα τις κοινωνικές ομάδες, ωσάν τα άτομα να είναι αυθύπαρκτα. Η αποξένωση στις ανθρώπινες σχέσεις οδηγεί περαιτέρω στη στρέβλωση όσον αφορά το πώς εκλαμβάνονται τα βιώματα, οι απόψεις, οι ανθρώπινες συμπεριφορές. Κατά τη γνώμη μου το να προσκυνάμε αξιακά στην διαφύλαξη της ιδιωτικότητας είναι ο κακώς εννοούμενος σεβασμός στην προσωπικότητα του άλλου.

Εδώ θα ήθελα ως παράδειγμα να αναφερθώ στο κίνημα των ομοφυλοφίλων. Λέμε συχνά «δεν με νοιάζει τι κάνει στο κρεβάτι του» και νιώθουμε συστολή φυσικά να υπεισέλθουμε στις σεξουαλικές προτιμήσεις κάποιου. Όμως σε παγκόσμιο επίπεδο υπάρχει μια ολόκληρη κοινότητα  Λεσβιών-Ομοφυλόφιλων-Αμφιφυλόφιλων-Τρανς-Κουίρς-Διευμφυλικών ατόμων (ΛΟΑΤΚΙ-LGBTIQ) που -μέσα σε ένα κατεστημένο αξιακό σύστημα της σύγχρονης δυτικής κοινωνίας- καταπιέζονται, ζουν ανελεύθερα, στερούνται δικαιωμάτων, αναγκάζονται να κρύβονται, να προσποιούνται, ζουν μια κρυφή ζωή, ζουν δύο ζωές, τη φανερή και την εν κρυπτώ. Αυτό ως πραγματικότητα δεν αφορά τα άτομα αυτά, αφορά όλη την κοινωνία από τη στιγμή που οι σεξουαλικές προτιμήσεις των ατόμων έχουν συλλογικές προεκτάσεις. Μέλη της κοινωνίας, άτομα που την συναπαρτίζουν (είναι δικοί μας άνθρωποι, συγγενείς, φίλοι), ζουν δυστυχισμένα, γίνονται εμπαθή, φθονούν, βασανίζονται, υποφέρουν, αγωνιούν. Όλα αυτά μεταφέρονται μεταδοτικά στο συλλογικό βίωμα της κοινωνίας. Έτσι, και μέσα από αυτό που περιέγραψα, έχουμε μια κοινωνία που νοσεί. Το ιδιωτικό λοιπόν είναι και πολιτικό, και ένα ολόκληρο κίνημα διεθνές απαιτεί να εκφραστεί ανοιχτά και «να βγει από την ντουλάπα». Δηλαδή τι; Να γίνει κοινωνικά αποδεκτό!

Μέσα από τη διαδικασία της ομαδικής ανάλυσης πραγματοποιείται η αναδιατύπωση του ‘ιδιωτικού’, το οποίο ενώ αναμφίβολα παραμένει ιδιωτικό-προσωπικό, παύει να είναι θαμμένο, παύει να υποβόσκει ως υφέρπων στην κοινωνία, μετατρέπεται σε ‘πολιτικό’, δηλαδή κοινωνικό.

Η Ομαδική Ανάλυση είναι ένα μέσο που αμβλύνει την αιχμηρότητα της διάκρισης ιδιωτικού/πολιτικού. Μια διάκριση η οποία τι κάνει; Συμβάλλει στην περιχαράκωση των ανθρώπων εντός των τειχών των προσωπικών τους προβλημάτων και εντός των ιδιωτικών διαστρεβλωτικών τους αναπαραστάσεων της πραγματικότητας. Πόσο μπορεί κάτι τέτοιο να βοηθήσει τον ίδιο τον άνθρωπο; Κατά τη γνώμη μου καθόλου.

Η ‘γείωση’ με την κοινωνία είναι η μόνη ίσως οδός προς τη χειραφέτηση του ατόμου (με την έννοια της απόκτησης αυτο-αποδοχής, αυτο-πεποίθησης, αυτο-εκτίμησης) και άρα προς την απελευθέρωση από τις προσωπικές αγκυλώσεις, στρεβλώσεις που ταλανίζουν το άτομο.

Η υπέρβαση του ιδιωτικού, του μύχιου στην κατεύθυνση της διαπραγμάτευσής του συντελείται -με αξιοπρέπεια, χωρίς ευτελισμό- μέσα από τα ασφαλή φίλτρα και τα δυναμικά της ομαδικής ανάλυσης και περνάει στη σφαίρα του δημόσιου με αποτέλεσμα να γίνεται πιο διαχειρίσιμο παύει να ομοιάζει με ένα τέρας, με έναν γίγαντα δράκο, ενώ παράλληλα ο σεβασμός στην προσωπικότητα του άλλου διασφαλίζεται και μάλιστα προστατεύεται από την ίδια την ομάδα εσωτερικά!

Συμπέρασμα

Οτιδήποτε ιδιωτικό αναπόφευκτα αφορά το συλλογικό, την κοινωνία.

Στη θεωρία, ίσως η μεγαλύτερη συνεισφορά της Ομαδικής Ανάλυσης ως τεχνικής να είναι ότι κάθε στοιχείο της ψυχοπαθολογίας, δηλαδή κάθε σύμπτωμα, κάθε ατομικό σύνδρομο, κάθε διαγνωστική κατηγορία επανεξετάζεται εκ νέου υπό το φως της κοινωνικής, ομαδικής, συλλογικής κατάστασης και έτσι οδηγούμαστε σε νέες παρατηρήσεις (S.H.Foulkes).

Η Ομαδική Ανάλυση παρέχει τη δυνατότητα αντάμωσης δύο χώρων, διακριτών μεν αλλά και σιαμαίων με την έννοια ότι δεν υπάρχει ο ένας δίχως τον άλλο, του ιδιωτικού και του πολιτικού. Παρέχει τη δυνατότητα αντάμωσής τους χωρίς νάρκες.

 

Ενδεικτικές Πηγές:

Foulkes, S.H. (1964) Therapeutic Group Analysis, George Allen & Unwin LTD.

Foulkes, S.H. (1975) Group analytic psychotherapy. Method and principles, London: Karnac Books.

Yalom, I.D. (2006) Θεωρία και πράξη της ομαδικής ψυχοθεραπείας, Εκδόσεις Άγρα.

Αβδελά, Έ. (1998) Το «Δημόσιο» και τον «Ιδιωτικό» στη νέα πολιτική ιστορία ή τα μεταβαλλόμενα όρια του πολιτικού, Ανακοίνωση στην ημερίδα της Εταιρείας Μελέτης Νέου Ελληνισμού, περιοδικό Μνήμων.

«Το προσωπικό και το πολιτικό» (2009) http://sporos.espiv.net/personal_political.html .

Καμπούρη, Ν. & Π. Χατζόπουλος, Η κοινοτοπία του μπλόγκινγκ ή πώς το διαδίκτυο επηρεάζει τον διαχωρισμό δημόσιου και ιδιωτικού, http://www.republic.gr/?p=176 .

Burman, E. (2002) Gender, Sexuality and Power in Groups, article in the SAGE Social Science Collection, Group Analysis, The Group Analytic Society London, vol. 35 (4): 540-559.

Currat, Th. & L. Michel (2006) Groups and Gender: The effects of a masculine gender deficit, Group Analysis, The Group Analytic Society London, vol. 39 (1): 133-142.

 

Παράθεμα 1

Πέρα από το εργαλείο της Ομαδικής Ανάλυσης, η Τέχνη μπορεί κανείς να πει ότι είναι ένας σχετικά ασφαλής χώρος, ένα μέσο που μπορεί να αξιοποιηθεί για την αναγωγή του ιδιωτικού σε πολιτικό, όπου μπορεί το ατομικό να μετουσιωθεί σε πολιτικό προς όφελος του ίδιου του ατόμου και της κοινωνίας. Οι συμβολισμοί ή και ο ρεαλισμός στην τέχνη, δεδομένου ότι παρέχεται η άδεια (με την έννοια της «ποιητικής αδείας») ελεύθερης έκφρασης, μπορεί να την κάνει εποικοδομητική ως μέσο κοινωνικοποίησης. Απουσιάζει ωστόσο η ώσμωση και τα δυναμικά που αναπτύσσονται ανάμεσα στα άτομα στο πλαίσιο της Ομαδικής Ανάλυσης, τα οποία είναι σχεδόν μαγικά.

Παράθεμα 2

Υποστηρίζοντας ότι το ιδιωτικό είναι και πολιτικό δεν ισοδυναμεί με την κατάργηση της διχοτόμησης μεταξύ τους. Η διαδρομή της μετάβασης του ιδιωτικού στο πολιτικό είναι μια διαδρομή με πολλούς κινδύνους και παγίδες όταν συντελείται δίχως ασφάλεια, δίχως ωριμότητα. Έχει αποδειχθεί κατ’ επανάληψη με ‘ειδήσεις’ που αναδύονται στα μαζικά μέσα ενημέρωσης και με ‘προσωπικές αναρτήσεις’ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Άνθρωποι έχουν εκτεθεί, στιγματιστεί ανεπανόρθωτα στο κοινωνικό επίπεδο εξαιτίας μιας παρορμητικής, ανώριμης, αδούλευτης, σχεδόν αυτοκτονικής στάσης στη διαχείριση των θεμάτων τους, από τους ίδιους ή από δόλιους άλλους. Φυσικά η δημοσιοποίηση από μόνη της δεν είναι κατακριτέα, εκεί ωστόσο πρέπει να τηρούνται ευλαβικά οι κανόνες σεβασμού στην προσωπικότητα του ατόμου, κανόνες δεοντολογίας κλπ.

Παράθεμα 3

Όσον αφορά τη συμμετοχή των φύλων στην Ομαδική Ανάλυση, πάρα πολλές φορές παρατηρούμε, επισημαίνουμε και συζητάμε την υπερ-εκπροσώπηση των γυναικών σε αυτή σε σχέση με τους άνδρες. Ήταν κάτι που με προβλημάτιζε ιδιαίτερα. Οι συλλογισμοί, η γνωσιακή εμπειρία και η θεωρητική μελέτη με οδήγησαν στις εξής σκέψεις:

Είναι διαπιστωμένο ότι ιστορικά και διαχρονικά, στο πλαίσιο του πατριαρχικού κοινωνικού μοντέλου πάνω στο οποίο έχει θεμελιωθεί όλη η δυτική κουλτούρα κάθε φύλο είχε διακριτά τον «χώρο» του. Οι γυναίκες δρούσαν στον ιδιωτικό χώρο (έμεναν σπίτι) και οι άνδρες στον δημόσιο χώρο. Οι γυναίκες είχαν το δικαίωμα να έχουν ευαισθησίες και συναισθήματα, να λυγίζουν υπό το βάρος των τυχόν δυσκολιών, οι άνδρες έπρεπε να είναι, αλλά κυρίως να φαίνονται λογικοί, δυνατοί, σκληροί, απτόητοι. Παρότι η πρόοδος της κοινωνίας αλλά κυρίως μέσα από τις γυναικείες διεκδικήσεις τα στεγανά αυτά χαλάρωσαν, δεν μπορούμε να παραβλέψουμε ότι αυτές οι επί αιώνες δομές έχουν καταγραφεί στο συλλογικό μας ασυνείδητο, στο συνειδητό μας και στον πολιτισμό μας, είναι βαθιά ριζωμένα στερεότυπα.

Οι γυναίκες λοιπόν στον παραδοσιακό τους χώρο είχαν τη δυνατότητα και την ικανότητα να καλλιεργούν σχέσεις μεταξύ τους, να φτιάχνουν μικρο-ομάδες με σχέσεις εμπιστοσύνης, εμπιστευτικότητας, εχεμύθειας. Μοιράζονταν τα μυστικά τους, τα συναισθήματά τους, ήταν εξοικειωμένες με αυτό, το έκαναν με αυτοπεποίθηση, μαεστρία, σιγουριά. Αυτή η αίσθηση, αυτή η κατάσταση προσιδιάζει με την κατάσταση στην Ομαδική Ανάλυση που είναι ένας ασφαλής χώρος, όπου υπάρχει εχεμύθεια, συναίσθημα κλπ., όπου το ιδιωτικό κοινωνείται προστατευμένα!

Οι άνδρες στον παραδοσιακό τους χώρο δεν είχαν κανένα παρόμοιο βίωμα. Στον δημόσιο χώρο, στη δουλειά, στην αγορά, στο γήπεδο, στο καφενείο κλπ. ήταν συνεχώς εκτεθειμένοι στην κρίση των άλλων ανδρών, στον αναμεταξύ τους ανταγωνισμό, στην επιθετικότητα, στον ηγεμονισμό, στην καταπίεση του συναισθήματος και της ευαισθησίας, στην ανάδειξη ενός κυρίαρχου προφίλ. Αυτό το ‘έλλειμμα’ ανθρώπινης αλήθειας, αυτόςο εγκλωβισμός σε μια στερεοτυπική εικόνα που διατηρείται οριακά ως τις μέρες μας, τους κρατάει μακριά από το συναίσθημά τους, από τη γνήσια αυτοαποδοχή, από την αναζήτηση της επίγνωσης και από την ανάγκη για προσαρμογή.

Οι άνδρες ακόμα νομίζω δεν έχουν κοινωνικά, μαζικά επιχειρήσει να αποτινάξουν τα δεσμά των στερεοτύπων από πάνω τους. Δεν έχουν κινητοποιηθεί για να διεκδικήσουν όλα αυτά που παρέχει στον άνθρωπο και ο ιδιωτικός χώρος. Όλα αυτά τους κρατούν και μακριά από τη Ομαδική Ανάλυση, γιατί αποτελεί ένα μυστήριο για αυτούς, είναι το ανοίκειο και το άγνωστο που φοβίζει.

* Η εργασία αυτή παρουσιάστηκε από τη Ναταλία Σερέτη -κοινωνιολόγο εκπαιδευόμενη στην Ομαδική Ανάλυση και μέλος ως φοιτήτρια της Group Analytic Society international (GASi)- σε Μεσαία Ομάδα το 2014 που διοργάνωσε το ιδιωτικό ψυχολογικό γραφείο των ομαδικών αναλυτών Ελευθερίας Παναγιωτοπούλου και Γιάννη Μαυρογιώργη

 

Share

A short travelogue during the start of the feminist caravan of Women’s World March in Kurdistan

5καραβανι3

by Voula Taki *

With the slogan “From Lisbon to Kobane  all women in march” six women from “Women’s Solidarity Venue  – Women’s Initiative Against Debt and Austerity Measures” set off on our journey to participate at the launch of the feminist caravan (4th international action of the World March of Women) in the city Nusaybin, a town in the Turkish Kurdistan at the border with the autonomous region of Rojava opposite the canton Jazira. In Rojava there are three cantons: Jazira, Kobane and Afrin. The launch of the feminist caravan from this area marked the solidarity of women while honoring the heroic struggle of the Kurdish women fighters against the violent and brutal attacks by jihadists (ISIS).

Affected by everything we had seen and heard throughout the previous period about both this great fight of the Kurdish female fighters and their attempt to create a new society from ‘below’, we arrived in the city Mardin on March 4 – two days earlier. Some of us – two women journalists among us – wanted to see, live and share more closely all these experiences of the Kurdish women.

This slideshow requires JavaScript.

So, during the first day, after we propagated the launch of the feminist caravan together with the comrades from Mardin, we organized with their help our visit to refugee camps in Diyarbakir (capital of Turkish Kurdistan).

First we visited the camp where more than 3,000 refugees live, the camp of the Yazidi – an ethno-religious group of Kurdish tribes – who lived in northern Iraq and had been victims of extreme brutality by jihadists (murders, tortures, kidnapping, rapes, sexual slavery) when the latter had conquered huge parts of northern Iraq. In the camp we had a detailed discussion about their life before the attack, the genocide they had suffered and about their plans – if one can speak of “plans” – for the future. Alarmed with their words “We do not want to go back. There is not nothing left there…”, we asked them to explain what they meant. The answer was “… we want to go to the West to tell the whole world what happened in our land, to inform them about us”. After that, we walked through the camp surrounded by children who were happy because they had visitors, we went into some tents and talked to some women about their lives before the attacks of ISIS, the genocide committed and the difficult conditions of life in the present. Though uprooted from their homeland, their tight faces showed how determined they were to continue this uncertain journey into the future.

This slideshow requires JavaScript.

Early in the afternoon we arrived in Diyarbakir. Accompanied by three young Kurdish women who spoke English, we went to a large sports center where Kurdish women from Kobane were hosted. Lots of women with babies in their arms came to greet us and talk with us. Those refugee women described their own personal experiences of the brutal attacks of ISIS on their areas. Central feature to all their narrations was the proud fight of their companions at the battle forefront. Shocking experiences uttered from lips tightened from the pain and tenacity to continue fighting until victory. The shocking stories all had a common denominator: the call for militant solidarity in the combat against barbarism and obscurantism. Full of emotion and with tears in our eyes – for our own common memories awakened with their stories – we hugged them goodbye…

This slideshow requires JavaScript.

March 6th. In the town Nusaybin – at the border with Rojava region, opposite the Jazira canton. The launch of the feminist caravan. The reception was staggering!!! Crowds of people, women of all ages, the elder wearing local costumes, young girls dressed in military uniforms, music, dances, slogans in the courtyard of an imposing building covered with the photos of Kurdish female fighters who had fallen in battles!!! Most of them beautiful young girls, all around us, smiling at us with a proud look…

This slideshow requires JavaScript.

During the forum scheduled, the main subject is the whole project attempted in Rojava. The topic: “Democratic Confederalism and Rojava Revolution under the leadership of women”. The room was packed with Kurdish women who had come from all three cantons of Rojava, local women and us, the women from abroad who had come to take part in the feminist caravan.

Both Kurdish speakers initially welcomed the World March of Women that supported their struggle launching the feminist caravan from their area. Then, they referred to the revolution attempted in Rojava through their struggle to create a different kind of society!!! As Yildan (YPJ) states in some parts of her speech: “We try, through self-management, from the bottom to the top, to give space to all, to create a society with many voices!!! We are building autonomy!!! We create social centres where all women, the minorities, have the opportunity to be self-managed!! We fight for the liberation of all women against the traditions and customs that restrict them!! The women involved in military organizations (YPJ) affect the changes undertaken in society. Women are trained in weapons and women fighters protect themselves and their homes, fighting against violence, but also fighting to win the “battle” for this different kind of society that is being built, in which women participate equally with men in positions of power and decision-making. This new type of organization of society is not political (in terms of politics of the ‘civilized’ West) but self-management with political content. In this, all together, Kurdish Arab and Assyrian women, we organize our lives and participate in the public sphere and this is an example for the rest of the world!! There are “Women’s Homes” where women can put all the issues that concern them – e.g. violence against women – and they can do the same to the whole community!!! There are educational and training courses in Academies on Diplomacy – where posts were held by men until now, but this is now changing with the participation of women even in this field – the Law, women’s studies, culture, history and women’s struggle, etc. We strive to change the old mentality!!!” Meize goes on: “The revolution in Rojava, is the first socializing process that a society creates, a democratic confederation, a multicultural, democratic society which allows for all nationalities to coexist and enables women to fight against patriarchy, those women who give their own “color” in this society being built!! The revolution in Rojava fights against the old to create the new!!!”

This slideshow requires JavaScript.

Other discussions in the same forum were entitled: «Ecology and Exploitation of Nature», «Discussions on Gyneology» and «Women’s Labour and All Forms of Violence Against Women». The next day, on 7/3 there was a massive vigorous demonstration – which brought together over 5,000 women – along the border with a simultaneous march of women from across the canton Jazira which resulted in two major aggregations!!! The women’s slogans and songs of women abolished the borders!!!!

This slideshow requires JavaScript.

On the same afternoon, five women from our group started with a mini-bus our trip to Sourouts, located on the border, five kilometers from Kobane. It was a long trip and we arrived at the refugee camp for Kobane people late in the evening. We decided to stay the next day, so a young couple of Kurds put us up for the night. I should not forget to mention that we received such warm and generous hospitality from those people all these days!! So, the dawn of March 8 found us in the camp “talking” with women and children from Kobane!! March 8, International Women’s Day, and we were sitting close to the women from Kobane!! Kobane, whose heroic struggle had been identified with women!!! Kobane, where a major effort is being made at the moment, not only to rebuild the place, but also to create a new society from below with the same determination and persistence, as is the case throughout Rojava!! Women are at the center of this effort. Despite the objective difficulties, all issues concerning them are open (equality, equal participation in politics, labour, knowledge and information about the history and struggle of women, motherhood, abortion, etc.). Even in the camp of refugees from Kobane there is a “Women’s House” in a tent, where women take part in training seminars on all of the above subjects. A political and social project in progress!!!!

This slideshow requires JavaScript.

Overwhelmed with emotion for those women who fight actual and symbolic battles every day and with whom we were able to communicate without speaking each other’s language but through the eyes, the gestures and especially the heart, we exchanged headscarves, hugged them and bid them goodbye, leaving our souls there as we set off.

Arriving at the border and seeing Kobane right across in front of us, we were informed that we could not get in and the excuse of the Turkish authorities was the paperwork required … However, we went on and approached as close as possible, because we wanted to send a message: “We’re here!!! With you!! Hang in there!!! Keep the good fight until the final victory!!!”. And then two strong explosions were heard, the one – the most powerful – followed by smoke. The people who escorted us informed us that it was missiles and shells exploding and that the whole area was covered in them as well as in mines, left behind by jihadists. We visited the small village and the museum with pictures of the dead men and women fighters who had fallen in battle…

This slideshow requires JavaScript.

Taking the road back and reaching Sourouts, we faced a massive militant demonstration. A lot of people on the street, men, women, children, holding flags, shouting slogans loudly, with raised hands, faces determined!!! We heard gunshots in the air. Our mini-bus stopped and we found ourselves among the crowd… We learned that men from  PKK and YPG were bringing two dead fighters from Kobane and the people were accompanying them to their homes with such a militant demonstration with raised arms showing the sign of victory !!

THERE IS NO MOURNING IN KOBANE!! ONLY DETERMINATION AND FIGHT UNTIL THE FINAL VICTORY!!

This slideshow requires JavaScript.

We arrived late at night in Diyarbakir where a large militant and massive demo had been completed!! March 8, 2015: the feminist caravan – the 4th international action of the World Women’s March was starting its long journey!!!

This slideshow requires JavaScript.

* “Women’s Solidarity Venue – Women’s Initiative Against Debt and Austerity Measures”

 

The Greek version:

Ένα σύντομο οδοιπορικό κατά τη διάρκεια της έναρξης του φεμινιστικού καραβανιού της Παγκόσμιας Πορείας Γυναικών στο Κουρδιστάν

 

Share

Δαγκώνοντας δηλητηριασμένα μήλα: γυναικεία επιχειρηματικότητα, χειραφέτηση και νεοφιλελευθερισμός

barbie-emprendedora-2

των Victor Ginesta Rodríguez και Andrea Alvarado Vives

Η εμφάνιση της «Μπάρμπι επιχειρηματία» αποτελεί μια συμβολική επιβεβαίωση της νεοφιλελεύθερης διαστρέβλωσης του ιδανικού της οικονομικής ανεξαρτησίας των γυναικών. Η έξοδος στις αγορές της «Μπάρμπι επιχειρηματία» είναι ένα νέο παράδειγμα της ικανότητας του νεοφιλελευθερισμού να μεταλλάσσεται και να παίζει το χαλασμένο τηλέφωνο με τις επικριτικές φωνές.

Τον περασμένο Φεβρουάριο, η εταιρία Ματέλ παρουσίασε στην αμερικάνικη Διεθνή Έκθεση Παιγνιδιών την «Μπάρμπι επιχειρηματία», την τελευταία προσθήκη της στη γραμμή «I can be», η οποία έχει ως στόχο να παρακινήσει τα κορίτσια να «είναι αυτό που θέλουν να είναι». Η φεμινιστική κριτική δεν άργησε, καθώς  η κούκλα συνεχίζει να ενσαρκώνει ένα κανονιστικό πρότυπο ομορφιάς, πολιτισμικά ομοιογενές και εντελώς απομακρυσμένο από την πραγματικότητα. Τώρα, πέρα από αυτές τις σοβαρές κριτικές, είναι σημαντικό να αναρωτηθούμε ποιοι είναι οι λόγοι για τους οποίους, μετά από 55 χρόνια παρουσίας και αφού έχει υποδυθεί 150 ρόλους, η Μπάρμπι μετατρέπεται σε επιχειρηματία ακριβώς αυτή την εποχή.

Θα ειπωθεί ότι η Μπάρμπι επιχειρηματίας δεν είναι κάτι παραπάνω από την αναπαράσταση της ‘σύγχρονης’ γυναίκας, και όντως, η Μισέλ Σιντονί, εκπρόσωπος της Ματέλ, εξήγησε με αυτούς της όρους την εμφάνιση της καινούριας κούκλας: «Οι ρόλοι της Μπάρμπι αντανακλούν την εποχή της και αυτή τη στιγμή υπάρχουν όλο και περισσότερες γυναίκες επιχειρηματίες». Είναι γεγονός ότι από την οπτική γωνία της αναπαράστασης της πραγματικότητας ή της γυναικείας εμπειρίας, είναι λογικό να εμφανιστεί το 2014 ο νέος ρόλος της Μπάρμπι, δεδομένου ότι το ποσοστό της επιχειρηματικής δραστηριότητας των γυναικών βρίσκεται σε ανοδική πορεία τα τελευταία 30 χρόνια σε πολλές χώρες του κόσμου.

Αλλά, από την άλλη πλευρά, το νέο παιχνίδι έχει τον στόχο να «κινητοποιήσει τα κορίτσια να μάθουν πράγματα για αυτόν τον καινούριο ρόλο». Δηλαδή, με άλλα λόγια: η κούκλα θέλει να προωθήσει την επιχειρηματική κουλτούρα μέσω της κοινωνικοποίησης των κοριτσιών. Υπο αυτή την έννοια, η εμφάνιση αυτής της Μπαρμπι πρέπει να ερμηνευθεί ως μέρος της πρόσφατης έμφασης στην επιχειρηματικότητα και ως μια νέα επιτυχία της προσπάθειας των υποστηρικτών του νεοφιλελευθερισμού να ουδετεροποιήσουν τις ιδεολογικές αρχές τους.

Το ειδύλλιο νεοφιλελευθερισμού και επιχειρηματικότητας

Το λανσάρισμα της Μπάρμπι επιχειρηματία στην αγορά αποτελεί ένδειξη της ευρείας δημοτικότητας  (με αφορμή την κρίση και την ανάγκη δημιουργίας θέσεων εργασίας) που έχει αποκτήσει η  φιγούρα του επιχειρηματία, καθώς όλες οι δυτικές κυβερνήσεις -βυθισμένες στις αποκαλούμενες πολιτικές δημοσιονομικής προσαρμογής- μεταβιβάζουν εξουσίες στην αγορά, καταργώντας κοινωνικά δικαιώματα και μειώνοντας τις δημόσιες δαπάνες. Από την μια πλευρά, πολλοί άνθρωποι αγκιστρώνονται στο πρότυπο της επιχειρηματικότητας και της αυτοαπασχόλησης ως μοναδικές επιλογές για να αποκτήσουν κάποιο εισόδημα στο πλαίσιο ενός ζοφερού εργασιακού τοπίου. Από την άλλη, οι κυβερνήσεις προωθούν το πρότυπο της επιχειρηματικότητας εδώ και καιρό, και στην περίπτωσή τους, αποτελεί μέρος μια ευρύτερης φιλοσοφίας που θέλει να αλλάξει τη μορφή και τον ρόλο του κράτος, όπως και το νόημα των εργασιακών δικαιωμάτων και των κοινωνικών αγαθών και υπηρεσιών. Αυτό εξηγεί εν μέρει και την εμφάνιση νεολογισμών όπως «κοινωνική επιχειρηματικότητα», πρακτική που προτείνεται ως απάντηση ή ως η εναλλακτική λύση στη μείωση των κρατικών κοινωνικών δαπανών.

Σε κάθε περίπτωση, η προώθηση αυτού του προτύπου σχετίζεται με την ουδετεροποίηση και εφαρμογή της φιλελεύθερης λογικής του ανταγωνισμού, δεδομένου ότι ο επιχειρηματίας και ο τρόπος του να πράττει και να ‘βλέπει τη ζωή’ είναι ο ιδεότυπος που περισσότερο πλησιάζει τον ιδανικό πολίτη της ελεύθερης και χωρίς φραγμό αγοράς, όπως των σκιαγραφούν οι νεοφιλελεύθεροι: ευέλικτος, προσαρμοστικός, διαθέσιμος να αλλάξει, ενθουσιώδης απέναντι στις καινοτομίες, ικανός να λαμβάνει ορθολογικές οικονομικές αποφάσεις, εμφορούμενος από μια συναλλακτική λογική. Αυτός ο πολίτης είναι ο επιχειρηματίας του εαυτού του, κερδίζει ή/και χάνει χωρίς τη βοήθεια του κράτους και είναι επιπλέον, ένας επενδυτής που υποβάλει όλες τις αποφάσεις της ζωής του στη βάσανο της οικονομίας. Η τελευταία εκδοχή του homo economicus.

Η ενσάρκωση της φιγούρας του επιχειρηματία είναι ένα άτομο ανεξάρτητο, ικανό και υπεύθυνο για το προσωπικό του πεπρωμένο, διαχειριστής των ίδιων του των ικανοτήτων, ταλέντων και δράσεων. Πρόκειται για αξιοθαύμαστα και ελκυστικά χαρακτηριστικά, εμπνευσμένα εμφανώς από χειραφετητικά ιδεώδη, τα οποία συνδυάζονται όμως με έναν καθεστωτικό λόγο υπέρ των αγορών και την απόρριψη τόσο του ρόλου του κράτους, το οποίο θεωρείται ως εμπόδιο, όσο και του υποτίθεται παθητικού, εξαρτώμενου υποκειμένου που δέχεται την κρατική παρέμβαση. Η προαγωγή της ανταγωνιστικότητας και της επιχειρηματικής πρωτοβουλίας πραγματοποιείται μέσω ενός διπλού άξονα που περιλαμβάνει, από την μια πλευρά, νομοθετικές μεταρρυθμίσεις που διευκολύνουν την επιχειρηματική δραστηριότητα και, από την άλλη, έναν λόγο από την πλευρά του κράτους και των ΜΜΕ που τάσσεται αναφανδόν υπερ της επιχειρηματικής κουλτούρας. Παρά το ότι οι νεοφιλελεύθεροι υποτίθεται υποστηρίζουν ότι το κράτος δεν πρέπει να είναι παρεμβατικό, χρησιμοποιούν κατά κόρον τους νομοθετικούς μηχανισμούς του κράτους ώστε να εφαρμοστούν πολιτικές ενίσχυσης του ανταγωνισμού και  της αγοράς, οι οποίες συνήθως καταλήγουν σε ιδιωτικοποιήσεις και μείωση των κοινωνικών δαπανών.

Η νεοφιλελεύθερη διαστροφή του ιδανικού της γυναικείας οικονομικής ανεξαρτησίας

Η εμφάνιση της ‘Μπάρμπι επιχειρηματία’ μπορεί να ιδωθεί και ως ένα σύμβολο υπέρ της ένταξης των γυναικών στον επιχειρηματικό κόσμο. Η κούκλα έχει και θετικές όψεις, καθώς ενσαρκώνει και προωθεί τα ιδανικά της γυναικείας οικονομικής ανεξαρτησίας, αυτονομίας και αυτοπραγμάτωσης. Υπό αυτή την έννοια, στο βαθμό κατά τον οποίο αυτά τα ιδανικά ταιριάζουν με ένα μέρος των φεμινιστικών ιδεών, θα μπορούσαμε να δούμε την κούκλα ως μια ακόμα ένδειξη ότι ο 21ος αιώνας θα είναι ο αιώνας των γυναικών. Όμως, η κούκλα πρέπει να ερμηνευθεί και σε σχέση με την αποδοχή, εσωτερίκευση και προώθηση των ιδανικών της γυναικείας χειραφέτησης εκ μέρους του νεοφιλελευθερισμού, ο οποίος έχει ενσωματώσει επιλεκτικά μέρος αυτών των φεμινιστικών ιδανικών. Όπως πολύ σωστά επισημαίνει η Nancy Fraser, η οικειοποίηση μέρους των φεμινιστικών προτάσεων από τον καπιταλισμό έχει επιφέρει την ανασηματοδότηση τους και την αποδυνάμωση της χειραφετητικής δυναμικής τους.

Στο βιβλίο της Feminism, Capitalism and the Cunning of History, η Fraser αναφέρει ότι η νεοφιλελεύθερη ιδεολογία παρενέβη στο πεδίο δράσης του δεύτερου κύματος του φεμινισμού, ενσωματώνοντας, μεταξύ άλλων, την -ορθή και απαραίτητη- κριτική που άσκησε ο φεμινισμός στον ανδροκεντρικό θεσμό του οικογενειακού μισθού και στη συνακόλουθη οικονομική εξάρτηση των γυναικών. Στην πορεία της μεταμόρφωσής του ο νέος καπιταλισμός ενσωμάτωσε, με δόλιο τρόπο, την κριτική που ασκούσε ο φεμινισμός και η νέα αριστερά στον κρατικό πατερναλισμό. Ο  φεμινισμός του δεύτερου κύματος, βέβαια, δεν τασσόταν συνολικά κατά της κρατικής παρέμβασης, αλλά ασκούσε κριτική στην αντιμετώπιση των γυναικών ως παθητικών αντικειμένων των κρατικών πολιτικών και όχι ως υποκειμένων με την ικανότητα να συμμετέχουν ενεργά σε δημοκρατικές διαδικασίες ερμηνείας των αναγκών τους. Ο νεοφιλελευθερισμός χρησιμοποίησε και διαστρέβλωσε αυτή την κριτική ώστε να νομιμοποιήσει τη σταδιακή απόσυρση του κράτους από την κοινωνική πολιτική, ανάγοντας όλα τα σχετικά κοινωνικά ζητήματα στο πεδίο της ατομικής επιλογής και ευθύνης.

Το αποτέλεσμα αυτής της διαστρέβλωσης ήταν η αποκλειστική έμφαση σε συγκεκριμένου τύπου πολιτικές όπως το Gender Mainstreaming, οι οποίες προωθούν την αύξηση της παρουσίας ορισμένων -προνομιούχων- γυναικών στα κέντρα αποφάσεων και στα εταιρικά συμβούλια εις βάρος άλλων πολιτικών, όπως είναι η συλλογικοποίηση της εργασίας της φροντίδας και η αύξηση των μισθών των επισφαλώς εργαζόμενων. Σε αυτή τη λογική εντάσσεται η υπεράσπιση και η ανάδειξη ενός συγκεκριμένου τύπου γυναικείας επιχειρηματικότητας, καθοδηγούμενη, στην πιο ελιτίστικη εκδοχή της, από προσωπικότητες όπως η Sheryl Sandberg, διευθύνουσα σύμβουλος του Facebook.

Τα θολά νερά της ευελισφάλειας (flexicurity)

Αυτό ήταν το γόνιμο έδαφος στο οποίο καλλιεργήθηκε το ακόλουθο σημερινό σκηνικό: από τη μία πλευρά, υπάρχουν περισσότερες γυναίκες παρά ποτέ στην έμμισθη αγορά εργασίας και στα κέντρα λήψης αποφάσεων, αλλά, από την άλλη, η κρίση προάγει την απόσυρση του κράτους και των ευθυνών του όσον αφορά την αναπαραγωγική εργασία -οικιακή εργασία και φροντίδα- η οποία επιστρέφει στο σπίτι ή περνάει στα χέρια της ιδιωτικής αγοράς. Αυτή η απόσυρση, την οποία ορισμένες μαρξίστριες φεμινίστριες όπως η Sandra Ezquerra και η Nancy Hartsock έχουν χαρακτηρίσει ως «μια νέα περίφραξη των συλλογικών αναπαραγωγικών αγαθών», αυξάνει ακόμα περισσότερο τον εργασιακό φόρτο των γυναικών. Η ‘Μπάρμπι επιχειρηματίας’ προκύπτει λοιπόν, σε ένα πλαίσιο στο οποίο ο ρόλος των γυναικών ως επισφαλών εργαζομένων αυξάνεται και παράλληλα συνδυάζεται και διασταυρώνεται με την επιστροφή σε παραδοσιακούς έμφυλους αναπαραγωγικούς ρόλους. Αυτή η τάση φαίνεται ότι θα συνεχιστεί, δεδομένου ότι οι πολιτικές της ευελισφάλειας έχουν ως αποτέλεσμα  την αύξηση της παρουσίας των γυναικών στις πιο επισφαλείς θέσεις εργασίας. Βλέπουμε ότι η Ολλανδία, η Γερμανία και η Δανία, τρεις από τις χώρες-αναφορά σε θέματα ευελισφάλειας, είναι οι χώρες που έχουν τις περισσότερες γυναίκες σε θέσεις μερικής απασχόλησης (77%, 46,1% και 35,8% αντίστοιχα). Δεν είναι δύσκολο να φαντασθούμε ότι αυτό το πλαίσιο δεν είναι και το πιο συμβατό σκηνικό για να μπορέσουν οι γυναίκες να αναπτύξουν «το δυναμικό τους και τις επιχειρηματικές ικανότητές τους». Υπό αυτή την έννοια, για πολλές γυναίκες, η φιγούρα της δυναμικής επιχειρηματία δρα ως δέλεαρ μιας επιλογής που δεν είναι ιδιαίτερα ρεαλιστική, αποκαλύπτοντας έτσι ένα από τα πιο ισχυρά χαρακτηριστικά του καπιταλισμού: την προσφορά ενός πράγματος ως απόκρυψη κάποιου άλλου πράγματος που συμβαίνει στην πραγματικότητα

Ο νεοφιλελευθερισμός άνοιξε μια πόρτα ώστε ορισμένες προνομιούχες γυναίκες να μπορέσουν -ενώ εξακολουθούν βέβαια να υφίστανται διακρίσεις λόγω του φύλου τους-  να αποτελέσουν μέρος μιας ελίτ, κάνοντας παράλληλα αόρατη την κατάσταση των υπολοίπων γυναικών και βάζοντας εμπόδια στις δημόσιες διεκδικήσεις τους, οι οποίες δεν ακούγονται, ή ακόμα χειρότερα, απονομιμοποιούνται. Οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές επιτρέπουν σε ορισμένες γυναίκες ενταχθούν στα κέντρα λήψης αποφάσεων, αλλά δεν θέτουν υπό ουσιαστική αμφισβήτηση τις εξουσιαστικές σχέσεις ή την ασυμμετρία ευκαιριών στην ελεύθερη αγορά. Για παράδειγμα παραμερίζονται τα προγράμματα για τη βελτίωση της κοινωνικής θέσης των λιγότερο ειδικευμένων εργατριών, οι τομείς εργασίας των οποίων υφίστανται περικοπές και νέες μορφές επισφαλοποιήσης.

Η υφαρπαγή, διαστρέβλωση και παραχάραξη μερικών από τα πιο ελκυστικα στοιχεία της φεμινιστικής ιδεολογίας έχει συνεισφέρει στην διάδοση και αποδοχή αυτών των πολιτικών, καθώς η υπεράσπιση της επιχειρηματικότητας και των νεοφιλελεύθερων μοντέλων επιτυχίας συνδυάζεται με διαδικασίες επισφαλοποίησης της εργασίας και παγκόσμιας αύξησης των ανισοτήτων. Το πρότυπο της επιχειρηματικότητας νομιμοποιείται περαιτέρω μέσω του δημόσιου λόγου περί  προσωπικής υπευθυνότητας της καθεμίας για την κατάστασης της. Για όλους αυτούς του λόγους, πρέπει να είμαστε προσεκτικές με μοντέλα όπως η ‘Μπαρμπι επιχειρηματίας’, τα οποία χρησιμοποιώντας ως προπέτασμα καπνού την γυναικεία ενδυνάμωση τελικά αφαιρούν από τη γυναικεία αμειβόμενη εργασία τη χειραφετητική της διάσταση.

employement_rate

Παίζοντας το χαλασμένο τηλέφωνο με τις επικριτικές φωνές

Η αδηφάγος όρεξη του νεοφιλελευθερισμού για φεμινιστικές ιδέες δεν είναι ένα μεμονωμένο φαινόμενο, αλλά αποτελεί μέρος της συνηθισμένης στρατηγικής επιβίωσης του καπιταλιστικού συστήματος. Όπως έχουν εξηγήσει συγγραφείς όπως ο Luc Boltanski και η Eve Chiapello –σε σχέση με την καλλιτεχνική κριτική στην εργασία- ο Albert O. Hirschman –με σχέση με τον ρόλο των συμφερόντων- ή η Nancy Fraser –σε σχέση με τον οικογενειακό μισθό και την προοδευτική κριτική του κρατικού πατερναλισμού- ο καπιταλισμός  περισυλλέγει τις κριτικές που του ασκούνται και τις ενσωματώνει μερικώς στο αφήγημά του. Στην πορεία αφομοίωσής τους οι κριτικές διαστρεβλώνονται και χάνουν τον εν δυνάμει απειλητικό χαρακτήρα τους. Όσοι δε ασκούν αυτές τις κριτικές πολλές φορές ενσωματώνονται ιδεολογικά στον καπιταλισμό, ξεγελασμένοι από τις όποιες πύρρειες νίκες έχουν κερδίσει. Μέσω αυτής της μακιαβελικής μανούβρας, ο καπιταλισμός βγαίνει ενισχυμένος και επενδεδυμένος με ένα φρέσκο λούστρο νομιμότητας, ενώ έχει ουσιαστικά πραγματοποιήσει μικρές προσαρμογές που δεν αμφισβητούν τα θεμέλια του.

Η θεσμική αποδοχή και προβολή της ικανότητας γυναικών να είναι επιχειρηματίες και αφεντικά του ευατού τους και άρα να ενταχθούν στο νεοφιλελεύθερο οικοσυστήμα, είναι η ένεση νομιμότητας που έλειπε από το παρόν πλαίσιο εργασιακών μεταρρυθμίσεων. Το ιδανικό της χειραφέτησης μέσω της επιχειρηματικότητας χρησιμοποιείται ως φαντασιακό αντίβαρο σε ένα περιβάλλον όπου η πραγματική ανεξαρτησία των γυναικών απειλείται από τις συνεχείς ελαστικοποιήσεις της αγοράς εργασίας και περικοπές σε κοινωνικές δαπάνες.

Μετάφραση/επιμέλεια: Ιουλία Λειβαδίτη

Πηγή: Picara

 

Share

Selin Çağatay:«Η γυναικεία απελευθέρωση πρέπει να στοχεύει εξίσου την πατριαρχία και τον καπιταλισμό»

κοντος1

του Γιάννη Κοντού

Μια διεξοδική συζήτηση για το φεμινισμό στη σύγχρονη Τουρκία με την Selin Çağatay, μέλος της Σοσιαλιστικής Φεμινιστικής Κολεκτίβας, που ήδη «μετρά» 7 χρόνια ύπαρξης.

Ως εισαγωγή, θα ήθελες να μου πεις κάποια πράγματα για το εκπαιδευτικό και το πολιτικό σου υπόβαθρο;

Ειλικρινά προτιμώ να με αντιμετωπίζεις ως ένα ανώνυμο μέλος της συλλογικότητας, έτσι δε θα πω πολλά για μένα. Είμαι μέλος της συλλογικότητας από την ίδρυσή της το 2008. Ανήκω στην ομάδα των γυναικών που ίδρυσαν την οργάνωση. Αυτή είναι η πρώτη μου φεμινιστική οργάνωση, καθώς ο σοσιαλιστικός φεμινισμός στην Τουρκία δεν ήταν οργανωμένος πριν τη Σοσιαλιστική Φεμινιστική Κολεκτίβα, αν κι υπήρχαν πολλές μεμονωμένες σοσιαλίστριες φεμινίστριες τριγύρω. Αυτό το διάστημα εκπονώ ένα διδακτορικό στις σπουδές φύλου στο Κεντρικό Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο στη Βουδαπέστη. Η έρευνά μου αφορά στο γυναικείο ακτιβισμό στην Τουρκία κι είμαι ένα από τα άτομα που προσπαθούν να χτίσουν «γέφυρες» ανάμεσα στο φεμινιστικό ακτιβισμό και τον ακαδημαϊκό ακτιβισμό, υπάρχω, λοιπόν, και στα δύο πεδία με το ίδιο βάρος.

Η Σοσιαλιστική Φεμινιστική Κολεκτίβα «ιδρύθηκε το 2008 από μια ομάδα γυναικών που μοιράζονταν μια κριτική ματιά στην τρέχουσα κατάσταση του φεμινισμού στην Τουρκία», γράφεις στο άρθρο σου «Προκαλώντας το νεοφιλελεύθερο συντηρητισμό στην Τουρκία: η Σοσιαλιστική Φεμινιστική Κολεκτίβα». Ποια είναι, λοιπόν, η τρέχουσα κατάσταση του φεμινισμού στην Τουρκία και γιατί, ως κολεκτίβα, τον αντιμετωπίζετε κριτικά;

Διαφοροποιούμε τους δύο, διασυνδεόμενους προφανώς, τύπους φεμινισμού: το συστημικό και τον αντισυστημικό. Ο συστημικός φεμινισμός λειτουργεί από τους θεσμούς και μέσω αυτών, είτε μέσα από δραστηριότητες lobbying που αποσκοπούν στη διαμόρφωση νομοθεσίας αναφορικά με τη φυλετική ισότητα ή της ίδρυσης μη κυβερνητικών οργανώσεων, οι οποίες θα χειραφετήσουν τις γυναίκες με ακτιβίστικες μεθόδους που βασίζονται σε συγκεκριμένα ζητήματα.

Δεν μπορούμε να υποτιμήσουμε συνολικά τις προσπάθειες των φεμινιστριών σε αυτό το πεδίο, αλλά μπορούμε να επισημάνουμε ορισμένα προβλήματα στο συστημικό φεμινισμό. Πρώτον, και πιο φανερά, αυτός ο φεμινισμός εξαρτάται από το κράτος και το κεφάλαιο. Έτσι, η οπτική του είναι, εξ ορισμού, αυτομάτως λιγότερο ριζοσπαστική, γιατί λειτουργεί μέσα σε ανδροκρατούμενες δομές, ή μέσω αυτών. Ούτε το κράτος ούτε οι καπιταλιστικοί θεσμοί θα υποστηρίξουν πραγματικά τις γυναίκες να αυτονομηθούν συλλογικά από τους άντρες. Επομένως, αν είναι το κράτος αυτό που προσπαθείς να επηρεάσεις, πάντοτε χρειάζεται να «δαμάσεις» τα πολιτικά σου αιτήματα, κατά τέτοιο τρόπο ώστε να ηχούν «λογικά» στους άντρες. Στην περίπτωση της Τουρκίας, πρέπει να τα βάλεις στο «κάδρο» της προόδου, της ανάπτυξης, του εκμοντερνισμού, της ένταξης, της δημοκρατίας κ.λπ. Δεν μπορείς να μάχεσαι για τη γυναικεία απελευθέρωση «έτσι». Πρέπει να είναι ωφέλιμη και για άλλα μέλη της κοινωνίας, δηλαδή για τους άντρες. Αν πρόκειται για το κεφάλαιο, τα πράγματα είναι ακόμα απλούστερα: η γυναικεία χειραφέτηση έχει σημασία μόνο αν υπάρχει σε αυτή κάποια προοπτική κέρδους.

Ένα λιγότερο ορατό πρόβλημα με αυτό τον τύπο του φεμινισμού είναι ό,τι είναι γνωστό ως «αφομοίωση». Επειδή, λοιπόν, εξαρτάσαι από ανδροκρατούμενους θεσμούς και δε θέλεις να τους ενοχλήσεις ή να τους προσβάλλεις (γιατί διαφορετικά θα σε εκδιώξουν), γίνεσαι, με το χρόνο, οπορτουνίστρια σε ό,τι αφορά τα αιτήματά σου. Για παράδειγμα, αρχίζεις να σκέφτεσαι πως η προσωρινή ΠΡΟΣΒΑΣΗ των γυναικών σε πόρους είναι καλύτερη από την έλλειψη πρόσβασης, ή ότι η χειραφέτηση ενός περιορισμένου αριθμού γυναικών είναι προτιμότερη από το να μην υπάρχει καθόλου χειραφέτηση. Αυτή η κοντόφθαλμη προσέγγιση, μακροπορόθεσμα, απομυζά το ριζοσπαστισμό του φεμινισμού. Ξεχνάς πως ο πραγματικός σου στόχος είναι η πατριαρχία. Στην πραγματικότητα, παύεις να χρησιμοποιείς τη λέξη «πατριαρχία» και σταματάς να υποδεικνύεις τους άντρες ως τους καταπιεστές των γυναικών. Στο τέλος, ο φεμινισμός μετατρέπεται σε ένα κενό σημαίνον, όπως οτιδήποτε περιλαμβάνει τις γυναίκες είναι «φεμινιστικό».

Σε αντίθεση προς την προαναφερθείσα οπτική, υπάρχει ένας αντισυστημικός φεμινισμός, του οποίου εμείς ως Σοσιαλιστική Φεμινιστική Κολεκτίβα αποτελούμε μέρος. Είμαστε εντελώς αυτόνομες. Δε δεχόμαστε χρηματοδότηση από κανέναν και δε λειτουργούμε εντός του κράτους ή των καπιταλιστικων δομών.. Με αυτόν τον τρόπο μπορούμε να διαμορφώσουμε τη δικιά μας ανεξάρτητη ατζέντα. Κι όπως έχουμε το έχουμε βιώσει τα τελευταία 7 χρόνια είμαστε πολύ πιο ισχυρές, σε σύγκριση με το συστημικό φεμινισμό τόσο σε ό,τι αφορά την επιρροή που ασκούμε στην ατζέντα για ζητήματα φύλου στην Τουρκία, όσο και στην κινητοποίηση των γυναικών στα πλαίσια του ακτιβισμού «από τα κάτω». Γιατί λέμε την αλήθεια. Όταν μια γυναίκα σκοτώνεται από τον σύντρφό της, δεν κρύβουμε τον δράστη κάτω από τον όρο «οικιακή βία», λέμε ότι μια γυναίκα σκοτώθηκε από έναν άντρα, και πως το τουρκικό κράτος απέτυχε να εμποδίσει αυτό το φόνο.

κοντος2

Ποιο είναι το πολιτικό πλαίσιο, εντός του οποίου δρα η κολεκτίβα σας; Πώς λειτουργεί και ποιοι είναι οι κύριοι στόχοι της; Συνεργάζεται με πρωτοβουλίες και συλλογικότητες παρόμοιου πολιτικού προσανατολισμού στην Τουρκία, καθώς και στο εξωτερικό;

Έχουμε μια υλιστική αντίληψη του φεμινισμού. Αυτό σημαίνει ότι, στο κέντρο της ανάλυσής μας, υπάρχει η εργασία της γυναίκας: η πληρωμένη, απλήρωτη, παραγωγική, αναπαραγωγική, συναισθηματική γυναικεία εργασία. Μέσω αυτής της αντίληψης καταδεικνύουμε πώς η πατριαρχία κι ο καπιταλισμός λειτουργούν, ως δύο διαφορετικά, αλλά αμοιβαία συνυπάρχοντα, συστήματα καταπίεσης.

Η Σοσιαλιστική Φεμινιστική Κολεκτίβα είναι οργανωμένη σε 5 πόλεις στην Τουρκία έχοντας μέλη και σε άλλες πόλεις, καθώς και στο εξωτερικό. Έχουμε ένα κοινό, κοινή πολιτική ατζέντα, αλλά κάθε πόλη οργανώνει επίσης δραστηριότητες βάσει των δικών της αναγκών. Κάθε χρόνο οργανώνουμε ένα καλοκαιρινό camp, όπου συγκεντρωνόμαστε για να αξιολογήσουμε τον ακτιβισμό της προηγούμενης χρονιάς και να αποφασίσουμε για την ατζέντα της επόμενης χρονιάς.

Είμαστε μια οριζόντια, αντι-ιεραρχική οργάνωση. Είμαστε οργανωμένες σε μόνιμες επιτροπές που βασίζονται σε συγκεκριμένο ζήτημα και λειτουργούν κυλιόμενα. Αυτό γίνεται για για να αποτραπεί η «επαγγελματικοποίηση» και για να διασφαλίσουμε ότι όλα τα μέλη είναι ικανά σε όλα τα πεδία. «Τρέχουμε» διάφορες καμπάνιες, έχοντας στο στόχαστρό μας τον αντρικό έλεγχο στα γυναικεία σώματα και την εργασία τους. Οργανώνουμε δημόσιες συζητήσεις κι εκδίδουμε ένα τριμηνιαίο περιοδικό με τίτλο «Feminist Politika», όπου μοιραζόμαστε τις πολιτικές συζητήσεις μας με ένα ευρύτερο φεμινιστικό κοινό.

Ασχολούμαστε πολύ με τον ακτιβισμό στο δρόμο κι εκεί συνεργαζόμαστε επίσης με άλλες φεμινιστικές ομάδες και μεμονωμένες ακτιβίστριες. Όταν ιδρύσαμε τη Σοσιαλιστική Φεμινιστική Κολεκτίβα, ένας από τους στόχους μας ήταν να διαμορφώσουμε μια στέρεη βάση εντός του αντισυστημικού φεμινισμού, όπου διαφορετικές ομάδες και μεμονωμένες φεμινίστριες μπορούν να οργανωθούν συλλογικά. Σήμερα, σε μεγάλες πόλεις, όπως η Ισταμπούλ, η Άγκυρα κι η Σμύρνη, υπάρχουν φεμινιστικές κολεκτίβες που λειτουργούν ως «ομπρέλες» για τις αντισυστημικές φεμινίστριες. Σε αυτές τις κολεκτίβες συγκεντρωνόμαστε με άλλες φεμινίστριες κι οργανώνουμε κοινές πρωτοβουλίες, βάζοντας στο στόχαστρό μας τη βία εναντίον των γυναικών και ζητήματα σεξουαλικών δικαιωμάτων, όπως η έκτρωση.

Ενδιαφερόμαστε, επίσης, πολύ, να μοιραζόμαστε τις εμπειρίες μας με σοσιαλίστριες φεμινίστριες σε άλλες χώρες. Έτσι, αν κι οι δραστηριότητές μας κυρίως εστιάζονται σε τοπικά ζητήματα, συμμετέχουμε σε φεμινιστικές διασκέψεις και συγκεντρώσεις στο εξωτερικό όσο περισσότερο μπορούμε. Και χαιρόμαστε που βλέπουμε ότι υπάρχει ένας αυξανόμενος αριθμός αντισυστημικών φεμινιστικών ομάδων, οι οποίες, όπως η δική μας, στέκονται ιδιαιτέρως κριτικά απέναντι στο συντηρητικό νεοφιλελευθερισμό, την τρέχουσα μορφή του πατριαρχικού καπιταλισμού.

Ως συλλογικότητα και, υποθέτω, ως άτομα συμμετείχατε ενεργά στις διαδηλώσεις και την εξεγέρση που εμπνεύστηκαν από το πάρκο Γκεζί το 2013. Ποιος είναι, κατά τη γνώμη σου, ο ουσιώδης λόγος που «πυροδότησε» αυτές τις διαδηλώσεις και την εξέγερση και πώς αξιολογείς τη συμμετοχή των γυναικών σε αυτές, είτε ήδη έφεραν κάποια πολιτική ταυτότητα ή, ίσως, ενεπλάκησαν πολιτικά για πρώτη φορά;

Υπάρχει πλέον ένας μεγάλος αριθμός βιβλίων, άρθρων, πολιτικών κειμένων κ.λπ. που έχουν γραφτεί για τις διαδηλώσεις, οι οποίες εμπνεύστηκαν από ό,τι συνέβη στο πάρκο Γκεζί. Οι διαδηλώσεις δεν περιορίστηκαν σε αυτό, έλαβαν χώρα σε πολλές πόλεις στην Τουρκία και, παρότι αρχικά αντιτίθεντο στο εγχείρημα της αστικής ανάπλασης της περιοχής της πλατείας Ταξίμ, μετά τη δυσανάλογη αστυνομική βία εναντίον των διαδηλωτών εξελίχτηκαν σε μια πανεθνική εξέγερση κατά της κυβέρνησης του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (σημ.: στο εξής ΑΚΡ, από τα τουρκικά αρχικά).

Υπάρχουν πολλές ομάδες ανθρώπων με διαφορετικούς και συχνά αντιπαρατιθέμενους πολιτικούς προσανατολισμούς που συμμετείχαν στις διαδηλώσεις. Δεν μπορούμε, λοιπόν, να διατυπώσουμε μια απλουστευτική ερμηνεία όσον αφορά το γιατί το έκαναν. Οι κεμαλιστές κι οι εθνικιστές είχαν πολύ διαφορετικούς λόγους από τους Κούρδους, τα εργατικά συνδικάτα διαφορετική ατζέντα από εκείνη των ακτιβιστών για τα δικαιώματα των LGBT κ.λπ. Μπορούμε, ωστόσο, να αντιληφθούμε ότι υπήρχε ένας μεγάλος αριθμός ανθρώπων που ήταν δυσαρεστημένοι με την πολιτική του κυβερνώντος κόμματος. Αυτή η πολιτική περιλαμβάνει την εμπορευματοποίηση του αστικού χώρου, την εκμετάλλευση των φυσικών πόρων και την καταστροφή των δασών, τη συντηρητική κι αυταρχική διαχείριση της δημόσιας σφαίρας που σε πολλές περιπτώσεις παίρνει τη μορφή της επίθεσης στις εκκοσμικευμένες πτυχές της καθημερινής ζωής, την αυξανόμενη εκμετάλλευση της μισθωτής εργασίας, την ανεπαρκή ανακούφιση και τα υπό όρους κοινωνικά επιδόματα να αντικαθιστούν τις καθολικές κοινωνικές παροχές, και παρόμοιες νεοφιλελεύθερες πολιτικές.

Σε ό,τι αφορά τη συμμετοχή των γυναικών, το πρώτο που είναι καλό να έχουμε υπόψη μας είναι πως αυτή δεν είναι ίση με εκείνη των φεμινιστριών. Αυτό χρειάζεται να το συζητήσουμε ξεχωριστά. Οι γυναίκες συμμετείχαν στις διαδηλώσεις από την αρχή γιατί τα διακυβεύματα συνδέονταν άμεσα με τις ζωές τους, όπως κι οι άντρες. Ένα 20% περίπου των γυναικών ήταν οργανωμένες πριν τις διαδηλώσεις σε κάποια πολιτική ομάδα. Ίδια είναι κι η αναλογία για τους άντρες. Δεν υπάρχει, λοιπόν, κάποια έκπληξη στη συμμετοχή των γυναικών στις διαδηλώσεις, αλλά, βεβαίως, η εξαιρετικά σεξιστική και συντηρητική στάση του κυβερνώντος κόμματος στα ζητήματα φύλου, όπως η αποτυχία της κυβέρνησης να εξαλείψει τη βία εναντίον των γυναικών, τα μισογυνικά σχόλια από υψηλόβαθμα μέλη του κόμματος, περιλαμβανομένου και του Ερντογάν, κι η απόπειρα να απαγορευτούν οι εκτρώσεις το 2012 συνέβαλαν στη γυναικεία εμπλοκή στις διαδηλώσεις. Αλλά, το πιο σημαντικό, οι γυναίκες ενδιαφέρονται στην πραγματικότητα περισσότερο να επανοικειοποιούνται τη δημόσια σφαίρα, επειδή ο συρρικνούμενος δημόσιος χώρος μετατρέπεται επίσης σε κυριαρχούμενος από τον άντρα κι οι γυναίκες σίγουρα νιώθουν λιγότερο ασφαλείς στους δρόμους από οποτεδήποτε στο παρελθόν.

Εμείς, ως φεμινίστριες, συμμετείχαμε, επίσης, ενεργά στις διαδηλώσεις τόσο ατομικά, όσο και συλλογικά. Εκτός από το να λαβαίνουμε μέρος στην οργανωτική επιτροπή μέσα στο πάρκο Γκεζί, οργανώσαμε πολλά δρώμενα ως γυναίκες στη διάρκεια των διαδηλώσεων. Αλλά πιο σημαντική υπήρξε η πολιτική μας συνεισφορά, η οποία συνέδεσε τα δημόσια ζητήματα, που πολιτικοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων, με τα λιγότερο ορατά ιδιωτικά, και πιο συγκεκριμένα με την καταπίεση των γυναικών στην ιδιωτική σφαίρα. Διαδηλώσαμε ενάντια στην αυταρχική, συντηρητική ρύθμιση όλης της κοινωνικής οργάνωσης, όχι μόνο στη δημόσια σφαίρα. Παρείχαμε, έτσι, το σύνδεσμο ανάμεσα στην αντιδημοκρατική διαχείριση του δημόσιου χώρου και την αυξανόμενα συντηρητική ρύθμιση των σχέσεων φύλου τόσο δημόσια, όσι κι ιδιωτικά.

Τι έμεινε από αυτό τον αγώνα;

Πολλά πράγματα! Είναι αφελές να περιμένεις τον άμεσο μετασχηματισμό των ανοργάνωτων μαζών, που συμμετείχαν στις διαδηλώσεις, σε πειθαρχημένους, στρατευμένους ακτιβιστές της κοινωνικής αντιπολίτευσης. Αλλά «από τα κάτω» υπάρχουν τόσο πολλοί σχηματισμοί, από συνελεύσεις γειτονιάς μέχρι κατειλημμένα σπίτια, κι από οικολογικές πρωτοβουλίες μέχρι ομάδες ενάντιον της εμπορευματοποίησης του αστικού χώρου.

Όσο για τις φεμινίστριες, τώρα ενδιαφερόμαστε περισσότερο να στοχαζόμαστε για τις πολιτικές του φύλου, σε συνδυασμό με τις πολιτικές διαχείρισης του αστικού χώρου. Στη συλλογικότητά μας, για παράδειγμα, φτιάξαμε μια ομάδα συζήτησης σχετικά με τις γυναίκες και τον αστικό χώρο κι οι συζητήσεις που συντελούνται εντός αυτής της ομάδας θα ενημερώσουν τη μελλοντική μας πολιτική. Μεμονωμένα μέλη της συλλογικότητάς μας συμμετέχουν, επίσης, σε πλατφόρμες που φέρνουν κοντά ομάδες διαφορετικών πολιτικών αφετηριών, με στόχο το μετασχηματισμό της παρούσας κατάστασης της πολιτικής για τον αστικό χώρο.

Πώς ερμηνεύεις το γεγονός ότι, παρά την όχι αμελητέα αποχή στην τελευταία εκλογική διαδικασία, ο Ερντογάν φαινομενικά αναδύθηκε ως ο σχεδόν θριαμβευτικός νικητής; Είναι το ποσοστό που συγκέντρωσε το κόμμα του ενδεικτικό της πόλωσης της τουρκικής κοινωνίας;

Η τουρκική κοινωνία έχει σκοπίμως πολωθεί από το ΑΚΡ εδώ και παραπάνω από μια δεκαετία. Τα εκλογικά αποτελέσματα με αυτή την έννοια δεν αποτελούν έκπληξη, απλώς την επιβεβαίωση αυτού που υπάρχει εκεί έξω. Ο Ερντογάν κέρδισε τις εκλογές, επειδή το ΑΚΡ έχει υπάρξει πολύ επιτυχημένο στο να ενσταλάζει το φόβο του «όλα θα καταρρεύσουν, αν δε μας ψηφίσετε» στην κοινή γνώμη. Όχι μόνο ο Ερντογάν, όλος ο βασικός πυρήνας του ΑΚΡ, χρησιμοποιεί τα πιο διεφθαρμένα κι αντιδημοκρατικά μέσα πολιτικής χειραγώγησης, κυρίως μέσω της καταστολής των Μ.Μ.Ε., προκειμένου να παραμείνουν στην εξουσία. Γιατί ξέρουν ότι, αν χάσουν μια εκλογική αναμέτρηση, το παιχνίδι θα τελειώσει. Το κατάλαβαν ήδη στη διάρκεια των διαδηλώσεων με αφορμή το Γκεζί. Έτσι, ο Ερντογάν χρησιμοποίησε όσα μέσα είχε στη διάθεσή του, περιλαμβανομένων κρατικών πόρων κι αυτοκινήτων κι ελικοπτέρων του πρωθυπουργικού γραφείου, για να κερδίσει τις εκλογές. Άλλοι υποψήφιοι απλώς δεν είχαν καμία τύχη. .

κοντος3

Υπό το καθεστώς του ΑΚΡ, «οι πολιτικές του φύλου στην Τουρκία έχουν υποστεί σημαντικές αλλαγές», γράφεις, επίσης, στο ίδιο άρθρο. Θα μπορούσες να μου συνοψίσεις τις αλλαγές αυτές;

Δεν περιορίζεται στο ΑΚΡ ή την Τουρκία. Ο νεοφιλελεύθερος συντηρητισμός είναι η κυρίαρχη ιδεολογία του καιρού μας. Μπορούμε να τον ορίσουμε, χοντρικά, ως την προέκταση των αξιών της αγοράς στις σφαίρες της κοινωνίας, του πολιτισμού και της πολιτικής, και την αλλαγή της λειτουργίας του κράτους από πάροχο υπηρεσιών κοινωνικής πρόνοιας, σε ένα ηθικιστικό, συχνά εθνικιστικό και θρησκευόμενο, ρυθμιστή της καθημερινής ζωής. Η συνέπεια του γεγονότος αυτού για τις γυναίκες είναι ό,τι αποκαλούμε «η παγίδευση της γυναίκας ανάμεσα στην πληρωμένη και την απλήρωτη εργασία»: το βάθεμα του σεξουαλικού διαχωρισμού της εργασίας κι η αγιοποίηση της γονιμότητας και της μητρότητας. Όπως πολλά παραδείγματα στον κόσμο δείχνουν, οι πολιτικές του φύλου βρίσκονται στον πυρήνα του συντηρητικού νεοφιλελεύθερου εγχειρήματος.

Στην Τουρκία, η χαρακτηριστική φράση αυτού του εγχειρήματος είναι η «ενδυνάμωση της οικογένειας». Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι οι γυναίκες είναι εκείνες που κυρίως προσφέρουν στις οικιακές δουλειές και στον τομέα της φροντίδας. Η συνέπεια της αυξανόμενης απλήρωτης γυναικείας εργασίας είναι πως οι γυναίκες έχουν λιγότερη πρόσβαση στη μισθωτή απασχόληση, που της σπρώχνει σε χαμηλά αμειβόμενες, ευέλικτες κι ανασφαλείς δουλειές. Αυτό, με τη σειρά του, καθιστά τις γυναίκες εξαρτώμενες από τις οικογένειές τους, δηλαδή από τους άντρες. Με αυτό τον τρόπο, το ΑΚΡ διασφαλίζει την περαιτέρω εκμετάλλευση της γυναικείας εργασίας στις μισθωτές απασχολήσεις και την αναπαραγωγή του εργατικού δυναμικού, εξασφαλίζοντας την πατριαρχική οργάνωση των σχέσεων φύλου. Η θρησκεία, βεβαίως, χρησιμοποιείται ως «νόμιμο πλαίσιο» αυτής της διπλής εκμετάλλευσης, των γυναικείων σωμάτων και της εργασίας τους.

κοντος4

Θα ήθελα το σχόλιό σου για την απόπειρα βιασμού και το φόνο της 19χρονης φοιτήτριας Özgecan Aslan στις 11 Φεβρουαρίου από τον οδηγό ενός minibus και δύο συνεργούς του.

Ο φόνος της Özgecan Aslan προκάλεσε οργή στην τουρκική κοινωνία, γιατί, σε αντίθεση με άλλες περιπτώσεις, κατά τις οποίες γυναίκες σκοτώθηκαν από τους άντρες τους, συντρόφους ή συγγενείς στην οικογένειά τους, εκείνη σκοτώθηκε αντιστεκόμενη στο βιασμό από ένα τυχαίο πρόσωπο, μέρα μεσημέρι, ενώ χρησιμοποιούσε δημόσιο μέσο μεταφοράς. Το γεγονός αυτό άνοιξε τη συζήτηση για την επιστροφή της θανατικής ποινής και την εφαρμογή του χειρουργικού ευνουχισμού. Αυτές οι «λύσεις» προτείνονται κυρίως από άντρες κι αντανακλούν την κυρίαρχη κουλτούρα βίας στην Τουρκία. Ενώ γνωρίζουμε ότι η ανδρική επιθετικότητα, γενικότερα, κι η σεξουαλική βία, ειδικότερα, δεν είναι μεμονωμένες διαταραχές της συμπεριφοράς, αλλά κοινωνικά και πολιτικά προβλήματα.

Πώς να προσεγγίσουμε αυτό το κοινωνικο-πολιτικό πρόβλημα; Οι κυβερνήσεις του ΑΚΡ έχουν εκδώσει διατάγματα κι υπογράψει διεθνείς συμφωνίες, προκειμένου να εξαλείψουν τη βία εναντίον των γυναικών. Μια πρόσφατη έρευνα που διεξήχθη από το κράτος έδειξε, ωστόσο, ότι το ποσοστό βίας κατά των γυναικών δεν έχει μειωθεί. Παρόλα τα μέτρα που έχει λάβει η κυβέρνηση, παραμένει στο 40%. Αυτό, σύμφωνα με το ΑΚΡ, συμβαίνει γιατί η βασική αιτία του προβλήματος είναι η αλλαγή στους φυλετικούς ρόλους κι η διάλυση της υφιστάμενης οικογενειακής δομής. Πιστεύουν πως οι γυναίκες βιώνουν περισσότερη βία, γιατί ξεπερνούν τα πατριαρχικά όρια. Επομένως, η λύση τους είναι να υποβάλλουν τις γυναίκες στις καταπιεστικές οικογενειακές σχέσεις, τις οποίες προωθούν ως «παραδοσιακές».

Οι δηλώσεις του Ερντογάν, όπως «δεν πιστεύω στην ισότητα των φύλων» ή ότι «ο γυναικείος “firtrat” (ο σκοπός της δημιουργίας) είναι διαφορετικός από του άντρα», απλώς διαιωνίζουν τη δευτερεύουσα θέση της γυναίκας στην κοινωνία κι επομένως νομιμοποιούν τη βία εναντίον των γυναικών. Όταν οι πατριαρχικές φυλετικές νόρμες προωθούνται από την κεφαλή του κράτους, όσες γυναίκες δεν υπακούν σε αυτές τις νόρμες αυτομάτως καθίστανται στόχος της ανδρικής επιθετικότητας. Μετά το φόνο της Özgecan, ο Ερντογάν είπε πως όλες οι γυναίκες έχουν παραδοθεί από τον Θεό στους άντρες κι ότι ο Μωάμεθ έχει συμβουλέψει ενάντια στη βία κατά των γυναικών. Όταν φεμινίστριες διαμαρτυρήθηκαν για τα λόγια του Ερντογάν, επειδή αντανακλούσαν την ανδροκρατούμενη κουλτούρα που κρύβεται πίσω από τη βία εναντίον τους, ο Ερντογάν καταδίκασε τις φεμινίστριες λέγοντας «ούτε καν ανήκετε στη θρησκεία μας, στον πολιτισμό μας!».

Στην πραγματικότητα, το μεγαλύτερο εμπόδιο στην αποτροπή της βίας εναντίον των γυναικών είναι αυτό που θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε «συστηματική ατιμωρησία». Αν και, σύμφωνα με το νόμο, η τιμωρία εγκλημάτων σεξουαλικής βίας είναι πολύ αυστηρή, στην πράξη οι ποινές συχνά μειώνονται από υποτιθέμενες απαλλακτικές περιστάσεις, όπως η «καλή διαγωγή» ή η «άδικη πρόκληση». Σε πλημμεληματικές περιπτώσεις σεξουαλικών εγκλημάτων, οι ποινές σε κάθειρξη συνήθως αναβάλλονται ή μετατρέονται σε πρόστιμα. Όλο το σύστημα, από την αστυνομία και την υπηρεσία σήμανσης, μέχρι τον εισαγγελέα και την έδρα προστατεύουν τον δράστη ρωτώντας πρώτα τι έκανε η γυναίκα τι φορούσε, γιατί ήταν έξω τη νύχτα κ.λπ., για να «αξίζει» το σεξουαλικό αδίκημα. Το νομικό σύστημα ρωτά τις γυναίκες να αποδείξουν την «αθωότητά» τους, πριν τιμωρήσει τον φορέα της βίας.

Εμείς ως φεμινίστριες πρώτα από όλα θέλουμε την κατάλληλη εφαρμογή του νόμου. Αλλάαυτόδεναρκεί. Μετά το φόνο της Özgecanχιλιάδες γυναίκες, φεμινίστριες κι όχι, βγήκαν στο δρόμο, για να αποκηρύξουν όχι μόνο τη σεξουαλική βία και τους φόνους γυναικών, αλλά και για να ζητήσουν να σταματήσουν αμέσως όλες οι επιθέσεις εναντίον της ελευθερίας της γυναίκας. Όλες οι γυναίκες στην Τουρκία νιώθουν την απειλή της παρενόχλησης, του βιασμού, του θανάτου κι όλων των ειδών της βίας, όταν βρίσκονται στους δρόμους. Αλλά ξέρουμε επίσης ότι η βία εναντίον των γυναικών δεν είναι ένα απομονωμένο ζήτημα. Συνδέεται στενά με την πολιτική του ΑΚΡ που κάνουν δύσκολο στις γυναίκες να χωρίσουν, μπλοκάρει την πρόσβασή τους στην έκτρωση κι αρνείται να προσφέρει ασφαλή καταφύγια σε κακοποιημένες γυναίκες. Συνδέεται, επίσης, με την πολιτική διαχείρισης του αστικού χώρου από το ΑΚΡ, το οποίο εμπορευματοποιεί το δημόσιο χώρο σε τέτοιο βαθμό, ώστε οι δρόμοι να έχουν καταστεί εξαιρετικά ανασφαλείς. Η κυβέρνηση, όμως, δεν αναλαμβάνει την ευθύνη για αυτό. Οι γυναίκες δε θέλουν να είναι τα εμπορικά κέντρα οι μόνοι ασφαλείς χώροι εκτός σπιτιού! Και σίγουρα δε θέλουν να ακούν σχόλια από τους κυβερνητικούς αντιπροσώπους σχετικά με το πώς πρέπει να φέρονται, να παντρεύονται, να γεννάνε, να ντύνονται, να μιλούν, να γελάνε και να ζουν τις ζωές τους. Γιατί τώρα γνωρίζουν πολύ καλά πως ο λόγος πίσω από τη βία εναντίον των γυναικών είναι η ίδια η νοοτροπία εκείνων των αντρών που θέλουν να ρυθμίσουν τις ζωές των γυναικών και να ελέγξουν τα σώματά τους.

Μια τελευταία ερώτηση. Δεδομένου ότι η Σοσιαλιστική Φεμινιστική Κολεκτίβα προσεγγίζει το φεμινισμό στα πλαίσια του αντικαπιταλιστικού αγώνα, πόσο καρποφόρος μπορεί να είναι ένας τέτοιος αγώνας και υπό ποιες συνθήκες;

Ο καπιταλισμός, ιστορικά και παροντικά, λειτουργεί συνεργαζόμενος με την πατριαρχία. Συνεπώς, κάθε αγώνας για τη γυναικεία απελευθέρωση πρέπει να στοχεύει εξίσου την πατριαρχία και τον καπιταλισμό. Ένας ολικός μετασχηματισμός των πατριαρχικών σχέσεων φίλου, δηλαδή η κατάργηση του ανταγωνισμού πληρωμένης-απλήρωτης εργασίας, ο μη καθορισμός της γυναικείας σεξουαλικότητας από τις γυναικείες αναπαραγωγικές λειτουργίες, η κοινοτική φροντίδα των παιδιών και των γερόντων/ γεροντισσών κ.λπ. είναι πιθανά μόνο σε μια σοσιαλιστική κοινωνία, όπου υπάρχει συλλογική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής, διανομή των πόρων βάσει των αναγκών, κι ίση συμμετοχή των κοινωνικών ομάδων στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων.

Αυτό δε σημαίνει ότι αφήνουμε στην άκρη τα αιτήματα που προκύπτουν από τις ανάγκες του σήμερα. Αντίθετα, σημαίνει πως διατηρούμε ένα πολιτικό όραμα, που δε στοχεύει μονάχα «να σώσει τη μέρα», αλλά συνεχίζει τον απελευθερωτικό μας αγώνα με ορίζοντα τη μελλοντική, μη πατριαρχική κοινωνία, όπου θέλουμε να ζήσουμε.

Ευτυχώς, υπάρχουν όλο και περισσότερες γυναίκες που αντιλαμβάνονται ότι ο φεμινισμός δεν μπορεί να υλοποιηθεί πλήρως σε μια καπιταλιστική κοινωνία, κάτι που δείχνει πως η πολιτική μας ήδη αποδίδει καρπούς. Βέβαια πρόκειται για ένα μακρύ δρόμο, και συχνά δεχόμαστε τις προκλήσεις από την αντίσταση των αντρών στις φεμινιστικές πολιτικές, συμπεριλαμβανομένων και των αντρών σοσιαλιστών. Αλλά ήδη δουλεύουμε πάνω στη δημιουργία των συνθηκών για μια σοσιαλιστική φεμινιστική επανάσταση. Σε αυτή βασίζεται ολόκληρη η πολιτική μας!

Το site της Σοσιαλιστικής Φεμινιστικής Κολεκτίβας εδώ

Πηγή: hitandrun

κοντος5

Διαβάστε ακόμα

Οι θέσεις του AKP για τις γυναίκες: λόγος για να ξεσηκωθείς στην Τουρκία

Η φεμινιστική αντίδραση μετά τη δολοφονία της Özgecan

Το σώμα πολιτικοποιείται: Η γυναικεία «διακριτότητα» στο πάρκο Gezi

Εζρά Ερτζάν Μπιλγκίτς: “η επανάσταση δε θα μεταδοθεί τηλεοπτικά, θα τουιταριστεί”

 

Share

Η στιγμή μιας γυναίκας

vivianmaierVivian Maier, Untitled, 1956 Photography by Vivian Maier

της Φλώρας Νικολιδάκη

-Μπαίνω στη Βαρβάκειο Αγορά. Αγοράζω κρέας και κατευθύνομαι στο ταμείο. Μια νέα γυναίκα γύρω στα 40, πίσω από τον πάγκο. Τυλίγει το πακέτο και το ζυγίζει. Ξαφνικά παρατηρώ ότι τρέχουν δάκρυα από τα μάτια της. Αισθάνομαι άσχημα, αλλά την κοιτώ πιο προσεκτικά. Παίρνω την απόφαση:

-Τι σας συμβαίνει?

-Αισθάνομαι ότι διαλύομαι

-Σας απολύουν?

-Όχι, είναι καλοί άνθρωποι, αν και η δουλειά έχει πέσει πολύ. Ο  άνδρας μου ήταν άνεργος πάνω από 2 χρόνια. Τα μόνα χρήματα ήταν τα δικά μου. Αλλά προσπάθησα πολύ να τον στηρίξω όλο αυτό τον καιρό και τα παιδιά μου. Και τώρα που τον ξαναπήραν στη δουλειά, έσπασα. Δεν το θέλω που κλαίω.

Είπα διάφορα και έφυγα. Όλα διπλά τα κάνουν οι γυναίκες τελικά σκέφτηκα. Διπλά τα ωράρια, διπλές οι προσπάθειες, διπλή και η κρίση.

-Τι καλά που κάναμε στο Φύλο Συκής και αποφασίσαμε ότι δεν έχουμε να κάνουμε τίποτα για την επέτειο της 8 Μάρτη. Τι να πούμε? Ακόμα μια φορά άλλες και επείγουσες είναι οι προτεραιότητες. Και το χειρότερο, άλλες είναι οι προτεραιότητες και των γυναικών που αναδείχνονται σε δημόσια αξιώματα. Κουβέντα δεν έχει ακουστεί εδώ και καιρό, αλλά για τις 8 του Μάρτη, σαν κουρδισμένα στρατιωτάκια αρχίσανε: -«Τα προβλήματα των αιρετών γυναικών», «Γυναίκες και εξουσία», «Ο σεξισμός στο Κοινοβούλιο» κλπ. κλπ. κλπ.  Θέματα καυτά  για την απλή εργαζόμενη γυναίκα με τους 200 ρόλους.

-Απομακρύνομαι από την Αγορά και σκέφτομαι την όλη κατάσταση. Πάλι eurogroup τη Δευτέρα, αγωνία και άγχος. Σκέφτομαι την κόρη μου. Μετά από 2 μήνες δουλειάς τους έδωσαν από 300 ευρώ και τους είπαν να μην τους ξαναενοχλήσουν μέχρι το Πάσχα. Σκέφτομαι τον εαυτό μου που μπαίνω στον 4ο χρόνο αναμονής της σύνταξής μου. Σκέφτομαι και αυτό το νεαρό παιδί που είδα σήμερα στον κάδο των σκουπιδιών.

-Θέλεις να σου φέρω κάτι μπουκάλια μπύρας, το ρώτησα.

-Ναι, σας ευχαριστώ.

-Ευγενικός, ούτε 25 χρονών, ελληνότατος. Δε σήκωσε το βλέμμα του να με κοιτάξει. Τα μάτια καρφωμένα κάτω.

-Όχι, πρέπει να είναι πολύ βολεμένος κανείς ή καμιά, για να μην καταλαβαίνει από πού πηγάζει η βιασύνη προς τη νέα κυβέρνηση. Είναι που το νερό φτάνει στο πηγούνι.

 

Share

Διαμαρτυρία στα γραφεία της Καθημερινής για το άρθρο Κασιμάτη

This slideshow requires JavaScript.

 

Με αφορμή άρθρο του Στέφανου Κασιμάτη που δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή και το οποίο, με δήθεν χιουμοριστικό τρόπο, καταφερόταν κατά της πολιτικής δράσης των γυναικών και του κινήματος ενώ εγκωμίαζε τη ματσίλα και εντέλει το βιασμό, πραγματοποιήθηκε συγκέντρωση διαμαρτυρίας έξω από τα γραφεία της εφημερίδας.

Διαβάστε το σχετικό κείμενο-καταγγελία εδώ

Βίντεο-φωτογραφίες: Άγγελος Καλοδούκας 

 

YouTube Preview Image
Share

Γιατί θα έπρεπε περισσότεροι άντρες να αγωνίζονται για τα δικαιώματα των γυναικών

φουστες

του Owen Jones

Για να σταματήσει η ζημιά που προκαλείται από τον επιθετικό ανδρισμό, οι άντρες πρέπει να αγκαλιάσουν το φεμινισμό – χωρίς να τον κλέψουν

Η Özgecan Aslan ήταν μια 20χρονη φοιτήτρια ψυχολογίας με όνειρα, φόβους και προσδοκίες, που βασανίστηκε και δολοφονήθηκε από έναν άντρα. Θα μπορούσε να έχει γίνει ακόμα ένα στατιστικό στοιχείο σε μια παγκόσμια πανδημία αντρικής βίας ενάντια στις γυναίκες, αλλά στην Τουρκία και το γειτονικό Αζερμπαϊτζάν, η Özgecan Aslan έχει μετατραπεί σε ίνδαλμα.

Σε όλο το Twitter, γυναίκες από την Τουρκία έχουν απαντήσει στο έγκλημα αυτό μοιραζόμενες τις δικές τους εμπειρίες παρενόχλησης, αντικειμενοποίησης και κακοποίησης. Συνέβη, όμως και κάτι ακόμα: άντρες βγήκαν στους δρόμους φορώντας μίνι φούστες, διαδηλώνοντας ενάντια στην αντρική βία κατά των γυναικών και ενάντια σε αυτούς που τη δικαιολογούν ή την υποβαθμίζουν.

Πριν αναλογιστούμε ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος με τον οποίο οι άντρες μπορούν να στηρίξουν τις γυναίκες, αξίζει να δούμε την κλίμακα της καταπίεσης των φύλων. Οι στατιστικές αποκαλύπτουν κάτι που μοιάζει με καμπάνια τρόμου. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, πάνω από το ένα τρίτο των γυναικών σε παγκόσμιο επίπεδο έχουν υποφέρει από την άσκηση βίας από έναν σύντροφο ή σεξουαλικής βίας από κάποιον άλλο άντρα. Τα Ηνωμένα Έθνη εκτιμούν ότι περίπου 133 εκατομμύρια κορίτσια και γυναίκες έχουν υποφέρει από ακρωτηριασμό των γεννητικών τους οργάνων, ενώ θεωρούν ότι σχεδόν όλοι από τα 4,5 εκατομμύρια ανθρώπων που “έχουν εξαναγκαστεί σε σεξουαλική εκμετάλλευση” είναι κορίτσια και γυναίκες. Στη Βρετανία, περίπου 1,2 εκατομμύρια γυναίκες υποφέρουν από οικιακή βία κάθε χρόνο, 400.000 δέχονται σεξουαλικές επιθέσεις, και 85.000 βιάζονται: για μια ακόμα φορά, προκαλείται δυστυχία από τους άντρες ενάντια στις γυναίκες σε μαζική κλίμακα.

Και έπειτα, υπάρχει και η οικονομική πλευρά. Η Christine Lagarde από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο μιλάει για μια “ύπουλη συνωμοσία” ενάντια στις γυναίκες μέσα από νόμους που εμποδίζουν τις γυναίκες να δουλεύουν, συνωμοσία η οποία ποικίλει σε κλίμακα ανά τον κόσμο. Οι γυναίκες συγκεντρώνονται δυσανάλογα στις πιο χαμηλόμισθες, πιο ανασφαλείς και συχνά πιο ταπεινωτικές μορφές εργασίας – επίσης καταπιάνονται και με το συντριπτικά μεγαλύτερο μέρος της απλήρωτης οικιακής εργασίας και φροντίδας των παιδιών. Η καταπίεση των γυναικών είναι πράγματι συνολική.

Αλλά πώς μπορούν να μιλήσουν οι άντρες για μια μορφή καταπίεσης από την οποία επωφελούνται; Πάρτε αυτή τη στήλη. Είναι εγγενώς προβληματική. Δεν λείπουν οι άντρες που προσφέρουν τις γνώμες τους πάνω…στα πάντα. Είναι κυρίως οι άντρες αυτοί που εκπροσωπούν το έθνος και περνούν νόμους: περίπου 80% των βουλευτών είναι άντρες. Μια μελέτη το 2012 διαπίστωσε ότι πίσω από το 78% των πρωτοσέλιδων βρίσκονται άντρες δημοσιογράφοι, και 84% από όσους αναφέρονται σε κεντρικά άρθρα είναι επίσης άντρες. Ο εθνικός διάλογος διαμορφώνεται από τους άντρες – θέματα λαμβάνουν προτεραιότητα από άντρες και το πρίσμα κάτω από το οποίο αναλύονται είναι απόφαση που λαμβάνεται από άντρες. Πόσο μεγάλη φάρσα θα ήταν αν οι άντρες άρχιζαν να κυριαρχούν και στον διάλογο πάνω στη γυναικεία καταπίεση από τους άντρες.

Πράγματι, θα μπορούσε να υπάρχει μια διεστραμμένη ειρωνεία στους άντρες που τάσσονται υπέρ των γυναικών. Όπως το έχει θέσει η Αμερικανίδα κοινωνιολόγος Kris Macomber, οι άντρες είναι “μέλη της κυρίαρχης ομάδας· έχουν πρόσβαση σε κοινωνική και θεσμική εξουσία που οι γυναίκες δεν έχουν”. Με άλλα λόγια, η υποστήριξή τους στο φεμινισμό είναι χρήσιμη γι” αυτό ακριβώς ενάντια στο οποίο παλεύει ο φεμινισμός – την εξουσία τους. Οι φεμινίστριες μου έχουν συχνά εκφράσει την απογοήτευσή τους όταν άντρες επιδοκιμάζονται επειδή λένε κάτι που οι γυναίκες έχουν πει πολλές γενιές νωρίτερα.

Και έπειτα, υπάρχουν άντρες που αυτο-αναγορεύονται “φεμινιστές” ως ένας τρόπος για να αποδώσουν στον εαυτό τους μια ορισμένη μορφή “κουλ τύπου”, ή να κάνουν τον εαυτό τους πιο ελκυστικό στις γυναίκες: “Κοίτα πόσο ευαίσθητος είμαι και πόσο σε φροντίζω – είμαι μέχρι και φεμινιστής!” Ο σεξισμός αφθονεί στην αριστερά – όπως και σε ολόκληρη την κοινωνία – αλλά ο κίνδυνος είναι αριστεροί άντρες να αποφασίσουν ότι δεν θα ήταν δυνατόν να είναι σεξιστές, ακόμα και τη στιγμή που διακόπτουν μια γυναίκα για να επιβεβαιώσουν το φεμινισμό τους. Μια αριστερή φεμινίστρια μου έλεγε ότι μπορεί να καταλάβει ποια είναι η συμπεριφορά ενός άντρα απέναντι στις γυναίκες σε 5 λεπτά: “Σε διακόπτουν; Σε ακούν; Υποθέτουν ότι ξέρουν περισσότερα από εσένα;”

Επομένως, ποιος είναι ο ρόλος των αντρών σε όλα αυτά; Η απελευθέρωση των γυναικών είναι έργο των ίδιων των γυναικών, σε τελική ανάλυση, και οι μεγάλες πρόοδοι που έχουν γίνει ως σήμερα οφείλονται στην πάλη και τη θυσία των γυναικών: άλλες γνωστές κι άλλες διαγραμμένες από τα βιβλία της ιστορίας. Το γυναικείο κίνημα έχει αλλάξει τους άντρες προς το καλύτερο: είναι πιο πιθανό να έχουν γυναίκες και ομοφυλόφιλους/ες φίλους/ες, εν αντιθέσει με παλιότερα, να μιλούν για τα συναισθήματά τους (αν και όχι αρκετά), να έχουν μεγαλύτερο ρόλο στην ανατροφή των παιδιών, και τα λοιπά. Οι άντρες είναι τόσο εξοικειωμένοι με διάφορα προνόμια – όπως για παράδειγμα το να τους παίρνουν αυτομάτως πιο σοβαρά – που δεν συνειδητοποιούν καν ότι αυτά τα προνόμια υπάρχουν. Γι” αυτό είναι τόσο κρίσιμο οι άντρες να ακούν τις γυναίκες και τις εμπειρίες τους, και να μαθαίνουν.

Ωστόσο, οι άντρες θα σταματήσουν να σκοτώνουν, να βιάζουν, να τραυματίζουν και να καταπιέζουν τις γυναίκες μόνο αν αλλάξουν. Αυτό σημαίνει να αντιμετωπίσουν τις συμπεριφορές εκείνες μέσα στις τάξεις τους που καθιστούν δυνατή, π.χ. την αντικειμενοποίηση των γυναικών ή που κανονικοποιούν τη βία ενάντια στις γυναίκες. Η Καμπάνια Λευκή Κορδέλα (The White Ribbon Campaign) είναι ένα παράδειγμα που επιδιώκει να μετασχηματίσει τη συμπεριφορά των αντρών απέναντι σε αυτή τη βία. Αν οι άντρες δεν μιλήσουν, τέτοιες συμπεριφορές θα επιμένουν και ο τρόμος ενάντια στις γυναίκες θα συνεχίζεται.

Και ενώ οι άντρες δεν καταπιέζονται από την αντρική καταπίεση ενάντια στις γυναίκες, κάποιοι σίγουρα βλάπτονται από αυτή. Οι ομοφυλόφιλοι άντρες είναι ένα παράδειγμα: θεωρούμαστε ότι είμαστε πολύ σαν τις γυναίκες. Αλλά και κάποιοι ετεροφυλόφιλοι άντρες υποφέρουν από μια επιθετική μορφή αρρενωπότητας επίσης. Τα όρια του πώς πρέπει να συμπεριφέρεται ένας άντρας αστυνομεύονται επιθετικά τόσο από το σεξισμό όσο και από το ξαδερφάκι του, την ομοφοβία. Οι άντρες που δεν συμμορφώνονται με αυτό το στερεότυπο – που μιλούν για τα συναισθήματά τους, που αποτυγχάνουν στην αντικειμενοποίηση των γυναικών, που δεν παίζουν ξύλο αρκετά με άλλους άντρες – διατρέχουν τον κίνδυνο να κακοποιηθούν ως άνανδροι. “Σταμάτα να είσαι τόσο γυναικούλα” ή “Σταμάτα να είσαι τόσο αδερφή”. Αυτές οι συμπεριφορές δεν εξαναγκάζουν απλά πολλούς άντρες να παλεύουν με ψυχικές διαταραχές, ανίκανοι να μιλήσουν για τα συναισθήματά τους – είναι επίσης από τους βασικούς λόγους που η αυτοκτονία είναι η πρώτη αιτία θανάτου σε άντρες κάτω των 50 ετών. Αυτό είναι ένα από τα κεντρικά επιχειρήματα της Καμπάνιας ΑυτόςΓιαΑυτήν (HeForShe campaign), στην οποία πρωταγωνιστεί η Emma Watson (ΣτΜ: ηθοποιός και ακτιβίστρια), καμπάνια η οποία επιχειρεί να ενθαρρύνει τους άντρες να υποστηρίξουν τις γυναίκες.

Οπότε, ναι, αυτή η στήλη είναι προβληματική. Είμαι ένας ακόμα από τους άντρες που κυριαρχούν στις στήλες γνωμών των εφημερίδων. Οι φωνές των γυναικών δεν ακούγονται αρκετά. Και όταν ακούγονται, λαμβάνονται υπόψη λιγότερο σοβαρά από εκείνες των αντρών.

Πρέπει να είμαστε ταπεινοί: να ακούμε και να μαθαίνουμε. Αλλά αν οι άντρες δεν μιλήσουν, η πανδημία της βίας ενάντια στις γυναίκες θα συνεχιστεί.

μετάφραση: Ειρήνη Γαϊτάνου

Πηγή: το Περιοδικό

Αρχική δημοσίευση: Guardian

 

Share

Μόνο γυναίκες! Γιατί μόνο για γυναίκες;

LesbianFeminism

της Φιλίππας Διαμάντη

«Γιατί μόνο για γυναίκες;»

Πρόκειται για ένα ερώτημα που τίθεται κάθε φορά που η Λεσβιακή Ομάδα Αθήνας πραγματοποιεί πάρτυ θέτοντας τον όρο «μόνο για γυναίκες». Ξαφνικά όλοι οι πολιτικοποιημένοι άνδρες (δεν απουσιάζουν και οι γυναικείες φωνές) αποκτούν άποψη πάνω στο λεσβιακό και κρίνουν ένα πάρτυ που απευθύνεται μόνο στο γυναικείο φύλο ως «περιοριστικό», «περιχαράκωση», «αυτοαποκλεισμό», «γκετοποίηση». Οι μέχρι τότε φεμινιστές άνδρες με ιδιαίτερες θέσεις κατά του σεξισμού ξαφνικά εναντιώνονται σε ένα πάρτυ που τους αποκλείει από τη φαντασίωση της ζωής τους (να βλέπουν λεσβίες να ερωτοτροπούν) και πάντα, με πολιτικά επιχειρήματα. Έχουν άραγε αναρωτηθεί όλοι αυτοί γιατί αισθάνονται ανοίκεια με έναν τέτοιο «αποκλεισμό»; Άραγε ποιες εικόνες γυναικών έχουν στο μυαλό τους να πηγαίνουν σε ένα λεσβιακό πάρτυ και τους ενοχλεί που αυτοί αποκλείονται από αυτά;

Έχουμε βαρεθεί να αποτελούμε φαντασίωση των ανδρών, να μας παίρνουν το χώρο κυριαρχώντας με τη στρέιτ ζωή τους, να βλέπουμε στρέιτ ζευγάρια να περπατάνε χέρι χέρι, να φιλιούνται ανενόχλητα στο δρόμο και στα μπαράκια, έχουμε βαρεθεί να βλέπουμε φουσκωμένες κοιλιές γυναικών με ένα χοντρό δαχτυλίδι στο δάχτυλο, και να πρέπει να απαντάμε στην ερώτηση «είσαι παντρεμένη;» «Όχι χρυσό μου, δεν είμαι παντρεμένη, αλλά τώρα που θα κατακτήσουμε τον γάμο θα με βλέπεις και εμένα αγκαλιά με την αγαπημένη μου και θα απορείς με τη φουσκωμένη κοιλιά μου».

Η γκέι και στρέιτ ανδρική σεξουαλικότητα απολαμβάνει όλα τα προνόμια σε σχέση με τις άλλες σεξουαλικότητες. Ακόμη και οι γκέι έχουν άπειρους χώρους να εκφράσουν τη σεξουαλικότητα τους, να φλερτάρουν, να κάνουν σεξ για μια βραδιά. Στην Αθήνα τα δυο μεγάλα πάρκα μας το Ζάππειο και το Πεδίον του Άρεως, φιλοξενούν οποιαδήποτε στιγμή της ημέρας άνδρες όλων των φυλών και εθνικοτήτων που περνούν για «ένα στα γρήγορα». Και ο κατάλογος συνεχίζεται, μπαράκια με dark rooms, σάουνες όπου μαζί με το τζακούζι σου μπορείς να «πάρεις» και όποιον επιθυμείς είτε στο ομαδικό είτε στο δυαδικό δωμάτιο, πολυάριθμα μπαράκια στα οποία μπορείς ανενόχλητα να «ψωνιστείς», κινηματογράφοι με φωτεινές επιγραφές στο κέντρο της πόλης όπου προβάλλουν πορνό ολημερίς και όπου μπορείς να αυνανιστείς ανενόχλητος και ότι άλλο τραβάει η όρεξή σου, γκέι ξενοδοχεία και πάει λέγοντας. Καμία κριτική δεν ασκείται για αυτούς τους χώρους που είναι «μόνο για άνδρες». Δεν θα κάνω καν λόγο για τη στρέητ σεξουαλικότητα, κυριαρχεί παντού και κατακλύζει τα πάντα.

Αντίθετα, έχει αναρωτηθεί καμιά-εις για το που εκδηλώνεται η λεσβιακή σεξουαλικότητα; Εμείς άραγε δεν έχουμε ανάγκη από σάουνες και πάρκα; Ή μήπως η «φύση» μας είναι ρομαντική και συναισθηματική και μπορούμε να κάνουμε σεξ μόνο με όποια ερωτευτούμε; Άραγε οι λεσβίες κάνουν ομαδικό σεξ; Ή μήπως είναι μονογαμικές; Μήπως οι λεσβίες είναι τόσο λίγες που δεν δημιουργούν καπιταλιστικές συνθήκες αγοράς και ζήτησης ώστε να ανοίξουν σάουνες και τζακούζι; Αυτονόητα ρητορικά ερωτήματα.

Στην Αθήνα υπάρχουν κάποια λεσβιακά μπαράκια στα οποία έχουν τη δυνατότητα να πηγαίνουν μόνο γυναίκες αν έχουν τα 8 ευρώ να πληρώσουν την υποχρεωτική είσοδο και θα πρέπει να υποστούν την dj να παίζει εκκωφαντικά σκυλάδικα. Το Γκάζι εξαγοράζει πολύ ακριβά τη σεξουαλική ελευθερία που μπορεί να σου προσφέρει. Επίσης, υπάρχουν ελάχιστοι χώροι όπου μπορείς να κοινωνικοποιηθείς ως λεσβία.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο της ανυπαρξίας δικών μας χώρων αισθανόμαστε την ανάγκη ύπαρξης χώρων όπου θα μας εκφράζει η αισθητική τους, θα μπορούμε να ανταπεξέλθουμε οικονομικά, θα μπορούμε να κοινωνικοποιηθούμε και να εκφράσουμε τη σεξουαλικότητά μας ελεύθερα χωρίς να μας καταγράφει το ηδονοβλεπτικό βλέμμα των αρσενικών (Πιστέψτε με δεν θα ενοχληθούμε εμείς από τα βλέμματα αλλά εσείς από το πόσο αόρατοι θα είστε!) και των περίεργων. Αισθάνομαι πως μέσα σε αυτό το πλαίσιο κινούνται τα πάρτυ της Λεσβιακής Ομάδας Αθηνών τα οποία πραγματοποιούνται εδώ και εφτά χρόνια.

Ακόμη, έχουν εκφραστεί κριτικές από διάφορους χώρους πως οργανώνοντας γυναικεία πάρτυ, δεν πάμε πέρα από το φύλο, δεν παίζουμε κάποιο ρόλο στην αποδόμηση του, αλλά αντίθετα ενισχύουμε τις απόλυτες ταυτότητες, το «θηλυκό» και το «αρσενικό» και κατά κάποιο τρόπο τις αναπαράγουμε. Συμφωνώ με τις αυτές τις κριτικές, όμως ο τρόπος που βιώνουμε τη λεσβιακή μας ταυτότητα στο ελληνικό κοινωνικο-ιστορικό πλαίσιο μας κάνει, δυστυχώς ακόμη, να αισθανόμαστε την ανάγκη να προστατεύσουμε την απειλούμενη και αόρατη λεσβιακή ταυτότητα.

Η ευθύνη για την απουσία της λεσβιακής σεξουαλικότητας από το δημόσιο χώρο είναι και δική μας ευθύνη σε μεγάλο βαθμό, όμως από τη μια έχουμε υποστεί μακροχρόνια καταστολή από την οικογένεια, το σχολείο, το κράτος για να μην την εκφράζουμε, και από την άλλη οι κριτικές για τα «κλειστά» λεσβιακά πάρτυ οδηγεί στο συμπέρασμα πως η σεξουαλικότητά μας κάποιες-ους ενοχλεί. Αν κάποιες πολιτικοποιημένες-οι γυναίκες και άνδρες θέλουν να σταθούν δίπλα μας και να στηρίξουν τα δικαιώματά μας, ας ξεκινήσουν παύοντας τις κριτικές για τα «περιχαρακωμένα» πάρτυ μας.

Κλείνοντας παραθέτω κάποια αποσπάσματα από ένα κείμενο της Λεσβιακής Ομάδας Αθηνών που γράφτηκε με αφορμή ένα πάρτυ στο στέκι μεταναστών Αθηνών το Δεκέμβριο του 2004.

«(…)Όταν η κοινωνική μας εμπειρία είναι αυτή της ανυπαρξίας, ακόμη και της διπλής ζωής για πολλές, αυτή μιας συνεχούς προσπάθειας να δηλώνεις ξανά και ξανά το αυτονόητο, τότε τέτοιοι «δικοί» σου χώροι, είναι απίστευτα σημαντικοί. Επιπλέον, η οικειοποίησή τους, η διαδικασία μέσα από την οποία γίνονται ξανά και ξανά «δικοί» σου – δηλαδή και ασφαλείς – είναι μια διαδικασία βαθειά πολιτική. (…)Όταν η κακοποίηση της εικόνας σου, της σεξουαλικής σου επιθυμίας, του έρωτα σου, αναπαράγεται, ξανά και ξανά, στα χέρια μιας αδυσώπητης κυρίαρχης κουλτούρας, όταν αυτό που ονομάζεις τον εαυτό σου δεν είναι παρά λέξη απαξίωσης στην κοινωνία σου, τότε βρίσκεις τρόπους και αναπτύσσεις στρατηγικές επιβίωσης.

(… )Και η συνθήκη «μόνο γυναίκες» υπήρξε για εμάς τις λεσβίες ένα κομμάτι αυτής της, πολύ δικής μας, ιστορίας κοινωνικής επιβίωσης. Ίσως σύντομα τα πάρτυ μόνο γυναικών να μη χρειάζονται, ίσως ακόμη και τότε να τα κάνουμε γιατί θα μας αρέσουν, ίσως μετά από καιρό να γίνονται κι άλλα πάρτυ «μόνο για..», από άλλες-ους. Το ζήτημα είναι, ότι μέχρι τότε, θα παλεύουμε τη δράση και το λόγο μας από κοινού, διευρύνοντας τις δυνατότητες και τις δυνάμεις του συλλογικού. Και ίσως αυτό να έχει σημασία περισσότερο απ’ οτιδήποτε άλλο…»

Οι απόψεις της γράφουσας δεν ταυτίζονται απαραίτητα με αυτές της ΛΟΑ.

Πηγή: lesbianbimafia

 

 

Share

Πολυπολιτισμικότητα, φεμινισμός και αντι-μεταναστευτική ατζέντα

feminism 2

της Ιουλίας Λειβαδίτη

Ο όρος πολυπολιτισμικότητα, στην κοινή του χρήση, αναφέρεται στο γεγονός ότι σε μια κοινωνία μπορεί να συνυπάρχουν άτομα από διαφορετικό εθνο-πολιτισμικό και θρησκευτικό υπόβαθρο. Όμως, η πολυπολιτισμικότητα, σε επίπεδο δημόσιας πολιτικής και ανάλυσης, αναφέρεται σε ένα πολιτικό πρόγραμμα που αξιώνει θεσμική αναγνώριση των διαφορετικών πολιτισμικών ταυτοτήτων ή/και διαφοροποιημένη αντιμετώπιση των μειονοτικών πολιτισμικών ομάδων από την πολιτεία. Στον ευρωπαϊκό δημόσιο διάλογο, κάθε συζήτηση για την «πολυπολιτισμικότητα» αναφέρεται κυρίως στα θέματα πολιτισμικής συστέγασης των μουσουλμανικών πληθυσμών που έχουν μεταναστεύσει πρόσφατα στην Ευρώπη και σε αυτή τη διάσταση θα επικεντρωθούμε και εδώ. Στο πλαίσιο αυτό προκύπτει το λεγόμενο «πολυπολιτισμικό δίλημμα», δηλαδή η πιθανή ένταση μεταξύ αιτημάτων μειονοτικών παραδόσεων ή θρησκειών και του μοντέλου της ισότητας των δύο φύλων, που τυπικά τουλάχιστον έχουν ενστερνιστεί οι ευρωπαϊκές κοινωνίες. Μια λύση στο δίλημμα αυτό είναι η απόρριψη οποιουδήποτε μειονοτικού αιτήματος θεωρείται ότι αποτελεί παραβίαση θεμελιωδών ανθρώπινων δικαιωμάτων. Αυτή η προσέγγιση μπορεί να επιλύει άμεσα (στη θεωρία τουλάχιστον) ζητήματα όπως ο γάμος ανηλίκων ή η κλειτοριδεκτομή, δεν απαντά όμως σε άλλα θέματα που έχουν απασχολήσει έντονα την κοινή γνώμη και τις πολιτικούς επιστήμονες, όπως η μαντίλα στη Γαλλία ή  οι κανονισμένοι γάμοι στη Μεγάλη Βρετανία και την Ολλανδία.

Η κριτική που έχουν ασκήσει οι φεμινίστριες στην πολυπολιτισμικότητα επικεντρώνεται στις πολιτικές που αποδίδουν εξουσίες στην ηγεσία των μειονοτικών κοινοτήτων, θεσμοθετώντας έτσι τη δύναμη των γηραιότερων και ισχυρότερων ανδρών της κοινότητας, συχνά εις βάρος των γυναικών. Αυτή η κριτική εντάσσεται στην ευρύτερη συζήτηση σχετικά με τις «μειονότητες μέσα στις μειονότητες», η οποία αφορά, εκτός από τις γυναίκες, τους ομοφυλόφιλους, τα άτομα με αναπηρία, τα παιδιά ή τους φτωχούς και έχει ως κεντρικό επιχείρημα τη θέση ότι ορισμένες πολυπολιτισμικές πολιτικές τελικά μπορεί να ενισχύουν τις υπάρχουσες ανισότητες ισχύος εντός μιας μειονοτικής κοινότητας. Είναι σημαντικό να επισημάνουμε ότι αυτή η κριτική δεν αρνείται ότι οι μειονοτικές ομάδες βρίσκονται όντως σε αδύναμη κοινωνικο-οικονομική θέση και πως θα πρέπει να αλλάξουν νόμοι και θεσμοί προς την κατεύθυνση αναγνώρισης και ένταξης αυτών των ομάδων στην κοινωνία. Το θέμα είναι ποιες είναι οι κατάλληλες δημόσιες πολιτικές, δηλαδή οι συμβατές με την προαγωγή της ισότητας των φύλων.

Ένας τρόπος να αποφευχθεί η ενίσχυση των ανισοτήτων εντός των μειονοτικών κοινοτήτων, είναι, σύμφωνα με την πολιτική επιστήμονα Anne Ρhillips, οι θρησκευτικές ή πολιτιστικές ομάδες να μην μπορούν να διεκδικούν αποκλειστική αρμοδιότητα για τη διευθέτηση θεμάτων οικογενειακού και κληρονομικού δικαίου των μελών τους, καθώς οι θρησκευτικοί και εθιμικοί κανόνες τείνουν να ερμηνεύονται με τρόπο επιζήμιο για τις γυναίκες[1]. Στο πλαίσιο αυτό όμως -σύμφωνα πάντα με την Anne Ρhillips, αν μια γυναίκα επιθυμεί η ίδια να ζήσει σύμφωνα με παραδοσιακούς/θρησκευτικούς κανόνες, η κεντρική πολιτεία οφείλει να σεβαστεί την επιλογή της, ακόμα και αν θεωρείται επιζήμια για την ίδια.

Εδώ προκύπτει το ζήτημα της ελευθερίας της βούλησης και της προσαρμοστικότητας των επιλογών μας και του πώς μπορούμε να γνωρίζουμε αν η επιλογή των γυναικών να ζήσουν σύμφωνα με παραδοσιακούς κανόνες είναι πραγματικά αυτόνομη και ελεύθερη και όχι προϊόν έμμεσων καταναγκασμών και επιρροών. Όπως έχει επισημάνει η φιλόσοφος Martha Νussbaum, «η συνήθεια, ο φόβος, η άγνοια, οι χαμηλές προσδοκίες και οι άδικες συνθήκες διαβίωσης παραμορφώνουν τις επιλογές των ανθρώπων, ή ακόμα και τις επιθυμίες τους για το πώς θέλουν να είναι η ζωή τους». Η αλήθεια είναι ότι δεν μπορούμε να ξέρουμε αν π.χ. η χρήση της μαντίλας από μια μουσουλμάνα είναι πλήρως αυτόνομη, όπως δεν μπορούμε να ξέρουμε ούτε αν η επιλογή μιας χριστιανής να ζήσει μια παραδοσιακά χριστιανική ζωή είναι απόλυτα ελεύθερη. Η επιρροή από το περιβάλλον δεν συνεπάγεται απαραίτητα εξαναγκασμό ή κάποιο είδος «ψευδούς συνείδησης». Σύμφωνα και με τον ορισμό περί αυτονομίας του φιλόσοφου Gerald Dworkin «δεν είναι ανάγκη να είσαι ο μοναδικός δημιουργός των πράξεών σου ούτε να έχεις καταλήξει στις αρχές σου και στα πιστεύω σου ανεπηρέαστος από το περιβάλλον σου για να θεωρηθείς ως αυτόνομος δρών».

Πολλοί παράγοντες επηρεάζουν το ποιοι είμαστε και τι κάνουμε, όμως, τα τελευταία χρόνια ο πολιτισμός παρουσιάζεται ως ο πιο καθοριστικός και ο λιγότερο συμβατός με την αυτόνομη δράση, παράγοντας κυρίως για τα άτομα που προέρχονται από μη-Δυτικές ή μειονοτικές κουλτούρες.  Όπως σημειώνει η φεμινίστρια φιλόσοφος Uma Narayan, οι Δυτικές φεμινίστριες πολλές φορές υποπίπτουν στο σφάλμα ενός απόλυτου δυαδικού διαχωρισμού μεταξύ Δυτικού και μη-Δυτικού πολιτισμού, προϋποθέτοντας ότι οι γυναίκες από μειονοτικές κοινότητες πειθαναγκάζονται από θρησκευτικές και πολιτισμικές πιέσεις σε τέτοιο βαθμό που να έχουν απολέσει την αυτονομία τους. Η Phillips, σε αυτόν τον λόγο περί «προστασίας» των γυναικών που ανήκουν σε πολιτισμικές μειονότητες εντοπίζει δυο προβληματικές θέσεις: πρώτον, ότι γίνεται μια αξιολογική ιεράρχηση των πολιτισμών (ο κυρίαρχος, ο «δικός μας» είναι ανώτερος, λιγότερο πατερναλιστικός και πατριαρχικός από τον μειονοτικό) και δεύτερον, ότι ενισχύονται τα στερεότυπα σχετικά με τη γυναικεία συμπεριφορά εν γένει (γίνεται  αντιληπτή ως παθητική και ετεροκαθοριζόμενη).

Δεν μπορούμε να προϋποθέτουμε λοιπόν ότι οι γυναίκες από συγκεκριμένους πολιτισμούς στερούνται αυτενέργειας, όμως η δυνατότητα καταπίεσης εξακολουθεί να υπάρχει και να βαραίνει περισσότερο τις γυναίκες που υφίστανται πολλαπλές περιθωριοποιήσεις. Ο τρόπος για να εξασφαλίσει η πολιτεία τη μεγαλύτερη δυνατή αυτονομία και ελευθερία επιλογών για τις γυναίκες αυτές δεν είναι να επιβάλλει καθολικές και  a priori απαγορεύσεις[2], αλλά να εισάγει θεσμικά μέτρα για  την οικονομική, κοινωνική και πολιτική ενδυνάμωση των γυναικών. Η πολιτεία πρέπει, μεταξύ άλλων, να προωθήσει την ουσιαστική συμμετοχή των γυναικών των μειονοτικών ομάδων στις διαβουλεύσεις με το κεντρικό κράτος, να τους εξασφαλίσει οικονομικούς πόρους και πραγματικές εκπαιδευτικές και  επαγγελματικές δυνατότητες, να ενισχύσει την αποτελεσματικότητα των κοινωνικών υπηρεσιών και της σχολικής εκπαίδευσης σε θέματα ισότητας των φύλων, να ενημερώνει τις γυναίκες για τα δικαιώματά τους και να ενισχύει τα μειονοτικά γυναικεία υποστηρικτικά δίκτυα.

Στην Ευρώπη, παρά τις διάφορες συντηρητικές κορώνες, οι πολιτικές πολυπολιτισμικότητας που έχουν εφαρμοστεί είναι από ελάχιστες έως ανύπαρκτες. Ακόμα και στη Βρετανία, όπου έχουν εισαχθεί κάποιες νομοθετικές ρυθμίσεις για τη πολυπολιτισμική συστέγαση, η πολυπολιτισμικότητα ποτέ δεν αποτέλεσε επίσημη κρατική πολιτική. Παρά τα προβληματικά σημεία που παρουσιάσαμε παραπάνω, πρέπει να μας προβληματίσει ότι συχνά η επίκληση των προβλημάτων ή αποτυχιών της πολυπολιτισμικότητας αποτελεί έναν τρόπο επανεισαγωγής του ρατσιστικού λόγου στην πολιτική ατζέντα, μιας και η ξεκάθαρη αναφορά σε θέματα φυλετικής κατωτερότητας ή «μη-συμβατότητας» έχει ιδεολογικά απονομιμοποιηθεί. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και η δημόσια συζήτηση για τη διακρισιακή μεταχείριση των γυναικών, ως ένα θέμα που αφορά αποκλειστικά ή κυρίως τους «άλλους» πολιτισμούς.

Άτομα και φορείς που κατά τ’ άλλα αδιαφορούν πλήρως για την έμφυλη ισότητα εκφράζουν έντονη ανησυχία για τη δυνητικά μειονεκτική θέση των Μουσουλμάνων γυναικών στην Ευρώπη. Όμως, αυτή η ανησυχία συχνά εξυπηρετεί άλλους σκοπούς και χρησιμοποιείται όχι για την υπεράσπιση των γυναικών αυτών, αλλά ως  επιχείρημα-διαπίστωση για την κατωτερότητα ή την αδυναμία προσαρμογής των μουσουλμανικών κοινοτήτων στις «ευρωπαϊκές» αξίες. Τέτοιες απόλυτες διαπιστώσεις, πέρα από ρατσιστικές και διχαστικές, έρχονται και σε αντίθεση με την πραγματικότητα, καθώς βλέπουμε ότι σε πολλές χώρες αναπτύσσονται μουσουλμανικές γυναικείες οργανώσεις και κινήματα που προωθούν φεμινιστικές ερμηνείες του Ισλάμ. Πέραν τούτου, πρέπει να έχουμε υπόψη μας ότι όχι μόνο το Ισλάμ, αλλά όλες οι θρησκείες και βασικά, οι περισσότεροι θεσμοί που μας περιβάλλουν είναι καταρχάς πατριαρχικοί. Όσοι από αυτούς τους θεσμούς έχουν αλλάξει, έστω και ελάχιστα, άλλαξαν επειδή οι γυναίκες πάλεψαν με νύχια και με δόντια για αυτό. Πρέπει να αποσυνδέσουμε το διάλογο υπέρ της έμφυλης ισότητας από την παραπάνω ρατσιστική και αντι-μεταναστευτική ατζέντα, ενώ συνεχίζουμε παράλληλα να αγωνιζόμαστε για την ισότητα σε όλα τα πολιτισμικά πλαίσια.

 

Βιβλιογραφία:

Dworkin, Gerald. The Theory and Practice of Autonomy. ΝέαΥόρκη: Cambridge University Press, 1988.

Narayan, Uma. “Essence of a Culture and a Sense of History: A Feminist Critique of Cultural Essentialism”. Hypatia 13, ν.2 (1998): 86-104.

Nussbaum, Martha C. Φύλο και Κοινωνική Δικαιοσύνη. Αθήνα: Εκδόσεις SCRIPTA, 2005.

Shachar, Ayalet. Multicultural Juristictions: Cultural Differences and Women´s Rights.Cambridge: Cambridge University Press, 2001.

Phillips, Anne. Multiculturalism Without Culture. Princeton Universtiy Press, 2009.

 

Σημειώσεις:

[1] Όπως συμβαίνει με το καθεστώς που διέπει την θέση του Μουφτή στην ελληνική έννομη τάξη, σύμφωνα με το οποίο οι Ελληνίδες μουσουλμάνες της περιοχής υπάγονται υποχρεωτικά και αποκλειστικά στη δικαιοδοσία θρησκευτικού δικαστηρίου για θέματα οικογενειακού και κληρονομικού δικαίου. Για περισσότερα σχετικά με το αυτό το θέμα βλ. Ιουλία Λειβαδίτη, «Φεμινιστικές Κριτικές της Πολυπολιτισμικότητας», Σύγχρονα Θέματα, Τεύχος 117, Απρίλιος-Ιούνιος 2012.

[2] Οι καθολικές και  a priori απαγορεύσεις έχουν νόημα όταν βλάπτεται η σωματική ακεραιότητα των ατόμων ή/και η ευζωία των ανηλίκων, όπως στις περιπτώσεις της κλειτοριδεκτομής και του γάμου ανηλίκων.

 

Share

Γυναίκες του κόσμου ανεβαίνουν τα ψηλότερα βουνά

ελευσινα

της Βαγγελιώς Σουμέλη

Στις 30 και 31 Ιανουαρίου 2015 το Φύλο Συκής ταξίδεψε στη γειτονική Ελευσίνα για να λάβει μέρος σε μία αλλιώτικη συνάντηση γυναικών από την Ελλάδα και το εξωτερικό: Γαλλία, Γερμανία, Ισπανία, Κουρδιστάν, Ολλανδία, Σουηδία και Τουρκία.

Με την Επιτροπή Γυναικών Χαλυβουργών στο τιμόνι της διοργάνωσης και της φιλοξενίας, 100 περίπου γυναίκες συναντήθηκαν στο πλαίσιο της 4ης προπερασκευαστικής συνάντησης για το 2ο Παγκόσμιο Συνέδριο Γυναικών που θα πραγματοποιηθεί στο Κατμαντού του Νεπάλ μεταξύ 13 και 18 Μαρτίου 2016, με σύνθημα “Γυναίκες του Κόσμου ανεβαίνουν τα ψηλότερα βουνά”.

Παρόλο που κάποιες γυναικείες οργανώσεις από τη Βοσνία, την Ουκρανία και τη Σερβία δεν κατάφεραν να παρεβρεθούν στη συνάντηση, έστειλαν γραπτή πληροφόρηση σχετικά με την κατάσταση των γυναικών στις χώρες τους. Μηνύματα αλληλεγγύης και σύντομες παρεμβάσεις έστειλαν επίσης οργανώσεις από το Εκουαδόρ, το Μάλι, το Μπαγκλαντές, το Νεπάλ, τη Νότια Αφρική και τη Σρι Λάνκα.

Από την Ελλάδα, εκτός από την Επιτροπή Γυναικών Χαλυβουργών και μεμονωμένα άτομα, συμμετείχαν οι συλλογικότητες: Αγωνιζόμενες Καθαρίστριες Υπουργείου Οικονομικών, Αδέσμευτη Κίνηση Γυναικών, Πρωτοβουλία Γυναικών σε Δράση-Πολίτες της Έδεσσας, Πρωτοβουλία Γυναικών Ενάντια στο Χρέος και τα Μέτρα Λιτότητας, Γυναίκες για την Υγεία, τα Αναπαραγωγικά και Σεξουαλικά Δικαιώματα, Σύλλογος Δανειοληπτών Τραπεζών Οφειλετών Δημοσίου, Χώρος Αλληλεγγύης Γυναικών Θεσσαλονίκης και η φεμινιστική ηλεκτρονική εφημερίδα Φύλο Συκής.

Παρασκευή 30/1: Οι γυναίκες μεταφέρουν τις εμπειρίες τους από την κρίση

Την πρώτη ημέρα το βήμα δόθηκε στις γυναικείες συλλογικότητες από την Ελλάδα, οι οποίες είχαν την ευκαιρία να μιλήσουν αναλυτικά για τις εμπειρίες που έχουν αποκτήσει ως γυναικείες συλλογικότητες, τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν, τα θέματα στα οποία επικεντρώνονται, τις δράσεις και τους αγώνες τους, τις νίκες και τις ήττες που έχουν βιώσει, τα όνειρα και τις προσδοκίες για το μέλλον.

Στο επίκεντρο των τοποθετήσεων ήταν η επιδείνωση της ζωής των γυναικών ως αποτέλεσμα της οικονομικής κρίσης και των κυβερνητικών πολιτικών λιτότητας. Μία τέτοια εξέλιξη ήταν μάλλον αναμενόμενη, αν σκεφτούμε ότι όλες σχεδόν οι συλλογικότητες ξεπήδησαν ουσιαστικά από την κρίση, ως άμεση ανάγκη των γυναικών ν’ αντιδράσουν σε αυτό που τους συνέβαινε και να διεκδικήσουν βασικά δικαιώματά τους. Στο πλαίσιο αυτό, όλες σχεδόν οι συλλογικότητες τόνισαν την αξία της αλληλεγγύης και την ανάγκη που υπάρχει ώστε η συνεργασία και ο αγώνας των γυναικών ενάντια σε κάθε μορφή πατριαρχίας, βίας, εκμετάλλευσης, καταπίεσης και υποτίμησης να έχει διάρκεια και να είναι αποτελεσματικός. Το παράδειγμα αντίστασης και θάρρους των Αγωνιζόμενων Καθαριστριών του Υπουργείου Οικονομικών απέσπασε το θαυμασμό αλλά και το ενδιαφέρον όλων των γυναικών που συμμετείχαν στη συνάντηση. Όπως τόνισε και η εκπρόσωπος των Αγωνιζόμενων Καθαριστριών “Ποτέ πια δεν θα είμαστε οι ίδιες, αλλά πιο μαχητικές και δίπλα σε όσους διεκδικούν”.

Εκτός από τα εργασιακά και τα ασφαλιστικά δικαιώματα των γυναικών, υπήρξε έντονη συζήτηση για τα αναπαραγωγικά και σεξουαλικά δικαιώματά τους, κυρίως το ζήτημα της ‘ποινικοποίησης’ της μητρότητας σε περίοδο οικονομικής κρίσης καθώς και της ριζικής συρρίκνωσης του κράτους πρόνοιας, που επιδεινώνει ακόμη περισσότερο την άνιση κατανομή των οικογενειακών υποχρεώσεων σε βάρος των γυναικών. Τόσο η Πρωτοβουλία Γυναικών σε Δράση-Πολίτες της Έδεσσας όσο και οι γυναίκες από το Χώρο Αλληλεγγύης Γυναικών στη Θεσσαλονίκη μοιράστηκαν τις εμπειρίες τους σχετικά με δράσεις έμπρακτης αλληλεγγύης, ανταποκρινόμενες σε καθημερινές ανάγκες των γυναικών.

Οι γυναίκες της Θεσσαλονίκης έκαναν επίσης μία ενημέρωση για το Φεμινιστικό Καραβάνι της Παγκόσμιας Πορείας Γυναικών που θα ξεκινήσει στις 7 Μαρτίου 2015 από το Κουρδιστάν, στην Τουρκία, για να ταξιδέψει στη συνέχεια βόρεια, δυτικά, ανατολικά και νότια της Ευρώπης και να καταλήξει στην Πορτογαλία. Για περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με την εναρκτήρια εκδήλωση που θα διοργανωθεί από το γυναικείο κουρδικό κίνημα και το τουρκικό Συντονιστικό της ΠΠΓ καθώς και το πέρασμα του καραβανιού από τη Θεσσαλονίκη δείτε εδώ, εδώ και εδώ.

Σάββατο 31/1: Προπαρασκευαστική συνάντηση για το συνέδριο στο Νεπάλ

Το πρωί της δεύτερης ημέρας σήμανε την επίσημη έναρξη της 4ης προπερασκευαστικής συνάντησης για το 2ο Παγκόσμιο Συνέδριο Γυναικών βάσης που θα πραγματοποιηθεί στο Κατμαντού του Νεπάλ το Μάρτιο του 2016.

Δεδομένου ότι δεν υπήρξε μία κεντρική θεματολογία, οι γυναίκες παρουσίασαν συνοπτικές εκθέσεις για την κατάσταση των γυναικών στη χώρα τους, με βάση τις ιδιαιτερότητες και την πολιτική συγκυρία της κάθε χώρας. Στο σύνολό τους ωστόσο οι παρουσιάσεις μοιράζονταν ένα κοινό στυλ αφήγησης, περισσότερο βιωματικό και λιγότερο θεωρητικό.

Γυναίκες από τον Ευρωπαϊκό Νότο όπως την Ελλάδα και την Ισπανία περιέγραψαν το φαινόμενο ντόμινο της οικονομικής κρίσης στη ζωή των γυναικών. Τόσο η εκπρόσωπος των Γυναικών Ανθρακορύχων της Ισπανίας όσο και η εκπρόσωπος της Επιτροπής Γυναικών Χαλυβουργών μίλησαν για τους πολλαπλούς ρόλους των καθημερινών γυναικών, τους αγώνες των εργατριών, υπαλλήλων, νοικοκυρών, μητέρων και συντρόφων ενάντια στην εργασιακή εκμετάλλευση των γυναικών και σε κάθε μορφή βίας.

Στην παρέμβασή της, η Σερβική φεμινιστική και αντιμιλιταριστική οργάνωση Γυναίκες στα Μαύρα μίλησε για την επιδείνωση της κατάστασης των γυναικών μετά τη νίκη του Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος. Όπως αναφέρθηκε, οι γυναίκες είναι τα μεγάλα θύματα της νέας οικονομικής και κοινωνικής πραγματικότητας στη Σερβία, κυρίως οι γυναίκες μεγαλύτερης ηλικίας για τις οποίες είναι πολύ δύσκολο να ανταποκριθούν στα κριτήρια της αγοράς εργασίας για περισσότερη ευελιξία και μεγαλύτερη κινητικότητα. Εκτός από τη στέρηση βασικών εργασιακών δικαιωμάτων, οι γυναίκες δεν έχουν πρόσβαση στην υγεία, ενώ το κοινωνικό κράτος πρόνοιας συρρικνώνεται όλο και περισσότερο. Ένα από τα βασικότερα ωστόσο προβλήματα για τις γυναίκες στη Σερβία είναι η βία, τόσο η ενδοοικογενειακή όσο και η δημόσια. Οι Γυναίκες στα Μαύρα επισημαίνουν ότι η αύξηση των κρουσμάτων βίας ενάντια στις γυναίκες, ιδιαίτερα σε τοπικό επίπεδο, συνδέεται σε μεγάλο βαθμό και με την ατιμωρησία για τα εγκλήματα πολέμου που διέπραξαν οι σερβικές δυνάμεις εναντίον των Αλβανών της περιοχής. Στο ίδιο πλαίσιο, πολλές κατηγορίες του πληθυσμού, όπως η LGBT κοινότητα και οι εθνοτικές μειονότητες, ιδιαίτερα οι Ρομά, στερούνται τα βασικά ανθρώπινα δικαιώματα και πέφτουν θύματα βίας καθημερινά. Η οργάνωση αναφέρθηκε επίσης στην αύξηση των κρουσμάτων βίας και εκφοβισμού ενάντια σε μέλη της, μία κατάσταση που επιδεινώθηκε μετά τη σιωπηλή διαμαρτυρία που οργάνωσαν μαζί με άλλα μέλη του αντιπολεμικού και αντιεθνικιστικού κινήματος στις 26 Μαρτίου 2014, με αφορμή τη συμπλήρωση 15 χρόνων από τη σερβική στρατιωτική εκστρατεία στο Κοσσυφοπέδιο, ως φόρο τιμής στα θύματα, και απαιτώντας από τις αρχές να δικάσουν τους ενόχους.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχαν οι παρεμβάσεις γυναικών από την Ολλανδία και τη Σουηδία. Όπως επισήμαναν κάποιες γυναίκες, στο άκουσμα και μόνο κάποιων χωρών, η κοινή γνώμη φαντάζεται έναν παράδεισο ισότητας, μία άποψη που απέχει πολύ από την πραγματικότητα των γυναικών σε αυτές τις χώρες.

Τα στατιστικά στοιχεία από τη Σουηδία σοκάρουν. Το 2014 δηλώθηκαν στις αστυνομικές αρχές 27.000 περιπτώσεις βίας ενάντια σε γυναίκες, 6.000 περιπτώσεις βιασμών και 17 δολοφονίες γυναικών, οι περισσότερες αποτέλεσμα ενδοοικογενειακής βίας, ένα πρόβλημα που όπως αναφέρθηκε μαστίζει όλες τις χώρες της Σκανδιναβίας.

Η νομοθεσία που απαγορεύει την πρακτική του Ακρωτηριασμού των Γυναικείων Γεννητικών Οργάνων στη Σουηδία έχει τεθεί σε εφαρμογή από το 1982. Όμως, πρόκειται για μία αρκετά διαδεδομένη πρακτική σε συγκεκριμένες εθνοτικές ομάδες. Σε ό,τι αφορά τις πέντε αναγνωρισμένες εθνοτικές μειονότητες στη Σουηδία και τα κατοχυρωμένα δικαιώματά τους (π.χ. αναγνώριση της γλώσσας), η διαφορετικότητα στην πράξη αντιμετωπίζεται με καχυποψία και ρατσιστική συμπεριφορά. Ιδιαίτερα για τις γυναίκες που επιλέγουν να κυκλοφορούν δημόσια είτε με παραδοσιακές φορεσιές είτε με θρησκευτική ενδυμασία, η βία και ο ρατσισμός είναι μέρος της καθημερινότητάς τους και έχει ως αποτέλεσμα την απομόνωσή τους. Απογοητευτικά είναι και τα στοιχεία αναφορικά με τις συνθήκες διαβίωσης και εργασίας των γυναικών που μεγαλώνουν μόνες τα παιδιά τους. Από το 42% των ανδρών που πληρώνουν διατροφή, η συντριπτική πλειοψηφία πληρώνει το ελάχιστο που καθορίζουν οι υπηρεσίες κοινωνικών ασφαλίσεων, ένα ποσό που ανέρχεται σε περίπου 135 ευρώ το μήνα, το ίδιο σχεδόν ποσό που ισχύει από το 1997 όταν θεσμοθετήθηκε για πρώτη φορά το επίδομα στήριξης του παιδιού. Τα υπόλοιπα έξοδα για την ανατροφή των παιδιών βαρύνουν αποκλειστικά τις μητέρες, οι οποίες έχουν πολύ περισσότερες πιθανότητες να είναι άνεργες ή να εργάζονται σε καθεστώς ευελιξίας, κυρίως με μερική απασχόληση. Ένα σημαντικό ζήτημα στη δημόσια ατζέντα στη Σουηδία αφορά τις γυναίκες συνταξιούχους. Με την Πολιτική Συμφωνία 19 για τις συντάξεις μεταξύ των Συντηρητικών και των Σοσιολδημοκρατών, το ποσοστό των φτωχών συνταξιούχων γυναικών έχει αυξηθεί δραματικά. Μεγάλος αριθμός γυναικών απασχολείται με ευέλικτες μορφές απασχόλησης, με μειωμένες αποδοχές και μειωμένες συντάξεις, ενώ πολλές γυναίκες, κυρίως μεγαλύτερης ηλικίας, απασχολούνταν αποκλειστικά με απλήρωτη εργασία στο σπίτι.

Η παρέμβαση από την Ολλανδία ανέδειξε την ταξική διάσταση της ανισότητας των γυναικών. Στο επίκεντρο της συζήτησης ήταν οι συνέπειες της αποδόμησης του συστήματος φροντίδας τόσο για την απασχόληση των γυναικών όσο και σε επίπεδο κοινωνικής αναπαραγωγής. Συγκεκριμένα, η κυβέρνηση της Ολλανδίας, εδώ και τέσσερα χρόνια, κλείνει τις δημόσιες δομές φροντίδας και τις στέγες ηλικιωμένων και προχωράει στην ιδιωτικοποίηση σχεδόν όλου του κλάδου φροντίδας. Περισσότεροι από 100.000 εργαζόμενοι, στην πλειοψηφία τους γυναίκες έχουν χάσει τη δουλειά τους, ενώ όλο και μεγαλύτερος αριθμός εργαζομένων στον κλάδο απασχολείται με ευέλικτες μορφές απασχόλησης και μειωμένες αποδοχές. Λόγω της ιδιωτικοποίησης των υπηρεσιών φροντίδας και του υψηλού κόστους που αυτή συνεπάγεται, οι γυναίκες επιφορτίζονται σχεδόν εξολοκλήρου με τη φροντίδα των εξαρτώμενων μελών, των παιδιών και των ηλικιωμένων.

Το μεσημέρι του Σαββάτου πραγματοποιήθηκε πορεία η οποία κατέληξε στην πλατεία Εθνικής Αντιστάσεως της Ελευσίνας, με συνθήματα, πανό και τραγούδια. Η ομάδα της Γερμανίας που ήταν και από τις πιο πολυπληθείς αντιπροσωπείες, τραγούδησε μία μελωδία των έγκλειστων στο Νταχάου ενάντια στο φασισμό και ακολούθησαν οι γυναίκες από την Ελλάδα με το τραγούδι Ακορντεόν σε στίχους του Γιάννη Νεγρεπόντη και μουσική του Μάνου Λοΐζου.

Η συνάντηση συνέχισε με συζήτηση μεταξύ όλων των παρεβρισκόμενων γυναικών, συνέδρων και παρατηρητριών. Η ανάδειξη αριστερής κυβέρνησης στην Ελλάδα μονοπώλησε το ενδιαφέρον των γυναικών από το εξωτερικό, τόσο σε σχέση με την απουσία ικανοποιητικού αριθμού γυναικών στη νέα κυβέρνηση όσο και σε σχέση με τις προσδοκίες του γυναικείου κινήματος στην Ελλάδα. Η υποεκροσώπηση των γυναικών στη νέα κυβέρνηση καθώς το πολιτικό έλλειμμα αναφορικά με τις προεκλογικές δηλώσεις του ΣΥΡΙΖΑ σε σχέση με τα φεμινιστικά αιτήματα και τα αιτήματα της LGBT κοινότητας είναι μία θέση που εκφράστηκε άλλωστε και επίσημα από τη φεμινιστική ομάδα του κινήματος PODEMOS, σε σχετική ανακοίνωσή της στις 28 Ιανουαρίου 2014 με το σύνθημα “Χωρίς τις γυναίκες δεν υπάρχει Δημοκρατία”.

Κάλεσμα για το 2ο Παγκόσμιο Συνέδριο Γυναικών

“Γυναίκες του Κόσμου ανεβαίνουν τα ψηλότερα βουνά”

13-18 Μαρτίου 2016 Κατμαντού – Νεπάλ

Οι καιροί είναι σκληροί αλλά οι γυναίκες αγωνίζονται ακόμη πιο σκληρά.

Ανεξάρτητα από το αν ζούνε σε ισχυρές ιμπεριαλιστικές ή σε φτωχές αναπτυσσόμενες χώρες, οι γυναίκες είναι θύματα εκμετάλλευσης, καταπίεσης και υποτίμησης. Η παγκόσμια οικονομική και χρηματιστική κρίση χειροτέρεψε την κατάσταση των γυναικών, στερώντας από πολλές το βασικό τους δικαίωμα να ζουν με ελευθερία και εξιοπρέπεια.

Οι γυναίκες που εργάζονται στη βιομηχανία ένδυσης του Μπαγκλαντές ενώνονται και απεργούν ενάντια στην εκμετάλλευση. Στην Ολλανδία, οι γυναίκες διεκδικούν το δικαίωμά τους σε αξιοπρεπείς μισθούς και εργασιακή ασφάλεια. Στη Νότια Αφρική, οι γυναίκες μιλάνε και σηκώνουν το ανάστημά τους ενάντια σε μία ανήθικη κουλτούρα καθημερινών βιασμών. Γυναίκες μετανάστριες στο Μεξικό αγωνίζονται να επιβιώσουν και να ζήσουν με ανθρωπιά. Οι γυναίκες της Ανατολικής Ευρώπης διακινούνται και εξαναγκάζονται σε σεξουαλική δουλεία. Γυναίκες σε διάφορα έθνη στη Μέση Ανατολή παλεύουν για δημοκρατία και ελευθερία. Αγρότισσες και αυτόχθονες γυναίκες στην Ασία και τη Λατινική Αμερική αγωνίζονται με τον ιδρώτα και το αίμα τους για το δικαίωμά τους στη γη και στους πόρους.

Αλλά η φτώχεια και η πείνα με τα οποία προσπαθούν να γονατίσουν και να υποτάξουν τις γυναίκες, λειτουργούν σαν καύσιμο που τροφοδοτεί το λυσσαλέο αγώνα μας. Παντού στον κόσμο, οι γυναίκες ενώνονται, οργανώνονται και παλεύουν να σπάσουν τα δεσμά του πιο σάπιου συστήματος. Οι γυναίκες ψάχνουν για προοπτική, όραμα, ένα μέλλον όπου θα ζούνε απελευθερωμένες σε απελευθερωμένες κοινωνίες.

Το πρώτο Παγκόσμιο Συνέδριο Γυναικών που πραγματοποιήθηκε στο Καράκας της Βενεζουέλας το 2011 έφερε κοντά ποικίλες γυναικείες συλλογικότητες και γυναικεία κινήματα απ’ όλο τον κόσμο να φωνάξουν ότι οι γυναίκες αφυπνήστηκαν, ο αγώνας των γυναικών είναι ζωνατανός και το παγκόσμιο γυναικείο κίνημα είναι αποφασισμένο να πετύχει νέες νίκες. Το πρώτο Παγκόσμιο Συνέδριο Γυναικών διαπίστωσε ότι γυναίκες απ΄όλες τις γωνιές του κόσμου ζούνε με την κληρονομιά της Παγκόσμιας Ημέρας για τη Γυναίκα που καθιερώθηκε 100 χρόνια πριν με πρωτοβουλία της Γερμανίδας σοσιαλίστριας Κλάρας Τσέτκιν και πολλών γυναικών που παρόλα τα εμπόδια που είχαν να αντιμετωπίσουν, με θυσίες, έσπειραν τους σπόρους εντείνοντας τον αγώνα για την απελευθέρωση των γυναικών.

Τώρα είναι η στιγμή να πάμε την ενότητα και τον αγώνα μας ακόμα πιο ψηλά.

Από τα μαθήματα και την έμπνευση του 1ου Παγκόσμιου Συνεδρίου Γυναικών στο Καράκας, οι γυναίκες του κόσμου που ζούνε και αγωνίζονται να χτίσουν έναν καλύτερο κόσμο για τις γυναίκες και την ανθρωπότητα καλούνται να συμμετάσχουν στο 2ο Παγκόσμιο Συνέδριο Γυναικών που θα πραγματοποιηθεί στο Κατμαντού του Νεπάλ μεταξύ 13 και 18 Μαρτίου 2016.

Καλούμε τις γυναίκες στο Νεπάλ, στην κορυφή του κόσμου, εκεί που οι γυναίκες έπαιξαν ένα πολύ σημαντικό ρόλο στην ιστορία του αγώνα των λαών. Οι γυναίκες βρίσκονται στο προσκήνιο του λαϊκού κινήματος και αντίστασης, για την οικοδόμηση μιας καλύτερης κοινωνίας.

Ελάτε στο 2ο Παγκόσμιο Συνέδριο Γυναικών στην Ασία και αναλάβετε μία ισχυρή δέσμευση να παλέψουμε ενάντια στις αιτίες της καταπίεσής μας, ενάντια στο σύστημα που μας έχει καταδικάσει σε μία ζωή εκμετάλλευσης και υποδούλωσης. Ας ενωθούμε, ας οργανωθούμε και ας συνδεθούμε με όλα τα κινήματα που παλεύουν για απελευθέρωση, ας κάνουμε ένα βήμα προς τα εμπρός για την απελευθέρωση των γυναικών.

Γυναίκες του κόσμου ενωθείτε!

Σπάστε τα δεσμά της εκμετάλλευσης και της καταπίεσης!

Εμπρός στον αγώνα για την απελευθέρωση των γυναικών!

Για περισσότερες πληροφορίες: World Women’s Conference

This slideshow requires JavaScript.

 

 

Share

Το Σπίτι των Γυναικών:  Μια επείγουσα αναγκαιότητα!

unite

Αίτημα προς την πολιτεία για τη δημιουργία «Σπιτιού Γυναικών» απευθύνουν δεκάδες ακτιβίστριες μέσω της πλατφόρμας avaaz.org για τα ψηφίσματα πολιτών. Η συλλογή υπογραφών έχει ξεκινήσει.

 

Ένας από τους ουσιαστικότερους δείκτες για την ποιότητα μιας κοινωνίας είναι η θέση των γυναικών και οι δυνατότητες που τους παρέχονται να εξελιχθούν. Όμως, όπως όλοι οι κοινωνικοί δείκτες δείχνουν, τα πρώτιστα θύματα της Παγκόσμιας Οικονομικής Κρίσης αλλά και της ανθρωπιστικής κρίσης στην χώρα μας, είναι οι γυναίκες. Και μάλιστα οι γυναίκες που ανήκουν στα χαμηλά εισοδήματα και σε μειονοτικές ομάδες, (μεταναστευτικές, σεξουαλικές, αναπηρίας κλπ) οι οποίες γνώριζαν ήδη προ κρίσης κοινωνικό αποκλεισμό. Σε αυτές προστίθενται γυναίκες της εργατικής, μικροαστικής και μεσοαστικής τάξης που εξοβελίστηκαν από την αγορά εργασίας και επιστρέφουν στην μόνωση του σπιτιού όπου ενδέχεται να αντιμετωπίσουν (μάλιστα με αυξημένες πιθανότητες λόγω της κρίσης) κάθε είδους ψυχολογική και σωματική βία.

Στο πλαίσιο αυτό η κινηματική αλληλεγγύη και δράση εναντία στα μνημόνια, για τις ιδιαίτερες ανάγκες των γυναικών είναι  επείγουσα και αναγκαία όσο ποτέ!

Επείγουσα ανάγκη, όσο ποτέ άλλοτε, γιατί ως κοινωνικό φύλο, οι γυναίκες  υφίστανται πολύμορφη καταπίεση (έμφυλη, ταξική,  σεξουαλική, εθνοτική, φυλετική, θρησκευτική, πολιτιστική, οικολογική, κά), η  όποια εντείνεται στο έπακρον λόγο των πολιτικών λιτότητας!

Στο έπακρον λόγω της κατεδάφισης του κοινωνικού κράτους (οι υπηρεσίες του οποίου τις αφορούσε κατά κύριο λόγο), της  ιδιωτικοποίησης των κοινωνικών υπηρεσιών  και των κοινών αγαθών, των μαζικών απολύσεων που πλήττουν πρώτιστα και συντριπτικά τις ίδιες.

Η δημιουργία του “Σπιτιού Γυναικών” στις ιδιαίτερες αυτές συνθήκες συνεισφέρει, αν όχι στην αναστροφή της θυματοποίησης αφού τα αίτια είναι δομικά, τουλάχιστον στην επιβράδυνσή της, αντιμετωπίζοντας τις γυναίκες ως ένα κοινωνικό και πολιτικό υποκείμενο άξιο να υποστηριχθεί ψυχολογικά, γνωστικά, σωματικά, οικονομικά.

Παρόλο που η κρίση δεν αφορά μονάχα τις γυναίκες αλλά την συντριπτική πλειοψηφία του πληθυσμού, οι γυναίκες, λόγω της ιδιαίτερης θέσης  τους ως κοινωνικό φύλο στην κοινωνία, (όντας υπεύθυνες εντός της πατριαρχικής  οικογένειας  για την παροχή προνοιακών υπηρεσιών, όπως απλήρωτη φροντίδα των παιδιών, των ηλικιωμένων, των ανέργων, των αρρώστων) αποκτούν τώρα μια θέση κλειδί στην οικονομία της επιβίωσης. Δηλαδή στην επιβίωση και την αναπαραγωγή ολόκληρης της κοινωνίας και όλων μας! Επομένως, στην εποχή της κρίσης, οι γυναίκες δεν είναι μόνο θύματα αλλά και  πρωταγωνίστριες στην κοινωνική και οικονομική ζωή του τόπου.

Η δημιουργία του “Σπιτιού Γυναικών” στις ιδιαίτερες αυτές συνθήκες συνδράμει έμμεσα και άμεσα σ’ έναν βαθμό το σύνολο της δοκιμαζόμενης κοινωνίας, παρέχοντας στήριξη στο κοινωνικό φύλο που φροντίζει, κατεξοχήν, όσες/ους χρήζουν υποστήριξης. Την ίδια ώρα,  μπορεί να αποτελέσει πλατφόρμα για την συνειδητοποίησή τους. Για την αναγωγή της αλληλεγγύης και της φροντίδας όχι πρώτιστα σε γυναικείο αλλά σε κοινωνικό τωρινό πρόταγμα και μελλοντικό χαρακτηριστικό.

Με δεδομένα όλα αυτά, για να  αποκτήσει  τη δική του  δυναμική  και δική του πολιτική υπόσταση, το Σπίτι Γυναικών επιδιώκει:

Να γίνει το σπίτι γυναικών ένας πολυδιάστατος και πολύμορφος χώρος για να ανταποκριθεί στις ανάγκες της πολυδιάστατης καταπίεσης και εκμετάλλευσης των γυναικών, και των πολύμορφων βιωμάτων τους στην πατριαρχική, καπιταλιστική κοινωνία: εργαζόμενες, επισφαλώς εργαζόμενες, γυναίκες της ΛΟΑΤ κοινότητας, άνεργες, νοικοκυρές, ανασφάλιστες, γυναίκες με αναπηρία, ηλικιωμένες, σεξουαλικά ή ψυχολογικά  κακοποιημένες, μετανάστριες, πρόσφυγες, γυναίκες στην πορνεία, γυναίκες ως καταναλωτικά προϊόντα.

Να δημιουργηθεί μια ανοιχτή δομή, ένα εργαστήρι όπου οι γυναίκες να μπορούν να συνενώνουν κινηματικές, πολιτιστικές, μορφωτικές και κοινωνικές πρωτοβουλίες,  δράσεις και καμπάνιες, όπως για παράδειγμα:

  • Να λειτουργήσει ως χώρος γυναικείας δημιουργίας για ζωγράφους, ποιήτριες, κλπ, γιατί καθώς οι γυναίκες δεν ανήκουν στα γνωστά ελιτ στέκια, χρειάζεται να δίνουμε χώρο στην οπτική τους μέσα από τις δημιουργίες τους.
  • Να στήσει  πολλαπλές δομές, δράσεις αλληλεγγύης, όχι  όμως με την  λογική της ιδιωτικής πρωτοβουλίας  ή της ελεημοσύνης, αλλά με τη λογική ενός ανεξάρτητου κοινωνικού, φεμινιστικού κινήματος.
  • Να παρέχει ενημέρωση σε ζητήματα αντισύλληψης, έκτρωσης, εγκυμοσύνης, τοκετού, σεξουαλικότητας, πληροφορίες για τα σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα. Καμπάνια και ευαισθητοποίηση στα σχολεία και στην κοινωνία για την σεξουαλική διαπαιδαγώγηση. Συζητήσεις για ανθρώπινες και σεξουαλικές σχέσεις, για τις καινούργιες τεχνολογίες αναπαραγωγής.
  • Σε αυτήν την λογική θα λειτουργεί η ομάδα “Στάση πρώτων βοηθειών για τη βία και το Φόβο” η οποία θα αποτελείται από συλλογικότητα νομικών  που θα κατευθύνουν την κακοποιημένη σε σχέση με τα δικαιώματα της, άλλα και ψυχολόγων που θα ασχολούνται με τις πρώτες ώρες /ημέρες μετά την κακοποίηση, παρέχοντας εφόδια ανάρρωσης από το τραύμα σωματικό και ψυχικό σε συνεργασία και με άλλους κοινωνικούς  φορείς…
  • Να στηρίζει την πρόσβαση ιδιαίτερα των ανασφάλιστων, άνεργων κυρίως φτωχών γυναικών στa κοινά αγαθά και ιδιαίτερα στο σύστημα υγείας και το δικαίωμά τους στην πρόληψη, όπως και στο δωρεάν, ελεύθερο και μη-εμπορευματοποιμενο  τοκετό.
  • Να  εμπνέεται από αρχές  πολύ-πολιτισμικές , αντι-σεξιστικές, αντιρατσιστικές, αντί-φασιστικές  και αντί- θρησκευτικό-φονταμενταλιστικές.
  • Να δημιουργήσει  μια διαδικασία αναζήτησης  εναλλακτικής ριζοσπαστικής  φεμινιστικής πολιτικής, δράσης και οράματος, όχι απολίτικης αλλά ανεξάρτητης από κομματικούς μηχανισμούς. Στα πλαίσια αυτής της αναζήτησης θα διαμορφωθούν αυτοδιαχειριστικές, ανοιχτές και ισότιμες διαδικασίες της συνέλευσης η οποία θα είναι το κυρίαρχο όργανο και δεν θα θυμίζει τις γνωστές πατριαρχικές δομές συγκεντρωτικής λειτουργίας. Το σπίτι θα είναι στέκι αυτοδιαχειριζόμενο, με ευθύνη των συμμετεχόντων οργανώσεων, ατόμων και ομάδων στη βάση εσωτερικού κανονισμού.
  • Να παίρνει πρωτοβουλίες για να ακούγεται και η δική μας φωνή, η δική μας παρουσία  στην  πολιτική  ζωή του τόπου,  απαιτώντας από τα κόμματα να σέβονται την ανεξαρτησία και τη δική μας αυτόνομη πολιτική παρουσία  στην  πολιτική/κοινωνική  ζωή του τόπου.

Εμείς που υπογραφούμε διεκδικούμε από την πολιτεία την χορήγηση ενός σπιτιού στο κέντρο της Αθήνας, ώστε να υποστηριχθούν οι ποικίλες δυνατότητες των γυναικών, ειδικά τώρα που έχουν ανάγκη περισσότερα από ποτέ.

Στήριξε και εσύ και υπόγραψε εδώ

Για επαφή: spiti.gynaikon@gmail.com

 

Οι πρώτες υπογραφές:

Αλεξάκη Ευαγγέλια, μέλος συντονιστικού των απολυμένων καθαριστριών

Αλεξάκη Χαρά, δραματοπαιδαγωγός, Ανοιχτή Συνέλευση του Ελεύθερου Αυτοδιαχειριζόμενου Θεάτρου Εμπρός

Αλιμπέρτη Μαρία, φοιτήτρια

Αμπραμιάν Αγάπη, Ψυχολόγος, ΚΙΦΑ Ν. Σμύρνης

Αργυροπαΐς Σοφία, ΚΙΦΑ Ν. Σμύρνης

Βαρίκα Ελένη, καθηγήτρια στο τμήμα Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Παρίσι VIII

Βενετσάνου Νένα, συνθέτης και τραγουδίστρια

Βαν Μπουσχότεν Ρίκη, καθηγήτρια Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Βαρβούνη Χριστίνα, δικηγόρος

Βεργάκη Αναστασία, άνεργη

Βλάχου Ευγενία, συνταξιούχος

Γεωργιάδου Μαρία, ΚΙΦΑ Ν. Σμύρνης

Γκουντούμας Μιχαήλ

Γουρνά Στεφανία, εκπαιδευτικός

Γραμμένος Θεοφάνης, Πανεπιστημιακός

Δημητρίου Σωτήρης, ανθρωπολόγος

Ελευθεριάδη Μαρία, Βοηθός Μητρότητας, Σύμβουλος Θηλασμού, Φοιτήτρια Μαιευτικής

Ελευθερίου Λουκάς, φοιτητής

Ζαχαρόγιαννη Μάρω

Ζέης Θοδωρης, νομικός

Θεοδωράτου Κατερίνα, δικηγόρος

Θεοδωροπουλου Στέλλα, ΚΙΦΑ Ν. Σμύρνης

Καστάνη Πηνελόπη, ΚΙΦΑ Ν.  Σμύρνης

Καπράλος Νίκος, οικονομολόγος

Καραγεώργου Δωροθέα, εκπαιδευτικός

Καρασαββίδου Ελένη, μέλος ΔΣ της Εταιρείας Λογοτεχνών Β.Ε. και του ΠΑΔΟΠ (Παρατηρητήριο Διεθνών Οργανισμών και Παγκοσμιοποίησης)

Κατσιαμπούρα Γιάννα, ιστορικός, ΕΙΕ

Κατσιαμπούρα Σούλα

Κοντοθεοδώρου Κώστας

Κοσκώση Έφη

Κουρλάμπα Έρίκα, συντονιστικό ΚΙΦΑ Ν. Σμύρνης

Κουσιάδη Μαρία, λογίστρια

Κoutsaftis Coulmin Marie-Laure, cinéaste-traductrice,

Καποτοπούλου Βερονίκη, εκπαιδευτικός

Κουτσούμπα Δέσποινα, περιφερειακή σύμβουλος Αττικής

Κοταρά Λίτσα, μέλος ΚΙΦΑ Ν. Σμύρνης

Λεοντόπουλος Δημήτρης, ΚΙΦΑ Ν. Σμύρνης

Μαγαλιού Βασιλική

Μαγαλιού Βούλα

Μαγαλιού Μαρία, φυσικός

Μακόλι Λορέττα, Οργάνωση Ενωμένων Γυναικών της Αφρικής

Μανδηλαρά Ηρώ

Μελαμπιανάκη Ζέττα, Δασκάλα, μέλος της ΕΕ της ΑΔΕΔΥ

Μέρτης Χάρης

Μητραλιά Σόνια, σκιτσογράφος, μέλος της Πρωτοβουλίας Γυναικών εναντία στο Χρέος και στα Μέτρα Λιτότητας

Μιζάν Λουίζα, μεταφράστρια,

Μιχαηλίδης Απόστολος, σκιτσογράφος

Μπαλή Μαρία

Μπάκου Ελένη

Μπασδέκη Πόπη, Παιδαγωγός Προσχολικής ηλικίας

Μπολοβίνος Λεωνίδας

Moss – Σύψα, Αθηνά,  σκιτσογράφος

Νικολιδάκη Φλώρα, Πρόεδρος του Συλλόγου κατά της Αυθαιρεσίας των Τραπεζών και της Δημόσιας Διοίκησης, Περιφερειακή Σύμβουλος Αττικής

Νικολαΐδου Ελισάβετ, ΚΙΦΑ Ν. Σμύρνης

Ντάνη Σπυριδούλα, Κοινωνική Ψυχολόγος

Ξυγκάκη Σοφία, ηλεκτρονική εφημερίδα «Φύλο Συκής»

Οικονομιδου Φανή, δασκάλα,

Παληγεωργου Νίκη, ΚΙΦΑ Ν. Σμύρνης

Παπαδοπούλου Μαρία, φοιτήτρια

Παπαναστασίου Νίκος, πληροφορικής

Παυλίδου Αλεξάνδρα, Ηθοποιός

Πενταράκη Μαρία, επίκουρη καθηγήτρια Κοινωνικής Εργασίας

Πετράκη Μαρία, Κοινωνική Επιστήμονας

Πετρίτης Σπύρος, θεατρολόγος

Πισσαρίδης Μιχάλης

Πιστόλα Μάρια

Πορτάλιου Ελένη, καθηγήτρια ΕΜΠ, κίνημα κατά του ΤΑΙΠΕΔ, αντιφασιστικό κίνημα

Ποταμιάς Σπύρος

Προβατάς Σπύρος, ΚΙΦΑ Ν. Σμύρνης

Ρίγλη Κατερίνα

Ρόρου Βέρα

Ρουμπάνη Νίκη, εικαστικός και εκπαιδευτικός

Ρούπα Δήμητρα, εκπαιδευτικός

Σάνκο Αουα, Οργάνωση Ενωμένων Γυναικών της Αφρικής

Σεβαστίδου Όλγα, Κοινωνική Ανθρωπολόγος, ερευνήτρια Προφορικής Ιστορίας

Σεργάκη Ελένη, ΚΙΦΑ Ν. Σμύρνης

Σιούλας Δημήτρης

Σκανάτοβιτς Τατιάνα, ηθοποιός

Σκορδούλης Κώστας

Σκούφογλου Παναγιώτης

Σκούφογλου Μάνος, αρχιτέκτονας

Σπανού Δήμητρα, ηλεκτρονική εφημερίδα «Φύλο Συκής»

Σταμούλη Χαρούλα, Σ.Δ.Ο.Δ. μέλος του συλλόγου Δανειοληπτών – Οφειλετών Δημοσίου

Σταυρίδη Νίκη, μεταφράστρια

Στεφάν Άννα Μαρία, ποιήτρια

Στυψανέλλη Καίτη, πυρηνική ιατρός, μέλος Δ.Σ. σωματείου εργαζομένων «ΓΝΑ» Αλεξάνδρα, μέλος τοπικής πενταμελούς επιτροπής ΕΙΝΑΠ

Σωτηρόπουλου Βίλη, Ηθοποιός – Συγγραφέας – Σκηνοθέτης

Τζίβα Αιμιλία, Περιφερειακή Σύμβουλος Αττικής

Τζιτζίκου Σοφία, Υπεύθυνη κοινωνικού Φαρμακείου Αλληλεγγύης Αθήνας, Αντιπρόεδρος Ελληνικής Επιτροπής UNICEF

Τόμπρου Αγγελική, εκπαιδευτικός, ηθοποιός

Τσάκου Εσμί, ΚΙΦΑ Ν. Σμύρνης

Τσάκου Ιφιγένεια, συντονιστικό ΚΙΦΑ Ν. Σμύρνης

Τσαλουχιδού Θάλεια, φαρμακοποιός, ΚΙΦΑ Ν. Σμύρνης

Τσάφος Γιώργος, Υπάλληλος  ΕΥΔΑΠ

Τσιντήλα Κωνσταντινα

Tσιφτσή Βασιλική, δασκάλα

Φελέκης Γιάννης

Φέτση Όλγα, εργαζόμενη ΟΤΕ, δημοτική Κίνηση Πολιτών Καλλιθέας

Φίλιππος Φιλιππίδης, Αναλυτής Συστημάτων,

Φίλη Μυρτώ, φοιτήτρια

Φιλοπούλου Λίνα, ηλεκτρονική εφημερίδα «Φύλο Συκής»

Φόστερ Ίλια, Φώκου Ιωάννα, εκπαιδευτικός

Χριστοπούλου Ελένη, καθαρίστρια, δημοτική Κίνηση Πολιτών Καλλιθέας

Χρυσοχού Πωλίνα

Ψαρρά Άντα, δημοσιογράφος

Ψαρρέα  Έλενα, μέλος της συντακτικής επιτροπής του περιοδικού τέχνης “Μανδραγόρας”

 

Υπόγραφες από συλλογικότητες:

Ηλεκτρονική εφημερίδα «Φύλο Συκής»

Λεσβιακή ομάδα  Αθήνας

Πρωτοβουλία Γυναικών εναντία στο Χρέος και στα Μέτρα Λιτότητας

Οργάνωση Ενωμένων Γυναικών Αφρικής,

Κοινωνικό Ιατρείο – Φαρμακείο (ΚΙΦΑ) Ν. Σμύρνης

 

Share

2014: η χρονιά που οι γυναίκες νίκησαν;

malala

της Δήμητρας Σπανού

Λίγο πριν αλλάξει η χρονιά, η Guardian κυκλοφόρησε ένα βιντεάκι που αναρωτιέται αν η χρονιά που φεύγει ήταν καλή για τις γυναίκες και μας δίνει τροφή για σχολιασμό.

Το βίντεο ξεκινάει με την παρουσιάστρια να δηλώνει ότι οι γυναίκες πλέον μπορούμε να χαλαρώσουμε, γιατί το 2014 κερδίσαμε πολλά. Αμέσως, όμως, γίνεται σαφές ότι πρόκειται για μια ειρωνική δήλωση και πως πραγματικός σκοπός είναι να αναδείξει πως έχουμε πολύ δρόμο ακόμα για την ισότητα. Το βίντεο παραθέτει σημαντικά γεγονότα της προηγούμενης χρονιάς που πήραν αρκετή δημοσιότητα, άλλα περισσότερο και άλλα λιγότερο γνωστά σε εμάς εδώ, επειδή ανέδειξαν την υπόθεση της έμφυλης ισότητας. Στη συνέχεια προχωράει στην αποδόμησή τους, για να επιχειρηματολογήσει ότι δεν αρκούν. Για παράδειγμα, καλό είναι ότι η Μαλάλα πήρε το Νόμπελ, αλλά για να φτάσει εκεί, είχε πυροβοληθεί για να μην πάει σχολείο· η Έμμα Γουότσον έβγαλε έναν λόγο στον ΟΗΕ για την ισότητα των φύλων, για να δεχτεί στη συνέχεια απειλές από χάκερ ότι θα δημοσιευτούν (ανύπαρκτες μάλιστα όπως φάνηκε) γυμνές φωτογραφίες της· η Αντζελίνα Τζολί ξεκίνησε καμπάνια για τη σεξουαλική βία σε εμπόλεμες ζώνες, όμως αυτό δεν φαίνεται να έχει κανένα αποτέλεσμα μέχρι στιγμής. Και ούτω καθεξής…

Το γεγονός ότι η Guardian θεωρεί σημαντικό να περιλάβει ένα τέτοιο βίντεο στην ύλη της είναι σημαντικό. Επίσης σημαντικό είναι το γεγονός ότι, σε μια χρονιά που πράγματι ο φεμινισμός και τα δικαιώματα των γυναικών έχουν συζητηθεί πολύ, το συγκεκριμένο βίντεο δεν αποθεώνει τις όποιες θετικές εξελίξεις, αλλά συνεχίζει να τονίζει τις ανεπάρκειες, ενώ τελειώνει αποδομώντας την αποτελεσματικότητα των κινητοποιήσεων μέσω hashtag και selfies στα social media και προτείνοντας πολιτικές λύσεις. Προβάλλει τα θετικά, αλλά και τα αρνητικά. Όμως, το ποιά είναι τα αυτά, καθώς και το τι μένει τελικά απέξω δεν μπορούμε να το αφήσουμε ασχολίαστο. Προφανώς σε τέσσερα λεπτά δεν χωρούν τα πάντα, όμως οι επιλογές που γίνονται δεν είναι ουδέτερες.

Το πρώτο πρόβλημα είναι μια “δυτική” θα λέγαμε ματιά που διατρέχει ολόκληρο το βίντεο. Το δεύτερο είναι η “μιντιακή” οπτική. Παρότι θεωρεί τελικά ανεπαρκή την παρέμβαση μέσω social media, οι επιλογές που κάνει είναι ανάμεσα στις πιο πολύκροτες υποθέσεις (που έχουν καταστεί τέτοιες από τα ίδια τα μίντια), τις οποίες παραθέτει χωρίς κανέναν προβληματισμό σχετικά με τις αιτίες τους. Έτσι, τα προβλήματα για τις γυναίκες στον λεγόμενο “ανεπτυγμένο κόσμο” ανήκουν σε δύο κατηγορίες: αφενός στο πόσες γυναίκες βρίσκονται σε πόστα εξουσίας και αφετέρου μεμονωμένα περιστατικά που αφορούν διασημότητες. Αντίθετα, στον υπόλοιπο κόσμο, δηλαδή τον ισλαμικό (τυχαίο;), οι γυναίκες εμφανίζονται σε πολύ χειρότερη θέση και με συνολικότερους όρους.

Δεν μπορούμε λοιπόν να μην παρατηρήσουμε την απουσία μιας σειράς από καθημερινά ζητήματα που οι γυναίκες αντιμετώπισαν την προηγούμενη χρονιά και εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν. Τέτοια είναι για παράδειγμα οι επιπτώσεις των μέτρων λιτότητας. Ζητήματα κυρίως του δυτικού κόσμου, όπως οι περικοπές στην πρόνοια και την περίθαλψη, η αυξημένη ανεργία και η φτώχεια που, παρότι θίγουν και τα δύο φύλα, έχουν έμφυλο πρόσημο, κρύβονται κάτω από το χαλί. Παρομοίως, δεν υπάρχει καμία αναφορά στα προβλήματα των μη λευκών, των ομοφυλόφυλων και των τρανς γυναικών, καθώς και στις μετανάστριες, το γιατί χρειάζεται να φύγουν σε πρώτη φάση και τι αντιμετωπίζουν στη συνέχεια. Σε πόσες “επιχειρήσεις” άραγε εμπλέκεται τα τελευταία χρόνια το Ηνωμένο Βασίλειο;

Φυσικά, από το βίντεο απουσιάζει και κάθε αναφορά στα διάφορα κινήματα και ιδιαίτερα στη δράση των γυναικών. Μεγάλοι αγώνες όπως το νικηφόρο κίνημα κατά της απαγόρευσης των αμβλώσεων στην Ισπανία και η αντίσταση των γυναικών στο Κομπάνι είναι σαν να μην υπάρχουν. Αλλά και λιγότερο προβεβλημένοι, καθημερινοί αγώνες γυναικών σε όλο τον κόσμο, είτε για αμιγώς γυναικεία είτε για συνολικότερα ζηγτήματα, σε ανατολή και δύση, βορρά και νότο, απωσιοπούνται.

Τέλος, δεν μπορούμε να μην αναφέρουμε πως στο κλείσιμο, εκτός από τις πολιτικές λύσεις, η παρουσιάστρια προβληματίζεται και για το εάν χρειάζονται στρατιωτικές επεμβάσεις. Δεν θα το αναλύσουμε περαιτέρω, καθώς τα καταστροφικά τους αποτελέσματα τόσο στις ζωές όσο και στα δικαιώματα των γυναικών είναι γνωστά και απέχουν πολύ από τις φεμινιστικές ιδέες.

YouTube Preview Image
Share

Νίκος Κορνήλιος: «Δεν μπορούν να αλλάξουν ριζικά τα πράγματα, αν ο πολιτισμός μας δε γίνει πιο γυναικείος»

mitriarchia1

του Γιάννη Κοντού

Ισορροπώντας δεξιοτεχνικά ανάμεσα στο ντοκιμαντέρ και το σινεμά βεριτέ, η Μητριαρχία, η νέα ταινία του Νίκου Κορνήλιου, αποτελεί ένα πείραμα πρωτόγνωρο για τα ελληνικά κινηματογραφικά δεδομένα. Γυρισμένη σε ελάχιστο χρονικό διάστημα χωρίς καθόλου χρήματα, η ταινία αφηγείται την ιστορία 60 γυναικών διαφορετικών ηλικιών, εθνικοτήτων και κοινωνικής προέλευσης, οι οποίες καταλαμβάνουν μια παλιά αποθήκη κάπου στην Αθήνα, προκειμένου να τη μετατρέψουν σε καταφύγιο για γυναίκες άστεγες, κακοποιημένες και κατατρεγμένες. Εκεί πραγματοποιούν τις συνελεύσεις τους, μοιράζονται τα βιώματά τους, συμφωνούν, διαφωνούν, διασκεδάζουν. Κι όταν απειλούνται με έξωση, προτάσσουν την αλληλεγγύη, προασπιζόμενες συλλογικά το χώρο τους. Μετά την παγκόσμια πρεμιέρα της στο πλαίσιο των φετινών «Νυχτών Πρεμιέρας», η Μητριαρχία προβάλλεται και στο 55ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης το Σάββατο 8 Νοεμβρίου, 17:00, αίθουσα «Τώνια Μαρκετάκη». Συνομιλώντας με τον σκηνοθέτη.

Πώς ξεκίνησε αυτή η «συλλογική περιπέτεια», όπως αποκαλέσατε τη Μητριαρχία κατά την πρεμιέρα της;

Ξεκίνησε με ένα e-mail, που έστειλα σε όλες αυτές τις φοβερές γυναίκες, με τις οποίες είχα μια προσωπική σχέση είτε από τα εργαστήριά μου, ή από προηγούμενες ταινίες μου. Τους λέω, λοιπόν, «έχω αυτή την τρελή ιδέα, αλλά δεν έχω χρήματα» και μου απάντησαν, η μία μετά την άλλη, με ενθουσιασμό «πάμε να το κάνουμε». Πήρα τα μέιλ εν είδει συμβολαίων και μπήκα σ’ αυτή την περιπέτεια. Από τη στιγμή που είχα την ιδέα μέχρι την υλοποίηση της ταινίας πέρασαν 4-5 μήνες με πρόβες. Υπάρχουν από πίσω σενάριο, ιστορία, χαρακτήρες, αλλά το σενάριο προέκυψε δια της προφορικής οδού.

Ένα σενάριο που συνυπογράφετε με την Ευγενία Παπαγεωργίου.

Ο πυρήνας της ιδέας είναι δεκαετιών. Από τότε που άρχισα να συνειδητοποιώ ότι ο κόσμος είναι πολύ άδικος, αυτό με έκανε να αντιδρώ. Όταν, έπειτα, συνειδητοποίησα ως άτομο του άλλου φύλου πόσο ο επί χιλιετίες κυρίαρχος ανδρικός πολιτισμός, έχει καταπιέσει το άλλο φύλο, του έχουμε στερήσει τη δημόσια παρουσία σπρώχνοντάς το στον ιδιωτικό χώρο, πόσο δείραμε και βιάσαμε τις γυναίκες με ένα βάναυσο τρόπο, θέλησα να εξιλεωθώ και, παράλληλα, να εκφράσω την ελπίδα μου πως δεν μπορούν να αλλάξουν ριζικά τα πράγματα, αν ο πολιτισμός μας δε γίνει πιο γυναικείος. Αυτή η ταινία είναι, λοιπόν, κατά κάποιο τρόπο, μία πράξη εξιλέωσης, γι’ αυτό και την κάνω εγώ, ένας άντρας. Δύσκολα θα μπορούσε να κάνει μια γυναίκα μια τέτοια ταινία, γιατί ακριβώς, από τη στιγμή που η πατριαρχία είναι ακόμη κυρίαρχη, θα της την «έπεφταν», χαρακτηρίζοντάς την «υστερική φεμινίστρια». Εμένα δεν μπορούν να με αποκαλέσουν «υστερικό φεμινιστή», τη γλιτώνω λίγο. Μια γυναίκα θα ήταν πιο ευάλωτη απέναντι σ’ αυτό το σεξιστικό επιχείρημα.

Το δυστύχημα είναι ότι η ανδρική επικυριαρχία «απλώθηκε» και στις γυναίκες. Η συνειδητοποίηση του πού ανήκουμε κοινωνικά, τι σημαίνει να είσαι Έλληνας, εργαζόμενος δεν είναι εύκολη και δεδομένη, άρα ούτε κι η συνείδηση του φύλου. Πολλές γυναίκες, υπό την επιρροή της πατριαρχικής ιδεολογίας, είναι αυτές που λένε «κι εμείς ίδιες ή χειρότερες είμαστε». Είναι ενοχικές, αναπαράγοντας τον ανδρικό λόγο. Κι όσες καταφέρουν να έχουν μια επιτυχημένη παρουσία, πρέπει να γίνουν πιο «άντρες» από τους άντρες, να είναι «Θάτσερ» και «Μέρκελ», γυναίκες, οι οποίες έχουν απεμπολήσει τη δικιά τους φωνή, που είναι ακόμη θαμμένη, για να επιβληθούν σ’ ένα κόσμο αντρικό. Όλη αυτή η λύσσα των πολέμων και των γενοκτονιών, από άντρες έχει γίνει, και μάλιστα από ισχυρούς άντρες που ξεχωρίζουν από τους άλλους. Ακόμα και στα σοσιαλιστικά κινήματα ή τον αναρχισμό, στη διαδρομή τους ή όταν υπερίσχυσαν, υπήρξε βία και θάνατος, αλλά, κι όταν δεν υπήρξαν, υφίστατο η καταπίεση της μεγάλης μορφής, του ηγέτη, όπως ο Γκάντι. Ακόμη κι οι μεγάλοι καλλιτέχνες έχουν πατήσει επί πτωμάτων, για να αναρριχηθούν στην πνευματική εξουσία και να επιβληθούν. Θα μου πείτε, «κι εσείς τι κάνετε, ταινίες δε γυρίζετε;» Ζούμε μέσα στις αντιφάσεις μας.

Στο σενάριο, εκτός από την αρχική δικιά σας αγωνία, ιδέα, πρόθεση, συμμετείχαν, με τον όποιο τρόπο, κι οι ηθοποιοί;

Η συνεργασία με τις ηθοποιούς, επειδή βασιζόταν στο απόθεμα της αμοιβαίας εμπιστοσύνης, ξεκίνησε με πρόβες με την καθεμία ξεχωριστά, κάναμε 3-4 κύκλους ατομικών προβών. Με την καθεμία ξεχωριστά, προσπαθούσαμε να βρούμε ένα διακριτό κι ισχυρό στίγμα γυναικείας παρουσίας σ’ αυτή τη συνέλευση των γυναικών κι εκεί πρότεινα τη δική μου πλευρά, ποιοι χαρακτήρες θα μου ήταν πολύτιμοι κοινωνικά, ψυχολογικά, βιωματικά, ενώ οι ίδιες εισέφεραν στοιχεία που μπορεί να προέρχονταν από το βιωματικό τους υλικό, αλλά μπορεί να ήταν και σκέψεις. Δουλεύοντας, συνθέταμε ένα χαρακτήρα, άρα η συμμετοχή κι η συμβολή τους είναι ουσιαστικές. Το «στήσιμο» των χαρακτήρων ήταν μια πολύ συναρπαστική δουλειά, μετά το να έχουν σχέση μεταξύ τους. Είχαμε, βέβαια, και πολλά τεχνικά προβλήματα, γιατί η ταινία γυρίστηκε με 3 κάμερες και 3 μπουμ.

Φαντάζομαι ότι θα ήταν εξαιρετικά δύσκολη διαδικασία, πέρα από το τεχνικό κομμάτι, να κινηματογραφηθούν 60 άνθρωποι σε ένα χώρο συγκεκριμένο και παράλληλα, μέσω και του τελικού μοντάζ, να υπάρχει μια αφηγηματική ροή τέτοια που να μην αφήνει τον θεατή να χαλαρώσει, να βαρεθεί ή να κουραστεί.

Αυτό ήταν ένα ζητούμενο, κι εκεί εντοπίζεται η συνεισφορά των τεχνικών, ανδρών και γυναικών. Συστηματικά, λοιπόν, είχαμε πρόβες και συναντήσεις για να το πετύχουμε. Ήταν δύσκολο, γιατί τα γυρίσματα έγιναν τέλη Ιουνίου, συνολικά 10-12 γυρίσματα, κάτω από πολύ δύσκολες συνθήκες, σε μέρες καύσωνα.

Πού γυρίστηκε η ταινία, αλήθεια;

Στον Ελαιώνα, σε μια παλιά αποθήκη. Σκηνογραφικά, με τον Χρήστο Κωνσταντέλλο στήσαμε την ατμόσφαιρα της ταινίας από το μηδέν. Χωρίς να είμαι μεγαλόστομος, πιστεύω ότι είναι ένα ανθρώπινο επίτευγμα συλλογικής προσπάθειας. Γιατί όλοι μπήκαν στην περιπέτεια χωρίς αμοιβή και το έκαναν γιατί πίστεψαν στην ουσία του εγχειρήματος κι αυτό είναι ένα μικρό θαύμα, αυτή η αλληλεγγύη και το πνεύμα συνεργασίας. Εκ των υστέρων, μας έδωσε και το Ε.Κ.Κ. ένα «χαρτζιλίκι».

Η παρουσία κάποιων ανθρώπων, όπως η Κατερίνα Αγγελάκη- Ρουκ, νομίζω ότι έδωσε μια ξεχωριστή διάσταση στην ταινία, και ως φυσική παρουσία και ως λόγος, χωρίς αυτό να μειώνει τη συλλογική διάσταση του εγχειρήματος. Ήταν μια ιδέα που προϋπήρχε;

Είχα δει και θαυμάσει την Κατερίνα Αγγελάκη- Ρουκ σε μια δημόσια ανάγνωση ποιημάτων της και λέω «τι φατσάρα απίστευτη είναι αυτή, πρέπει να παίξει σε ταινία». Η εκφραστικότητα, η χροιά της φωνής της, η ζωτικότητα, η διεισδυτικότητα του βλέμματός της ήταν τέτοιες που ήρθε φυσικά και βρήκε τη θέση της, γιατί είναι η μεγαλύτερη εν ζωή ποιήτρια των σύγχρονων καιρών, ένας εξαιρετικός άνθρωπος, πολύ ουσιαστικός, γειωμένος, χωρίς καμία έπαρση. Εκεί συνειδητοποιεί κανείς τι σημαίνει μεγάλη δημιουργός, γυναίκα, ένας αληθινά σεμνός άνθρωπος, όχι με το δημοσιοσχεσίτικο χαμηλό προφίλ. Την λάτρεψαν κι όλες οι υπόλοιπες ηθοποιοί. Για να μην παραλείψω και την παρουσία της Τζίνας Πολίτη, μιας γυναίκας πολύ σημαντικής στα ελληνικά γράμματα, που συνδυάζει μια πνευματική διαδρομή πολύ υψηλού επιπέδου, ενώ παράλληλα είναι μια μαχήτρια, μια ακτιβίστρια που μέχρι τώρα παρακολουθεί τα πάντα κι είναι παρούσα σε ό,τι θεωρεί ότι είναι σημαντικό για το κοινωνικό σύνολο.

Τα κείμενα που ακούγονται επιλέχτηκαν από σας;

Υπάρχει ένα ποίημα της Anne Sexton, ένα απόσπασμα της Ελφρίντε Γέλινεκ, ένα χορικό της Suheir Hammad, μιας Αμερικανο-Παλαιστίνιας ποιήτριας, που το διαβάζουν οι ηθοποιοί, τα ποιήματα της Κατερίνας Αγγελάκη- Ρουκ- όλα ήταν επιλογές που πρόσθεταν κάτι. Η Hammad ήθελα να υπάρχει, γιατί δεν είχαμε στο «ψηφιδωτό» μας φωνή γυναίκας από τη Μέση Ανατολή.

Έχει κάποια σημασία που η επιλογή αυτού του χώρου, του καταφυγίου, ήταν κατάληψη;

Ναι, μπορούμε να την ονομάσουμε έτσι, είναι μια λέξη που έχει ενοχοποιηθεί. Σεναριακά αναφέρεται ως ένας άδειος χώρος, τον οποίο οι γυναίκες αυτές ανέλαβαν να διαχειριστούν για ένα κοινωνικό όφελος, για να βρουν στέγη γυναίκες άστεγες, δαρμένες, μετανάστριες, αλλά και για να περνάνε καλά, είναι το σπίτι τους. Και στη συνέχεια, επειδή η αποθήκη τους βρίσκεται σε μια υπό «ανάπλαση» περιοχή, όπου ουσιαστικά αναμένεται να χτιστούν σουπερμάρκετ, εμπορικά κέντρα κ.λπ., θέλουν να τις διώξουν, μετά την ανακάλυψη ενός φανταστικού «ιδιοκτήτη» του χώρου κι αυτές δεν το αποδέχονται. Κι εκεί προστρέχουν και γυναίκες που είναι για χρόνια ταγμένες στο γυναικείο κίνημα, η Δέσποινα η Τζούμα, η Μαρία η Λιάπη, η Lauretta Macauley, πρόεδρος της «Ένωσης Αφρικανών Γυναικών», η σημαντική Μεξικάνα σκηνοθέτρια Εστέρ Αντρέ Γκονζάλες, που έχουμε την τιμή να ζει στον τόπο μας.

Ποια είναι τα επόμενα βήματα της Μητριαρχίας;

Η ταινία μόλις ολοκληρώθηκε πήγε στις «Νύχτες Πρεμιέρας», γιατί ήταν το πιο κοντινό φεστιβάλ, κι ελπίζουμε ότι θα ανοίξει τα «φτερά» της σε φεστιβάλ στο εξωτερικό, για να συναντήσει τις γυναίκες και τους άντρες του κόσμου. Θα προβληθεί, επίσης, και στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Μέχρι τώρα τις πρεμιέρες των ταινιών μου τις πήγαινα στο ΦΚΘ, γιατί πιστεύω ότι πρέπει να ξαναβρεί τον τόνο, την ψυχή, το δυναμισμό και να αναδεικνύει τον ελληνικό κινηματογράφο.

Θεωρείτε πως δεν το κάνει επαρκώς;

Θεωρώ ότι δεν το έκανε επαρκώς. Δεν είμαι εναντίον της διεθνούς μορφής του, αντιθέτως, απλώς η ισορροπία ανάμεσα στη διεθνή πλευρά και την ανάδειξη του ελληνικού κινηματογράφου πρέπει κάθε φορά να αποδεικνύεται και να γίνεται έτσι, ώστε να ωφελεί τον ελληνικό κινηματογράφο. Όχι μόνο τους κινηματογραφιστές, αλλά και τους ηθοποιούς και τους τεχνικούς, όλο αυτό τον κόσμο που πασχίζει να κάνει ταινίες υπό πολύ αντίξοες συνθήκες. Να είναι το ΦΚΘ το πρώτο βήμα.

Η ταινία του Νίκου Κορνήλιου Μητριαρχία προβάλλεται στα πλαίσια του 55ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης το Σάββατο 8 Νοεμβρίου στην αίθουσα «Τώνια Μαρκετάκη», 17:00.

Περισσότερες πληροφορίες για την ταινία μπορείτε να αναζητήσετε στο επίσημο site.

Πηγή: εναντιοδρομίες

mitriarchia

 

Share

Η απεικόνιση των κουρδισσών μαχητριών στα μέσα ενημέρωσης

kurdish

της Dilar Dirik

Στον απόηχο της δολοφονίας των κουρδισσών Sakine Cansiz, Fidan Dogan και Leyla Saylemez στις 9 Ιανουαρίου του 2013 στο Παρίσι, τα κυρίαρχα μέσα μαζικής ενημέρωσης επικεντρώθηκαν ξαφνικά σε ένα για πολύ καιρό ξεχασμένο, αλλά συναρπαστικό θέμα: τον αξιοσημείωτο ρόλο των γυναικών στο κουρδικό απελευθερωτικό κίνημα.

Τα τελευταία δύο χρόνια οι κούρδοι κατέλαβαν τον έλεγχο του Δυτικού Κουρδιστάν (συριακό Κουρδιστάν ή Ροτζάβα) και σταδιακά εγκαθίδρυσαν δομές δυαδικής εξουσίας στη διάρκεια του συριακού εμφυλίου πολέμου. Από την αρχή οι γυναίκες συμμετείχαν ως ενεργά μέλη της Επανάστασης στη Ροτζάβα μέσω του κοινωνικού και πολιτικού ακτιβισμού τους, αλλά αυτό που εξέπληξε περισσότερο τα κυρίαρχα δυτικά μέσα ενημέρωσης ήταν ότι οι γυναίκες συμμετείχαν στις  μάχες ή στο πεδίο των μαχών ισότιμα. Αυτές οι γυναίκες, οι οποίες πολεμούν ενάντια στο καθεστώς του Άσαντ, καθώς και σε ομάδες τζιχαντιστών, τονίζουν κατ’ επανάληψη ότι ο αγώνας τους είναι ένας πολυμέτωπος αγώνας για την ελευθερία τους, σαν κούρδισσες και σαν γυναίκες. Αν και η ύπαρξη γυναικών μαχητριών αποτελεί φυσικό στοιχείο της πολιτικής δράσης σε ολόκληρο το Κουρδιστάν εδώ και δεκαετίες, ο κόσμος μόλις τώρα αρχίζει να συνειδητοποιεί τον ισχυρό ρόλο των γυναικών στο κουρδικό απελευθερωτικό κίνημα. Ειδικά το τελευταίο διάστημα το γυναικείο κίνημα έχει εξάψει τη φαντασία των κυρίαρχων μέσων με διάφορους τρόπους, που κυμαίνονται μεταξύ δέους,  συγκαταβατικού οριενταλισμού μέχρι καθαρού σεξισμού.

Τα περισσότερα άρθρα σχετικά με τις κούρδισσες μαχήτριες είναι τουλάχιστον απλοϊκά, μισογυνιστικά, οριενταλιστικά και πατερναλιστικά. Αντί να προσπαθήσουν να κατανοήσουν το φαινόμενο σε όλη του την πολυπλοκότητα, αυτά τα άρθρα συχνά καταφεύγουν σε σκανδαλιστικές ανακοινώσεις για να εκμεταλλευτούν την κατάπληξη του κοινού σχετικά με το γεγονός ότι «οι φτωχές γυναίκες στη Μέση Ανατολή» μπορούν με κάποιο τρόπο να είναι μαχήτριες. Ως εκ τούτου, αντί να αναγνωρίσουν την πολιτιστική επανάσταση που συνιστούν οι ενέργειες αυτών των γυναικών σε μια κατά τα άλλα συντηρητική, πατριαρχική κοινωνία, πολλοί δημοσιογράφοι την πατάνε με τις ίδιες πολυχρησιμοποιημένες κατηγοριοποιήσεις: τη στιγμή που τα κρατικά μέσα ενημέρωσης, ιδιαίτερα στην Τουρκία και το Ιράν, απεικονίζουν τις γυναίκες αντάρτισσες ως «σατανικές τρομοκράτισσες πόρνες», ως ερωτικά παιχνίδια των αντρών μαχητών, οι οποίες μισούν την οικογένεια και έχουν υποστεί πλύση εγκεφάλου, τα δυτικά μέσα ενημέρωσης αναφέρονται συχνά σε αυτές τις γυναίκες ως «καταπιεσμένα θύματα που αναζητούν διέξοδο από την οπισθοδρομική κουλτούρα τους», οι οποίες διαφορετικά θα αντιμετώπιζαν μια ζωή γεμάτη από εγκλήματα τιμής και παιδικούς γάμους. Εκτός του ότι αγνοούν πλήρως τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων εναντίον των Κούρδων, γεγονός που προκάλεσε αυτή την αντίσταση, οι ανακοινώσεις αυτές όχι μόνο δεν βασίζονται σε γεγονότα, αλλά διαστρεβλώνουν την πραγματικότητα σκόπιμα. Πράγματι, οι κούρδισσες αντιμετωπίζουν μια πολύ πατριαρχική κοινωνία με πολύ μεγάλη βία κατά των γυναικών, αλλά τα κίνητρα αυτών των γυναικών που αγωνίζονται είναι πολύ διαφορετικά, πολύπλοκα και – λαμβάνοντας υπόψη τις κοινωνικές δομές του Κουρδιστάν και της Μέσης Ανατολής – επαναστατικά με πολλούς τρόπους. Ανεξάρτητα αν συμφωνούν ή όχι  με τους σκοπούς τους, είναι άδικο και προβληματικά απλοϊκό να ονομάζουν την επιλογή αυτών των γυναικών να γίνουν αντάρτισσες ως «διέξοδο». Αυτές οι γυναίκες μάχονται ενεργά ενάντια στην πατριαρχία – πώς μπορεί αυτό να θεωρηθεί «διέξοδος»;! Διερευνώντας τους λόγους αυτής της διαστρεβλωμένης απεικόνισης αποκαλύπτεται ότι η αναγνώριση τους ως δρώντα υποκείμενα θα έθετε το σύστημα σαφώς σε κίνδυνο…

Το γεγονός ότι οι Κούρδισσες παίρνουν τα όπλα, τα παραδοσιακά σύμβολα της ανδρικής εξουσίας, είναι από πολλές απόψεις μια ριζική παρέκκλιση από την παράδοση. Γι’ αυτό το λόγο είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η κριτική των κυρίαρχων μέσων για τη συμμετοχή των Κουρδισσών στη μάχη δεν γίνεται σε πασιφιστική βάση, αλλά στη βάση ουσιοκρατικών, δυαδικών αντιλήψεων για το τι συνιστά να είσαι «γυναίκα». Το να μάχεσαι θεωρείται «μη-γυναικείο», διαπερνά κοινωνικά όρια, κλονίζει τα θεμέλια του κατεστημένου. Οι γυναίκες μαχήτριες κατηγορούνται για παραβίαση της «ιερότητας της οικογένειας», επειδή τολμούν να βγουν από την αιώνια φυλακή που έχει καθοριστεί για αυτές, επειδή ανατρέπουν το σύστημα, την πατριαρχική, γυναικοκτονική τάξη, επιλέγοντας την ενεργή συμμετοχή από το να παραμένουν θύματα. Ο πόλεμος θεωρείται ανδρική υπόθεση, που ξεκινά, καθοδηγείται, και τελειώνει από τους άνδρες. Οπότε είναι η λέξη «γυναίκες» στην έκφραση «γυναίκες που μάχονται» που προκαλεί αυτή τη γενική δυσφορία. Παρόλο που είναι οι ίδιοι οι παραδοσιακοί έμφυλοι ρόλοι που συχνά φυσικοποιούνκαι εξιδανικεύουν τις γυναίκες ως αγίες, η τιμωρία είναι άγρια, όταν οι γυναίκες παραβιάζουν αυτούς τους ρόλους που τους έχουν ανατεθεί. Αυτός είναι και ο λόγος που πολλές γυναίκες αγωνίστριες σε όλον τον κόσμο υπόκεινται σε σεξουαλική βία ως μαχήτριες στον πόλεμο και ως πολιτικές κρατούμενες. Όπως έχουν επισημάνει πολλές φεμινίστριες, ο βιασμός και η σεξουαλική βία σπάνια έχει σχέση με τη σεξουαλική επιθυμία, αλλά είναι εργαλεία εξουσίας για να κυριαρχήσει και να επιβληθεί η θέληση κάποιου πάνω σε κάποιον άλλο άνθρωπο. Στο πλαίσιο των γυναικών μαχητριών ο στόχος της σεξουαλικής βίας, σωματικής ή λεκτικής, είναι να τις τιμωρήσει, επειδή εισέρχονται σε μια σφαίρα που διασφαλίζει τα προνόμια των ανδρών.

Μια σύντομη ματιά στην απεικόνιση των κουρδισσών μαχητριών από τα τουρκικά και ιρανικά μέσα ενημέρωσης αποκαλύπτει τίτλους όπως «έμεινε έγκυος», «απελπισμένες βουνίσιες γυναίκες», «η πραγματικότητα των βιασμών στα βουνά», «δες ποιανού είναι ερωμένη», «δεν ήταν παρθένα», κ.λπ. Το γεγονός αυτό εκθέτει τη σεξιστική νοοτροπία που κρύβεται πίσω από αυτούς τους ισχυρισμούς, οι οποίοι αξιοποιούν τις συνήθεις συντηρητικές κοινωνικές αξίες, όπως η υπεράσπιση της «τιμής» μιας οικογένειας, και συνδυάζουν το μισογυνισμό με τα ρατσιστικά στερεότυπα της κουρδικής κουλτούρας για να την παρουσιάσουν ως οπισθοδρομική. Αντί να εξοργίζονται με τους βιασμούς και τη σεξουαλική βία από το στρατό και τους φρουρούς των φυλακών (ειδικά στα παιδιά που είναι στη φυλακή), τα μέσα μαζικής ενημέρωσης ασχολούνται με την παρθενία αυτών των γυναικών. Αυτή η μέθοδος σεξιστικής προπαγάνδας έχει στόχο κατά κύριο λόγο να απονομιμοποιήσει το κίνημα των γυναικών και να συγκαλύψει τη ριζοσπαστική πραγματικότητα, η οποία θα μπορούσε να αμφισβητήσει, να ταράξει και να τραυματίσει τα υπερ-αρρενοποιημένα ετεροπατριαρχικά συστήματα, εναντίον των οποίων αγωνίζονται αυτές οι γυναίκες. Έχει ως στόχο να αποσπάσει την προσοχή από το γεγονός ότι η συντριπτική πλειοψηφία των κουρδισσών συμμετέχουν στον αγώνα από πεποίθηση, από επιθυμία να καταπολεμήσουν την καταπίεση, ότι η ενεργή συμμετοχή τους είναι συνειδητή, με σκοπό να πάρουν τη ζωή τους στα χέρια τους. Γίνεται φανερό ότι η συζήτηση γύρω από την «εργαλειοποίηση του θύματος» είναι μια προσπάθεια να απορρίψει τη συνειδητότητα ​​αυτών των αγωνιζόμενων γυναικών. Ένας ψευτο-επιστήμονας ακαδημαϊκός ισχυρίζεται επιπλέον: «Καθότι οι γυναίκες είναι πιο συναισθηματικές από τους άνδρες, είναι πιο εύκολο να τις ελέγξεις». Αν το κουρδικό κίνημα είχε σκοπό τη στρατολόγηση γυναικών αποκλειστικά ως φυσικού εργαλείου πολέμου ή ως αντικείμενα του σεξ, γιατί να βασιζόταν κατά ένα μεγάλο ποσοστό στην εκλεπτυσμένη φεμινιστική ιδεολογία και σε εκπαιδευτικά σεμινάρια για να τις κινητοποιήσει; Δεν θα ήταν καλύτερα σε αυτή την περίπτωση, για το PKK και τα παραρτήματά του για παράδειγμα, να μην υπήρχε μια ιδεολογική ηγεσία που να λέει «ο άνθρωπος είναι ένα σύστημα. Το αρσενικό έχει γίνει καθεστώς και το μετατρέπει σε κυρίαρχη κουλτούρα. Η ταξική και η έμφυλη καταπίεση αναπτύσσονται από κοινού. Η αρρενωπότητα έχει δημιουργήσει το κυρίαρχο φύλο, την κυρίαρχη τάξη και το κυρίαρχο κράτος. Όταν ο άνθρωπος αναλύεται σε αυτό το πλαίσιο, είναι σαφές ότι η αρρενωπότητα πρέπει να εκλείψει. Πράγματι, το να σκοτώσεις τον κυρίαρχο άνθρωπο είναι η θεμελιώδης αρχή του σοσιαλισμού. Αυτό σημαίνει η δύναμη του να σκοτώνεις: να σκοτώνεις τη μονόπλευρη κυριαρχία, την ανισότητα και τη μισαλλοδοξία. Επιπλέον σημαίνει να σκοτώνεις το φασισμό, τη δικτατορία και το δεσποτισμό»; Ο ισχυρισμός ότι η κινητοποίηση των γυναικών είναι ένας ύπουλος τρόπος στρατολόγησης αποφεύγει να θέσειτην εμπλοκή της φεμινιστικής φιλοσοφίας του κινήματος, η οποία διακηρύσσει ρητά τη χειραφέτηση των γυναικών ως θεμελιώδη αρχή.

Ένας άλλος τρόπος άρνησης της σημασίας των κουρδισσών μαχητριών είναι ο ισχυρισμός ότι καταφεύγουν στα βουνά προκειμένου να «ξεφύγουν» από την καταπιεστική κουλτούρα τους. Τόσο τα δυτικά όσο και τα κρατικά μέσα ενημέρωσης έχουν επανειλημμένα αναπαράξει αυτόν τον ισχυρισμό, πιθανότατα χωρίς να έχουν μιλήσει ποτέ έστω και με μία κούρδισσα μαχήτρια. Ακόμη και αν δεχτούμε την υπόθεση, για χάρη της συζήτησης, ότι τα βουνά αποτελούν «διέξοδο» για τις γυναίκες, γιατί δεν ρωτάμε ποιοι κοινωνικο-οικονομικοί και πολιτικοί παράγοντες, που διαιωνίζονται από αυτά τα κράτη, έχουν συμβάλει στην απόφαση μιας γυναίκας να διαλέξει μια ζωή που θα μάχεται για την ελευθερία από τη ζωή ενός απλού ανθρώπου; Γιατί οι γυναίκες βρίσκουν την ελευθερία, που διαφορετικά δεν θα είχαν στη ζωή τους, στον αγώνα; Το να παραπλανάσαι από την παλιά κρατική προπαγάνδα, η οποία αναφέρεται συχνά στις γυναίκες μαχήτριες ως θύματα σε σύγχυση ή εύκολες στρατολογίες, είναι πολύ τεμπέλικο και προβληματικό και απλοποιεί ένα πολύ σύνθετο φαινόμενο. Οι κούρδισσες που παίρνουν τα όπλα έχουν υψηλό επίπεδο πολιτικής συνείδησης, η οποία ενισχύεται περαιτέρω από εκπαιδευτικά σεμινάρια. Δηλώνοντας ότι η κινητοποίηση των αναλφάβητων γυναικών της υπαίθρου, χωρίς ιδιαίτερο εκπαιδευτικό υπόβαθρο, είναι ενδεικτικό της επιπολαιότητας του γυναικείου κινήματος και της έλλειψης «συνθετότητας», ακόμα και αυτοαποκαλούμενες φεμινίστριες συγγραφείς πατρονάρουν με προβληματικό τρόπο γυναίκες από αυτά τα κοινωνικά στρώματα. Δεν είναι μόνο ότιαυτές οι «εξηγήσεις» είναι εγγενώς σοβινιστικές ή σεξιστικές, αλλά και ότιαυτού του είδους τα επιχειρήματα δεν μπορούν να εξηγήσουν πώς το κουρδικό κίνημα δημιούργησε ένα λαϊκό φεμινιστικό κίνημα βάσης, το οποίο αμφισβήτησε την παράδοση και μετασχημάτισε την κοινωνία σε εντυπωσιακό εύρος, ενδυναμώνοντας τις γυναίκες στην ευρύτερη κοινωνία σε αξιοσημείωτο βαθμό.

Περιέργως, παρόλο που το γυναικείο κίνημα δείχνει να εμφανίζεται σήμερα στην ημερήσια διάταξη, τα κίνητρα και οι ιδεολογίες πίσω από το κίνημα αποσιωπούνται επίτηδες. Για παράδειγμα, ενώ ορισμένα άρθρα άρχισαν να θαυμάζουν τη δύναμη και το θάρρος των γυναικών που μάχονται εναντίον του καθεστώτος και των δυνάμεων της Αλ-Κάιντα στο δυτικό Κουρδιστάν, οι ίδιοι οι συγγραφείς συχνά δεν αναφέρουν ότι οι γυναίκες αυτές λένε ρητά ότι η ιδεολογία του Αμπντουλάχ Οτσαλάν είναι η κινητήρια δύναμη πίσω από αυτό το κίνημα.

Παράγοντες που επιβάλλονται, όπως η απελπισία, ο παραλογισμός ή η σύγχυση σχετικά με τις δράσεις των κουρδισσών μαχητριών και η εξάπλωση της προπαγάνδας για τη σεξουαλική εκμετάλλευση αποτελούν έμφυλα εργαλεία πολέμου που χρησιμεύουν για να απονομιμοποιήσουν τον ενδυναμωτικό τους αγώνα. Γιατί, πριν καν μιλήσουν με αυτές τις γυναίκες, φαίνεται να έχουν όλοι έτοιμες εξηγήσεις για τη συμμετοχή των κουρδισσών; Από πού προέρχεται αυτός ο έντονος φόβος για τις αποφάσεις αυτών των γυναικών; Αν θέλουμε να κατανοήσουμε την παράξενη και διαστρεβλωμένη απεικόνιση των κουρδισσών μαχητριών στα μέσα ενημέρωσης, πρέπει να αναρωτηθούμε: «Ενάντια σε ποιον αγωνίζονται αυτές οι γυναίκες;» Η απάντηση θα μας προσφέρει σημαντικές πληροφορίες. Οι κούρδισσες μαχήτριες (αυτή τη στιγμή) αγωνίζονται ενάντια στο  τουρκικό κράτος, τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό του ΝΑΤΟ με την υπερ-αρρενωπή στρατιωτική δομή, και ενάντια σε έναν πρωθυπουργό που ζητά από τις γυναίκες να κάνουν τουλάχιστον τρία παιδιά, ενάντια στο ιρανικό καθεστώς, το οποίο αρνείται την ιδιότητα του ανθρώπου στις γυναίκες, στο όνομα του Ισλάμ υποτίθεται, και ενάντια στους τζιχαντιστές της Αλ-Κάιντα που διακηρύσσουν ότι είναι «επιτρέψιμο (halal)» να βιάζουν κούρδισσες ενώ τους υπόσχονται 72 παρθένες στον παράδεισο για τις βάρβαρες πράξεις τους. Επιπλέον όμως αυτές οι γυναίκες μάχονται ενάντια στη βάναυση πατριαρχία μέσα στην ίδια κουρδική κοινωνία. Ενάντια στον παιδικό γάμο, στους εξαναγκαστικούς γάμους, στα εγκλήματα «τιμής», στην ενδοοικογενειακή βία, στην κουλτούρα του βιασμού. Δεν είναι περίεργο λοιπόν που οι οπλισμένες κούρδισσες θεωρούνται τεράστια απειλή! Η προσπάθεια να υπονομευτεί η συμμετοχή αυτών των γυναικών μέσω λεκτικών και σωματικών σεξουαλικών επιθέσεων είναι μια τεχνική επιβίωσης των πατριαρχικών δομών, εναντίον των οποίων αυτές οι γυναίκες παίρνουν τα όπλα. Η αποδοχή των γυναικών ως εχθρό τους στη μάχη κάνει αυτά τα εύθραυστα, γεμάτα τεστοστερόνη τάγματα να χάνουν τη γη κάτω από τα πόδια τους …

Μετάφραση: Λίνα Φιλοπούλου

Πηγή: Kurdish Question

 

Share

Σεξισμός και αντιφασισμός

revolucionfeminista

του Δημήτρη Τσίρκα

Η παρουσία της Ουρανίας Μιχαλολιάκου κατά την ορκωμοσία της στο δήμο Αθηνών έδωσε τροφή για ένα μπαράζ σεξιστικών και ρατσιστικών σχολίων για την εμφάνιση και το βάρος της. Το ανησυχητικό είναι πως αρκετά απ’ αυτά προέρχονταν από πολλούς και πολλές που τοποθετούν τους εαυτούς τους στον αριστερό ή τον αναρχικό χώρο. Τώρα πόσο αντιφασιστική είναι μία τοποθέτηση που αναπαράγει όλα τα ιδεολογήματα του κυρίαρχου (σεξιστικού) λόγου για την εμφάνιση μίας γυναίκας, που αξιολογεί ένα πρόσωπο με βάση αυτή την εμφάνιση και όχι τις πολιτικές πράξεις και απόψεις του, είναι ένα ερώτημα που παραμένει αναπάντητο. Βρισκόμαστε ενώπιον μίας ακόμη εκδήλωσης του “ο σκοπός αγιάζει τα μέσα”. Προκείμενου να πληγεί ένα μέλος της ΧΑ χρησιμοποιούνται μέσα και επιχειρήματα που κατεξοχήν μεταχειρίζεται η ναζιστική οργάνωση, ακόμη και ρατσιστικά ή σεξιστικά.

Φυσικά θα μπορούσε να ισχυριστεί κάποιος πως οι ναζιστές είναι οι πρώτοι διδάξαντες του ρατσισμού και του σεξισμού. Αυτοί είναι που θέτουν στο κέντρο της πολιτικής τους τη φυλετική καθαρότητα, την άρια εμφάνιση και τη ρωμαλέα σωματοδομή. Όταν λοιπόν προκύπτει κραυγαλέα απόκλιση της δικής τους εμφάνισης απ’ τα φυλετικά και σωματικά πρότυπα που οι ίδιοι προάγουν, δεν μπορεί παρά κάτι τέτοιο να στραφεί εναντίων τους. Όταν κηρύττουν την άρια ομορφιά και ευρωστία και οι ίδιοι είναι “χοντροί και άσχημοι” είναι εύλογο, θα υπέθετε κανείς, να κριθούν και να γελοιοποιηθούν με τα δικά τους κριτήρια. Και θα έκανε λάθος διότι αν κάτι τέτοιο ενοχλεί προσωπικά αρκετούς νεοναζί, όπως η Ουρανία, η ενόχληση αυτή συνοδεύεται από μεγάλο κόστος για το αντιφασιστικό στρατόπεδο. Η προσωπική απαξίωση ορισμένων φασιστών εξαιτίας της εμφάνισης τους έγινε μέσα στο πλαίσιο της αποδοχής των δικών τους κριτηρίων για τους ανθρώπους, για το ποια σώματα αξίζουν και ποια είναι ανάξια και χρήζουν χλεύης. Έτσι, σημαντικό μέρος των φασιστικών αντιλήψεων φτάνει να διεισδύει και να εξαπλώνεται μέσα στο ίδιο το αντιφασιστικό κίνημα με όφελος το περιστασιακό πικάρισμα λίγων χρυσαυγιτών. Πρόκειται περί ανόητης και επικίνδυνης πολιτικής στάσης.

Όσο έντονη και αυθόρμητη λοιπόν και να είναι η επιθυμία και η τάση να χλευαστεί η εμφάνιση της Ουρανίας Μιχαλολιάκου ή του Παναγιώταρου – που σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό είναι, καθώς όλοι και όλες ζούμε σε ένα σεξιστικό και ρατσιστικό κόσμο και έχουμε σε κάποιο βαθμό εσωτερικεύσει τ’ ανάλογα πρότυπα – οφείλουμε να την καταστείλουμε και να μην πέσουμε στην παγίδα της υιοθέτησης των χρυσαυγίτικων μέτρων για τους ανθρώπους, ακόμα και όταν αυτά στρέφονται κατά μεμονωμένων χρυσαυγιτών και μπορούν να δώσουν μία φαινομενικά εύκολη ευκαιρία “κοροϊδίας” των φασιστών. Οι ναζιστικές απόψεις δεν έλκουν την ισχύ τους απ’ τα πρόσωπα που κατά καιρούς τις εκφράζουν αλλά απ’ τους πολλαπλούς διαχωρισμούς και ανισότητες που παράγουν δομικά οι εκμεταλλευτικές κοινωνίες και τις ιδεολογικές αποκρυσταλλώσεις τους. Η σεξιστική και ρατσιστική απαξίωση της Ουρανίας συνεισφέρει επιτελεστικά στην αναπαραγωγή αυτών των διαχωρισμών διευρύνοντας το έδαφος ανάπτυξης των πιο ακραίων ιδεολογικών εκφράσεων τους, όπως ο ναζισμός. Όταν λοιπόν κοροϊδεύεις το βάρος και την εμφάνιση της Ουρανίας μπορεί να στενοχωρείς την Ουρανία, ασυνείδητα όμως ενισχύεις την ιδεολογία της Ουρανίας.

Το κείμενο αναδημοσιεύεται από το facebook

 

Share

Σίλβια Φεντερίτσι: φεμινισμός μεταξύ πυράς και νοικοκυριού

silvia-federici-por-barbara

των Αντρέα Μομοΐτιο και Εμίλια Λάουρα Αρίας Ντομίνγκεθ

Είναι η Παναγία των φεμινιστριών. Οι εκδόσεις «Τραφικάντες ντε Σούενιος» την έφεραν τον Μάιο στην Ισπανία για να παρουσιάσει το τελευταίο της βιβλίο, Επανάσταση στο σημείο μηδέν, με θέμα την οικιακή εργασία, την κρίση της κοινωνικής φροντίδας και τα κοινά αγαθά. Επισκέφτηκε τη Βαρκελώνη, την Ιρούνια, το Θουγαραμούρντι, τη Μαδρίτη, τη Μάλαγα και τη Σεβίλλη· το κόμμα Αλτερνατίβο θέλησε να επαναλάβει την παράσταση και στο Μπιλμπάο, όπου εκατοντάδες άτομα σχημάτισαν ουρά για να την ακούσουν. Κάποια δεν μπόρεσαν να βρουν θέση. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού της στην Ισπανία συναντήθηκε με συλλογικότητες γυναικών για να μιλήσει μαζί τους για  την οικιακή εργασία.

Η Σίλβια Φεντερίτσι (1942, Πάρμα) μιλά και χαμογελά ήρεμα. Έχει ρυτιδωμένα χέρια και δηκτική γλώσσα. Σε μια από τις εκδηλώσεις όπου συμμετείχε στη Μαδρίτη κρατούσε την τσάντα του περιοδικού μας. Είναι επίσης συγγραφέας του βιβλίου Ο Κάλιμπαν και η μάγισσα: γυναίκες, σώμα και πρωταρχική συσσώρευση, όπου εντάσσει το κυνήγι των μαγισσών στη μαρξιστική ανάλυση σχετικά με τη μετάβαση από τη φεουδαρχική κοινωνία στο καπιταλιστικό σύστημα. Όταν το παρουσίασε στη Βαρκελώνη, έδωσε συνέντευξη στη Χοάνα Γκαρθία Γκρεθνέρ. Περισσότερες πληροφορίες; Σε όλες τις συνεντεύξεις που έδωσε κατά τη διάρκειας εκείνης της περιοδείας και της τωρινής. Η Φεντερίτσι είναι στη μόδα.

 

Federici_1

Η Σίλβια Φεντερίτσι κατά τη διάρκεια της συνέντευξής της στο περιοδικό Πικάρα (φωτ. Εμίλια Αρίας).

 

Πώς ήταν η επίσκεψη στο Θουγαραμούρντι;

Η επίσκεψη στην περιοχή με συγκίνησε πολύ. Είναι το μόνο μέρος της Χώρας των Βάσκων, όπου, σύμφωνα με την έρευνά μου, οι άνδρες είχαν οργανωθεί εναντίον των μαγισσών.

Το 1609 άρχισαν να φυλακίζουν, να βασανίζουν και να δολοφονούν πολλές γυναίκες. Τις κάρφωναν με τα σύνεργα που χρησιμοποιούσαν οι ναυτικοί στο κυνήγι φαλαινών. Μ’ ενόχλησε πάρα πολύ το γεγονός ότι το έχουν μετατρέψει σε εμπόριο, ότι πουλούν μια εικόνα των μαγισσών που δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Προβάλλουν μια στρεβλή άποψη που τις υποβιβάζει και τις εξευτελίζει: γυναίκες χοντρές, άσχημες, με μεγάλη μύτη, μεγάλες σε ηλικία. Συντηρούν την εικόνα που δημιούργησαν γι’ αυτές οι διώκτες τους.

Τι προτείνεις;

Θα ήθελα να δω τις γυναίκες να κινητοποιούνται και να λένε: «Αρκετά λεφτά βγάλατε σε βάρος της σάρκας μας». Θα έπρεπε να πάμε στους πάγκους των πωλητών της περιοχής με πανό που να εξηγούν τι συνέβη πραγματικά. Είναι καιρός ν’ αποκαλύψουμε την ιστορία του αίματος, των βασανισμών, της βίας και των διώξεων.

Ο φεμινισμός βρίσκεται σε αποστρατεία;

Ο φεμινισμός σήμερα είναι ένα πολύ σύνθετο φαινόμενο. Από το ένα μέρος υπάρχει ένα νέο κίνημα που εμφανίζεται μεταξύ των νεότερων γυναικών, επειδή γι’ αυτές η ζωή συνεχίζει να είναι πιο δύσκολη απ’ ό,τι για τους άνδρες. Όσες προσδοκίες είχαν, σταδιοδρομία, εξωοικιακή εργασία, κατανομή καθηκόντων, δεν πραγματοποιήθηκαν ή πραγματοποιήθηκαν σε ελάχιστο βαθμό. Οι διεκδικήσεις του φεμινισμού παραμένουν επίκαιρες. Από το άλλο μέρος υπάρχει μεγάλη υποτίμηση του φεμινισμού, η οποία ανάγεται στη δεκαετία του ’70 με ευθύνη των Ηνωμένων Εθνών. Ο ΟΗΕ εισέβαλε στον χώρο του φεμινισμού, τον οικειοποιήθηκε και τον διαστρέβλωσε· επανακαθόρισε τους στόχους του και ακύρωσε όλες τις ανατρεπτικές του δυνατότητες διατηρώντας μόνο τη νεοφιλελεύθερη οπτική.

Ποια είναι αυτή η οπτική;

Αυτή που λέει ότι η απελευθέρωση των γυναικών περνά μέσα από την επαγγελματική τους σταδιοδρομία, την ισότητα ευκαιριών. Είναι διεκδικήσεις καπιταλιστικές και νεοφιλελεύθερες. Ο ΟΗΕ δημιούργησε έναν παγκόσμιο φεμινισμό του κράτους, σύμφωνα με τον οποίο οι γυναίκες αποτελούν μέρος των διεθνών διασκέψεων ή των μη κυβερνητικών οργανώσεων. Επιτίθενται στην απλήρωτη εργασία υποτιμώντας την αναπαραγωγή και αποφεύγοντας ν’ ασκήσουν κριτική στον τρόπο με τον οποίο ο καπιταλισμός χρησιμοποιεί το γυναικείο σώμα. Δημιούργησαν έναν πολύ συμβιβαστικό φεμινισμό με νεοφιλελεύθερους στόχους. Πρέπει να επανακτήσουμε την πολιτική του φεμινισμού.

Το φεμινιστικό κίνημα έχει πεθάνει;

Πιστεύω ότι σήμερα ο φεμινισμός δεν υπάρχει ως μαζικό κοινωνικό κίνημα. Υπάρχει ο πολιτισμικός φεμινισμός, αλλά όχι ως πολιτική και κοινωνική δύναμη. Υπάρχει φεμινιστική πολιτική σε κάθε κοινωνικό κίνημα, γιατί όλα τα κινήματα έπρεπε να συνομιλήσουν με τον φεμινισμό. Δεν βρισκόμαστε στην ίδια κατάσταση με αυτήν πριν από τριάντα χρόνια. Υπάρχει πολύ περισσότερη ισότητα και οι γυναίκες έχουμε περισσότερη αυτονομία απέναντι στους άνδρες, όχι όμως και απέναντι στο κεφάλαιο. Δεν υπάρχει δύναμη ικανή ν’ αντισταθεί στον καπιταλισμό. Κάποιες νέες γυναίκες απέκτησαν πάλι τρόπους συμπεριφοράς τους οποίους εμείς είχαμε απορρίψει και πιστεύω ότι αυτό αποδεικνύει ότι υπάρχει οπισθοδρόμηση.

Στα έργα σου αναφέρεσαι στον φεμινισμό ως «ανολοκλήρωτη επανάσταση». Ο φεμινισμός διαμόρφωσε συνειδήσεις, αλλά δεν κατόρθωσε ν’ αποκτήσει ευρύτερη εμβέλεια;

Ναι. Το φεμινιστικό κίνημα δεν μπόρεσε ν’ αντισταθεί στη διαδικασία παγκοσμιοποίησης, η οποία βρίθει από συνεχείς επιθέσεις κατά της αναπαραγωγικής εργασίας σε όλα τα επίπεδα. Δεν μπόρεσε ν’ αντισταθεί στις κοινωνικές περικοπές, δεν μπόρεσε ν’ αλλάξει την οργάνωση της εργασίας. Σήμερα οι ώρες εργασίας είναι περισσότερες απ’ ό,τι στο παρελθόν! Δέκα ώρες. Η συμφιλίωση με την οικογενειακή ζωή είναι αδύνατη. Είμαστε μάρτυρες μιας μεγάλης κρίσης στον τομέα της κοινωνικής φροντίδας και οι γυναίκες δεν έχουν χρόνο για να ξεκουραστούν, ούτε για να διαβάσουν, ούτε για να συμμετάσχουν σε μια πολιτική συγκέντρωση ή σε μια διαδήλωση. Δεν έχουν χρόνο για τον ίδιο τον εαυτό τους. Ζούμε με μια συνεχή αγωνία επιβίωσης. Οι γυναίκες στις Ηνωμένες Πολιτείες καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες αντικαταθλιπτικών. Είναι ζωή με άγχος, έγνοιες και δουλειά, δουλειά, δουλειά.

 Silvia-Federici1

Η Σίλβια Φεντερίτσι κατά τη διάρκεια της πρόσφατης επίσκεψής της στο Μπιλμπάο (φωτ. Εμίλια Αρίας).

Ποιο είναι το λάθος του φεμινισμού;

Τη δεκαετία του ’70 όταν το φεμινιστικό κίνημα, τόσο στις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και στην Ευρώπη, έπρεπε να πάρει στρατηγικές αποφάσεις, εγκατέλειψε εντελώς το πεδίο της αναπαραγωγής και επικεντρώθηκε σχεδόν αποκλειστικά στην εξωοικιακή εργασία. Ο σκοπός ήταν η κατάκτηση της ισότητας μέσω του εργασιακού τομέα. Όμως οι άνδρες είχαν κουραστεί απ’ αυτόν τον χώρο και η επίτευξη ισότητας στην κούραση και την καταπίεση δεν αποτελεί στρατηγική. Γίναμε δεκτές στη μισθωτή εργασία, στην οποία μέχρι τότε κυριαρχούσαν οι άνδρες, ωραία· αλλά δεν καταλάβαμε ότι ήταν η στιγμή για να στραφούμε εναντίον της μισθωτής εργασίας. Δεν κατανοήσαμε το κοινωνικό και οικονομικό πλαίσιο μέσα στο οποίο αγωνιζόμασταν. Αγωνιστήκαμε με όπλα που δεν λειτουργούσαν.

Τότε δούλευα σε μια οργάνωση που ονομαζόταν «Διεθνής Εκστρατεία υπέρ της Μισθωτής Οικιακής Εργασίας». Πιστεύαμε ότι, χωρίς ν’ αγωνιστούμε για την αναπαραγωγική εργασία, δεν θα πετυχαίναμε τίποτε. Για ν’ αλλάξει η θέση των γυναικών πρέπει ν’ αλλάξουν τρεις σχέσεις: γυναίκες – κράτος, γυναίκες – άνδρες και γυναίκες – κεφάλαιο. Προτεραιότητα έχει η αναπαραγωγική εργασία. Είναι το κεντρικό πρόβλημα, γιατί οι ρόλοι, τους οποίους διαμόρφωσε ο καπιταλισμός για τις γυναίκες, βασίζονται ακριβώς σ’ αυτό: ο καπιταλισμός δημιούργησε τον διεθνή καταμερισμό εργασίας κατά φύλο. Από ‘δω πρέπει να ξεκινήσουμε. Το φεμινιστικό κίνημα δεν ακολούθησε αυτόν τον δρόμο και αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους δεν μπόρεσε να επιφέρει μεγάλες αλλαγές.

Έτσι γεννήθηκε η ιδέα της «Επανάστασης στο σημείο μηδέν»;

Ναι, η «Επανάσταση στο σημείο μηδέν» είναι αυτή που δεν έχει γίνει ακόμη, γιατί δεν ελήφθη υπόψη το πρόβλημα της υποτίμησης της αναπαραγωγικής εργασίας.

Ζούμε έναν πόλεμο κατά των γυναικών;

Ναι, ναι, ναι, ναι. Ο καπιταλισμός και η παγκοσμιοποίηση επιτίθενται στα μέσα αναπαραγωγής: απαλλοτρίωση γαιών, περικοπές στο κράτος πρόνοιας, επισφάλεια στην εργασία και στη ζωή. Είναι συνήθης στρατηγική, παραδοσιακά καπιταλιστική, την οποία ο Μαρξ ονόμασε «πρωταρχική συσσώρευση»: αν θέλεις ν’ αυξήσεις τα κέρδη σου και να επιβάλεις πειθαρχία πρέπει να διαχωρίσεις τους άνδρες και τις γυναίκες από τα μέσα αναπαραγωγής. Αν δεν έχουν τρόπο ν’ αναπαραχθούν, εξαρτώνται από σένα. Δέχονται οποιαδήποτε συνθήκη. Και ποια είναι τα κοινωνικά υποκείμενα που επιφορτίζονται σε πρώτο πρόσωπο με την αναπαραγωγή; Οι γυναίκες.

Δεν μπορείς να στραφείς εναντίον της αναπαραγωγής της εργασιακής δύναμης χωρίς να στραφείς εναντίον των γυναικών. Η βία κατά των γυναικών είναι μέρος αυτής της διαδικασίας. Στη Λατινική Αμερική και την Αφρική, παραδείγματος χάρη, όπου οι γυναίκες ασχολούνταν με τη γεωργία επιβίωσης, τι κάνουν οι διεθνείς θεσμοί; Αρπάζουν τα εδάφη, τα ιδιωτικοποιούν.

Δεν θεωρείς επικίνδυνο να επικεντρώνεις όλη την κριτική σου στον καπιταλισμό; Οι γυναίκες δεν είναι απαλλαγμένες από τη βία και σε άλλα συστήματα.

Δεν υπάρχει άλλο σύστημα εκτός από τον καπιταλισμό, ούτε στην Κούβα ούτε στη Βενεζουέλα. Αστειεύεσαι; Η ιδέα ότι ο καπιταλισμός είναι μόνο οικονομικό σύστημα αποτελεί καπιταλιστική προκατάληψη. Είναι σύστημα πολιτισμικό και κοινωνικό. Δεν υπάρχει οικονομία χωρίς κοινωνικές, πολιτισμικές ή πολιτικές σχέσεις. Σήμερα όλοι και όλες ζούμε στο καπιταλιστικό σύστημα. Υπάρχουν χώρες που διανέμουν καλύτερα τον πλούτο απ’ ό,τι άλλες, αλλά δεν υπάρχουν χώρες έξω από την οικονομία της αγοράς.

Δεν έχει νόημα να λέμε ότι θέλουμε μια κοινωνία που δεν θα είναι καπιταλιστική, γιατί θα μπορούσαμε να οικοδομήσουμε ένα σύστημα ακόμη χειρότερο. Αυτό που εγώ θέλω να δημιουργήσω είναι μια κοινωνία χωρίς ιεραρχία, που δεν θα βασίζεται στην εκμετάλλευση της εργασίας των άλλων.

Όμως η πατριαρχία δεν είναι αυτόνομο σύστημα;

Δεν το πιστεύω. Η πατριαρχία πάντα ανήκε στα συστήματα που ιδιοποιούνταν την ανθρώπινη εργασία. Το γυναικείο σώμα είναι πηγή πλούτου, γεννά παιδιά, εργατικά χέρια. Πρόκειται για τη λογική της εργασιακής εκμετάλλευσης. Η πατριαρχία δεν αρχίζει με τους άνδρες που εξουσιάζουν τις γυναίκες, αλλά μ’ ένα σύστημα εργασίας που καταπιέζει τους άνδρες και βασίζεται στον έλεγχο της κύριας πηγής πλούτου. Όμως αντιλαμβάνεσαι τι πλούτο συνεπάγεται το σώμα των γυναικών; Φαντάζεσαι ν’ αποφασίσουν οι γυναίκες να μην κάνουν παιδιά; Το φαντάζεσαι;

Ο λεσβιασμός θα μπορούσε να είναι μια καλή λύση.

Σήμερα και οι λεσβίες κάνουν παιδιά.

Δεν παραλείπεις τις λεσβίες από την ανάλυσή σου;

Έχω γράψει πολύ σχετικά με τον καπιταλισμό και τη σεξουαλικότητα, την πειθαρχία της σεξουαλικότητας την οποία επέβαλε ο καπιταλισμός. Τη δεκαετία του ‘70 μιλούσαμε για μια μεγάλη αντίφαση του καπιταλισμού. Ο καταμερισμός εργασίας ήταν τότε ομοφυλοφιλικός καταμερισμός: οι άνδρες δουλεύουν με άνδρες και οι γυναίκες με γυναίκες. Η ετεροφυλοφιλία υπήρχε μόνο στο πλαίσιο του γάμου. Άρα ήταν δύσκολο να υπάρξει συνεννόηση μέσα στον γάμο. Η οικογένεια ποτέ δεν ήταν τόπος γαλήνης.

Από το άλλο μέρος τη δεκαετία του ‘60 και του ‘70 ήταν για μένα σαφές ότι ο λεσβιασμός είχε μεγάλη ανατρεπτική αξία για πολλούς λόγους. Ο καπιταλισμός παραχωρεί τον έλεγχο στους άνδρες, τους μετατρέπει σε κατ’ οίκον απεσταλμένους τους συστήματος και αυτό δεν συμβαίνει σε μια λεσβιακή σχέση. Επιπλέον ο λεσβιασμός προϋποθέτει μεγάλη εκτίμηση για τις γυναίκες και έναν χώρο ηρεμίας, απαλλαγής από τόσες πιέσεις. Αλλά τώρα καταλαβαίνω ότι αυτό δεν είναι αρκετό, γιατί σε μια ετεροφυλοφιλική κοινωνία οι λεσβιακές σχέσεις αναπαράγουν την ετεροπατριαρχική λογική.

Πιστεύω, αν και δεν είμαι σίγουρη, ότι η ικανότητα ρήξης, την οποία είχε κάποτε ο λεσβιασμός, τώρα είναι λιγότερο ισχυρή. Ο ίδιος ο καπιταλισμός έχει αναδιαμορφώσει την ιδέα περί οικογένειας για να συμπεριλάβει τα ομοφυλόφιλα ζευγάρια.

Σ’ αυτό οφείλεται η θέσπιση του γάμου των ομοφυλοφίλων σε διάφορες χώρες.

Ασφαλώς. Ο καπιταλισμός χρειάζεται την οργάνωση του οίκου με βάση την αναπαραγωγική εργασία.

Στο πλαίσιο της κρίσης, όπου έχουν γίνει τόσο πολύ της μόδας τα κεκάκια, δεν εκθειάζεται υπερβολικά η αναπαραγωγική εργασία;

Σχετικά μ’ αυτό υπάρχει τώρα μεγάλη συζήτηση στις Ηνωμένες Πολιτείες. Είναι ένα είδος εκτίμησης της εργασίας σε ψυχολογικό επίπεδο, αλλά δεν υπάρχει καμιά ρήξη σε πολιτικό επίπεδο. Ακριβώς το αντίθετο. Είναι ασφαλιστική δικλείδα. Δεν πρόκειται για ζήτημα που μπορεί να προκαλέσει αλλαγές ούτε καμιά ρήξη. Απλώς σημαίνει ότι, αν έχεις χρόνο και χρήματα, μπορείς να φτιάξεις τα γλυκά σου στο σπίτι [γέλια].

Δεν είναι όμως επικίνδυνο το γεγονός ότι συμβαίνει;

Ο δικός μας λόγος περί επανεκτίμησης της οικιακής εργασίας δεν έχει καμία σχέση με τα σπιτικά κεκάκια. Λέμε ότι πρέπει ν’ αγωνιστούμε για να μην αποψιλώνονται και να μην κόβονται τα δάση· ν’ αγωνιστούμε για να μη συνεχίσουν να μολύνονται τα ποτάμια και οι θάλασσες· για να θέσουμε τον παραγόμενο πλούτο στην υπηρεσία των γυναικών. Για ν’ αλλάξουμε τη λογική του συστήματος. Να παράγουμε για τη ζωή και όχι για την αγορά. Καμιά σχέση με τα κεκάκια.

Και αν τα γλυκά τα φτιάχνει άλλη;

Το φεμινιστικό κίνημα έκανε μεγάλο λάθος που δεν διεκδίκησε μισθό για την οικιακή εργασία. Τι συμβαίνει τώρα; Αυτό το βάρος πρέπει να το επωμιστεί μια άλλη γυναίκα. Πολλές, μετανάστριες. Η αναδιοργάνωση της οικιακής εργασίας βασίζεται σε μια μεγάλη αδικία: γυναίκες που αφήνουν τις οικογένειές τους και φεύγουν μακριά από το σπίτι τους για να φροντίσουν τις οικογένειες άλλων γυναικών. Όμως είναι αλήθεια ότι υπάρχουν γυναίκες που μπορούν να επωμιστούν τη φροντίδα της οικογένειάς τους χωρίς βοήθεια. Δεν μου αρέσουν οι ηθικολογίες, γιατί μερικές φορές δεν υπάρχει άλλη επιλογή, πρέπει όμως να έχουμε πολιτική στρατηγική που θα μας οδηγήσει σε αλλαγή του προτύπου, σύμφωνα με το οποίο άνδρες και γυναίκες θ’ αποφασίζουν με ποιον τρόπο θ’ αναπαράγονται χωρίς τη λογική της εξουσίας.

Μετάφραση: Δήμητρα Κοκκινίδου

Πηγή: Pikara

 

Διαβάστε ακόμη

«Το σώμα πρέπει να είναι δικό μας. Ούτε του κράτους, ούτε της αγοράς»

 

Share

Συνέντευξη της Tζούντιθ Μπάτλερ: «Κάποιοι θα έλεγαν ότι δεν είμαι γυναίκα»

judith-butler-1997

της Αν-Κατρίν Σιμόν

Το «αρσενικό» και το «θηλυκό» δεν είναι παρά κοινωνικές κατασκευές; Η Τζούντιθ Μπάτλερ, το σύμβολο των μελετών για το φύλο, μιλάει για την «υγιή» σχέση της με τον Φρόιντ, για τον απάνθρωπο χαρακτήρα των κατηγοριοποιήσεων και για το λόγο που παρόλα αυτά χρειαζόμαστε τις νόρμες. Σε μια συνέντευξη στην Αν-Κατρίν Σιμόν για την «Die Presse» (6.5.2014).

Η νονά μου, μια αξιοθαύμαστη γυναίκα, μου χάρισε ένα βιβλίο σας όταν τελείωσα το λύκειο -ή μήπως δεν θα έπρεπε χωρίς σκέψη να λέω τη λέξη «γυναίκα»;

Φυσικά και πρέπει. Η κριτική στις έμφυλες κατηγοριοποιήσεις, δεν πρέπει να ακρωτηριάζει την ομιλία μας. Κι εγώ τη χρησιμοποιώ αυτή τη λέξη, πρέπει να την χρησιμοποιούμε, μερικές φορές την προτιμούμε και για πολιτικούς λόγους.

Το βιβλίο σας «Αναταραχή φύλου» σας έκανε διάσημη στις αρχές της δεκαετίας του ’90. Υποστηρίξατε σε αυτό ότι το αρσενικό και το θηλυκό είναι κοινωνικές κατασκευές, η ίδια η έννοια του δήθεν «φυσικού» φύλου προέκυψε από κάποιες θεωρίες. Αυτό σημαίνει ότι υπεύθυνη είναι μια αμφισβητήσιμη θεωρία για το ότι εγώ αναγνωρίζω έναν άνθρωπο βιολογικά ως άντρα και έναν άλλο βιολογικά ως γυναίκα;

Δεν έχω πει ότι δεν υπάρχει καμία ανατομική διαφορά, αλλά ότι δεν της επιτρέπουμε ποτέ να εμφανιστεί μπροστά μας χωρίς να της έχουμε προσδώσει ήδη ερμηνεία. Όταν γεννιέται ένα μωρό, λέμε «είναι αγόρι» ή «είναι κορίτσι» -πρόκειται για μια ιατρική ή μια νομική προσέγγιση που την αναπαράγουμε σαν ιεροτελεστία. Με αυτόν τον τρόπο οι λέξεις μάς επηρεάζουν. Όταν μια παρατήρηση για την ανατομία αποκρυσταλλώνεται στη γλώσσα, τότε η παρατήρηση και η ερμηνεία της δείχνουν να ταυτίζονται. Για τη βιολογία είναι πολύ αμφιλεγόμενο το πώς ορίζεται το φύλο. Όταν για παράδειγμα η ολυμπιακή επιτροπή πρέπει να αποφασίσει αν κάποιος θα αγωνιστεί ως άντρας ή ως γυναίκα, συμβουλεύεται γενετιστές, ενδοκρινολόγους, ακόμα και ψυχολόγους.

Το μερίδιο της κοινωνίας και το μερίδιο της φύσης στη διαμόρφωση της έννοιας του φύλου είναι δύσκολο να προσδιοριστούν, αν θεωρήσουμε το μερίδιο της φύσης πολύ μικρότερο από ό,τι πιστεύεται συνήθως. Εσείς όμως αρνείστε γενικώς τις φυσικές σταθερές ή τάσεις…

Αρνούμαι ότι υπάρχει πραγματική υπόσταση. Αν με ρωτήσετε αν ανήκω στην κατηγορία «γυναίκα», θα σας πω ναι, νομικά και πολιτισμικά, αν και υπάρχουν άνθρωποι που θα έλεγαν ότι δεν ανήκω σε αυτή την κατηγορία, ή ότι ανήκω μετά βίας. Για ποιον άνθρωπο θα μπορούσε κανείς να πει ότι ενσαρκώνει το θηλυκό γένος;

Πολλοί επικριτές, αλλά και πολλοί υποστηρικτές σας, νομίζουν ότι είστε υπέρ της κατάργησης των κατηγοριών των φύλων.

Δεν το έχω πει ποτέ αυτό. Χρειαζόμαστε την κατηγοριοποίηση για να οργανώνουμε τον κόσμο, μας χρησιμεύει για να προσανατολιζόμαστε. Αυτό, όμως, δε σημαίνει ότι αυτό που περιγράφουμε είναι υπαρκτό και στην πραγματικότητα. Αν αρχίσουμε να συζητάμε ποια είναι η ουσία του θηλυκού φύλου, είναι σίγουρο ότι δεν θα συμφωνήσουμε. Μια γυναίκα που δεν μπορεί να κάνει παιδιά ή που δεν θέλει μπορεί να πει: εξακολουθώ παρ’ όλα αυτά να είμαι εξ ορισμού γυναίκα, αυτό δεν έχει καμία σχέση με την αναπαραγωγική μου ικανότητα. Άλλοι όμως θα έλεγαν όχι, η τεκνοποίηση είναι το πιο ουσιώδες, δεν είσαι γυναίκα ή είσαι μια γυναίκα ατελής.

Η αδυναμία μας να ανάγουμε το φύλο σε κάποια αντικειμενική υπόσταση, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει σύνδεση ανάμεσα στο κοινωνικό και το βιολογικό φύλο.

Δεν είναι πρόθεσή μου να αρνηθώ και να καταρρίψω τις κατηγορίες και τις νόρμες που συνδέονται μαζί τους. Θέλω μόνο να τις διευρύνω. Θέλω να δώσω τη δυνατότητα στους ανθρώπους να ζήσουν με ένα φύλο χωρίς εξαναγκασμούς, χωρίς την απαίτηση να ανταποκρίνονται στην αντίληψη που έχει κάποιος άλλος για το τι καθορίζει αυτό το φύλο.

Μία ερευνήτρια στις σπουδές φύλου έκανε πειράματα σε βρέφη λίγων μηνών, στα οποία φάνηκε ότι τα κορίτσια αντιδρούσαν περισσότερο στις κούκλες και τα αγόρια στα αυτοκινητάκια. Αυτό δεν επηρέασε καθόλου την άποψή της ότι η βιολογία δεν παίζει κανένα ρόλο στο πώς αντιλαμβάνεται τα πράγματα.

Ακόμη και αν μπορούμε να διακρίνουμε κάποιες στατιστικές τάσεις, θα υπάρχουν πάντα άνθρωποι που δεν ταιριάζουν σε αυτή τη νόρμα, που βρίσκονται κάπου στη μέση. Για εμένα προκύπτει ένα ανθρώπινο ερώτημα: πώς μπορούμε να οργανώσουμε την εκπαίδευση με τρόπο ώστε όλα τα παιδιά να βιώνουν τις επιθυμίες τους ως θεμιτές; Είναι επώδυνο και εξουθενωτικό να έχει κανείς την αίσθηση ότι αυτά που κάνουν οι άλλοι είναι φυσιολογικά και σωστά, ενώ αυτά που κάνει ο ίδιος είναι αφύσικα, λανθασμένα, παθολογικά. Θέλω να θεωρηθεί παθολογικό το ενιαίο, αδιαφοροποίητο φύλο –αυτό είναι που με απασχολεί.

Έχω την αίσθηση ότι η θεωρία σας ενδιαφέρεται λιγότερο για το πώς είναι τα πράγματα και περισσότερο για το πώς θα έπρεπε να είναι. Είναι ολόκληρη η φιλοσοφία σας ένα μέσο προς έναν ηθικό σκοπό;

Αυτό που στην πραγματικότητα μου έδωσε ώθηση εξαρχής είναι το πόσο υποφέρουν οι άνθρωποι από τις νόρμες που καθορίζουν τι είναι φυσιολογικό. Θέλω να ελαφρύνω αυτό το βάρος.

Δυσκολεύομαι να σας φανταστώ να συζητάτε με έναν βιολόγο…

Λάτρευα τη βιολογία στο σχολείο! Όμως περισσότερο από όλα με ενδιέφερε ο κλάδος που ασχολείται με την επιρροή που ασκεί το περιβάλλον, πώς προσαρμόζονται οι βιολογικοί οργανισμοί στο περιβάλλον τους, πώς έχει αλλάξει η βιολογία μέσω της πολιτισμικής αλληλεπίδρασης.

Σχετικά με τη θεωρία σας ότι το σύστημα των δύο φύλων εξηγείται με πολιτισμικούς όρους, θα περίμενε κανείς να στηρίξετε τη θέση αυτή με ιστορικά επιχειρήματα. Μια τέτοια διάσταση όμως λείπει από το έργο σας.

Δεν είμαι παρά μια συγγραφέας! Όμως εργάζομαι εντατικά με την ιστορικό Τζόαν Σκοτ και με την ιστορικό των επιστημών Ανν Φάουστο-Στέρλινγκ. Είμαι μέλος μιας μεγαλύτερης ομάδας, όπου ο καθένας έχει μια εξειδίκευση. Ενδεχομένως ο Φρόιντ να είχε γνώσεις για τα πάντα, είχε σπουδάσει βιολογία, είχε μελετήσει τα όνειρα…

Ποια είναι η σχέση σας με τον Φρόιντ;

Μια μακρόχρονη και υγιής σχέση. (γέλια) Όταν ήμουν στην εφηβεία, ίσως στα 15 μου, οι γονείς μου με είχαν στείλει σε έναν ψυχίατρο επειδή κατάλαβαν ότι ίσως είμαι ομοφυλόφιλη. Αυτός μου έκανε μια σύντομη ανάλυση κι έπειτα μου είπε: με τέτοια οικογένεια είσαι τυχερή που μπόρεσες να αγαπήσεις τον οποιονδήποτε! Δεν μου διέγνωσε κάτι το παθολογικό, ήξερε ότι η αγάπη μεταξύ των ανθρώπων μπορεί να πάρει πολλές μορφές.

Μετάφραση: Ματίνα Καραγιαννίδου – Σταμπουλή

Πηγή: Εποχή

 

Share

«Το σώμα πρέπει να είναι δικό μας. Ούτε του κράτους, ούτε της αγοράς»

silvia federicci

του  Ιμπάι Αρμπίντε Άθα

Η Σίλβια Φεντερίτσι βρέθηκε την περασμένη εβδομάδα στη Βαρκελώνη και σάρωσε. Η ίδια πιστεύει ότι χρειαζόμαστε ένα νέο φεμινιστικό κίνημα, αποτελούμενο όχι κατ’ ανάγκη μόνο από γυναίκες, το οποίο θα θέσει πάλι στο κέντρο την αναπαραγωγική εργασία. Μετά τον Κάλιμπαν και τη μάγισσα, το έργο που της χάρισε διεθνή αναγνώριση[1],  τώρα εκδίδει την Επανάσταση στο σημείο μηδέν[2].

Τετάρτη 7 Μαΐου. Μια μεγάλη ουρά φτάνει μέχρι έξω από το Ατενέου Κοοπερατίβο Λα Μπάσε στη Βαρκελώνη: ο κόσμος περιμένει να ακούσει την ομιλία. Την επόμενη ημέρα η αίθουσα του Αυτόνομου Πανεπιστημίου Βαρκελώνης, όπου δίνεται η ίδια διάλεξη, αποδεικνύεται μικρή. Κάποιοι από τους παρευρισκόμενους κάθονται στο διάδρομο, πάνω στα τραπέζια, συνωστίζονται στην πόρτα. Η ίδια συμμετοχή προβλέπεται σε όλη την περιοδεία της.

Ο λόγος για τη Σίλβια Φεντερίτσι, τη φεμινίστρια της εποχής μας, που στα εβδομήντα δύο της χρόνια αποκτά φήμη που δεν είχε γνωρίσει ποτέ πριν. Περιοδεύει καλεσμένη του Ιδρύματος Λος Κομούνες, για να παρουσιάσει το νέο της βιβλίο Επανάσταση στο σημείο μηδέν: αναπαραγωγή, οικιακή εργασία και φεμινιστικοί αγώνες, το οποίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Τραφικάντες ντε Σουένιος. Είναι ο ίδιος εκδοτικός οίκος που εξέδωσε στα ισπανικά το έργο που έκανε τη Φεντερίτσι παγκόσμια γνωστή: ο Κάλιμπαν και η μάγισσα: γυναίκες, σώμα και πρωταρχική συσσώρευση.

Η Φεντερίτσι γεννιέται στην Πάρμα της Ιταλίας το 1942. Εκεί κάνει τα πρώτα της βήματα στα κινήματα. Το 1967 μεταναστεύει στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου αναπτύσσει δράση στο φοιτητικό κίνημα, στις κινητοποιήσεις ενάντια στον πόλεμο του Βιετνάμ, στο κίνημα υπέρ των πολιτικών δικαιωμάτων και κυρίως στο φεμινιστικό κίνημα. Τη δεκαετία του 1980 ζει στη Νιγηρία, διδάσκει στο Πανεπιστήμιο του Πορτ Χάρκουρτ και συμμετέχει σε γυναικείες οργανώσεις που αγωνίζονται ενάντια στην πολιτική της δομικής προσαρμογής[3]. Σήμερα είναι καθηγήτρια πολιτικής φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Χόφστρα του Λονγκ Άιλαντ στη Νέα Υόρκη.

Η σκέψη της είναι έντονα επηρεασμένη από τον εργατιστικό μαρξισμό, αν και πάντα ήταν επικριτική προς τους σημαντικότερους εκπροσώπους του, όπως, λόγου χάρη, ο Τόνι Νέγκρι ή ο Πάολο Βίρνο. Ενώ αυτοί απέδιδαν κεντρική σημασία στον τεχνολογικό μετασχηματισμό και την άυλη εργασία, η ίδια βάσισε στην οπτική του φύλου την έρευνά της σχετικά με τον μηχανισμό συσσώρευσης μέσω της αποστέρησης.

Μιλάμε μαζί της, ενώ πίνουμε καφέ, που δυστυχώς γι’ αυτήν δεν είναι πραγματικός καπουτσίνο.

Στη Νιγηρία συνειδητοποιείς τη σημασία του χρέους, θέμα που τώρα είναι κεντρικό στη Νότια Ευρώπη.

Είναι βασικό να κατανοήσουμε τη σημασία της οικονομίας του χρέους. Το χρέος είναι τόσο παλιό όσο και ο καπιταλισμός· στην πραγματικότητα είναι παλαιότερο. Αλλά ως ταξική σχέση έχει υποστεί πολλές μεταβολές. Ο Μαρξ μιλά για το εθνικό χρέος ως μέσο πρωταρχικής συσσώρευσης, επιπλέον όμως είναι σημαντικό να κατανοήσουμε πώς λειτουργεί το χρέος σήμερα.

Με την έννοια ότι έχει γίνει μέσο πειθαρχίας, έτσι δεν είναι;

Ναι, το χρέος είναι μέσο διακυβέρνησης, μέσο πειθαρχίας και μέσο επιβολής διαλυτικών ταξικών σχέσεων. Πιστεύω ότι αυτή η τρίτη όψη της οικονομίας του χρέους δεν έχει επισημανθεί επαρκώς. Παραδείγματος χάρη, ο Μαουρίτσιο Λατσαράτο στην εργασία του Η κατασκευή του χρεωμένου ανθρώπου δεν αναδεικνύει αυτή την πτυχή[4]. Εννοώ ότι όλο και περισσότερο το χρέος συνιστά ταξική σχέση, στο πλαίσιο της οποίας εξαφανίζεται η εργασία, φαίνεται ότι εξαφανίζεται η εκμετάλλευση (αν και το χρέος είναι από μόνο του φοβερή μέθοδος εκμετάλλευσης) και εξαφανίζεται η ίδια η ταξική σχέση, επειδή επιβάλλει ατομική σχέση με το κεφάλαιο, με τις τράπεζες, αντί για συλλογική σχέση. Εξαφανίζεται το αναγνωρίσιμο πρόσωπο του ιδιοκτήτη που τώρα είναι οι τράπεζες. Είναι μηχανισμός που δημιουργεί αίσθημα ενοχής αντί ενδυνάμωσης.

Για μένα ήταν πολύ σημαντικό να καταλάβω πώς γίνεται η μετάβαση από μια πρώτη φάση, συνδεδεμένη με τα σχέδια δομικής προσαρμογής, όπου η εκμετάλλευση οργανώνεται μέσω του εξωτερικού εθνικού χρέους, σε ένα δεύτερο στάδιο, όπου γίνεται υπέρβαση του κράτους και το χρέος καθίσταται μια άμεση σχέση με τις τράπεζες μέσω του χρηματοοικονομικού συστήματος. Το χρηματοοικονομικό σύστημα σημαίνει την κρίση του προτύπου του κράτους πρόνοιας και προϋποθέτει ότι κάθε περίοδος αναπαραγωγής είναι περίοδος συσσώρευσης.

Δηλαδή, η εκμετάλλευση μεταφέρεται σε όλους τους τομείς της ζωής μέσω των διδάκτρων, της συμμετοχής στο κόστος περίθαλψης, των δανείων εφ’ όρου ζωής.

Ακριβώς. Σε όλες αυτές τις αναπαραγωγικές περιόδους το κράτος επενέβαινε παλαιότερα ως χορηγός και τώρα λειτουργεί ως φοροεισπράκτορας. Είναι διαμεσολαβητής της οικονομίας. Ένας από τους αγώνες που εμφανίστηκαν με αφορμή το κίνημα Occupy είναι ο αγώνας ενάντια στο χρέος. Μια οργάνωση που ονομάζεται «Χτυπήστε το Χρέος» έχει εκδώσει το βιβλίο Επιχειρησιακός οδηγός των αντιστεκόμενων στο χρέος, το οποίο πραγματεύεται τον τρόπο οργάνωσης ενάντια στο χρέος λόγω δανείου κατοικίας, σπουδών, υγείας κτλ.[5] Ένα από τα προβλήματα του χρέους είναι ότι οι άνθρωποι ντρέπονται να παραδεχτούν ότι είναι χρεωμένοι, επειδή το βιώνουν ως προσωπική αποτυχία: πιστεύουν ότι χρησιμοποίησαν με λανθασμένο τρόπο τα χρήματα του δανείου, έκαναν κακή επένδυση, ζούσαν πάνω από τις δυνατότητές τους. Αυτό καθιστά το χρέος πολύ αποτελεσματικό πρότυπο εκμετάλλευσης. Παραδείγματος χάρη, αν ζητήσεις δάνειο για να σπουδάσεις, έχεις ήδη παγιδευτεί: δεν θα μπορέσεις να επιλέξεις το είδος εργασίας· μπορεί να χρειαστείς δύο δουλειές, δεν θα τολμήσεις να διεκδικήσεις δικαιώματα για να μη μείνεις στην ανεργία, γιατί έχεις χρέη κτλ.

Γνωρίζεις το Κίνημα των Πληττόμενων από τα Δάνεια[6]; Κατάλαβαν ότι η κατάστασή τους δεν είναι προσωπική αποτυχία και τη μετέτρεψαν συλλογικά σε πρόβλημα πρώτης πολιτικής τάξης.

Το γνώρισα αυτές τις μέρες. Πήγα στις συνελεύσεις τους και νομίζω ότι ήταν πολύ ενδιαφέρουσα εμπειρία. Επίσης το Κίνημα των Πληττόμενων από τα Δάνεια δεν αγωνίζεται μόνο ενάντια στο χρέος λόγω δανείου αλλά και για την πρόσβαση σε αξιοπρεπή κατοικία, δεν αρκεί η αντίθεση στο χρέος. Η απαλλαγή από το χρέος χρειάζεται συμπλήρωμα: την πρόσβαση στα κοινά αγαθά. Αν διαγραφεί το χρέος, αλλά δεν δημιουργηθούν διαφορετικές κοινωνικές σχέσεις, το χρέος θα εμφανιστεί πάλι. Ο αγώνας ενάντια στο χρέος προϋποθέτει τον αγώνα για μια κοινωνία χωρίς εμπορευματοποίηση.

Το ζήτημα των κοινών αγαθών έχει κεντρική θέση στο έργο σου. Ωστόσο δεν δινόταν σημασία σ’ αυτό το θέμα, όταν άρχισες να συμμετέχεις στα κινήματα.

Στην πραγματικότητα δεν καταλαβαίνουμε τη σημασία των κοινών αγαθών μέχρι να καταλάβουμε ότι τα χάνουμε, ότι η αναδιάρθρωση της παγκόσμιας οικονομίας αποσκοπεί στην κατάργησή τους. Το είδα πολύ καθαρά στη Νιγηρία. Στην Αφρική, στο Μεξικό, στις χώρες των Άνδεων, στην Ινδία υπάρχουν ακόμη μορφές κοινοτικής ιδιοκτησίας που δέχονται όλο και περισσότερες επιθέσεις από ένα νέο κύμα περιφράξεων γης, πρωταρχικής συσσώρευσης ακριβώς μέσω του χρέους. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, τη δεκαετία του 1990, ο λόγος περί κοινοκτημοσύνης απέκτησε νέα ώθηση χάρη στους Ζαπατίστας που έθεσαν το ζήτημα στη διεθνή ημερήσια διάταξη των κοινωνικών κινημάτων.

Όταν όμως μιλάμε για κοινά αγαθά, δεν εννοούμε μόνο την κοινόκτητη γη.

Ακριβώς. Μετά το κίνημα ενάντια στην παγκοσμιοποίηση διευρύναμε τον λόγο περί αγαθών ως λόγο αντιτιθέμενο στη διάλυση του κράτους πρόνοιας. Καταλάβαμε ότι ο αγώνας δεν πρέπει να περιοριστεί στην υπεράσπιση της διατήρησης των σημερινών δημόσιων υπηρεσιών. Το σύστημα πρόνοιας των προηγούμενων δεκαετιών κάνει βαθύτατες διακρίσεις. Σχεδιάστηκε για να ενισχύσει την ηθική της εργασίας, την ηθική της εκμετάλλευσης. Παραδείγματος χάρη, η οικιακή εργασία αποκλείεται από τις εγγυήσεις τις οποίες παρείχε το κράτος πρόνοιας. Επινοήθηκε ως συμπλήρωμα της μισθωτής εκμετάλλευσης, όχι ως εγγύηση δικαιωμάτων ανεξάρτητων από την εργασία. Οι αγώνες ενάντια στην ιδιωτικοποίηση πρέπει να προχωρήσουν πέρα από την απλή υπεράσπιση των δημόσιων υπηρεσιών: πρέπει να υπερασπιστούν τα κοινά αγαθά. Γιατί το δημόσιο δεν είναι κοινό, το δημόσιο είναι μια μορφή ιδιωτικοποίησης, ιδιοκτήτης είναι το κράτος, το οποίο δεν ελέγχουμε εμείς.

Στη σκέψη σου έχει θεμελιώδη θέση το ζήτημα του ελέγχου του γυναικείου σώματος.

Το γυναικείο σώμα ήταν από τα πρώτα πεδία τα οποία επιχείρησε να ιδιωτικοποιήσει το κράτος. Η ανάκτηση του σώματός μας πρέπει να ενταχθεί στην προοπτική της ανάκτησης των κοινών αγαθών. Το σώμα πρέπει να είναι δικό μας. Ούτε του κράτους, ούτε της αγοράς.

Επικρίνεις τον Μαρξ, γιατί δεν έλαβε υπόψη την οικειοποίηση του γυναικείου σώματος ως καταστατική πράξη του καπιταλισμού.

Όλος ο λόγος του Μαρξ σχετικά με την αναπαραγωγή της εργατικής τάξης είναι εντελώς φυσιοκρατικός. Δεν θεωρεί την αναπαραγωγή πεδίο πάλης. Δεν αντιλαμβάνεται ότι στην καπιταλιστική κοινωνία άνδρες και γυναίκες έχουν διαφορετικά συμφέροντα. Οι γυναίκες έχουν ιδιαίτερα συμφέροντα, υπάρχει ιδιαίτερη σχέση εκμετάλλευσης ανάμεσα στις γυναίκες και το κράτος, ανάμεσα στις γυναίκες και το κεφάλαιο. Ο Μαρξ υποστηρίζει ότι το κεφάλαιο «αφήνει στα χέρια της φύσης» την αναπαραγωγή. Φυσικοποιεί μια διαδικασία που στην πραγματικότητα είχε πάντα κεντρικό ρόλο.

Δεν είναι φυσική διαδικασία, αλλά ταξική σχέση.

Ναι. Ταξική σχέση, γιατί το κεφάλαιο προσπαθεί να οικειοποιηθεί το σώμα των γυναικών και να το μετατρέψει σε μηχανή προς αναπαραγωγή νέων γενεών εργαζομένων. Γι’ αυτό οι εξουσιαστές έχουν τόσο μεγάλο συμφέρον να ρυθμίσουν τη γεννητικότητα. Αν όχι, γιατί ενδιαφέρονται τόσο πολύ να καθορίσουν τη δυνατότητα των γυναικών να αποφασίζουν πότε θέλουν να γεννήσουν; Δεν μιλάμε για το παρελθόν, αρκεί να δούμε την αλλαγή του νόμου για τις αμβλώσεις την οποία προωθεί το Λαϊκό Κόμμα[7]. Σε άλλα μέρη του κόσμου οι αλλαγές του νόμου για τις αμβλώσεις συνοδεύονται από διαδικασίες αναγκαστικής στείρωσης, τις οποίες διαχειρίζονται η Παγκόσμια Τράπεζα, τα διεθνή ενεχυροδανειστήρια. Υπάρχει διεθνές συμφέρον να εμποδιστούν οι γυναίκες από τη δυνατότητα απόφασης. Τέλος υπάρχει εμμονή στην εξεύρεση εργαστηριακών μεθόδων αναπαραγωγής· προσπάθειες που μοιάζουν με επιστημονική φαντασία, που αποσκοπούν στη γέννηση ανθρώπων του σωλήνα χωρίς την ανάγκη μητέρας. Το γυναικείο σώμα είναι το μεγάλο εμπόδιο που το κεφάλαιο δεν μπόρεσε να υπερβεί.

capitalismo-y-trabajo-domestico_090514_1399650333_96_

Το πρώτο μέρος του βιβλίου σου Επανάσταση στο σημείο μηδέν βασίζεται στους αγώνες σου για τον μισθό των οικιακών βοηθών. Ωστόσο το δεύτερο μέρος απομακρύνεται κάπως από αυτό, καθώς ασχολείται με τις αγρότισσες που εργάζονται στην κοινόκτητη γη, οι οποίες είναι εκατομμύρια στον κόσμο.

Ναι, γιατί το δεύτερο μέρος γράφτηκε μετά τη διαμονή μου στη Νιγηρία, όταν διαπίστωσα τη σπουδαιότητα των γυναικών στη γεωργία επιβίωσης, η οποία αποτελεί μέρος της διαδικασίας καθημερινής αναπαραγωγής σε ευρείες περιοχές του πλανήτη. Αυτό θέτει νέα ερωτήματα ως προς τη στρατηγική η οποία επιδιώκει την καθιέρωση μισθού για την οικιακή εργασία. Είναι η εξέλιξη της σκέψης μου από τη δεκαετία του 1970 μέχρι τους αγώνες μου στο κίνημα κατά της παγκοσμιοποίησης από τη δεκαετία του 1990 μέχρι σήμερα. Δεν αρνούμαι ότι είναι σημαντική η επίτευξη διεκδικήσεων όπως ο μισθός για την οικιακή εργασία, αλλά προσθέτω το ζήτημα των κοινών αγαθών. Επίσης είναι καρπός της διαπίστωσης ότι ο μισθός συνιστά ελάχιστα αξιόπιστη εγγύηση δικαιωμάτων.

Με αυτή την έννοια ποια γνώμη έχεις σχετικά με το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα;

Πριν απ’ όλα είμαι αντίθετη σε ένα «εισόδημα πολιτών». Γιατί η έννοια του πολίτη αποκλείει αυτόματα όλους τους μετανάστες και τις μετανάστριες που δεν αναγνωρίζονται ως πολίτες. Εν πάση περιπτώσει ας πούμε ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα. Είναι όμως μια έννοια πολύ προβληματική για διάφορους λόγους. Υπάρχει ένα σημαντικό τμήμα της νεοφιλελεύθερης δεξιάς που ήδη σχεδιάζει το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα – ο ίδιος ο Μίλτον Φρίντμαν ήταν υπέρ. Αντιλαμβάνονται ότι η κατάσταση στον κόσμο είναι ανυπόφορη και σχεδιάζουν το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα ως υποκατάστατο των κοινωνικών δικαιωμάτων. Σου δίνουν τα ψίχουλα του κοινωνικού πλούτου και την ίδια στιγμή σε αποκλείουν από οποιοδήποτε δικαίωμα θα μπορούσε να αποτελέσει μηχανισμό αναδιανομής του κοινωνικού πλούτου. Είναι ένα είδος θεσμοθετημένης ελεημοσύνης με σκοπό να επισκιάσει τους αγώνες για τα κοινά αγαθά. Ένα άλλο πρόβλημα είναι ότι κάθε διεκδίκηση είναι χρήσιμη στον βαθμό που προϋποθέτει αποτελεσματικές μορφές οργάνωσης και το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα δύσκολα μπορεί να γίνει αντικείμενο οργάνωσης. Δεν έχει την ικανότητα να δημιουργεί νέες συμμαχίες, όπως θα είχε η διεκδίκηση μισθού για οικιακή εργασία, επειδή δεν έχει την ικανότητα να αποκαλύπτει νέες μορφές εκμετάλλευσης.

Ένας άλλος κίνδυνος είναι μήπως αυτή η γενική διεκδίκηση συγκαλύψει ακόμη μια φορά την ιδιαιτερότητα των γυναικείων διεκδικήσεων, στην προκειμένη περίπτωση του μισθού για οικιακή εργασία.

Ακριβώς. Η απαίτηση «εισόδημα για όλους» επισκιάζει το δικαίωμα του εισοδήματος για την οικιακή εργασία. Απλώνει ένα πέπλο και λέει «όλοι είμαστε ίσοι» υποβαθμίζοντας τη συγκεκριμένη διεκδίκηση των γυναικών.

Όταν μιλάμε για τους αγώνες που σχετίζονται με την αναπαραγωγή, αντιμετωπίζουμε το πρόβλημα ότι δεν υπάρχει μέσο ανάλογο με αυτό που είναι η απεργία για το εργατικό κίνημα.

Αυτό είναι καίριο ζήτημα, με το οποίο ωστόσο ο φεμινισμός έχει ασχοληθεί ελάχιστα. Από τη δεκαετία του 1970 υπήρξαν φωνές, κυρίως στην Ιταλία και την Ισπανία, που είπαν «δεν υπάρχει γενική απεργία, αν εκείνη τη μέρα οι γυναίκες πρέπει να δουλεύουν ως συνήθως» ή «αν σταματήσει η αναπαραγωγική εργασία, σταματά όλη η κοινωνία». Αλλά δεν προχώρησαν πέρα από τις διακηρύξεις. Βέβαια υπήρξαν αγώνες σε τομείς κατ’ εξοχήν γυναικείας εργασίας στους οποίους αυτό τέθηκε, παραδείγματος χάρη, στις νοσοκόμες. Στα επαγγέλματα φροντίδας δεν μπορούν να ισχύουν τα ίδια συνθήματα με την αναπαραγωγική εργασία. Όταν μας λένε, «αν απορρίψεις την αναπαραγωγική εργασία, αρνείσαι να φροντίσεις τα αγαπημένα σου πρόσωπα», στην πραγματικότητα μας λένε ότι πρέπει να δεχτούμε την εκμετάλλευση, τη δική μας και των υπολοίπων.

Το σημείο αφετηρίας είναι να συνειδητοποιήσουμε ότι η αναπαραγωγική εργασία περιλαμβάνει δύο σχέδια: την αναπαραγωγή της ζωής και την αναπαραγωγή του κεφαλαίου. Αυτές οι δύο αλληλοεπικαλυπτόμενες διαδικασίες πρέπει να διαχωριστούν. Ο αγώνας αρχίζει όταν διαχωρίσουμε τις δύο πλευρές, όταν κατανοήσουμε ότι δεν είναι δυνατό να μιλάμε για συνολική απόρριψη της αναπαραγωγικής εργασίας. Πρέπει να μάθουμε να διαχωρίζουμε την αναπαραγωγή που υπηρετεί την αγορά εργασίας από την αναπαραγωγή που βρίσκεται έξω από την αγορά εργασίας ή ακόμη και ενάντια στην αγορά εργασίας. Ο καπιταλισμός έχει συνενώσει αυτές τις δύο όψεις και πιστεύω ότι είναι βασικό να τις διαχωρίσουμε.

Η εναλλακτική λύση που προσφέρει η αγορά στις γυναίκες της μεσαίας ή της ανώτερης τάξης, οι οποίες απορρίπτουν την αναπαραγωγική εργασία, είναι να την αναθέτει σε άλλες γυναίκες, συνήθως μετανάστριες.

Αυτό έχει σχέση με μια μορφή φεμινισμού που δημιουργήθηκε τη δεκαετία του 1980, για να απενεργοποιήσει τα ανατρεπτικά του στοιχεία. Τον εξημέρωσαν και μέρος αυτής της εξημέρωσης υπήρξε η εξίσωση της γυναικείας χειραφέτησης με την εργασιακή επιτυχία, για την οποία ήταν αναγκαία η αναδιοργάνωση της αναπαραγωγικής εργασίας που την αναλαμβάνουν πάλι οι απαλλοτριωμένες γυναίκες από την Αφρική, τη Λατινική Αμερική κτλ. – αν και στο πλαίσιο αυτής της νέας δυναμικής ασφαλώς έχουν δημιουργηθεί πολύ ενδιαφέροντα κινήματα, όπως οι διεθνείς οργανώσεις μισθωτών οικιακών βοηθών, που αποτελούν συνέχεια των διεκδικήσεων των οικιακών βοηθών για αξιοπρεπείς μισθούς. Δηλαδή, αποτελούν συνέχεια των αγώνων τους οποίους εγκατέλειψαν οι Ευρωπαίες φεμινίστριες. Αυτή η νέα πραγματικότητα για εκατομμύρια γυναίκες που εργάζονται ως οικιακές βοηθοί θέτει νέες μορφές οργάνωσης και νέες προκλήσεις. Η μεγαλύτερη απ’ όλες περνά μέσα από την ένωση στον ίδιο αγώνα όσων αμείβονται για την οικιακή εργασία και όσων δεν αμείβονται.

Τα συμπεράσματα από όλα τα παραπάνω ποικίλλουν. Ένα: ο καπιταλισμός είναι ένα σύστημα που πρέπει να καταργηθεί, γιατί υποτιμά την οικιακή εργασία. Δύο: η διαδικασία του αγώνα πρέπει να είναι πριν απ’ όλα διαδικασία αναδιοργάνωσης αυτής της εργασίας με σκοπό την εξάλειψη του καπιταλιστικού περιεχομένου της αναπαραγωγής. Πρέπει να δημιουργήσουμε νέες μορφές συνεργασίας, διαβίωσης, κατοίκησης στις πόλεις, τροφοπαρασκευής, συνύπαρξης στις γειτονιές. Και τρία: μιλώ πάντα για την ανολοκλήρωτη φεμινιστική επανάσταση. Χρειαζόμαστε ένα νέο φεμινιστικό κίνημα, όχι κατ’ ανάγκη μόνο γυναικείο, που θα θέσει πάλι στο επίκεντρο την αναπαραγωγική εργασία.

Μετάφραση: Δήμητρα Κοκκινίδου

Πηγή: PlayGround

 

Σημ. μετφ.

[1] Silvia Federici, Revolution at point zero: housework, reproduction, and feminist struggle, New York: PM Press, 2012.

[2] Silvia Federici, Caliban and the witch: women, the body, and primitive accumulation, New York: Autonomedia, 2004 (Ο Κάλιμπαν και η μάγισσα: γυναίκες, σώμα και πρωταρχική συσσώρευση, μετάφραση: Ίρια Γραμμένου, Λία Γυιόκα, Παναγιώτης Μπίκας, Λουκής Χασιώτης, Αθήνα: Εκδόσεις των Ξένων, 2011)

[3] Κατ’ ευφημισμόν ο ληστρικός τρόπος με τον οποίο ο καπιταλισμός χρησιμοποιεί το χρέος των ανίσχυρων χωρών, για να επιτύχει αυτό που στη μαρξιστική ορολογία ονομάζεται πρωταρχική ή απαλλοτριωτική συσσώρευση του κεφαλαίου.

[4] Maurizio Lazzarato, La fabrique de l’homme endetté: essai sur la condition néolibérale, Paris: Editions Amsterdam, 2011 (Η κατασκευή του χρεωμένου ανθρώπου: δοκίμιο για τη φιλελεύθερη κατάσταση, μετάφραση: Γιώργος Καράμπελας, Αθήνα: Αλεξάνδρεια, 2014).

[5] Strike Debt – Occupy Wall Street – Common Notions – Antumbra Design, The debt resistors’ operations manual, Strike Debt – Occupy Wall Street, 2012.

[6] PlataformadeAfectadosporlasHipotecas: το κίνημα ενάντια στις κατασχέσεις κατοικιών στην Ισπανία.

[7] Το δεξιό κυβερνών κόμμα της Ισπανίας.

 

Share

Η πεντάμορφη που έγινε τέρας  μέρος 1ο

alice

της Σοφίας Ξυγκάκη

ανακατασκευάζοντας την κυρίαρχη αφήγηση και τα φύλα στα παραμύθια

Τα τελευταία χρόνια πληθαίνουν οι κινηματογραφικές παραγωγές παιδικών παραμυθιών στην «πειραγμένη» τους μορφή: από τις πολιτικά ορθές, όπως ο Παραμυθένιος έρωτας (1998), έως τις πιο επεξεργασμένες, όπως η περσινή βωβή Χιονάτη του Πάμπλο Μπέργκερ ή το Maleficent της Ντίσνεϊ που βασίζεται στην Ωραία κοιμωμένη και βγαίνει αύριο στις αίθουσες, οι εκδοχές μοιάζουν ανεξάντλητες. Ταυτόχρονα, στο θέατρο, ενώ ήδη παίζεται η Κοκκινοσκουφίτσα της Λένας Κιτσοπούλου, η Ξένια Καλογεροπούλου ετοιμάζει το Η κοιμωμένη ξύπνησε, για να αναφέρουμε μόνο μερικές παραστάσεις.

Πώς έγινε, όμως, και η Σταχτοπούτα, αντί να περιμένει τον πρίγκιπα με το περίφημο γοβάκι, αποφάσισε να σωθεί μόνη της;

Πώς η Χιονάτη επέλεξε να δουλέψει στα ορυχεία με τους νάνους, αντί να πλένει τα πιάτα τους;

Τα παραμύθια, καθώς και η κινηματογραφική τους μεταφορά στις παραγωγές του Ντίσνεϊ,  είχαν βρεθεί στο στόχαστρο των μεταπολεμικών γυναικείων κινημάτων της Ευρώπης και της Αμερικής, γιατί αντιπροσώπευαν βασικό μέρος της προπαγάνδας που εμπόδιζε τις γυναίκες να αναπτυχθούν∙ τα  μοτίβα τους, δηλαδή το αίσιο τέλος με το πριγκιπόπουλο, η ζήλεια, η αιμομικτική σχέση με τον πατέρα, η αντιζηλία κόρης μητέρας, η καταδιωγμένη κοπέλα, το φαρμάκωμα και η ανάσταση της ηρωίδας, η κακιά μητριά και οι μοχθηρές αδελφές, για να αναφέρουμε μερικά, κοινά στα πιο δημοφιλή παραμύθια, κατασκεύαζαν το φαντασιακό ενός απόλυτου κόσμου και τις γυναίκες όπως οι άντρες τις ήθελαν να είναι.

Η Σιμόν ντε Μποβουάρ, ήδη το 1949, γράφει στο Δεύτερο φύλο: «Η παιδική λογοτεχνία, η μυθολογία, οι ιστορίες και κάθε λογής αφηγήματα, καθρεφτίζουν τους μύθους που δημιούργησαν η αλαζονεία και οι επιθυμίες των αντρών. Το μικρό κορίτσι εξερευνά τον κόσμο και ξεδιαλύνει τη μοίρα του με τα μάτια των αντρών». Εδώ, η συγγραφέας αναλύει τη λογοτεχνική παράδοση που διαπλάθει τα κορίτσια με τρόπο τέτοιο ώστε να δέχονται την αναμφισβήτητη υπεροχή του αρσενικού, και καταγγέλλει την ιεραρχία των φύλων που βασίστηκε στην αλαζονεία και τις επιθυμίες των αντρών. Επισημαίνει, ακόμη, πως δεν υπάρχει πιο ενοχλητικό πράγμα από τα βιβλία που αφηγούνται τη ζωή ένδοξων γυναικών. «Πόσο ωχρές διαγράφονται πλάι στις μορφές των μεγάλων αντρών. [..]Η Εύα πλάστηκε για να συντροφεύει τον Αδάμ [..], οι θεές της μυθολογίας είναι επιπόλαιες και πεισματάρες και όλες τρέμουν μπροστά στο Δία. Ενώ ο Προμηθέας κλέβει με ηρωισμό τη φωτιά από τον Όλυμπο, η Πανδώρα ανοίγει το κουτί που έκρυβε τα δεινά των ανθρώπων».

Η Σιμόν ντε Μποβουάρ, εισάγοντας για πρώτη φορά την έννοια του κοινωνικού φύλου, στα τέλη της δεκαετίας του ’40, εισάγει και την κοινωνική κατασκευή, την επιβολή των ρόλων, που τα παιδιά σταδιακά αρχίζουν να βιώνουν στην οικογενειακή ζωή και που, στην ενήλικη ζωή τους, αναπαράγουν όχι μόνο στους νέους πυρήνες  οικογένειας που δημιουργούνται, αλλά και στο εργασιακό περιβάλλον, στις παρέες φίλων, ακόμα και σε πολιτικές δομές, ισχυροποιώντας και παγιώνοντας με αυτό τον τρόπο το ίδιο μοντέλο, κατά κύριο λόγο ασυνείδητα.

Έτσι, τις δεκαετίες του ’60 και ’70, πολλές φεμινίστριες, κριτικοί και λογοτέχνιδες, ονειρεύονται και επιδιώκουν να ‘ξανασχηματίσουν’ τον κόσμο, με βάση τη γυναικεία επιθυμία.

companyofwolves

Στη Γαλλία, επηρεασμένες κυρίως από τις μεταδομιστικές θεωρίες, τη σημειωτική και την αποδόμηση, συνεχίζουν και αναπτύσσουν την κριτική της Μποβουάρ με τη θεωρία του ρόλου του κοινωνικού φύλου στη γραφή και τη γυναικεία επιθυμία, ενώ κεντρικό μέρος της κριτικής τους αφορά τη γλώσσα. Σύμφωνα με αυτές, όλες οι δυτικές γλώσσες εξουσιάζονται από τους άντρες, οπότε ο λόγος είναι κυρίως «φαλοκεντρικός», όπως το θέτει ο Ντεριντά. Μπορεί να υπάρξει γυναικείος λόγος; Η Τζούλια Κρίστεβα, η Ελέν Σιξού και η Λους Ιριγκαρέ εξερευνούν τη δυνατότητα μιας γυναικείας γραφής.

Την ίδια εποχή, στην Αγγλία, μια σειρά από σημαντικές λογοτέχνιδες, κάποιες από αυτές και με ακαδημαϊκή καριέρα, τοποθετούν την επιθυμία στο κέντρο της δουλειάς τους και, μάλιστα, σύμφωνα με τη Maroula Joannou,έχουν ως κοινό τους σημείο το πώς και γιατί η επιθυμία είναι κεντρική στη λογοτεχνική τους παράδοση. Η Αννίτα Μπρούκνερ, για παράδειγμα, με καριέρα ως ιστορικός τέχνης, που γράφει με χιούμορ, με άμεσο και απλό τρόπο για γυναίκες διανοούμενες και μόνες ανατρέχει στο Ρομαντισμό∙ η Α.Σ. Μπάιατ  με πιο πειραματική γραφή, στα πιο ώριμα έργα της συνδυάζει το φανταστικό με το δοκίμιο, και στο μυθιστόρημά της The game ανατρέχει στο μύθο του Αρθούρου. Πολύ πιο ριζοσπαστική η Άντζελα Κάρτερ, που είναι και η μόνη από τις τρεις που δηλώνει φεμινίστρια, έχοντας σπουδάσει αγγλική λογοτεχνία και  ασχοληθεί ιδιαίτερα με τη μεσαιωνική γραμματεία,  υποστηρίζει  ότι οι μύθοι της σεξουαλικής επιθυμίας διαιωνίζονται μέσα από τη λειτουργία των παραμυθιών και καταπιάνεται με την ανακατασκευή τους.

Μέχρι τη δεκαετία του ’70, οι φεμινίστριες συγγραφείς, στη πλειοψηφία τους, απέρριπταν μετά βδελυγμίας τα παραμύθια και θεωρούσαν ότι κάθε προσπάθεια  ανασκευής τους περιείχε τόση ελευθερία όση παρείχε ένας  ζουρλομανδύας.

Το 1971, στις 11 Φεβρουαρίου, παρόλα αυτά, σε ένα άρθρο στη Guardian, με τον τίτλο New feminist version of classic fairy-tales, μια ομάδα από το κίνημα για την απελευθέρωση των γυναικών στο Μερσεσάιντ, στη βορειοδυτική Αγγλία, ανακοινώνει ότι ξαναγράφει κάποια παραμύθια και ότι η έμφαση δεν δίνεται στα πλούτη, την ομορφιά και τη νεότητα. Αντίθετα, στη Χιονάτη, που η ομάδα ήδη έχει ξαναγράψει, η ηρωίδα επιλέγει να δουλέψει στα ορυχεία με τους νάνους, παρά να πλένει τα πιάτα τους.

Μεταξύ άλλων, η ομάδα, μέσω της δουλειάς της, καταγγέλλει ότι τα παραμύθια υποβαθμίζουν τους ανθρώπους γιατί τους καθορίζουν μέσω των έμφυλων ρόλων τους, ότι οι γυναίκες δεν καθορίζουν τη μοίρα τους, ότι είναι πάντα ο πρίγκιπας που αποφασίζει να παντρευτεί την πριγκίπισσα ενώ αυτή δεν υπάρχει καμία πιθανότητα να πει όχι∙ ότι οι αποφασιστικές γυναίκες είναι πάντα άσχημες, κακές, στριμμένες, πάντα στον ρόλο της μητριάς, της αδελφής ή της μάγισσας. Οι παθητικές πριγκίπισσες αναζητούν τις επιφανειακές απολαύσεις και ‘ζουν’ μέσω των συζύγων τους. Η ομορφιά είναι το μόνο περιουσιακό στοιχείο τους, που τις καθιστά απλά αντικείμενα, σε αντίθεση με τους άντρες που είναι πάντα δραστήριοι, γενναίοι , πλούσιοι, νικητές κτλ.

Στην πειραγμένη Χιονάτη της ομάδας, η βασίλισσα ζηλεύει την ευτυχία και τη ζωντάνια της Χιονάτης και όχι την ομορφιά της ενώ, στο τέλος, ο πρίγκιπας και η πριγκίπισσα δουλεύουν μαζί στο ορυχείο και μαζί χτίζουν ένα αγροτόσπιτο για να ‘ζήσουν καλά’ και να  ‘εργάζονται μαζί, να μοιράζονται τη ζωή και την αγάπη τους’, χωρίς, ωστόσο, να αναφέρουν γάμο. Η ομάδα ξαναέγραψε ακόμα δύο παραμύθια.

Το 1972, η Αμερικανίδα ποιήτρια Αν Σέξτον, στη συλλογή ποιημάτων/παραμυθιών Transformations, διηγείται εκ νέου, με άλλη ‘φωνή’, δεκαεπτά γνωστά παραμύθια των αδελφών Γκριμ, καυτηριάζοντας με δηκτικότητα την όψη πτώματος της Ωραίας Κοιμωμένης και της Χιονάτης, και αντιμετωπίζοντας περιπαικτικά το όνειρο της Σταχτοπούτας και το ‘έζησαν αυτοί καλά’, το οποίο συνεπάγεται πλήξη, αιμομιξία, θάνατο της ψυχής. Η Σέξτον, ωστόσο, παρόλο που εναντιώνεται στη πατριαρχική αντίληψη της ευτυχίας, με αυτά τα ποιήματά της δεν επιχειρεί τόσο μια φεμινιστική γραφή, προτείνει μάλλον μια μεταδομιστική ανάγνωση: ζητά από τον αναγνώστη να απαρνηθεί την πλεονεκτική θέση του προκειμένου να αναρωτηθεί για την ίδια την ιστορία και πώς αυτή παρουσιάζεται∙ δίνει τη δυνατότητα στον αναγνώστη να αναρωτηθεί, κατά πόσο η προβληματική ανάγνωση των παραμυθιών, με όρους απόλυτης ευτυχίας, δεν είναι παρά η αντανάκλαση των μεγαλύτερων προβλημάτων που αυτός αντιμετωπίζει, δηλαδή το πώς τελικά αναγιγνώσκει τη ζωή.

Τη πιο μεγάλη επίθεση, όμως, στις παραδοσιακές αντιλήψεις, και την πιο τολμηρή κίνηση σε σχέση με τα παραμύθια, αφού αντί να τα απορρίψει τα χρησιμοποιεί με αιρετικό τρόπο για τις ιστορίες της, την κάνει η Άντζελα Κάρτερ, στην οποία, τις επόμενες μέρες αξίζει να αφιερώσουμε όλο το δεύτερο μέρος.

Τέλος πρώτου μέρους 

company of wolves1_0

 

 

Share

Συλλογική ευθύνη: τα αναπαραγωγικά δικαιώματα στην Ευρώπη σε κρίση

london-protest-for-abortion-rights

των Rachael Fergusonκαι Gwyneth Lonergan

Τα αναπαραγωγικά δικαιώματα των γυναικών στην Ευρώπη βρίσκονται σήμερα σε κρίση. Τους τελευταίους μήνες η ισπανική κυβέρνηση συνέταξε έναν πολυσυζητημένο νόμο που θα μετατρέψει την άμβλωση σε αδίκημα, εκτός εάν η εγκυμοσύνη είναι αποτέλεσμα βιασμού ή υπάρχει κίνδυνος για τη ζωή ή την υγεία της εγκύου. Οι φεμινίστριες και οι σύμμαχοί τους έχουν αντιταχθεί σ’ αυτό το σχέδιο με διαδηλώσεις στην Ισπανία, καθώς και με διαδηλώσεις αλληλεγγύης στη Γαλλία, το Βέλγιο και την Ιρλανδία. Η κοινή γνώμη στην Ισπανία γενικά υποστηρίζει τη θέση των φεμινιστριών, καθώς οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι το 70-80% του ισπανικού λαού αντιτίθεται στη νέα νομοθεσία.

Αν και ο ισπανικός νόμος έχει προσελκύσει τη διεθνή προσοχή, αποτελεί μόνο μέρος μιας ανησυχητικής, ελάχιστα καταγραμμένης τάσης στην Ευρώπη που απειλεί σοβαρά τα αναπαραγωγικά δικαιώματα των γυναικών.

Από το 2011 το ουγγρικό σύνταγμα ορίζει ότι η ζωή αρχίζει τη στιγμή της σύλληψης. Η φαρμακευτική άμβλωση είναι παράνομη στην Ουγγαρία και, για να έχει πρόσβαση σε χειρουργική άμβλωση, η γυναίκα πρέπει να αποδείξει ότι η εγκυμοσύνη θέτει σε κίνδυνο τη ζωή της, υπάρχουν σοβαρές ανωμαλίες του εμβρύου, η εγκυμοσύνη ήταν αποτέλεσμα εγκλήματος ή η ίδια βρίσκεται σε «κατάσταση κρίσης». Αλλά και σ’ αυτή την περίπτωση πρέπει να υποβληθεί σε υποχρεωτική συμβουλευτική στήριξη και τριήμερη «ανάκτηση ηρεμίας». Συγχρόνως, σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση του ΟΗΕ, η ουγγρική κυβέρνηση χρηματοδοτεί εκστρατεία αφίσας κατά των αμβλώσεων και οι γιατροί και οι νοσηλεύτριες αρνούνται όλο και συχνότερα να πραγματοποιήσουν αμβλώσεις.

Στην Πολωνία η δυνατότητα άμβλωσης έχει περιοριστεί σημαντικά ήδη από το 1993 με προϋποθέσεις νομιμότητας όμοιες με εκείνες της Ουγγαρίας. Οι γιατροί και οι φαρμακοποιοί στην Πολωνία μπορούν να αρνηθούν τη χορήγηση αντισύλληψης στις γυναίκες και η Καθολική Εκκλησία της χώρας κήρυξε πρόσφατα τον πόλεμο κατά της «ιδεολογίας του φύλου», η οποία στην περίπτωση αυτή σημαίνει την προσπάθεια να διδαχθεί βασική σεξουαλική αγωγή στα σχολεία.

Σε πρόσφατο δημοψήφισμα στην Ελβετία η πρόταση να υποχρεωθούν οι γυναίκες να πληρώνουν από ίδιους πόρους την άμβλωση απορρίφτηκε από το 70% των ψηφοφόρων· ωστόσο οι φεμινίστριες στην Ελβετία ανησυχούν και μόνο επειδή το ζήτημα τέθηκε σε δημοψήφισμα και, με δεδομένη τη νομοθεσία στην Ισπανία, είναι αποφασισμένες να μην επαναπαυτούν. Κατ’ αναλογία στη Γαλλία νόμος, που τέθηκε σε ισχύ την 1η Απριλίου 2013, προβλέπει την οικονομική κάλυψη της άμβλωσης αποκλειστικά από το δημόσιο. Παρ’ όλα αυτά τους τελευταίους μήνες έχουμε γίνει μάρτυρες της εμφάνισης ενός ισχυρού ακροδεξιού κινήματος, το οποίο έχει συμπεριλάβει ως κύριο μέρος του ρεπερτορίου του τις επιθέσεις κατά της «ιδεολογίας του φύλου». Το κερασάκι σ’ αυτή την απαίσια τούρτα είναι η απόρριψη της Έκθεσης Estrela από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η οποία ζητούσε να γίνεται σεβαστή η σεξουαλική και αναπαραγωγική υγεία των γυναικών στην Ευρωπαϊκή Ένωση και οι γυναίκες να έχουν πρόσβαση στην απαιτούμενη φροντίδα υγείας, συμπεριλαμβανομένης της ασφαλούς και νόμιμης άμβλωσης.

Εντάσσοντας τις επιθέσεις στα συμφραζόμενά τους

Η αυξανόμενη απειλή κατά της αναπαραγωγικής υγείας των γυναικών μπορεί να γίνει πλήρως κατανοητή μόνο μέσα στα ευρύτερα πολιτικά και κοινωνικά συμφραζόμενα. Η οικονομική κρίση στην Ευρώπη και τα μέτρα λιτότητας, τα οποία εφάρμοσαν ως απάντηση οι κυβερνήσεις των κρατών, έχουν βαθύνει σημαντικά τις έμφυλες ανισότητες.

Οι γυναίκες έχουν πληγεί δυσανάλογα από τις περικοπές στο κράτος πρόνοιας για πολλούς λόγους. Είναι πιο πιθανό να εργάζονται σε τομείς που εξαρτώνται από την κρατική χρηματοδότηση. Επίσης οι γυναίκες είναι πιο πιθανό να είναι φτωχές, ώστε να πληρούν τις προϋποθέσεις για κάποια μορφή κρατικής βοήθειας, πράγμα που τις καθιστά ιδιαίτερα ευάλωτες στις περικοπές. Ο παραδοσιακός έμφυλος καταμερισμός εργασίας σημαίνει ότι οι γυναίκες πρέπει συχνά να επιφορτίζονται με το καθήκον της φροντίδας η οποία δεν παρέχεται πια από το κράτος. Τα συντηρητικά κόμματα, που ήρθαν στην εξουσία υπερασπιζόμενα τη λιτότητα, είναι συχνά υπέρμαχοι των «παραδοσιακών οικογενειακών αξιών». Το κυβερνών Λαϊκό Κόμμα της Ισπανίας, παραδείγματος χάρης, έχει ιστορικούς δεσμούς με την Καθολική Εκκλησία και άρα δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι αυτή έχει υποστηρίξει σθεναρά τον περιορισμό των αμβλώσεων.

Ασφαλώς οι συντηρητικές θρησκευτικές δυνάμεις, που είναι αντίθετες με το δικαίωμα των γυναικών στην άμβλωση, έχουν μακρά ιστορία· πράγματι ένας από τους επιφανέστερους πολέμιους των αναπαραγωγικών δικαιωμάτων σήμερα στη Βρετανία είναι η καθολική ομάδα 40 Days For Life, η οποία διοργανώνει πικετοφορίες έξω από κλινικές αμβλώσεων. Με δεδομένους τους δεσμούς μεταξύ των συντηρητικών θρησκευτικών ομάδων και των συντηρητικών πολιτικών κομμάτων η αυξανόμενη απειλή κατά των αναπαραγωγικών δικαιωμάτων είναι εύκολο να αποδοθεί σε ατυχή σύμπτωση. Ωστόσο αυτή η ερμηνεία αγνοεί τους τρόπους με τους οποίους ο σεξισμός είναι απαραίτητος για την εφαρμογή των μέτρων λιτότητας και τον τρόπο με τον οποίο η εργασία των γυναικών, ακόμη και το σώμα τους, μπορεί να υπόκειται στις δυνάμεις της αγοράς.

Καθώς οι κυβερνήσεις περικόπτουν τις παροχές προς τους αδύναμους, ιδιαίτερα τα παιδιά, τους αρρώστους, τα άτομα με ειδικές ανάγκες και τους ηλικιωμένους, η δεξιά ηθική περί οικογένειας, συνδεδεμένη με τα συντηρητικά οικονομικά, αντιλαμβάνεται με πρόσφορο τρόπο αυτή την εργασία ως «φυσική» για τις γυναίκες. Επομένως οι γυναίκες πρέπει να προσφέρουν απλήρωτη εργασία, για να διευκολύνουν τα μέτρα λιτότητας, επειδή αυτή η εργασία είναι μέρος του «φυσικού» τους ρόλου. Από αυτό το σημείο δεν απέχει πολύ να αρχίσει ο έλεγχος του άλλου «φυσικού» γυναικείου ρόλου – αυτού της μητρότητας – προς όφελος της οικονομίας.

Έτσι ο υπουργός Δικαιοσύνης της Ισπανίας φέρεται να χρησιμοποίησε τη μείωση των γεννήσεων και το οικονομικό τους κόστος για να δικαιολογήσει την προτεινόμενη νομοθεσία περιορισμού των αμβλώσεων, με το επιχείρημα ότι αυτή θα είχε «θετικές συνέπειες συνεργατικότητας» στην ισπανική οικονομία. Σε άλλες περιπτώσεις η νομοθεσία και οι εκστρατείες των ΜΜΕ μπορεί να αποθαρρύνουν τις γυναίκες, ιδιαίτερα τις γυναίκες με χαμηλό εισόδημα, να αποκτήσουν παιδιά, επειδή αυτά θεωρούνται οικονομική αφαίμαξη για την κοινωνία. Παραδείγματος χάρη, η πρόσφατη αναδιοργάνωση της χορήγησης επιδομάτων στη Βρετανία έχει περιορίσει σοβαρά τους διαθέσιμους πόρους για τους γονείς με χαμηλό εισόδημα που μεγαλώνουν παιδιά, ενώ ο δεξιός τύπος διαπομπεύει τις οικογένειες των «τρακαδόρων» με «πάρα πολλά» παιδιά.

Εθνικισμός και αναπαραγωγικά δικαιώματα

Ο έρπων εθνικισμός στην Ευρώπη επίσης απειλεί τα αναπαραγωγικά δικαιώματα των γυναικών. Η άνοδος της Άκρας Δεξιάς στην Ουγγαρία, συμπεριλαμβανομένου του κυβερνώντος κόμματος Fidesz, έχει καταγραφεί εκτενώς στον βρετανικό τύπο. Το ακροδεξιό κόμμα Jobbik είναι σήμερα το τρίτο μεγαλύτερο κόμμα στο κοινοβούλιο της χώρας. Τα τελευταία χρόνια γίναμε επίσης μάρτυρες της ανόδου της Άκρας Δεξιάς στη Γαλλία, όπως και της προθυμίας των συντηρητικών ομάδων να συμμαχήσουν με ακραίες χάριν κοινών επιδιώξεων. Οι διαδηλώσεις «υπέρ της οικογένειας», που φαινομενικά διοργανώθηκαν ενάντια στον γάμο ατόμων του ίδιου φύλου, έβριθαν από αντισημιτισμό και ξενοφοβία.

Οι διάφορες ακροδεξιές ομάδες στην Ευρώπη ανήκουν στους πιο ηχηρούς πολέμιους των αναπαραγωγικών δικαιωμάτων των γυναικών· πράγματι, όπως συμβαίνει στη Γαλλία, αυτό μπορεί να προσφέρει κοινό πεδίο με τους υποστηρικτές του πολιτισμικού συντηρητισμού, που είναι λιγότερο ακραίοι, οδηγώντας σε προσωρινές συμμαχίες. Για τους εθνικιστές ο πρωταρχικός ρόλος των γυναικών είναι η αναπαραγωγή του έθνους – είτε βιολογικά, με την απόκτηση πολλών παιδιών, είτε κοινωνικά, με τη μεταβίβαση των «σωστών αξιών» στα παιδιά τους. Συγχρόνως, στο πλαίσιο της μονομανίας τους με την αναπαραγωγή του έθνους, οι εθνικιστές επίσης ανησυχούν πολύ αν θα αποκτήσουν παιδιά οι «σωστοί» άνθρωποι.

Ενώ τα δεξιά και ακροδεξιά κόμματα στην Ευρώπη επιχειρούν να περιορίσουν την πρόσβαση των γυναικών στην άμβλωση και την αντισύλληψη, τα κυρίαρχα ΜΜΕ δημιουργούν πανικό σε ό,τι αφορά τη γεννητικότητα των μεταναστών και/ή των μουσουλμάνων. Παραδείγματος χάρη, σύμφωνα με εκπομπή του BBC η αύξηση των γεννήσεων στη Βρετανία και η υπερφόρτωση των μαιευτηρίων του Εθνικού Συστήματος Υγείας οφείλονται στις μετανάστριες. Συνεπώς, ακόμη και όταν περιορίζεται η πρόσβαση στην άμβλωση και την αντισύλληψη, μπορεί να ψηφίζονται νόμοι που αποσκοπούν στην αποθάρρυνση των μεταναστριών να αποκτήσουν παιδιά. Στη Βρετανία ορισμένες κατηγορίες μεταναστριών πρέπει να πληρώνουν τη μαιευτική φροντίδα στο πλαίσιο του Εθνικού Συστήματος Υγείας, με αποτέλεσμα πολλές από αυτές να στερούνται αυτή τη φροντίδα και να θέτουν σε κίνδυνο τη ζωή τους και τη ζωή των βρεφών τους.

Αν εντάξουμε την επίθεση κατά των αναπαραγωγικών δικαιωμάτων στα ευρύτερα συμφραζόμενά τους, υποχρεωνόμαστε να αμφισβητήσουμε την αξία υπεράσπισης της άμβλωσης σύμφωνα με τη λογική ότι οι γυναίκες θα πρέπει να έχουν δικαίωμα να «διαλέξουν». Άλλωστε πόσο χρήσιμη είναι η έννοια της ατομικής επιλογής, όταν ο κόσμος μέσα στον οποίο επιλέγουμε δεν εκτιμά την αναπαραγωγική εργασία; Όταν το «σωστό» είδος αναπαραγωγής καθορίζεται από την εθνικότητα και την τάξη; Η ιδέα της «Αναπαραγωγικής Δικαιοσύνης», την οποία πρωτοδιατύπωσαν έγχρωμες ριζοσπάστριες στις ΗΠΑ, όπως η Loretta Ross, έχει περισσότερο νόημα. Σύμφωνα με τη συλλογικότητα SisterSong η αναπαραγωγική δικαιοσύνη «για τις γυναίκες που υπερασπίζονται το σώμα τους σημαίνει τη μετατόπιση από την περιορισμένη έμφαση στη νομική πρόσβαση και την ατομική επιλογή (στην οποία επικεντρώνονται οι κυρίαρχες οργανώσεις) προς την ευρύτερη ανάλυση των φυλετικών, οικονομικών, πολιτισμικών και δομικών περιορισμών της δύναμής μας». Με άξονα αναφοράς την «Αναπαραγωγική Δικαιοσύνη» μπορούμε να κατανοήσουμε τον τρόπο με τον οποίο οι νέες απειλές κατά των αναπαραγωγικών δικαιωμάτων στην Ευρώπη συνδέονται άρρηκτα με τα μέτρα λιτότητας που σαρώνουν την ήπειρό μας, καθώς και με την ανησυχητική άνοδο του ακροδεξιού εθνικισμού σε πολλές χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η επιτυχία του κινήματος κατά των αμβλώσεων στην Ισπανία καταδεικνύει πόσο εύθραυστα είναι τα δικαιώματα που απέκτησαν οι γυναίκες με τόσο σκληρούς αγώνες. Το δικαίωμά μας να επιλέγουμε μπορεί να αφαιρεθεί το ίδιο γρήγορα όπως αποκτήθηκε – όμως όσο η αναπαραγωγική εργασία θα θεωρείται ατομική επιλογή και όχι συλλογική ευθύνη δεν θα επιτύχουμε την αναπαραγωγική δικαιοσύνη.

Μετάφραση: Δήμητρα Κοκκινίδου

Πηγή: Red Pepper

 

 

Share